Adhikarana udarasya vahniduShTijanyatvam (1) · Śloka 1
અથોદરનિદાનમ્ | રોગાઃ સર્વેઽપિ મન્દેઽગ્નૌ સુતરામુદરાણિ ચ | અજીર્ણાન્મલિનૈશ્ચાન્નૈર્જાયન્તે મલસઞ્ચયાત્ ||૧|| (વા. નિ. અ. ૧૨) |
अथोदरनिदानम् | रोगाः सर्वेऽपि मन्देऽग्नौ सुतरामुदराणि च | अजीर्णान्मलिनैश्चान्नैर्जायन्ते मलसञ्चयात् ||१|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasamprAptiH (2) · Śloka 2
રુદ્ધ્વા સ્વેદામ્બુવાહીનિ દોષાઃ સ્રોતાંસિ સઞ્ચિતાઃ | પ્રાણાગ્ન્યપાનાન્ સન્દૂષ્ય જનયન્ત્યુદરં નૃણામ્ ||૨|| (ચ. ચિ. અ. ૧૩) |
रुद्ध्वा स्वेदाम्बुवाहीनि दोषाः स्रोतांसि सञ्चिताः | प्राणाग्न्यपानान् सन्दूष्य जनयन्त्युदरं नृणाम् ||२|| (च. चि. अ. १३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarANAM sAmAnyarUpam (3-4) · Śloka 5
આધ્માનં ગમનેઽશક્તિર્દૌર્બલ્યં દુર્બલાગ્નિતા | શોથઃ સદનમઙ્ગાનાં સઙ્ગો વાતપુરીષયોઃ ||૩|| દાહસ્તન્દ્રા ચ સર્વેષુ જઠરેષુ ભવન્તિ હિ | (સુ. નિ. અ. ૭) | પૃથગ્દોષૈઃ સમસ્તૈશ્ચ પ્લીહબદ્ધક્ષતોદકૈઃ ||૪|| સમ્ભવન્ત્યુદરાણ્યષ્ટૌ તેષાં લિઙ્ગં પૃથક્ શૃણુ |૫|
आध्मानं गमनेऽशक्तिर्दौर्बल्यं दुर्बलाग्निता | शोथः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः ||३|| दाहस्तन्द्रा च सर्वेषु जठरेषु भवन्ति हि | (सु. नि. अ. ७) | पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः ||४|| सम्भवन्त्युदराण्यष्टौ तेषां लिङ्गं पृथक् शृणु |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtodaralakShaNam (5-8) · Śloka 8
તત્ર વાતોદરે શોથઃ પાણિપાન્નાભિકુક્ષિષુ ||૫|| કુક્ષિપાર્શ્વોદરકટીપૃષ્ઠરુક્ પર્વભેદનમ્ | શુષ્કકાસોઽઙ્ગમર્દોઽધોગુરુતા મલસઙ્ગ્રહઃ ||૬|| શ્યાવારુણત્વગાદિત્વમકસ્માદ્વૃદ્ધિહ્રાસવત્ | સતોદભેદમુદરં તનુકૃષ્ણસિરાતતમ્ ||૭|| આધ્માતદૃતિવચ્છબ્દમાહતં પ્રકરોતિ ચ | વાયુશ્ચાત્ર સરુક્શબ્દો વિચરેત્ સર્વતો ગતિઃ ||૮|| (વા. નિ. અ. ૧૨) |
तत्र वातोदरे शोथः पाणिपान्नाभिकुक्षिषु ||५|| कुक्षिपार्श्वोदरकटीपृष्ठरुक् पर्वभेदनम् | शुष्ककासोऽङ्गमर्दोऽधोगुरुता मलसङ्ग्रहः ||६|| श्यावारुणत्वगादित्वमकस्माद्वृद्धिह्रासवत् | सतोदभेदमुदरं तनुकृष्णसिराततम् ||७|| आध्मातदृतिवच्छब्दमाहतं प्रकरोति च | वायुश्चात्र सरुक्शब्दो विचरेत् सर्वतो गतिः ||८|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikodaralakShaNam (9-10) · Śloka 10
પિત્તોદરે જ્વરો મૂર્છા દાહસ્તૃટ્ કટુકાસ્યતા | ભ્રમોઽતિસારઃ પીતત્વં ત્વગાદાવુદરં હરિત્ ||૯|| પીતતામ્રસિરાનદ્ધં સસ્વેદં સોષ્મ દહ્યતે | ધૂમાયતે મૃદુસ્પર્શં ક્ષિપ્રપાકં પ્રદૂયતે ||૧૦|| (વા. નિ. અ. ૧૨) |
पित्तोदरे ज्वरो मूर्छा दाहस्तृट् कटुकास्यता | भ्रमोऽतिसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित् ||९|| पीतताम्रसिरानद्धं सस्वेदं सोष्म दह्यते | धूमायते मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं प्रदूयते ||१०|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikodaralakShaNaM, sannipAtodaralakShaNaM ca (11-14) · Śloka 14
શ્લેષ્મોદરેઽઙ્ગસદનં સ્વાપશ્વયથુગૌરવમ્ | નિદ્રોત્ક્લેશોઽરુચિઃ શ્વાસઃ કાસઃ શુક્લત્વગાદિતા ||૧૧|| ઉદરં સ્તિમિતં સ્નિગ્ધં શુક્લરાજીતતં મહત્ | ચિરાભિવૃદ્ધં કઠિનં શીતસ્પર્શં ગુરુ સ્થિરમ્ ||૧૨|| (વા. નિ. અ. ૧૨) | સ્ત્રિયોઽન્નપાનં નખલોમમૂત્રવિડાર્તવૈર્યુક્તમસાધુવૃત્તાઃ | યસ્મૈ પ્રયચ્છન્ત્યરયો ગરાંશ્ચ દુષ્ટામ્બુદૂષીવિષસેવનાદ્વા ||૧૩|| તેનાશુ રક્તં કુપિતાશ્ચ દોષાઃ કુર્યુઃ સુઘોરં જઠરં ત્રિલિઙ્ગમ્ | તચ્છીતવાતે ભૃશદુર્દિને ચ વિશેષતઃ કુપ્યતિ દહ્યતે ચ ||૧૪|| સ ચાતુરો મુહ્યતિ હિ પ્રસક્તં પાણ્ડુઃ કૃશઃ શુષ્યતિ તૃષ્ણયા ચ | દૂષ્યોદરં કીર્તિતમેતદેવ ...|| (સુ. નિ. અ. ૭) |
श्लेष्मोदरेऽङ्गसदनं स्वापश्वयथुगौरवम् | निद्रोत्क्लेशोऽरुचिः श्वासः कासः शुक्लत्वगादिता ||११|| उदरं स्तिमितं स्निग्धं शुक्लराजीततं महत् | चिराभिवृद्धं कठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम् ||१२|| (वा. नि. अ. १२) | स्त्रियोऽन्नपानं नखलोममूत्रविडार्तवैर्युक्तमसाधुवृत्ताः | यस्मै प्रयच्छन्त्यरयो गरांश्च दुष्टाम्बुदूषीविषसेवनाद्वा ||१३|| तेनाशु रक्तं कुपिताश्च दोषाः कुर्युः सुघोरं जठरं त्रिलिङ्गम् | तच्छीतवाते भृशदुर्दिने च विशेषतः कुप्यति दह्यते च ||१४|| स चातुरो मुह्यति हि प्रसक्तं पाण्डुः कृशः शुष्यति तृष्णया च | दूष्योदरं कीर्तितमेतदेव ...|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodaralakShaNam (15-17) · Śloka 17
... પ્લીહોદરં કીર્તયતો નિબોધ ||૧૫|| વિદાહ્યભિષ્યન્દિરતસ્ય જન્તોઃ પ્રદુષ્ટમત્યર્થમસૃક્ કફશ્ચ | પ્લીહાભિવૃદ્ધિં કુરુતઃ પ્રવૃદ્ધૌ પ્લીહોત્થમેતજ્જઠરં વદન્તિ ||૧૬|| તદ્વામપાર્શ્વે પરિવૃદ્ધિમેતિ વિશેષતઃ સીદતિ ચાતુરોઽત્ર | મન્દજ્વરાગ્નિઃ કફપિત્તલિઙ્ગૈરુપદ્રુતઃ ક્ષીણબલોઽતિપાણ્ડુઃ | સવ્યાન્યપાર્શ્વે યકૃતિ પ્રવૃદ્ધે જ્ઞેયં યકૃદ્દાલ્યુદરં તદેવ ||૧૭|| (સુ. નિ. અ. ૭) |
... प्लीहोदरं कीर्तयतो निबोध ||१५|| विदाह्यभिष्यन्दिरतस्य जन्तोः प्रदुष्टमत्यर्थमसृक् कफश्च | प्लीहाभिवृद्धिं कुरुतः प्रवृद्धौ प्लीहोत्थमेतज्जठरं वदन्ति ||१६|| तद्वामपार्श्वे परिवृद्धिमेति विशेषतः सीदति चातुरोऽत्र | मन्दज्वराग्निः कफपित्तलिङ्गैरुपद्रुतः क्षीणबलोऽतिपाण्डुः | सव्यान्यपार्श्वे यकृति प्रवृद्धे ज्ञेयं यकृद्दाल्युदरं तदेव ||१७|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodare doShasambandhena lakShaNAni (18) · Śloka 18
ઉદાવર્તરુજાનાહૈર્મોહતૃડ્દહનજ્વરૈઃ | ગૌરવારુચિકાઠિન્યૈર્વિદ્યાત્તત્ર મલાન્ ક્રમાત્ ||૧૮|| (વા. નિ. અ. ૧૨) |
उदावर्तरुजानाहैर्मोहतृड्दहनज्वरैः | गौरवारुचिकाठिन्यैर्विद्यात्तत्र मलान् क्रमात् ||१८|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baddhagudodaralakShaNam (19-20) · Śloka 20
યસ્યાન્ત્રમન્નૈરુપલેપિભિર્વા બાલાશ્મભિર્વા પિહિતં યથાવત્ | સઞ્ચીયતે તસ્ય મલઃ સદોષઃ શનૈઃ શનૈઃ સઙ્કરવચ્ચ નાડ્યામ્ ||૧૯|| નિરુધ્યતે તસ્ય ગુદે પુરીષં નિરેતિ કૃચ્છ્રાદપિ ચાલ્પમલ્પમ્ | હૃન્નાભિમધ્યે પરિવૃદ્ધિમેતિ તસ્યોદરં બદ્ધગુદં વદન્તિ ||૨૦|| (સુ. નિ. અ. ૭) |
यस्यान्त्रमन्नैरुपलेपिभिर्वा बालाश्मभिर्वा पिहितं यथावत् | सञ्चीयते तस्य मलः सदोषः शनैः शनैः सङ्करवच्च नाड्याम् ||१९|| निरुध्यते तस्य गुदे पुरीषं निरेति कृच्छ्रादपि चाल्पमल्पम् | हृन्नाभिमध्ये परिवृद्धिमेति तस्योदरं बद्धगुदं वदन्ति ||२०|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatodaralakShaNam (21) · Śloka 22
શલ્યં તથાઽન્નોપહિતં યદન્ત્રં ભુક્તં ભિનત્ત્યાગતમન્યથા વા | તસ્માત્સ્રુતોઽન્ત્રાત્સલિલપ્રકાશઃ સ્રાવઃ સ્રવેદ્વૈ ગુદતસ્તુ ભૂયઃ ||૨૧|| નાભેરધશ્ચોદરમેતિ વૃદ્ધિં નિસ્તુદ્યતે દાલ્યતિ ચાતિમાત્રમ્ | એતત્ પરિસ્રાવ્યુદરં પ્રદિષ્ટં ... |૨૨| (સુ. નિ. અ. ૭) |
शल्यं तथाऽन्नोपहितं यदन्त्रं भुक्तं भिनत्त्यागतमन्यथा वा | तस्मात्स्रुतोऽन्त्रात्सलिलप्रकाशः स्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः ||२१|| नाभेरधश्चोदरमेति वृद्धिं निस्तुद्यते दाल्यति चातिमात्रम् | एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टं ... |२२| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dakodarasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (22-24) · Śloka 24
... દકોદરં કીર્તયતો નિબોધ ||૨૨|| યઃ સ્નેહપીતોઽપ્યનુવાસિતો વા વાન્તો વિરિક્તોઽપ્યથવા નિરૂઢઃ | પિબેજ્જલં શીતલમાશુ તસ્ય સ્રોતાંસિ દૂષ્યન્તિ હિ તદ્વહાનિ ||૨૩|| સ્નેહોપલિપ્તેષ્વથવાઽપિ તેષુ દકોદરં પૂર્વવદભ્યુપૈતિ | સ્નિગ્ધં મહત્તત્પરિવૃત્તનાભિસમાતતં પૂર્ણમિવામ્બુના ચ | યથા દૃતિઃ ક્ષુભ્યતિ કમ્પતે ચ શબ્દાયતે ચાપિ દકોદરં તત્ ||૨૪|| (સુ. નિ. અ. ૭) |
... दकोदरं कीर्तयतो निबोध ||२२|| यः स्नेहपीतोऽप्यनुवासितो वा वान्तो विरिक्तोऽप्यथवा निरूढः | पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्य स्रोतांसि दूष्यन्ति हि तद्वहानि ||२३|| स्नेहोपलिप्तेष्वथवाऽपि तेषु दकोदरं पूर्ववदभ्युपैति | स्निग्धं महत्तत्परिवृत्तनाभिसमाततं पूर्णमिवाम्बुना च | यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते च शब्दायते चापि दकोदरं तत् ||२४|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasya sAdhyAsAdhyavicAraH (25-26) · Śloka 27
જન્મનૈવોદરં સર્વં પ્રાયઃ કૃચ્છ્રતમં મતમ્ | બલિનસ્તદજાતામ્બુ યત્નસાધ્યં નવોત્થિતમ્ ||૨૫|| પક્ષાદ્બદ્ધગુદં તૂર્ધ્વં સર્વં જાતોદકં તથા | પ્રાયો ભવત્યભાવાય છિદ્રાન્ત્રં ચોદરં નૃણામ્ ||૨૬|| (ચ. ચિ. અ. ૧૩)૦ |૨૭|
जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम् | बलिनस्तदजाताम्बु यत्नसाध्यं नवोत्थितम् ||२५|| पक्षाद्बद्धगुदं तूर्ध्वं सर्वं जातोदकं तथा | प्रायो भवत्यभावाय छिद्रान्त्रं चोदरं नृणाम् ||२६|| (च. चि. अ. १३)० |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAvisheSheNodarasyAsAdhyatvam (27-28) · Śloka 28
શૂનાક્ષં કુટિલોપસ્થમુપક્લિન્નતનુત્વચમ્ | બલશોણિતમાંસાગ્નિપરિક્ષીણં ચ વર્જયેત્ ||૨૭|| (ચ. ચિ. અ. ૧૩) | પાર્શ્વભઙ્ગાન્નવિદ્વેષશોથાતીસારપીડિતમ્ | વિરિક્તં ચાપ્યુદરિણં પૂર્યમાણં વિવર્જયેત્ ||૨૮|| (સુ. સૂ. અ. ૩૩) |
शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम् | बलशोणितमांसाग्निपरिक्षीणं च वर्जयेत् ||२७|| (च. चि. अ. १३) | पार्श्वभङ्गान्नविद्वेषशोथातीसारपीडितम् | विरिक्तं चाप्युदरिणं पूर्यमाणं विवर्जयेत् ||२८|| (सु. सू. अ. ३३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 35
ઇતિ શ્રીમાધવકરવિરચિતે માધવનિદાને ઉદરનિદાનં સમાપ્તમ્ ||૩૫||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उदरनिदानं समाप्तम् ||३५||
🔊 Audio coming soon