Adhikarana udarasya vahniduShTijanyatvam (1) · Śloka 1
അഥോദരനിദാനമ് | രോഗാഃ സര്വേऽപി മന്ദേऽഗ്നൌ സുതരാമുദരാണി ച | അജീര്ണാന്മലിനൈശ്ചാന്നൈര്ജായന്തേ മലസഞ്ചയാത് ||൧|| (വാ. നി. അ. ൧൨) |
अथोदरनिदानम् | रोगाः सर्वेऽपि मन्देऽग्नौ सुतरामुदराणि च | अजीर्णान्मलिनैश्चान्नैर्जायन्ते मलसञ्चयात् ||१|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasamprAptiH (2) · Śloka 2
രുദ്ധ്വാ സ്വേദാമ്ബുവാഹീനി ദോഷാഃ സ്രോതാംസി സഞ്ചിതാഃ | പ്രാണാഗ്ന്യപാനാന് സന്ദൂഷ്യ ജനയന്ത്യുദരം നൃണാമ് ||൨|| (ച. ചി. അ. ൧൩) |
रुद्ध्वा स्वेदाम्बुवाहीनि दोषाः स्रोतांसि सञ्चिताः | प्राणाग्न्यपानान् सन्दूष्य जनयन्त्युदरं नृणाम् ||२|| (च. चि. अ. १३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarANAM sAmAnyarUpam (3-4) · Śloka 5
ആധ്മാനം ഗമനേऽശക്തിര്ദൌര്ബല്യം ദുര്ബലാഗ്നിതാ | ശോഥഃ സദനമങ്ഗാനാം സങ്ഗോ വാതപുരീഷയോഃ ||൩|| ദാഹസ്തന്ദ്രാ ച സര്വേഷു ജഠരേഷു ഭവന്തി ഹി | (സു. നി. അ. ൭) | പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സമസ്തൈശ്ച പ്ലീഹബദ്ധക്ഷതോദകൈഃ ||൪|| സമ്ഭവന്ത്യുദരാണ്യഷ്ടൌ തേഷാം ലിങ്ഗം പൃഥക് ശൃണു |൫|
आध्मानं गमनेऽशक्तिर्दौर्बल्यं दुर्बलाग्निता | शोथः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः ||३|| दाहस्तन्द्रा च सर्वेषु जठरेषु भवन्ति हि | (सु. नि. अ. ७) | पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः ||४|| सम्भवन्त्युदराण्यष्टौ तेषां लिङ्गं पृथक् शृणु |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtodaralakShaNam (5-8) · Śloka 8
തത്ര വാതോദരേ ശോഥഃ പാണിപാന്നാഭികുക്ഷിഷു ||൫|| കുക്ഷിപാര്ശ്വോദരകടീപൃഷ്ഠരുക് പര്വഭേദനമ് | ശുഷ്കകാസോऽങ്ഗമര്ദോऽധോഗുരുതാ മലസങ്ഗ്രഹഃ ||൬|| ശ്യാവാരുണത്വഗാദിത്വമകസ്മാദ്വൃദ്ധിഹ്രാസവത് | സതോദഭേദമുദരം തനുകൃഷ്ണസിരാതതമ് ||൭|| ആധ്മാതദൃതിവച്ഛബ്ദമാഹതം പ്രകരോതി ച | വായുശ്ചാത്ര സരുക്ശബ്ദോ വിചരേത് സര്വതോ ഗതിഃ ||൮|| (വാ. നി. അ. ൧൨) |
तत्र वातोदरे शोथः पाणिपान्नाभिकुक्षिषु ||५|| कुक्षिपार्श्वोदरकटीपृष्ठरुक् पर्वभेदनम् | शुष्ककासोऽङ्गमर्दोऽधोगुरुता मलसङ्ग्रहः ||६|| श्यावारुणत्वगादित्वमकस्माद्वृद्धिह्रासवत् | सतोदभेदमुदरं तनुकृष्णसिराततम् ||७|| आध्मातदृतिवच्छब्दमाहतं प्रकरोति च | वायुश्चात्र सरुक्शब्दो विचरेत् सर्वतो गतिः ||८|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikodaralakShaNam (9-10) · Śloka 10
പിത്തോദരേ ജ്വരോ മൂര്ഛാ ദാഹസ്തൃട് കടുകാസ്യതാ | ഭ്രമോऽതിസാരഃ പീതത്വം ത്വഗാദാവുദരം ഹരിത് ||൯|| പീതതാമ്രസിരാനദ്ധം സസ്വേദം സോഷ്മ ദഹ്യതേ | ധൂമായതേ മൃദുസ്പര്ശം ക്ഷിപ്രപാകം പ്രദൂയതേ ||൧൦|| (വാ. നി. അ. ൧൨) |
पित्तोदरे ज्वरो मूर्छा दाहस्तृट् कटुकास्यता | भ्रमोऽतिसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित् ||९|| पीतताम्रसिरानद्धं सस्वेदं सोष्म दह्यते | धूमायते मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं प्रदूयते ||१०|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikodaralakShaNaM, sannipAtodaralakShaNaM ca (11-14) · Śloka 14
ശ്ലേഷ്മോദരേऽങ്ഗസദനം സ്വാപശ്വയഥുഗൌരവമ് | നിദ്രോത്ക്ലേശോऽരുചിഃ ശ്വാസഃ കാസഃ ശുക്ലത്വഗാദിതാ ||൧൧|| ഉദരം സ്തിമിതം സ്നിഗ്ധം ശുക്ലരാജീതതം മഹത് | ചിരാഭിവൃദ്ധം കഠിനം ശീതസ്പര്ശം ഗുരു സ്ഥിരമ് ||൧൨|| (വാ. നി. അ. ൧൨) | സ്ത്രിയോऽന്നപാനം നഖലോമമൂത്രവിഡാര്തവൈര്യുക്തമസാധുവൃത്താഃ | യസ്മൈ പ്രയച്ഛന്ത്യരയോ ഗരാംശ്ച ദുഷ്ടാമ്ബുദൂഷീവിഷസേവനാദ്വാ ||൧൩|| തേനാശു രക്തം കുപിതാശ്ച ദോഷാഃ കുര്യുഃ സുഘോരം ജഠരം ത്രിലിങ്ഗമ് | തച്ഛീതവാതേ ഭൃശദുര്ദിനേ ച വിശേഷതഃ കുപ്യതി ദഹ്യതേ ച ||൧൪|| സ ചാതുരോ മുഹ്യതി ഹി പ്രസക്തം പാണ്ഡുഃ കൃശഃ ശുഷ്യതി തൃഷ്ണയാ ച | ദൂഷ്യോദരം കീര്തിതമേതദേവ ...|| (സു. നി. അ. ൭) |
श्लेष्मोदरेऽङ्गसदनं स्वापश्वयथुगौरवम् | निद्रोत्क्लेशोऽरुचिः श्वासः कासः शुक्लत्वगादिता ||११|| उदरं स्तिमितं स्निग्धं शुक्लराजीततं महत् | चिराभिवृद्धं कठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम् ||१२|| (वा. नि. अ. १२) | स्त्रियोऽन्नपानं नखलोममूत्रविडार्तवैर्युक्तमसाधुवृत्ताः | यस्मै प्रयच्छन्त्यरयो गरांश्च दुष्टाम्बुदूषीविषसेवनाद्वा ||१३|| तेनाशु रक्तं कुपिताश्च दोषाः कुर्युः सुघोरं जठरं त्रिलिङ्गम् | तच्छीतवाते भृशदुर्दिने च विशेषतः कुप्यति दह्यते च ||१४|| स चातुरो मुह्यति हि प्रसक्तं पाण्डुः कृशः शुष्यति तृष्णया च | दूष्योदरं कीर्तितमेतदेव ...|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodaralakShaNam (15-17) · Śloka 17
... പ്ലീഹോദരം കീര്തയതോ നിബോധ ||൧൫|| വിദാഹ്യഭിഷ്യന്ദിരതസ്യ ജന്തോഃ പ്രദുഷ്ടമത്യര്ഥമസൃക് കഫശ്ച | പ്ലീഹാഭിവൃദ്ധിം കുരുതഃ പ്രവൃദ്ധൌ പ്ലീഹോത്ഥമേതജ്ജഠരം വദന്തി ||൧൬|| തദ്വാമപാര്ശ്വേ പരിവൃദ്ധിമേതി വിശേഷതഃ സീദതി ചാതുരോऽത്ര | മന്ദജ്വരാഗ്നിഃ കഫപിത്തലിങ്ഗൈരുപദ്രുതഃ ക്ഷീണബലോऽതിപാണ്ഡുഃ | സവ്യാന്യപാര്ശ്വേ യകൃതി പ്രവൃദ്ധേ ജ്ഞേയം യകൃദ്ദാല്യുദരം തദേവ ||൧൭|| (സു. നി. അ. ൭) |
... प्लीहोदरं कीर्तयतो निबोध ||१५|| विदाह्यभिष्यन्दिरतस्य जन्तोः प्रदुष्टमत्यर्थमसृक् कफश्च | प्लीहाभिवृद्धिं कुरुतः प्रवृद्धौ प्लीहोत्थमेतज्जठरं वदन्ति ||१६|| तद्वामपार्श्वे परिवृद्धिमेति विशेषतः सीदति चातुरोऽत्र | मन्दज्वराग्निः कफपित्तलिङ्गैरुपद्रुतः क्षीणबलोऽतिपाण्डुः | सव्यान्यपार्श्वे यकृति प्रवृद्धे ज्ञेयं यकृद्दाल्युदरं तदेव ||१७|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodare doShasambandhena lakShaNAni (18) · Śloka 18
ഉദാവര്തരുജാനാഹൈര്മോഹതൃഡ്ദഹനജ്വരൈഃ | ഗൌരവാരുചികാഠിന്യൈര്വിദ്യാത്തത്ര മലാന് ക്രമാത് ||൧൮|| (വാ. നി. അ. ൧൨) |
उदावर्तरुजानाहैर्मोहतृड्दहनज्वरैः | गौरवारुचिकाठिन्यैर्विद्यात्तत्र मलान् क्रमात् ||१८|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baddhagudodaralakShaNam (19-20) · Śloka 20
യസ്യാന്ത്രമന്നൈരുപലേപിഭിര്വാ ബാലാശ്മഭിര്വാ പിഹിതം യഥാവത് | സഞ്ചീയതേ തസ്യ മലഃ സദോഷഃ ശനൈഃ ശനൈഃ സങ്കരവച്ച നാഡ്യാമ് ||൧൯|| നിരുധ്യതേ തസ്യ ഗുദേ പുരീഷം നിരേതി കൃച്ഛ്രാദപി ചാല്പമല്പമ് | ഹൃന്നാഭിമധ്യേ പരിവൃദ്ധിമേതി തസ്യോദരം ബദ്ധഗുദം വദന്തി ||൨൦|| (സു. നി. അ. ൭) |
यस्यान्त्रमन्नैरुपलेपिभिर्वा बालाश्मभिर्वा पिहितं यथावत् | सञ्चीयते तस्य मलः सदोषः शनैः शनैः सङ्करवच्च नाड्याम् ||१९|| निरुध्यते तस्य गुदे पुरीषं निरेति कृच्छ्रादपि चाल्पमल्पम् | हृन्नाभिमध्ये परिवृद्धिमेति तस्योदरं बद्धगुदं वदन्ति ||२०|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatodaralakShaNam (21) · Śloka 22
ശല്യം തഥാऽന്നോപഹിതം യദന്ത്രം ഭുക്തം ഭിനത്ത്യാഗതമന്യഥാ വാ | തസ്മാത്സ്രുതോऽന്ത്രാത്സലിലപ്രകാശഃ സ്രാവഃ സ്രവേദ്വൈ ഗുദതസ്തു ഭൂയഃ ||൨൧|| നാഭേരധശ്ചോദരമേതി വൃദ്ധിം നിസ്തുദ്യതേ ദാല്യതി ചാതിമാത്രമ് | ഏതത് പരിസ്രാവ്യുദരം പ്രദിഷ്ടം ... |൨൨| (സു. നി. അ. ൭) |
शल्यं तथाऽन्नोपहितं यदन्त्रं भुक्तं भिनत्त्यागतमन्यथा वा | तस्मात्स्रुतोऽन्त्रात्सलिलप्रकाशः स्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः ||२१|| नाभेरधश्चोदरमेति वृद्धिं निस्तुद्यते दाल्यति चातिमात्रम् | एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टं ... |२२| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dakodarasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (22-24) · Śloka 24
... ദകോദരം കീര്തയതോ നിബോധ ||൨൨|| യഃ സ്നേഹപീതോऽപ്യനുവാസിതോ വാ വാന്തോ വിരിക്തോऽപ്യഥവാ നിരൂഢഃ | പിബേജ്ജലം ശീതലമാശു തസ്യ സ്രോതാംസി ദൂഷ്യന്തി ഹി തദ്വഹാനി ||൨൩|| സ്നേഹോപലിപ്തേഷ്വഥവാऽപി തേഷു ദകോദരം പൂര്വവദഭ്യുപൈതി | സ്നിഗ്ധം മഹത്തത്പരിവൃത്തനാഭിസമാതതം പൂര്ണമിവാമ്ബുനാ ച | യഥാ ദൃതിഃ ക്ഷുഭ്യതി കമ്പതേ ച ശബ്ദായതേ ചാപി ദകോദരം തത് ||൨൪|| (സു. നി. അ. ൭) |
... दकोदरं कीर्तयतो निबोध ||२२|| यः स्नेहपीतोऽप्यनुवासितो वा वान्तो विरिक्तोऽप्यथवा निरूढः | पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्य स्रोतांसि दूष्यन्ति हि तद्वहानि ||२३|| स्नेहोपलिप्तेष्वथवाऽपि तेषु दकोदरं पूर्ववदभ्युपैति | स्निग्धं महत्तत्परिवृत्तनाभिसमाततं पूर्णमिवाम्बुना च | यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते च शब्दायते चापि दकोदरं तत् ||२४|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasya sAdhyAsAdhyavicAraH (25-26) · Śloka 27
ജന്മനൈവോദരം സര്വം പ്രായഃ കൃച്ഛ്രതമം മതമ് | ബലിനസ്തദജാതാമ്ബു യത്നസാധ്യം നവോത്ഥിതമ് ||൨൫|| പക്ഷാദ്ബദ്ധഗുദം തൂര്ധ്വം സര്വം ജാതോദകം തഥാ | പ്രായോ ഭവത്യഭാവായ ഛിദ്രാന്ത്രം ചോദരം നൃണാമ് ||൨൬|| (ച. ചി. അ. ൧൩)൦ |൨൭|
जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम् | बलिनस्तदजाताम्बु यत्नसाध्यं नवोत्थितम् ||२५|| पक्षाद्बद्धगुदं तूर्ध्वं सर्वं जातोदकं तथा | प्रायो भवत्यभावाय छिद्रान्त्रं चोदरं नृणाम् ||२६|| (च. चि. अ. १३)० |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAvisheSheNodarasyAsAdhyatvam (27-28) · Śloka 28
ശൂനാക്ഷം കുടിലോപസ്ഥമുപക്ലിന്നതനുത്വചമ് | ബലശോണിതമാംസാഗ്നിപരിക്ഷീണം ച വര്ജയേത് ||൨൭|| (ച. ചി. അ. ൧൩) | പാര്ശ്വഭങ്ഗാന്നവിദ്വേഷശോഥാതീസാരപീഡിതമ് | വിരിക്തം ചാപ്യുദരിണം പൂര്യമാണം വിവര്ജയേത് ||൨൮|| (സു. സൂ. അ. ൩൩) |
शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम् | बलशोणितमांसाग्निपरिक्षीणं च वर्जयेत् ||२७|| (च. चि. अ. १३) | पार्श्वभङ्गान्नविद्वेषशोथातीसारपीडितम् | विरिक्तं चाप्युदरिणं पूर्यमाणं विवर्जयेत् ||२८|| (सु. सू. अ. ३३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 35
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ ഉദരനിദാനം സമാപ്തമ് ||൩൫||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उदरनिदानं समाप्तम् ||३५||
🔊 Audio coming soon