30. mūtrakr̥cchranidānam

Devanagari IAST (Roman)Telugu Tamil Malayalam Kannada Gujarati Bengali Gurmukhi

Adhikarana mUtrakRucchranidAnaM, samprAptishca (1-2) · Śloka 2

atha mūtrakr̥cchranidānam | vyāyāmatīkṣṇauṣadharūkṣamadyaprasaṅganityadrutapr̥ṣṭhayānāt | ānūpamāṁsādhyaśanādajīrṇātsyurmūtrakr̥cchrāṇi nr̥ṇāṁ tathā'ṣṭau ||1|| pr̥thaṅmalāḥ svaiḥ kupitā nidānaiḥ sarvē'thavā kōpamupētya bastau | mūtrasya mārgaṁ paripīḍayanti yadā tadā mūtrayatīha kr̥cchrāt ||2|| (ca. ci. a. 26) |

View original

अथ मूत्रकृच्छ्रनिदानम् | व्यायामतीक्ष्णौषधरूक्षमद्यप्रसङ्गनित्यद्रुतपृष्ठयानात् | आनूपमांसाध्यशनादजीर्णात्स्युर्मूत्रकृच्छ्राणि नृणां तथाऽष्टौ ||१|| पृथङ्मलाः स्वैः कुपिता निदानैः सर्वेऽथवा कोपमुपेत्य बस्तौ | मूत्रस्य मार्गं परिपीडयन्ति यदा तदा मूत्रयतीह कृच्छ्रात् ||२|| (च. चि. अ. २६) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vAtaja-pittaja-kaphaja-sannipAtaja-shalyAbhighAtaja-shakRutpratighAtaja-ashmarIja-shukrajamUtrakRucchralakShaNam (3-8) · Śloka 8

tīvrārtirugvaṅkṣaṇabastimēḍhrē svalpaṁ muhurmūtrayatīha vātāt | pītaṁ saraktaṁ sarujaṁ sadāhaṁ kr̥cchraṁ muhurmūtrayatīha pittāt ||3|| bastēḥ saliṅgasya gurutvaśōthau mūtraṁ sapicchaṁ kaphamūtrakr̥cchrē | sarvāṇi rūpāṇi tu sannipātādbhavanti tatkr̥cchratamaṁ hi kr̥cchram ||4|| (ca. ci. a. 26) | mūtravāhiṣu śalyēna kṣatēṣvabhihatēṣu vā | mūtrakr̥cchraṁ tadāghātājjāyatē bhr̥śadāruṇam ||5|| vātakr̥cchrēṇa tulyāni tasya liṅgāni nirdiśēt | śakr̥tastu pratīghātādvāyurviguṇatāṁ gataḥ ||6|| ādhmānaṁ vātaśūlaṁ ca mūtrasaṅgaṁ karōti ca | aśmarīhētu tatpūrvaṁ mūtrakr̥cchramudāharēt ||7|| (su. u. taṁ. a. 59) | śukrē dōṣairupahatē mūtramārgē vidhāvitē saśukraṁ mūtrayēt kr̥cchrādbastimēhanaśūlavān ||8||

View original

तीव्रार्तिरुग्वङ्क्षणबस्तिमेढ्रे स्वल्पं मुहुर्मूत्रयतीह वातात् | पीतं सरक्तं सरुजं सदाहं कृच्छ्रं मुहुर्मूत्रयतीह पित्तात् ||३|| बस्तेः सलिङ्गस्य गुरुत्वशोथौ मूत्रं सपिच्छं कफमूत्रकृच्छ्रे | सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपाताद्भवन्ति तत्कृच्छ्रतमं हि कृच्छ्रम् ||४|| (च. चि. अ. २६) | मूत्रवाहिषु शल्येन क्षतेष्वभिहतेषु वा | मूत्रकृच्छ्रं तदाघाताज्जायते भृशदारुणम् ||५|| वातकृच्छ्रेण तुल्यानि तस्य लिङ्गानि निर्दिशेत् | शकृतस्तु प्रतीघाताद्वायुर्विगुणतां गतः ||६|| आध्मानं वातशूलं च मूत्रसङ्गं करोति च | अश्मरीहेतु तत्पूर्वं मूत्रकृच्छ्रमुदाहरेत् ||७|| (सु. उ. तं. अ. ५९) | शुक्रे दोषैरुपहते मूत्रमार्गे विधाविते सशुक्रं मूत्रयेत् कृच्छ्राद्बस्तिमेहनशूलवान् ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mUtrakRucchrahetutvenoktayorashmarIsharkarayoH samAnatA~avAntarabhedashca (9-12) · Śloka 12

aśmarī śarkarā caiva tulyasambhavalakṣaṇē | viśēṣaṇaṁ śarkarāyāḥ śr̥ṇu kīrtayatō mama ||9|| pacyamānā'śmarī pittācchōṣyamāṇā ca vāyunā | vimuktakaphasandhānā kṣarantī śarkarā matā ||10|| hr̥tpīḍā vēpathuḥ śūlaṁ kukṣāvagniśca durbalaḥ | tayā bhavati mūrchā ca mūtrakr̥cchraṁ ca dāruṇam ||11|| mūtravēganirastābhiḥ praśamaṁ yāti vēdanā | yāvadasyāḥ punarnaiti guḍikā srōtasō mukham ||12|| (su. u. taṁ. a. 59) |

View original

अश्मरी शर्करा चैव तुल्यसम्भवलक्षणे | विशेषणं शर्करायाः शृणु कीर्तयतो मम ||९|| पच्यमानाऽश्मरी पित्ताच्छोष्यमाणा च वायुना | विमुक्तकफसन्धाना क्षरन्ती शर्करा मता ||१०|| हृत्पीडा वेपथुः शूलं कुक्षावग्निश्च दुर्बलः | तया भवति मूर्छा च मूत्रकृच्छ्रं च दारुणम् ||११|| मूत्रवेगनिरस्ताभिः प्रशमं याति वेदना | यावदस्याः पुनर्नैति गुडिका स्रोतसो मुखम् ||१२|| (सु. उ. तं. अ. ५९) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 30

iti śrīmādhavakaraviracitē mādhavanidānē mūtrakr̥cchranidānaṁ samāptam ||30||

View original

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मूत्रकृच्छ्रनिदानं समाप्तम् ||३०||

🔊 Audio coming soon

← 29. hr̥drōganidānam 31. mūtrāghātanidānam →