30. mūtrakr̥cchranidānam

Devanagari IAST (Roman)Telugu Tamil Malayalam Kannada Gujarati Bengali Gurmukhi

Adhikarana mUtrakRucchranidAnaM, samprAptishca (1-2) · Śloka 2

ਅਥ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਨਿਦਾਨਮ੍ | ਵ੍ਯਾਯਾਮਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸਧਰੂਕ੍ਸਮਦ੍ਯਪ੍ਰਸਙ੍ਗਨਿਤ੍ਯਦ੍ਰੁਤਪਸ੍ਠਯਾਨਾਤ੍ | ਆਨੂਪਮਾਂਸਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਦਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ਸ੍ਯੁਰ੍ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਣਿ ਨਣਾਂ ਤਥਾਸ੍ਟੌ ||੧|| ਪਥਙ੍ਮਲਾਃ ਸ੍ਵੈਃ ਕੁਪਿਤਾ ਨਿਦਾਨੈਃ ਸਰ੍ਵੇਥਵਾ ਕੋਪਮੁਪੇਤ੍ਯ ਬਸ੍ਤੌ | ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਂ ਪਰਿਪੀਡਯਨ੍ਤਿ ਯਦਾ ਤਦਾ ਮੂਤ੍ਰਯਤੀਹ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ||੨|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੬) |

View original

अथ मूत्रकृच्छ्रनिदानम् | व्यायामतीक्ष्णौषधरूक्षमद्यप्रसङ्गनित्यद्रुतपृष्ठयानात् | आनूपमांसाध्यशनादजीर्णात्स्युर्मूत्रकृच्छ्राणि नृणां तथाऽष्टौ ||१|| पृथङ्मलाः स्वैः कुपिता निदानैः सर्वेऽथवा कोपमुपेत्य बस्तौ | मूत्रस्य मार्गं परिपीडयन्ति यदा तदा मूत्रयतीह कृच्छ्रात् ||२|| (च. चि. अ. २६) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vAtaja-pittaja-kaphaja-sannipAtaja-shalyAbhighAtaja-shakRutpratighAtaja-ashmarIja-shukrajamUtrakRucchralakShaNam (3-8) · Śloka 8

ਤੀਵ੍ਰਾਰ੍ਤਿਰੁਗ੍ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਬਸ੍ਤਿਮੇਢ੍ਰੇ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੂਤ੍ਰਯਤੀਹ ਵਾਤਾਤ੍ | ਪੀਤਂ ਸਰਕ੍ਤਂ ਸਰੁਜਂ ਸਦਾਹਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੂਤ੍ਰਯਤੀਹ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ||੩|| ਬਸ੍ਤੇਃ ਸਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯ ਗੁਰੁਤ੍ਵਸ਼ੋਥੌ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਪਿਚ੍ਛਂ ਕਫਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ | ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਰੂਪਾਣਿ ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਮਂ ਹਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਮ੍ ||੪|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੬) | ਮੂਤ੍ਰਵਾਹਿਸੁ ਸ਼ਲ੍ਯੇਨ ਕ੍ਸਤੇਸ੍ਵਭਿਹਤੇਸੁ ਵਾ | ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਤਦਾਘਾਤਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਭਸ਼ਦਾਰੁਣਮ੍ ||੫|| ਵਾਤਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ | ਸ਼ਕਤਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਗੁਣਤਾਂ ਗਤਃ ||੬|| ਆਧ੍ਮਾਨਂ ਵਾਤਸ਼ੂਲਂ ਚ ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਕਰੋਤਿ ਚ | ਅਸ਼੍ਮਰੀਹੇਤੁ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਮੁਦਾਹਰੇਤ੍ ||੭|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੯) | ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਦੋਸੈਰੁਪਹਤੇ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗੇ ਵਿਧਾਵਿਤੇ ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮੂਤ੍ਰਯੇਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਮੇਹਨਸ਼ੂਲਵਾਨ੍ ||੮||

View original

तीव्रार्तिरुग्वङ्क्षणबस्तिमेढ्रे स्वल्पं मुहुर्मूत्रयतीह वातात् | पीतं सरक्तं सरुजं सदाहं कृच्छ्रं मुहुर्मूत्रयतीह पित्तात् ||३|| बस्तेः सलिङ्गस्य गुरुत्वशोथौ मूत्रं सपिच्छं कफमूत्रकृच्छ्रे | सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपाताद्भवन्ति तत्कृच्छ्रतमं हि कृच्छ्रम् ||४|| (च. चि. अ. २६) | मूत्रवाहिषु शल्येन क्षतेष्वभिहतेषु वा | मूत्रकृच्छ्रं तदाघाताज्जायते भृशदारुणम् ||५|| वातकृच्छ्रेण तुल्यानि तस्य लिङ्गानि निर्दिशेत् | शकृतस्तु प्रतीघाताद्वायुर्विगुणतां गतः ||६|| आध्मानं वातशूलं च मूत्रसङ्गं करोति च | अश्मरीहेतु तत्पूर्वं मूत्रकृच्छ्रमुदाहरेत् ||७|| (सु. उ. तं. अ. ५९) | शुक्रे दोषैरुपहते मूत्रमार्गे विधाविते सशुक्रं मूत्रयेत् कृच्छ्राद्बस्तिमेहनशूलवान् ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mUtrakRucchrahetutvenoktayorashmarIsharkarayoH samAnatA~avAntarabhedashca (9-12) · Śloka 12

ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਚੈਵ ਤੁਲ੍ਯਸਮ੍ਭਵਲਕ੍ਸਣੇ | ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਸ਼ਣੁ ਕੀਰ੍ਤਯਤੋ ਮਮ ||੯|| ਪਚ੍ਯਮਾਨਾਸ਼੍ਮਰੀ ਪਿਤ੍ਤਾਚ੍ਛੋਸ੍ਯਮਾਣਾ ਚ ਵਾਯੁਨਾ | ਵਿਮੁਕ੍ਤਕਫਸਨ੍ਧਾਨਾ ਕ੍ਸਰਨ੍ਤੀ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਮਤਾ ||੧੦|| ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਵੇਪਥੁਃ ਸ਼ੂਲਂ ਕੁਕ੍ਸਾਵਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਬਲਃ | ਤਯਾ ਭਵਤਿ ਮੂਰ੍ਛਾ ਚ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍ ||੧੧|| ਮੂਤ੍ਰਵੇਗਨਿਰਸ੍ਤਾਭਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਵੇਦਨਾ | ਯਾਵਦਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਨੈਤਿ ਗੁਡਿਕਾ ਸ੍ਰੋਤਸੋ ਮੁਖਮ੍ ||੧੨|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੯) |

View original

अश्मरी शर्करा चैव तुल्यसम्भवलक्षणे | विशेषणं शर्करायाः शृणु कीर्तयतो मम ||९|| पच्यमानाऽश्मरी पित्ताच्छोष्यमाणा च वायुना | विमुक्तकफसन्धाना क्षरन्ती शर्करा मता ||१०|| हृत्पीडा वेपथुः शूलं कुक्षावग्निश्च दुर्बलः | तया भवति मूर्छा च मूत्रकृच्छ्रं च दारुणम् ||११|| मूत्रवेगनिरस्ताभिः प्रशमं याति वेदना | यावदस्याः पुनर्नैति गुडिका स्रोतसो मुखम् ||१२|| (सु. उ. तं. अ. ५९) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 30

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੩੦||

View original

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मूत्रकृच्छ्रनिदानं समाप्तम् ||३०||

🔊 Audio coming soon

← 29. hr̥drōganidānam 31. mūtrāghātanidānam →