30. mūtrakr̥cchranidānam

Devanagari IAST (Roman)Telugu Tamil Malayalam Kannada Gujarati Bengali Gurmukhi

Adhikarana mUtrakRucchranidAnaM, samprAptishca (1-2) · Śloka 2

അഥ മൂത്രകൃച്ഛ്രനിദാനമ് | വ്യായാമതീക്ഷ്ണൌഷധരൂക്ഷമദ്യപ്രസങ്ഗനിത്യദ്രുതപൃഷ്ഠയാനാത് | ആനൂപമാംസാധ്യശനാദജീര്ണാത്സ്യുര്മൂത്രകൃച്ഛ്രാണി നൃണാം തഥാऽഷ്ടൌ ||൧|| പൃഥങ്മലാഃ സ്വൈഃ കുപിതാ നിദാനൈഃ സര്വേऽഥവാ കോപമുപേത്യ ബസ്തൌ | മൂത്രസ്യ മാര്ഗം പരിപീഡയന്തി യദാ തദാ മൂത്രയതീഹ കൃച്ഛ്രാത് ||൨|| (ച. ചി. അ. ൨൬) |

View original

अथ मूत्रकृच्छ्रनिदानम् | व्यायामतीक्ष्णौषधरूक्षमद्यप्रसङ्गनित्यद्रुतपृष्ठयानात् | आनूपमांसाध्यशनादजीर्णात्स्युर्मूत्रकृच्छ्राणि नृणां तथाऽष्टौ ||१|| पृथङ्मलाः स्वैः कुपिता निदानैः सर्वेऽथवा कोपमुपेत्य बस्तौ | मूत्रस्य मार्गं परिपीडयन्ति यदा तदा मूत्रयतीह कृच्छ्रात् ||२|| (च. चि. अ. २६) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vAtaja-pittaja-kaphaja-sannipAtaja-shalyAbhighAtaja-shakRutpratighAtaja-ashmarIja-shukrajamUtrakRucchralakShaNam (3-8) · Śloka 8

തീവ്രാര്തിരുഗ്വങ്ക്ഷണബസ്തിമേഢ്രേ സ്വല്പം മുഹുര്മൂത്രയതീഹ വാതാത് | പീതം സരക്തം സരുജം സദാഹം കൃച്ഛ്രം മുഹുര്മൂത്രയതീഹ പിത്താത് ||൩|| ബസ്തേഃ സലിങ്ഗസ്യ ഗുരുത്വശോഥൌ മൂത്രം സപിച്ഛം കഫമൂത്രകൃച്ഛ്രേ | സര്വാണി രൂപാണി തു സന്നിപാതാദ്ഭവന്തി തത്കൃച്ഛ്രതമം ഹി കൃച്ഛ്രമ് ||൪|| (ച. ചി. അ. ൨൬) | മൂത്രവാഹിഷു ശല്യേന ക്ഷതേഷ്വഭിഹതേഷു വാ | മൂത്രകൃച്ഛ്രം തദാഘാതാജ്ജായതേ ഭൃശദാരുണമ് ||൫|| വാതകൃച്ഛ്രേണ തുല്യാനി തസ്യ ലിങ്ഗാനി നിര്ദിശേത് | ശകൃതസ്തു പ്രതീഘാതാദ്വായുര്വിഗുണതാം ഗതഃ ||൬|| ആധ്മാനം വാതശൂലം ച മൂത്രസങ്ഗം കരോതി ച | അശ്മരീഹേതു തത്പൂര്വം മൂത്രകൃച്ഛ്രമുദാഹരേത് ||൭|| (സു. ഉ. തം. അ. ൫൯) | ശുക്രേ ദോഷൈരുപഹതേ മൂത്രമാര്ഗേ വിധാവിതേ സശുക്രം മൂത്രയേത് കൃച്ഛ്രാദ്ബസ്തിമേഹനശൂലവാന് ||൮||

View original

तीव्रार्तिरुग्वङ्क्षणबस्तिमेढ्रे स्वल्पं मुहुर्मूत्रयतीह वातात् | पीतं सरक्तं सरुजं सदाहं कृच्छ्रं मुहुर्मूत्रयतीह पित्तात् ||३|| बस्तेः सलिङ्गस्य गुरुत्वशोथौ मूत्रं सपिच्छं कफमूत्रकृच्छ्रे | सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपाताद्भवन्ति तत्कृच्छ्रतमं हि कृच्छ्रम् ||४|| (च. चि. अ. २६) | मूत्रवाहिषु शल्येन क्षतेष्वभिहतेषु वा | मूत्रकृच्छ्रं तदाघाताज्जायते भृशदारुणम् ||५|| वातकृच्छ्रेण तुल्यानि तस्य लिङ्गानि निर्दिशेत् | शकृतस्तु प्रतीघाताद्वायुर्विगुणतां गतः ||६|| आध्मानं वातशूलं च मूत्रसङ्गं करोति च | अश्मरीहेतु तत्पूर्वं मूत्रकृच्छ्रमुदाहरेत् ||७|| (सु. उ. तं. अ. ५९) | शुक्रे दोषैरुपहते मूत्रमार्गे विधाविते सशुक्रं मूत्रयेत् कृच्छ्राद्बस्तिमेहनशूलवान् ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mUtrakRucchrahetutvenoktayorashmarIsharkarayoH samAnatA~avAntarabhedashca (9-12) · Śloka 12

അശ്മരീ ശര്കരാ ചൈവ തുല്യസമ്ഭവലക്ഷണേ | വിശേഷണം ശര്കരായാഃ ശൃണു കീര്തയതോ മമ ||൯|| പച്യമാനാऽശ്മരീ പിത്താച്ഛോഷ്യമാണാ ച വായുനാ | വിമുക്തകഫസന്ധാനാ ക്ഷരന്തീ ശര്കരാ മതാ ||൧൦|| ഹൃത്പീഡാ വേപഥുഃ ശൂലം കുക്ഷാവഗ്നിശ്ച ദുര്ബലഃ | തയാ ഭവതി മൂര്ഛാ ച മൂത്രകൃച്ഛ്രം ച ദാരുണമ് ||൧൧|| മൂത്രവേഗനിരസ്താഭിഃ പ്രശമം യാതി വേദനാ | യാവദസ്യാഃ പുനര്നൈതി ഗുഡികാ സ്രോതസോ മുഖമ് ||൧൨|| (സു. ഉ. തം. അ. ൫൯) |

View original

अश्मरी शर्करा चैव तुल्यसम्भवलक्षणे | विशेषणं शर्करायाः शृणु कीर्तयतो मम ||९|| पच्यमानाऽश्मरी पित्ताच्छोष्यमाणा च वायुना | विमुक्तकफसन्धाना क्षरन्ती शर्करा मता ||१०|| हृत्पीडा वेपथुः शूलं कुक्षावग्निश्च दुर्बलः | तया भवति मूर्छा च मूत्रकृच्छ्रं च दारुणम् ||११|| मूत्रवेगनिरस्ताभिः प्रशमं याति वेदना | यावदस्याः पुनर्नैति गुडिका स्रोतसो मुखम् ||१२|| (सु. उ. तं. अ. ५९) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 30

ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ മൂത്രകൃച്ഛ്രനിദാനം സമാപ്തമ് ||൩൦||

View original

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मूत्रकृच्छ्रनिदानं समाप्तम् ||३०||

🔊 Audio coming soon

← 29. hr̥drōganidānam 31. mūtrāghātanidānam →