30. mūtrakr̥cchranidānam

Adhikarana mUtrakRucchranidAnaM, samprAptishca (1-2) · Śloka 2

અથ મૂત્રકૃચ્છ્રનિદાનમ્ | વ્યાયામતીક્ષ્ણૌષધરૂક્ષમદ્યપ્રસઙ્ગનિત્યદ્રુતપૃષ્ઠયાનાત્ | આનૂપમાંસાધ્યશનાદજીર્ણાત્સ્યુર્મૂત્રકૃચ્છ્રાણિ નૃણાં તથાઽષ્ટૌ ||૧|| પૃથઙ્મલાઃ સ્વૈઃ કુપિતા નિદાનૈઃ સર્વેઽથવા કોપમુપેત્ય બસ્તૌ | મૂત્રસ્ય માર્ગં પરિપીડયન્તિ યદા તદા મૂત્રયતીહ કૃચ્છ્રાત્ ||૨|| (ચ. ચિ. અ. ૨૬) |

Adhikarana vAtaja-pittaja-kaphaja-sannipAtaja-shalyAbhighAtaja-shakRutpratighAtaja-ashmarIja-shukrajamUtrakRucchralakShaNam (3-8) · Śloka 8

તીવ્રાર્તિરુગ્વઙ્ક્ષણબસ્તિમેઢ્રે સ્વલ્પં મુહુર્મૂત્રયતીહ વાતાત્ | પીતં સરક્તં સરુજં સદાહં કૃચ્છ્રં મુહુર્મૂત્રયતીહ પિત્તાત્ ||૩|| બસ્તેઃ સલિઙ્ગસ્ય ગુરુત્વશોથૌ મૂત્રં સપિચ્છં કફમૂત્રકૃચ્છ્રે | સર્વાણિ રૂપાણિ તુ સન્નિપાતાદ્ભવન્તિ તત્કૃચ્છ્રતમં હિ કૃચ્છ્રમ્ ||૪|| (ચ. ચિ. અ. ૨૬) | મૂત્રવાહિષુ શલ્યેન ક્ષતેષ્વભિહતેષુ વા | મૂત્રકૃચ્છ્રં તદાઘાતાજ્જાયતે ભૃશદારુણમ્ ||૫|| વાતકૃચ્છ્રેણ તુલ્યાનિ તસ્ય લિઙ્ગાનિ નિર્દિશેત્ | શકૃતસ્તુ પ્રતીઘાતાદ્વાયુર્વિગુણતાં ગતઃ ||૬|| આધ્માનં વાતશૂલં ચ મૂત્રસઙ્ગં કરોતિ ચ | અશ્મરીહેતુ તત્પૂર્વં મૂત્રકૃચ્છ્રમુદાહરેત્ ||૭|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૫૯) | શુક્રે દોષૈરુપહતે મૂત્રમાર્ગે વિધાવિતે સશુક્રં મૂત્રયેત્ કૃચ્છ્રાદ્બસ્તિમેહનશૂલવાન્ ||૮||

Adhikarana mUtrakRucchrahetutvenoktayorashmarIsharkarayoH samAnatA~avAntarabhedashca (9-12) · Śloka 12

અશ્મરી શર્કરા ચૈવ તુલ્યસમ્ભવલક્ષણે | વિશેષણં શર્કરાયાઃ શૃણુ કીર્તયતો મમ ||૯|| પચ્યમાનાઽશ્મરી પિત્તાચ્છોષ્યમાણા ચ વાયુના | વિમુક્તકફસન્ધાના ક્ષરન્તી શર્કરા મતા ||૧૦|| હૃત્પીડા વેપથુઃ શૂલં કુક્ષાવગ્નિશ્ચ દુર્બલઃ | તયા ભવતિ મૂર્છા ચ મૂત્રકૃચ્છ્રં ચ દારુણમ્ ||૧૧|| મૂત્રવેગનિરસ્તાભિઃ પ્રશમં યાતિ વેદના | યાવદસ્યાઃ પુનર્નૈતિ ગુડિકા સ્રોતસો મુખમ્ ||૧૨|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૫૯) |

Adhikarana puShpikA · Śloka 30

ઇતિ શ્રીમાધવકરવિરચિતે માધવનિદાને મૂત્રકૃચ્છ્રનિદાનં સમાપ્તમ્ ||૩૦||