30. mūtrakr̥cchranidānam

Devanagari IAST (Roman)Telugu Tamil Malayalam Kannada Gujarati Bengali Gurmukhi

Adhikarana mUtrakRucchranidAnaM, samprAptishca (1-2) · Śloka 2

ಅಥ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರನಿದಾನಮ್ | ವ್ಯಾಯಾಮತೀಕ್ಷ್ಣೌಷಧರೂಕ್ಷಮದ್ಯಪ್ರಸಙ್ಗನಿತ್ಯದ್ರುತಪೃಷ್ಠಯಾನಾತ್ | ಆನೂಪಮಾಂಸಾಧ್ಯಶನಾದಜೀರ್ಣಾತ್ಸ್ಯುರ್ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ನೃಣಾಂ ತಥಾಽಷ್ಟೌ ||೧|| ಪೃಥಙ್ಮಲಾಃ ಸ್ವೈಃ ಕುಪಿತಾ ನಿದಾನೈಃ ಸರ್ವೇಽಥವಾ ಕೋಪಮುಪೇತ್ಯ ಬಸ್ತೌ | ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಮಾರ್ಗಂ ಪರಿಪೀಡಯನ್ತಿ ಯದಾ ತದಾ ಮೂತ್ರಯತೀಹ ಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್ ||೨|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೬) |

View original

अथ मूत्रकृच्छ्रनिदानम् | व्यायामतीक्ष्णौषधरूक्षमद्यप्रसङ्गनित्यद्रुतपृष्ठयानात् | आनूपमांसाध्यशनादजीर्णात्स्युर्मूत्रकृच्छ्राणि नृणां तथाऽष्टौ ||१|| पृथङ्मलाः स्वैः कुपिता निदानैः सर्वेऽथवा कोपमुपेत्य बस्तौ | मूत्रस्य मार्गं परिपीडयन्ति यदा तदा मूत्रयतीह कृच्छ्रात् ||२|| (च. चि. अ. २६) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vAtaja-pittaja-kaphaja-sannipAtaja-shalyAbhighAtaja-shakRutpratighAtaja-ashmarIja-shukrajamUtrakRucchralakShaNam (3-8) · Śloka 8

ತೀವ್ರಾರ್ತಿರುಗ್ವಙ್ಕ್ಷಣಬಸ್ತಿಮೇಢ್ರೇ ಸ್ವಲ್ಪಂ ಮುಹುರ್ಮೂತ್ರಯತೀಹ ವಾತಾತ್ | ಪೀತಂ ಸರಕ್ತಂ ಸರುಜಂ ಸದಾಹಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಮುಹುರ್ಮೂತ್ರಯತೀಹ ಪಿತ್ತಾತ್ ||೩|| ಬಸ್ತೇಃ ಸಲಿಙ್ಗಸ್ಯ ಗುರುತ್ವಶೋಥೌ ಮೂತ್ರಂ ಸಪಿಚ್ಛಂ ಕಫಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ | ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣಿ ತು ಸನ್ನಿಪಾತಾದ್ಭವನ್ತಿ ತತ್ಕೃಚ್ಛ್ರತಮಂ ಹಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಮ್ ||೪|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೬) | ಮೂತ್ರವಾಹಿಷು ಶಲ್ಯೇನ ಕ್ಷತೇಷ್ವಭಿಹತೇಷು ವಾ | ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಂ ತದಾಘಾತಾಜ್ಜಾಯತೇ ಭೃಶದಾರುಣಮ್ ||೫|| ವಾತಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ತುಲ್ಯಾನಿ ತಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ | ಶಕೃತಸ್ತು ಪ್ರತೀಘಾತಾದ್ವಾಯುರ್ವಿಗುಣತಾಂ ಗತಃ ||೬|| ಆಧ್ಮಾನಂ ವಾತಶೂಲಂ ಚ ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಂ ಕರೋತಿ ಚ | ಅಶ್ಮರೀಹೇತು ತತ್ಪೂರ್ವಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಮುದಾಹರೇತ್ ||೭|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೯) | ಶುಕ್ರೇ ದೋಷೈರುಪಹತೇ ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗೇ ವಿಧಾವಿತೇ ಸಶುಕ್ರಂ ಮೂತ್ರಯೇತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ಬಸ್ತಿಮೇಹನಶೂಲವಾನ್ ||೮||

View original

तीव्रार्तिरुग्वङ्क्षणबस्तिमेढ्रे स्वल्पं मुहुर्मूत्रयतीह वातात् | पीतं सरक्तं सरुजं सदाहं कृच्छ्रं मुहुर्मूत्रयतीह पित्तात् ||३|| बस्तेः सलिङ्गस्य गुरुत्वशोथौ मूत्रं सपिच्छं कफमूत्रकृच्छ्रे | सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपाताद्भवन्ति तत्कृच्छ्रतमं हि कृच्छ्रम् ||४|| (च. चि. अ. २६) | मूत्रवाहिषु शल्येन क्षतेष्वभिहतेषु वा | मूत्रकृच्छ्रं तदाघाताज्जायते भृशदारुणम् ||५|| वातकृच्छ्रेण तुल्यानि तस्य लिङ्गानि निर्दिशेत् | शकृतस्तु प्रतीघाताद्वायुर्विगुणतां गतः ||६|| आध्मानं वातशूलं च मूत्रसङ्गं करोति च | अश्मरीहेतु तत्पूर्वं मूत्रकृच्छ्रमुदाहरेत् ||७|| (सु. उ. तं. अ. ५९) | शुक्रे दोषैरुपहते मूत्रमार्गे विधाविते सशुक्रं मूत्रयेत् कृच्छ्राद्बस्तिमेहनशूलवान् ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mUtrakRucchrahetutvenoktayorashmarIsharkarayoH samAnatA~avAntarabhedashca (9-12) · Śloka 12

ಅಶ್ಮರೀ ಶರ್ಕರಾ ಚೈವ ತುಲ್ಯಸಮ್ಭವಲಕ್ಷಣೇ | ವಿಶೇಷಣಂ ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಶೃಣು ಕೀರ್ತಯತೋ ಮಮ ||೯|| ಪಚ್ಯಮಾನಾಽಶ್ಮರೀ ಪಿತ್ತಾಚ್ಛೋಷ್ಯಮಾಣಾ ಚ ವಾಯುನಾ | ವಿಮುಕ್ತಕಫಸನ್ಧಾನಾ ಕ್ಷರನ್ತೀ ಶರ್ಕರಾ ಮತಾ ||೧೦|| ಹೃತ್ಪೀಡಾ ವೇಪಥುಃ ಶೂಲಂ ಕುಕ್ಷಾವಗ್ನಿಶ್ಚ ದುರ್ಬಲಃ | ತಯಾ ಭವತಿ ಮೂರ್ಛಾ ಚ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಚ ದಾರುಣಮ್ ||೧೧|| ಮೂತ್ರವೇಗನಿರಸ್ತಾಭಿಃ ಪ್ರಶಮಂ ಯಾತಿ ವೇದನಾ | ಯಾವದಸ್ಯಾಃ ಪುನರ್ನೈತಿ ಗುಡಿಕಾ ಸ್ರೋತಸೋ ಮುಖಮ್ ||೧೨|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೯) |

View original

अश्मरी शर्करा चैव तुल्यसम्भवलक्षणे | विशेषणं शर्करायाः शृणु कीर्तयतो मम ||९|| पच्यमानाऽश्मरी पित्ताच्छोष्यमाणा च वायुना | विमुक्तकफसन्धाना क्षरन्ती शर्करा मता ||१०|| हृत्पीडा वेपथुः शूलं कुक्षावग्निश्च दुर्बलः | तया भवति मूर्छा च मूत्रकृच्छ्रं च दारुणम् ||११|| मूत्रवेगनिरस्ताभिः प्रशमं याति वेदना | यावदस्याः पुनर्नैति गुडिका स्रोतसो मुखम् ||१२|| (सु. उ. तं. अ. ५९) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 30

ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೩೦||

View original

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मूत्रकृच्छ्रनिदानं समाप्तम् ||३०||

🔊 Audio coming soon

← 29. hr̥drōganidānam 31. mūtrāghātanidānam →