Adhikarana nayanarogahetuH (1-3) · Śloka 3
അഥ നേത്രരോഗനിദാനമ് |
ഉഷ്ണാഭിതപ്തസ്യ ജലേ പ്രവേശാദ്ദൂരേക്ഷണാത് സ്വപ്നവിപര്യയാച്ച |
സ്വേദാദ്രജോധൂമനിഷേവണാച്ച ഛര്ദേര്വിഘാതാദ്വമനാതിയോഗാത് ||൧||
ദ്രവാത്തഥാऽന്നാന്നിശി സേവിതാച്ച വിണ്മൂത്രവാതക്രമനിഗ്രഹാച്ച |
പ്രസക്തസംരോദനകോപശോകാച്ഛിരോऽഭിഘാതാദതിമദ്യപാനാത് ||൨||
തഥാ ഋതൂനാം ച വിപര്യയേണ ക്ലേശാഭിഘാതാദതിമൈഥുനാച്ച |
ബാഷ്പഗ്രഹാത് സൂക്ഷ്മനിരീക്ഷണാച്ച നേത്രേ വികാരാഞ്ജനയന്തി ദോഷാഃ ||൩||
(സു. ഉ. തം. അ. ൧) |
View original
अथ नेत्ररोगनिदानम् |
उष्णाभितप्तस्य जले प्रवेशाद्दूरेक्षणात् स्वप्नविपर्ययाच्च |
स्वेदाद्रजोधूमनिषेवणाच्च छर्देर्विघाताद्वमनातियोगात् ||१||
द्रवात्तथाऽन्नान्निशि सेविताच्च विण्मूत्रवातक्रमनिग्रहाच्च |
प्रसक्तसंरोदनकोपशोकाच्छिरोऽभिघातादतिमद्यपानात् ||२||
तथा ऋतूनां च विपर्ययेण क्लेशाभिघातादतिमैथुनाच्च |
बाष्पग्रहात् सूक्ष्मनिरीक्षणाच्च नेत्रे विकाराञ्जनयन्ति दोषाः ||३||
(सु. उ. तं. अ. १) |
Adhikarana abhiShyandabhedAH (4) · Śloka 4
വാതാത് പിത്താത് കഫാദ്രക്താദഭിഷ്യന്ദശ്ചതുര്വിധഃ |
പ്രായേണ ജായതേ ഘോരഃ സര്വനേത്രാമയാകരഃ ||൪||
View original
वातात् पित्तात् कफाद्रक्तादभिष्यन्दश्चतुर्विधः |
प्रायेण जायते घोरः सर्वनेत्रामयाकरः ||४||
Adhikarana vAtAbhiShyandalakShaNam (5) · Śloka 5
നിസ്തോദനസ്തമ്ഭനരോമഹര്ഷസങ്ഘര്ഷപാരുഷ്യശിരോऽഭിതാപാഃ |
വിശുഷ്കഭാവഃ ശിശിരാശ്രുതാ ച വാതാഭിപന്നേ നയനേ ഭവന്തി ||൫||
(സു. ഉ. തം. അ. ൬) |
View original
निस्तोदनस्तम्भनरोमहर्षसङ्घर्षपारुष्यशिरोऽभितापाः |
विशुष्कभावः शिशिराश्रुता च वाताभिपन्ने नयने भवन्ति ||५||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana pittAbhiShyandalakShaNam (6) · Śloka 6
ദാഹപ്രപാകൌ ശിശിരാഭിനന്ദാ ധൂമായനം ബാഷ്പസമുച്ഛ്രയശ്ച |
ഉഷ്ണാശ്രുതാ പീതകനേത്രതാ ച പിത്താഭിപന്നേ നയനേ ഭവന്തി ||൬||
(സു. ഉ. തം. അ. ൬) |
View original
दाहप्रपाकौ शिशिराभिनन्दा धूमायनं बाष्पसमुच्छ्रयश्च |
उष्णाश्रुता पीतकनेत्रता च पित्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||६||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana kaphAbhiShyandalakShaNam (7) · Śloka 7
ഉഷ്ണാഭിനന്ദാ ഗുരുതാऽക്ഷിശോഥഃ കണ്ഡൂപദേഹാവതിശീതതാ ച |
സ്രാവോ മുഹുഃ പിച്ഛില ഏവ ചാപി കഫാഭിപന്നേ നയനേ ഭവന്തി ||൭||
(സു. ഉ. തം. അ. ൬) |
View original
उष्णाभिनन्दा गुरुताऽक्षिशोथः कण्डूपदेहावतिशीतता च |
स्रावो मुहुः पिच्छिल एव चापि कफाभिपन्ने नयने भवन्ति ||७||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana raktAbhiShyandalakShaNam (8) · Śloka 8
താമ്രാശ്രുതാ ലോഹിതനേത്രതാ ച നാഡ്യഃ സമന്താദതിലോഹിതാശ്ച |
പിത്തസ്യ ലിങ്ഗാനി ച യാനി താനി രക്താഭിപന്നേ നയനേ ഭവന്തി ||൮||
(സു. ഉ. തം. അ. ൬) |
View original
ताम्राश्रुता लोहितनेत्रता च नाड्यः समन्तादतिलोहिताश्च |
पित्तस्य लिङ्गानि च यानि तानि रक्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||८||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana adhimanthAnAmabhiShyandajatvam (9) · Śloka 9
വൃദ്ധൈരേതൈരഭിഷ്യന്ദൈര്നരാണാമക്രിയാവതാമ് |
താവന്തസ്ത്വധിമന്ഥാഃ സ്യുര്നയനേ തീവ്രവേദനാഃ ||൯||
(സു. ഉ. തം. അ. ൬) |
View original
वृद्धैरेतैरभिष्यन्दैर्नराणामक्रियावताम् |
तावन्तस्त्वधिमन्थाः स्युर्नयने तीव्रवेदनाः ||९||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana adhimanthasya sAmAnyalakShaNam (10) · Śloka 10
ഉത്പാട്യത ഇവാത്യര്ഥം നേത്രം നിര്മഥ്യതേ തഥാ |
ശിരസോऽര്ധം ച തം വിദ്യാദധിമന്ഥം സ്വലക്ഷണൈഃ ||൧൦||
(സു. ഉ. തം. അ. ൬) |
View original
उत्पाट्यत इवात्यर्थं नेत्रं निर्मथ्यते तथा |
शिरसोऽर्धं च तं विद्यादधिमन्थं स्वलक्षणैः ||१०||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana adhimanthasya doShabhedena kAlAvadhiH (11) · Śloka 11
ഹന്യാദ്ദൃഷ്ടിം ശ്ലൈഷ്മികഃ സപ്തരാത്രാദധിമന്ഥോ രക്തജഃ പഞ്ചരാത്രാത് |
ഷഡ്രാത്രാദ്വാതികോ വൈ നിഹന്യാന്മിഥ്യാചാരാത് പൈത്തികഃ സദ്യ ഏവ ||൧൧||
(സു. ഉ. തം. അ. ൬) |
View original
हन्याद्दृष्टिं श्लैष्मिकः सप्तरात्रादधिमन्थो रक्तजः पञ्चरात्रात् |
षड्रात्राद्वातिको वै निहन्यान्मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव ||११||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana netrarogasya sAmatvalakShaNam (12) · Śloka 12
ഉദീര്ണവേദനം നേത്രം രാഗശോഥസമന്വിതമ് |
ഘര്ഷനിസ്തോദശൂലാശ്രുയുക്തമാമാന്വിതം വിദുഃ ||൧൨||
View original
उदीर्णवेदनं नेत्रं रागशोथसमन्वितम् |
घर्षनिस्तोदशूलाश्रुयुक्तमामान्वितं विदुः ||१२||
Adhikarana netrarogasya nirAmatvalakShaNam (13) · Śloka 13
മന്ദവേദനതാ കണ്ഡൂഃ സംരമ്ഭാശ്രുപ്രശാന്തതാ |
പ്രശസ്തവര്ണതാ ചാക്ഷ്ണോഃ സമ്പക്വദോഷമാദിശേത് ||൧൩||
View original
मन्दवेदनता कण्डूः संरम्भाश्रुप्रशान्तता |
प्रशस्तवर्णता चाक्ष्णोः सम्पक्वदोषमादिशेत् ||१३||
Adhikarana sashotha-ashothanetrapAkali~ggam (14) · Śloka 14
കണ്ഡൂപദേഹാശ്രുയുതഃ പക്വോദുമ്ബരസന്നിഭഃ |
സംരമ്ഭീ പച്യതേ യസ്തു നേത്രപാകഃ സ ശോഥജഃ |
ശോഥഹീനാനി ലിങ്ഗാനി നേത്രപാകേ ത്വശോഥജേ ||൧൪||
(സു. ഉ. തം. അ. ൬) |
View original
कण्डूपदेहाश्रुयुतः पक्वोदुम्बरसन्निभः |
संरम्भी पच्यते यस्तु नेत्रपाकः स शोथजः |
शोथहीनानि लिङ्गानि नेत्रपाके त्वशोथजे ||१४||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana hatAdhimanthalakShaNam (15) · Śloka 15
ഉപേക്ഷണാദക്ഷി യദാऽധിമന്ഥോ വാതാത്മകഃ സാദയതി പ്രസഹ്യ |
രുജാഭിരുഗ്രാഭിരസാധ്യ ഏഷ ഹതാധിമന്ഥഃ ഖലു നാമ രോഗഃ ||൧൫||
(സു. ഉ. തം. അ. ൬) |
View original
उपेक्षणादक्षि यदाऽधिमन्थो वातात्मकः सादयति प्रसह्य |
रुजाभिरुग्राभिरसाध्य एष हताधिमन्थः खलु नाम रोगः ||१५||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana vAtaparyayali~ggam (16) · Śloka 16
വാരംവാരം ച പര്യേതി ഭ്രുവൌ നേത്രേ ച മാരുതഃ |
രുജശ്ച വിവിധാസ്തീവ്രാഃ സ ജ്ഞേയോ വാതപര്യയഃ ||൧൬||
View original
वारंवारं च पर्येति भ्रुवौ नेत्रे च मारुतः |
रुजश्च विविधास्तीव्राः स ज्ञेयो वातपर्ययः ||१६||
Adhikarana shuShkAkShipAkalakShaNam (17) · Śloka 17
യത് കൂണിതം ദാരുണരൂക്ഷവര്ത്മ സന്ദഹ്യതേ ചാവിലദര്ശനം യത് |
സുദാരുണം യത് പ്രതിബോധനേ ച ശുഷ്കാക്ഷിപാകോപഹതം തദക്ഷി ||൧൭||
(സു. ഉ. തം. അ. ൬) |
View original
यत् कूणितं दारुणरूक्षवर्त्म सन्दह्यते चाविलदर्शनं यत् |
सुदारुणं यत् प्रतिबोधने च शुष्काक्षिपाकोपहतं तदक्षि ||१७||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana anyatovAtalakShaNam (18) · Śloka 18
യസ്യാവടുകര്ണശിരോഹനുസ്ഥോ മന്യാഗതോ വാऽപ്യനിലോऽന്യതോ വാ |
കുര്യാദ്രുജം വൈ ഭ്രുവി ലോചനേ ച തമന്യതോവാതമുദാഹരന്തി ||൧൮||
(സു. ഉ. തം. അ. ൬) |
View original
यस्यावटुकर्णशिरोहनुस्थो मन्यागतो वाऽप्यनिलोऽन्यतो वा |
कुर्याद्रुजं वै भ्रुवि लोचने च तमन्यतोवातमुदाहरन्ति ||१८||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana amlAdhyuShitalakShaNam (19) · Śloka 19
ശ്യാവം ലോഹിതപര്യന്തം സര്വം ചാക്ഷി പ്രപച്യതേ |
സദാഹശോഥം സാസ്രാവമമ്ലാധ്യുഷിതമമ്ലതഃ ||൧൯||
View original
श्यावं लोहितपर्यन्तं सर्वं चाक्षि प्रपच्यते |
सदाहशोथं सास्रावमम्लाध्युषितमम्लतः ||१९||
Adhikarana sirotpAtalakShaNam (20) · Śloka 20
അവേദനാ വാऽപി സവേദനാ വാ യസ്യാക്ഷിരാജ്യോ ഹി ഭവന്തി താമ്രാഃ |
മുഹുര്വിരജ്യന്തി ച യാഃ സ താദൃഗ്വ്യാധിഃ സിരോത്പാത ഇതി പ്രദിഷ്ടഃ ||൨൦||
(സു. ഉ. തം. അ. ൬) |
View original
अवेदना वाऽपि सवेदना वा यस्याक्षिराज्यो हि भवन्ति ताम्राः |
मुहुर्विरज्यन्ति च याः स तादृग्व्याधिः सिरोत्पात इति प्रदिष्टः ||२०||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana sirApraharShalakShaNam (21) · Śloka 21
മോഹാത് സിരോത്പാത ഉപേക്ഷിതസ്തു ജായേത രോഗസ്തു സിരാപ്രഹര്ഷഃ |
താമ്രാഭമസ്രം സ്രവതി പ്രഗാഢം തഥാ ന ശക്നോത്യഭിവീക്ഷിതും ച ||൨൧||
(സു. ഉ. തം. അ. ൬) |
View original
मोहात् सिरोत्पात उपेक्षितस्तु जायेत रोगस्तु सिराप्रहर्षः |
ताम्राभमस्रं स्रवति प्रगाढं तथा न शक्नोत्यभिवीक्षितुं च ||२१||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana savraNashuklalakShaNam (22) · Śloka 22
നിമഗ്നരൂപം തു ഭവേദ്ധി കൃഷ്ണേ സൂച്യേവ വിദ്ധം പ്രതിഭാതി യദ്വൈ |
സ്രാവം സ്രവേദുഷ്ണമതീവ യച്ച തത് സവ്രണം ശുക്ല(ക്ര)മുദാഹരന്തി ||൨൨||
(സു. ഉ. തം. അ. ൫) |
View original
निमग्नरूपं तु भवेद्धि कृष्णे सूच्येव विद्धं प्रतिभाति यद्वै |
स्रावं स्रवेदुष्णमतीव यच्च तत् सव्रणं शुक्ल(क्र)मुदाहरन्ति ||२२||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana savraNashuklasya sAdhyAsAdhyatA (23) · Śloka 23
ദൃഷ്ടേഃ സമീപേ ന ഭവേത്തു യച്ച ന ചാവഗാഢം ന ച സംസ്രവേദ്ധി |
അവേദനം വാ ന യുഗ്മശുക്ലം തത് സിദ്ധിമായാതി കദാചിദേവ ||൨൩||
(സു. ഉ. തം. അ. ൫) |
View original
दृष्टेः समीपे न भवेत्तु यच्च न चावगाढं न च संस्रवेद्धि |
अवेदनं वा न युग्मशुक्लं तत् सिद्धिमायाति कदाचिदेव ||२३||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana avraNashuklalakShaNam (24) · Śloka 24
സ്യന്ദാത്മകം കൃഷ്ണഗതം സചോഷം ശങ്ഖേന്ദുകുന്ദപ്രതിമാവഭാസമ് |
വൈഹായസാഭ്രപ്രതനുപ്രകാശമഥാവ്രണം സാധ്യതമം വദന്തി ||൨൪||
(സു. ഉ. തം. അ. ൫) |
View original
स्यन्दात्मकं कृष्णगतं सचोषं शङ्खेन्दुकुन्दप्रतिमावभासम् |
वैहायसाभ्रप्रतनुप्रकाशमथाव्रणं साध्यतमं वदन्ति ||२४||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana avraNashuklasyAvasthAbhedena kRucchrasAdhyatvam (25) · Śloka 25
ഗമ്ഭീരജാതം ബഹുലം ച ശുക്ലം ചിരോത്ഥിതം ചാപി വദന്തി കൃച്ഛ്രമ് |
വിച്ഛിന്നമധ്യം പിശിതാവൃതം വാ ചലം സിരാസൂക്ഷ്മമദൃഷ്ടികൃച്ച |
ദ്വിത്വഗ്ഗതം ലോഹിതമന്തതശ്ച ചിരോത്ഥിതം ചാപി വിവര്ജനീയമ് ||൨൫||
(സു. ഉ. തം. അ. ൫) |
View original
गम्भीरजातं बहुलं च शुक्लं चिरोत्थितं चापि वदन्ति कृच्छ्रम् |
विच्छिन्नमध्यं पिशितावृतं वा चलं सिरासूक्ष्ममदृष्टिकृच्च |
द्वित्वग्गतं लोहितमन्ततश्च चिरोत्थितं चापि विवर्जनीयम् ||२५||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana avraNashuklasyAsAdhyalakShaNam (26) · Śloka 26
ഉഷ്ണാശ്രുപാതഃ പിഡകാ ച നേത്രേ യസ്മിന് ഭവേന്മുദ്ഗനിഭം ച ശുക്ലമ് |
തദപ്യസാധ്യം പ്രവദന്തി കേചിദന്യച്ച യത്തിത്തിരിപക്ഷതുല്യമ് ||൨൬||
(സു. ഉ. തം. അ. ൫) |
View original
उष्णाश्रुपातः पिडका च नेत्रे यस्मिन् भवेन्मुद्गनिभं च शुक्लम् |
तदप्यसाध्यं प्रवदन्ति केचिदन्यच्च यत्तित्तिरिपक्षतुल्यम् ||२६||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana akShipAkAtyayalakShaNam (27) · Śloka 27
ശ്വേതഃ സമാക്രാമതി സര്വതോ ഹി ദോഷേണ യസ്യാസിതമണ്ഡലം ച |
തമക്ഷിപാകാത്യയമക്ഷിരോഗം സര്വാത്മകം വര്ജയിതവ്യമാഹുഃ ||൨൭||
(സു. ഉ. തം. അ. ൫) |
View original
श्वेतः समाक्रामति सर्वतो हि दोषेण यस्यासितमण्डलं च |
तमक्षिपाकात्ययमक्षिरोगं सर्वात्मकं वर्जयितव्यमाहुः ||२७||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana ajakAjAtalakShaNam (28) · Śloka 28
അജാപുരീഷപ്രതിമോ രുജാവാന് സലോഹിതോ ലോഹിതപിച്ഛിലാസ്രഃ |
വിഗൃഹ്യ കൃഷ്ണം പ്രചയോऽഭ്യുപൈതി തച്ചാജകാജാതമിതി വ്യവസ്യേത് ||൨൮||
(ഇതി കൃഷ്ണജാഃ) |
(സു. ഉ. തം. അ. ൫) |
View original
अजापुरीषप्रतिमो रुजावान् सलोहितो लोहितपिच्छिलास्रः |
विगृह्य कृष्णं प्रचयोऽभ्युपैति तच्चाजकाजातमिति व्यवस्येत् ||२८||
(इति कृष्णजाः) |
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana prathamapaTalasthadoShalakShaNam (29) · Śloka 29
പ്രഥമേ പടലേ ദോഷാ യസ്യ ദൃഷ്ട്യാം വ്യവസ്ഥിതാഃ |
അവ്യക്താനി സ രൂപാണി കദാചിദഥ പശ്യതി ||൨൯||
(സു. ഉ. തം. അ. ൫) |
View original
प्रथमे पटले दोषा यस्य दृष्ट्यां व्यवस्थिताः |
अव्यक्तानि स रूपाणि कदाचिदथ पश्यति ||२९||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana dvitIyapaTalagatadoShalakShaNam (30-32) · Śloka 32
ദൃഷ്ടിര്ഭൃശം വിഹ്വലതി ദ്വിതീയം പടലം ഗതേ |
മക്ഷികാമശകാംശ്ചാപി ജാലകാനി ച പശ്യതി ||൩൦||
മണ്ഡലാനി പതാകാംശ്ച മരീചിം കുണ്ഡലാനി ച |
പരിപ്ലവാംശ്ച വിവിധാന് വര്ഷമഭ്രം തമാംസി ച ||൩൧||
ദൂരസ്ഥാനി ച രൂപാണി മന്യതേ സ സമീപതഃ |
സമീപസ്ഥാനി ദൂരേ ച ദൃഷ്ടേര്ഗോചരവിഭ്രമാത് ||൩൨||
യത്നവാനപി ചാത്യര്ഥം സൂചീപാശം ന പശ്യതി |
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
दृष्टिर्भृशं विह्वलति द्वितीयं पटलं गते |
मक्षिकामशकांश्चापि जालकानि च पश्यति ||३०||
मण्डलानि पताकांश्च मरीचिं कुण्डलानि च |
परिप्लवांश्च विविधान् वर्षमभ्रं तमांसि च ||३१||
दूरस्थानि च रूपाणि मन्यते स समीपतः |
समीपस्थानि दूरे च दृष्टेर्गोचरविभ्रमात् ||३२||
यत्नवानपि चात्यर्थं सूचीपाशं न पश्यति |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana tRutIyapaTalagatadoShalakShaNam (33-34) · Śloka 34
ഊര്ധ്വം പശ്യതി നാധസ്താത്തൃതീയം പടലം ഗതേ ||൩൩||
മഹാന്ത്യപി ച രൂപാണി ഛാദിതാനീവ ചാമ്ബരൈഃ |
കര്ണനാസാക്ഷിഹീനാനി വികൃതാനീവ പശ്യതി ||൩൪||
യഥാദോഷം ച രജ്യേത ദൃഷ്ടിര്ദോഷേ ബലീയസി |
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
ऊर्ध्वं पश्यति नाधस्तात्तृतीयं पटलं गते ||३३||
महान्त्यपि च रूपाणि छादितानीव चाम्बरैः |
कर्णनासाक्षिहीनानि विकृतानीव पश्यति ||३४||
यथादोषं च रज्येत दृष्टिर्दोषे बलीयसि |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana adhaUrdhvAdipradeshasthadoShali~ggam (35-37) · Śloka 1
അധഃസ്ഥിതേ സമീപസ്ഥം ദൂരസ്ഥം ചോപരിസ്ഥിതേ ||൩൫||
പാര്ശ്വസ്ഥിതേ തഥാ ദോഷേ പാര്ശ്വസ്ഥം നൈവ പശ്യതി |
സമന്തതഃ സ്ഥിതേ ദോഷേ സങ്കുലാനീവ പശ്യതി ||൩൬||
ദൃഷ്ടിമധ്യസ്ഥിതേ ദോഷേ മഹദ്ധ്രസ്വം ച പശ്യതി |
ദ്വിധാ സ്ഥിതേ ദ്വിധാ പശ്യേദ്ബഹുധാ ചാനവസ്ഥിതേ ||൩൭||
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
ദോഷേ ദൃഷ്ട്യാശ്രിതേ തിര്യക് സ ഏകം മന്യതേ ദ്വിധാ ||൧||
View original
अधःस्थिते समीपस्थं दूरस्थं चोपरिस्थिते ||३५||
पार्श्वस्थिते तथा दोषे पार्श्वस्थं नैव पश्यति |
समन्ततः स्थिते दोषे सङ्कुलानीव पश्यति ||३६||
दृष्टिमध्यस्थिते दोषे महद्ध्रस्वं च पश्यति |
द्विधा स्थिते द्विधा पश्येद्बहुधा चानवस्थिते ||३७||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
दोषे दृष्ट्याश्रिते तिर्यक् स एकं मन्यते द्विधा ||१||
Adhikarana caturthapaTalagatadoShalakShaNam (38-40) · Śloka 40
തിമിരാഖ്യഃ സ വൈ ദോഷശ്ചതുര്ഥം പടലം ഗതഃ ||൩൮||
രുണദ്ധി സര്വതോ ദൃഷ്ടിം ലിങ്ഗനാശമതഃ പരമ് |
അസ്മിന്നപി തമോഭൂതേ നാതിരൂഢേ മഹാഗദേ ||൩൯||
ചന്ദ്രാദിത്യൌ സനക്ഷത്രാവന്തരീക്ഷേ ച വിദ്യുതഃ |
നിര്മലാനി ച തേജാംസി ഭ്രാജിഷ്ണൂന്യഥ പശ്യതി ||൪൦||
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
तिमिराख्यः स वै दोषश्चतुर्थं पटलं गतः ||३८||
रुणद्धि सर्वतो दृष्टिं लिङ्गनाशमतः परम् |
अस्मिन्नपि तमोभूते नातिरूढे महागदे ||३९||
चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रावन्तरीक्षे च विद्युतः |
निर्मलानि च तेजांसि भ्राजिष्णून्यथ पश्यति ||४०||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana li~gganAshasya nIlikA-kAcasa~jj~jAntaram (41) · Śloka 41
സ ഏവ ലിങ്ഗനാശസ്തു നീലികാ കാചസഞ്ജ്ഞിതഃ |൪൧|
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
स एव लिङ्गनाशस्तु नीलिका काचसञ्ज्ञितः |४१|
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana doShavisheSheNa rUpavisheShadarshanam (41-46) · Śloka 46
വാതേന ചാപി രൂപാണി ഭ്രമന്തീവ ച പശ്യതി ||൪൧||
ആവിലാന്യരുണാഭാനി വ്യാവിദ്ധാനീവ മാനവഃ |
പിത്തേനാദിത്യഖദ്യോതശക്രചാപതഡിദ്ഗുണാന് ||൪൨||
നൃത്യതശ്ചൈവ ശിഖിനഃ സര്വം നീലം ച പശ്യതി |
കഫേന പശ്യേദ്രൂപാണി സ്നിഗ്ധാനി ച സിതാനി ച ||൪൩||
(ഗൌരചാമരഗൌരാണി ശ്വേതാഭ്രപ്രതിമാനി ച |
പശ്യേദസൂക്ഷ്മാണ്യത്യര്ഥം വ്യഭ്രേ ചൈവാഭ്രസമ്പ്ലവമ്) |
സലിലപ്ലാവിതാനീവ പരിജാഡ്യാനി മാനവഃ |
പശ്യേദ്രക്തേന രക്താനി തമാംസി വിവിധാനി ച ||൪൪||
സ സിതാന്യപി കൃഷ്ണാനി പീതാന്യപി ച മാനവഃ |
സന്നിപാതേന ചിത്രാണി വിപ്ലുതാനീവ പശ്യതി ||൪൫||
ബഹുധാ ച ദ്വിധാ ചാപി സര്വാണ്യേവ സമന്തതഃ |
ഹീനാധികാങ്ഗാന്യപി തു ജ്യോതീംഷ്യപി ച ഭൂയസാ ||൪൬||
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
वातेन चापि रूपाणि भ्रमन्तीव च पश्यति ||४१||
आविलान्यरुणाभानि व्याविद्धानीव मानवः |
पित्तेनादित्यखद्योतशक्रचापतडिद्गुणान् ||४२||
नृत्यतश्चैव शिखिनः सर्वं नीलं च पश्यति |
कफेन पश्येद्रूपाणि स्निग्धानि च सितानि च ||४३||
(गौरचामरगौराणि श्वेताभ्रप्रतिमानि च |
पश्येदसूक्ष्माण्यत्यर्थं व्यभ्रे चैवाभ्रसम्प्लवम्) |
सलिलप्लावितानीव परिजाड्यानि मानवः |
पश्येद्रक्तेन रक्तानि तमांसि विविधानि च ||४४||
स सितान्यपि कृष्णानि पीतान्यपि च मानवः |
सन्निपातेन चित्राणि विप्लुतानीव पश्यति ||४५||
बहुधा च द्विधा चापि सर्वाण्येव समन्ततः |
हीनाधिकाङ्गान्यपि तु ज्योतींष्यपि च भूयसा ||४६||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana parimlAyisa~jj~jakatimiralakShaNam (47) · Śloka 47
പിത്തം കുര്യാത് പരിമ്ലായി മൂര്ഛിതം പിത്തതേജസാ |
പീതാ ദിശസ്തു ഖദ്യോതാന് ഭാസ്കരം ചാപി പശ്യതി ||൪൭||
വികീര്യമാണാന് ഖദ്യോതൈര്വൃക്ഷാംസ്തേജോഭിരേവ വാ |
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
पित्तं कुर्यात् परिम्लायि मूर्छितं पित्ततेजसा |
पीता दिशस्तु खद्योतान् भास्करं चापि पश्यति ||४७||
विकीर्यमाणान् खद्योतैर्वृक्षांस्तेजोभिरेव वा |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana li~gganAshasya rAgaiH ShaDvidhatvam (48) · Śloka 48
വക്ഷ്യാമി ഷഡ്വിധം രാഗൈര്ലിങ്ഗനാശമതഃ പരമ് ||൪൮||
View original
वक्ष्यामि षड्विधं रागैर्लिङ्गनाशमतः परम् ||४८||
Adhikarana vAtikAdirAgoddeshaH (49) · Śloka 49
രാഗോऽരുണോ മാരുതജഃ പ്രദിഷ്ടോ മ്ലായീ ച നീലശ്ച തഥൈവ പിത്താത് |
കഫാത് സിതഃ ശോണിതജഃ സരക്തഃ സമസ്തദോഷപ്രഭവോ വിചിത്രഃ ||൪൯||
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
रागोऽरुणो मारुतजः प्रदिष्टो म्लायी च नीलश्च तथैव पित्तात् |
कफात् सितः शोणितजः सरक्तः समस्तदोषप्रभवो विचित्रः ||४९||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana vAtikarAgasya vishiShTalakShaNam (50) · Śloka 50
അരുണം മണ്ഡലം ദൃഷ്ട്യാം സ്ഥൂലകാചാരുണപ്രഭമ് |൫൦|
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
अरुणं मण्डलं दृष्ट्यां स्थूलकाचारुणप्रभम् |५०|
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana parimlAyino vishiShTali~ggam (50) · Śloka 50
പരിമ്ലായിനി രോഗേ സ്യാന്മ്ലായി നീലം ച മണ്ഡലമ് ||൫൦||
ദോഷക്ഷയാത് സ്വയം തത്ര കദാചിത് സ്യാത്തു ദര്ശനമ് |
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
परिम्लायिनि रोगे स्यान्म्लायि नीलं च मण्डलम् ||५०||
दोषक्षयात् स्वयं तत्र कदाचित् स्यात्तु दर्शनम् |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana vAtikAdirAgANAmuddiShTAnAM lakShaNam (51-54) · Śloka 54
അരുണം മണ്ഡലം വാതാച്ചഞ്ചലം പരുഷം തഥാ ||൫൧||
പിത്താന്മണ്ഡലമാനീലം കാംസ്യാഭം പീതമേവ ച |
ശ്ലേഷ്മണാ ബഹുലം പീതം ശങ്ഖകുന്ദേന്ദുപാണ്ഡുരമ് ||൫൨||
ചലത്പദ്മപലാശസ്ഥഃ ശുക്ലോ ബിന്ദുരിവാമ്ഭസഃ |
( സങ്കുചത്യാതപേऽത്യര്ഥഃ ഛായായാം വിസ്തൃതോ ഭവേത്) |
മൃജ്യമാനേ ച നയനേ മണ്ഡലം തദ്വിസര്പതി ||൫൩||
പ്രവാലപദ്മപത്രാഭം മണ്ഡലം ശോണിതാത്മകമ് |
ദൃഷ്ടിരാഗോ ഭവേച്ചിത്രോ ലിങ്ഗനാശേ ത്രിദോഷജേ |
യഥാസ്വം ദോഷലിങ്ഗാനി സര്വേഷ്വേവ ഭവന്തി ഹി ||൫൪||
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
( തഥാ നരഃ പിത്തവിദഗ്ധദൃഷ്ടിഃ കഫേന ചാന്യസ്ത്വഥ ധൂമദര്ശീ |
യോ ഹ്രസ്വജാത്യോ നകുലാന്ധതാ ച ഗമ്ഭീരസഞ്ജ്ഞാച്ച തഥൈവ ദൃഷ്ടിഃ) |
View original
अरुणं मण्डलं वाताच्चञ्चलं परुषं तथा ||५१||
पित्तान्मण्डलमानीलं कांस्याभं पीतमेव च |
श्लेष्मणा बहुलं पीतं शङ्खकुन्देन्दुपाण्डुरम् ||५२||
चलत्पद्मपलाशस्थः शुक्लो बिन्दुरिवाम्भसः |
( सङ्कुचत्यातपेऽत्यर्थः छायायां विस्तृतो भवेत्) |
मृज्यमाने च नयने मण्डलं तद्विसर्पति ||५३||
प्रवालपद्मपत्राभं मण्डलं शोणितात्मकम् |
दृष्टिरागो भवेच्चित्रो लिङ्गनाशे त्रिदोषजे |
यथास्वं दोषलिङ्गानि सर्वेष्वेव भवन्ति हि ||५४||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
( तथा नरः पित्तविदग्धदृष्टिः कफेन चान्यस्त्वथ धूमदर्शी |
यो ह्रस्वजात्यो नकुलान्धता च गम्भीरसञ्ज्ञाच्च तथैव दृष्टिः) |
Adhikarana dRuShTigatarogANAM sa~gkhyA (55) · Śloka 55
ഷഡ് ലിങ്ഗനാശാഃ ഷഡിമേ ച രോഗാ ദൃഷ്ട്യാശ്രയാഃ ഷട് ച ഷഡേവ വാച്യാഃ |൫൫|
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
षड् लिङ्गनाशाः षडिमे च रोगा दृष्ट्याश्रयाः षट् च षडेव वाच्याः |५५|
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana pittavidagdhadRuShTilakShaNam (55-56) · Śloka 56
പിത്തേന ദുഷ്ടേന സദാ തു ദൃഷ്ടിഃ പീതാ ഭവേദ്യസ്യ നരസ്യ കിഞ്ചിത് ||൫൫||
പീതാനി രൂപാണി ച തേന പശ്യേത് സ വൈ നരഃ പിത്തവിദഗ്ധദൃഷ്ടിഃ |
പ്രാപ്തേ തൃതീയം പടലം തു ദോഷേ ദിവാ ന പശ്യേന്നിശി ചേക്ഷതേ സഃ ||൫൬||
രാത്രൌ ച ശീതാനുഗൃഹീതദൃഷ്ടിഃ പിത്താല്പഭാവാദപി താനി പശ്യേത് |
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
पित्तेन दुष्टेन सदा तु दृष्टिः पीता भवेद्यस्य नरस्य किञ्चित् ||५५||
पीतानि रूपाणि च तेन पश्येत् स वै नरः पित्तविदग्धदृष्टिः |
प्राप्ते तृतीयं पटलं तु दोषे दिवा न पश्येन्निशि चेक्षते सः ||५६||
रात्रौ च शीतानुगृहीतदृष्टिः पित्ताल्पभावादपि तानि पश्येत् |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana shleShmavidagdhadRuShTilakShaNam (57-58) · Śloka 58
തഥാ നരഃ ശ്ലേഷ്മവിദഗ്ധദൃഷ്ടിസ്താന്യേവ ശുക്ലാനി തു മന്യതേ സഃ ||൫൭||
ത്രിഷു സ്ഥിതോऽല്പഃ പടലേഷു ദോഷോ നക്താന്ധ്യമാപാദയതി പ്രസഹ്യ |
ദിവാ സ സൂര്യാനുഗൃഹീതദൃഷ്ടിഃ പശ്യേത്തു രൂപാണി കഫാല്പഭാവാത് ||൫൮||
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
तथा नरः श्लेष्मविदग्धदृष्टिस्तान्येव शुक्लानि तु मन्यते सः ||५७||
त्रिषु स्थितोऽल्पः पटलेषु दोषो नक्तान्ध्यमापादयति प्रसह्य |
दिवा स सूर्यानुगृहीतदृष्टिः पश्येत्तु रूपाणि कफाल्पभावात् ||५८||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana dhUmadarshIlakShaNam (59) · Śloka 59
ശോകജ്വരായാസശിരോऽഭിതാപൈരഭ്യാഹതാ യസ്യ നരസ്യ ദൃഷ്ടിഃ |
ധൂമ്രാംസ്തഥാ പശ്യതി സര്വഭാവാന് സ ധൂമദര്ശീതി നരഃ പ്രദിഷ്ടഃ ||൫൯||
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
शोकज्वरायासशिरोऽभितापैरभ्याहता यस्य नरस्य दृष्टिः |
धूम्रांस्तथा पश्यति सर्वभावान् स धूमदर्शीति नरः प्रदिष्टः ||५९||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana hrasvajADyalakShaNam (60) · Śloka 60
യോ ഹ്രസ്വജാഡ്യോ ദിവസേഷു കൃച്ഛ്രാദ്ധ്രസ്വാനി രൂപാണി ച തേന പശ്യേത് |൬൦|
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
यो ह्रस्वजाड्यो दिवसेषु कृच्छ्राद्ध्रस्वानि रूपाणि च तेन पश्येत् |६०|
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana nakulAndhyalakShaNam (60) · Śloka 60
വിദ്യോതതേ യസ്യ നരസ്യ ദൃഷ്ടിര്ദോഷാഭിപന്നാ നകുലസ്യ യദ്വത് ||൬൦||
ചിത്രാണി രൂപാണി ദിവാ സ പശ്യേത് സ വൈ വികാരോ നകുലാന്ധ്യസഞ്ജ്ഞഃ |
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
विद्योतते यस्य नरस्य दृष्टिर्दोषाभिपन्ना नकुलस्य यद्वत् ||६०||
चित्राणि रूपाणि दिवा स पश्येत् स वै विकारो नकुलान्ध्यसञ्ज्ञः |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana gambhIrikAlakShaNam (61) · Śloka 61
ദൃഷ്ടിര്വിരൂപാ ശ്വസനോപസൃഷ്ടാ സങ്കോചമഭ്യന്തരതസ്തു യാതി ||൬൧||
രുജാവഗാഢാ ച തമക്ഷിരോഗം ഗമ്ഭീരികേതി പ്രവദന്തി തജ്ജ്ഞാഃ |
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
दृष्टिर्विरूपा श्वसनोपसृष्टा सङ्कोचमभ्यन्तरतस्तु याति ||६१||
रुजावगाढा च तमक्षिरोगं गम्भीरिकेति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana sanimittali~gganAsha-animittali~gganAshalakShaNam (62-64) · Śloka 64
ബാഹ്യൌ പുനര്ദ്വാവിഹ സമ്പ്രദിഷ്ടൌ നിമിത്തതശ്ചാപ്യനിമിത്തതശ്ച ||൬൨||
നിമിത്തതസ്തത്ര ശിരോऽഭിതാപാജ്ജ്ഞേയസ്ത്വഭിഷ്യന്ദനിദര്ശനഃ സഃ |
( വിദാര്യതേ സീദതി ഹീയതേ വാ നൃണാമഭിഘാതഹൃതാ ച ദൃഷ്ടിഃ) |
സുരര്ഷിഗന്ധര്വമഹോരഗാണാം സന്ദര്ശനേനാപി ച ഭാസ്കരസ്യ ||൬൩||
ഹന്യേത ദൃഷ്ടിര്മനുജസ്യ യസ്യ സ ലിങ്ഗനാശസ്ത്വനിമിത്തസഞ്ജ്ഞഃ |
തത്രാക്ഷി വിസ്പൃഷ്ടമിവാവഭാതി വൈദൂര്യവര്ണാ വിമലാ ച ദൃഷ്ടിഃ ||൬൪||
(ഇതി ദൃഷ്ടിഗതാഃ) |
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
बाह्यौ पुनर्द्वाविह सम्प्रदिष्टौ निमित्ततश्चाप्यनिमित्ततश्च ||६२||
निमित्ततस्तत्र शिरोऽभितापाज्ज्ञेयस्त्वभिष्यन्दनिदर्शनः सः |
( विदार्यते सीदति हीयते वा नृणामभिघातहृता च दृष्टिः) |
सुरर्षिगन्धर्वमहोरगाणां सन्दर्शनेनापि च भास्करस्य ||६३||
हन्येत दृष्टिर्मनुजस्य यस्य स लिङ्गनाशस्त्वनिमित्तसञ्ज्ञः |
तत्राक्षि विस्पृष्टमिवावभाति वैदूर्यवर्णा विमला च दृष्टिः ||६४||
(इति दृष्टिगताः) |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana prastAryarmalakShaNam (65) · Śloka 65
പ്രസ്താര്യര്മ തനു സ്തീര്ണം ശ്യാവം രക്തനിഭം സിതേ |൬൫|
View original
प्रस्तार्यर्म तनु स्तीर्णं श्यावं रक्तनिभं सिते |६५|
Adhikarana shuklArmalakShaNam (65) · Śloka 65
സശ്വേതം മൃദു ശുക്ലാര്മ ശുക്ലേ തദ്വര്ധതേ ചിരാത് ||൬൫||
View original
सश्वेतं मृदु शुक्लार्म शुक्ले तद्वर्धते चिरात् ||६५||
Adhikarana raktArmalakShaNam (66) · Śloka 66
പദ്മാഭം മൃദു രക്താര്മ യന്മാംസം ചീയതേ സിതേ |൬൬|
View original
पद्माभं मृदु रक्तार्म यन्मांसं चीयते सिते |६६|
Adhikarana adhimAMsArmalakShaNam (66) · Śloka 66
പൃഥു മൃദ്വധിമാംസാര്മ ബഹുലം ച യകൃന്നിഭമ് |൬൬|
View original
पृथु मृद्वधिमांसार्म बहुलं च यकृन्निभम् |६६|
Adhikarana snAyvarmalakShaNam (66) · Śloka 66
സ്ഥിരം പ്രസ്താരി മാംസാഢ്യം ശുക്ലം സ്നായ്വര്മ പഞ്ചമമ് ||൬൬||
View original
स्थिरं प्रस्तारि मांसाढ्यं शुक्लं स्नाय्वर्म पञ्चमम् ||६६||
Adhikarana shuktikAlakShaNam (67) · Śloka 67
ശ്യാവാഃ സ്യുഃ പിശിതനിഭാശ്ച ബിന്ദവോ യേ ശുക്ത്യാഭാഃ സിതനിയതാഃ സ ശുക്തിസഞ്ജ്ഞഃ |൬൭|
(സു. ഉ. തം. അ. ൭) |
View original
श्यावाः स्युः पिशितनिभाश्च बिन्दवो ये शुक्त्याभाः सितनियताः स शुक्तिसञ्ज्ञः |६७|
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana arjunalakShaNam (67) · Śloka 67
ഏകോ യഃ ശശരുധിരോപമശ്ച ബിന്ദുഃ ശുക്ലസ്ഥോ ഭവതി തമര്ജുനം വദന്തി ||൬൭||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪) |
View original
एको यः शशरुधिरोपमश्च बिन्दुः शुक्लस्थो भवति तमर्जुनं वदन्ति ||६७||
(सु. उ. तं. अ. ४) |
Adhikarana piShTakalakShaNam (68) · Śloka 68
ശ്ലേഷ്മമാരുതകോപേന ശുക്ലേ പിഷ്ടം സമുന്നതമ് |
പിഷ്ടവത് പിഷ്ടകം വിദ്ധി മലാക്താദര്ശസന്നിഭമ് ||൬൮||
View original
श्लेष्ममारुतकोपेन शुक्ले पिष्टं समुन्नतम् |
पिष्टवत् पिष्टकं विद्धि मलाक्तादर्शसन्निभम् ||६८||
Adhikarana sirAjAlalakShaNam (69) · Śloka 69
ജാലാഭഃ കഠിനസിരോ മഹാന് സരക്തഃ സന്താനഃ സ്മൃത ഇഹ ജാലസഞ്ജ്ഞിതസ്തു |൬൯|
(സു. ഉ. തം. അ. ൪) |
View original
जालाभः कठिनसिरो महान् सरक्तः सन्तानः स्मृत इह जालसञ्ज्ञितस्तु |६९|
(सु. उ. तं. अ. ४) |
Adhikarana sirAjapiDakAlakShaNam (69) · Śloka 69
ശുക്ലസ്ഥാഃ സിതപിഡകാഃ സിരാവൃതാ യാസ്താ ബ്രൂയാദസിതസമീപജാഃ സിരാജാഃ |൬൯|
(സു. ഉ. തം. അ. ൪) |
View original
शुक्लस्थाः सितपिडकाः सिरावृता यास्ता ब्रूयादसितसमीपजाः सिराजाः |६९|
(सु. उ. तं. अ. ४) |
Adhikarana balAsagrathitalakShaNam (69) · Śloka 69
കാംസ്യാഭോऽമൃദുരഥ വാരിബിന്ദുകല്പോ വിജ്ഞേയോ നയനസിതേ ബലാസസഞ്ജ്ഞഃ ||൬൯||
(ഇതി ശുക്ലജാഃ) |
(സു. ഉ. തം. അ. ൪) |
View original
कांस्याभोऽमृदुरथ वारिबिन्दुकल्पो विज्ञेयो नयनसिते बलाससञ्ज्ञः ||६९||
(इति शुक्लजाः) |
(सु. उ. तं. अ. ४) |
Adhikarana pUyAlasalakShaNam (70) · Śloka 70
പക്വഃ ശോഥഃ സന്ധിജോ യഃ സതോദഃ സ്രവേത് പൂയം പൂതി പൂയാലസാഖ്യഃ |൭൦|
(സു. ഉ. തം. അ. ൨) |
View original
पक्वः शोथः सन्धिजो यः सतोदः स्रवेत् पूयं पूति पूयालसाख्यः |७०|
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana shleShmopanAhalakShaNam (70) · Śloka 70
ഗ്രന്ഥിര്നാല്പോ ദൃഷ്ടിസന്ധാവപാകീ കണ്ഡൂപ്രായോ നീരുജസ്തൂപനാഹഃ ||൭൦||
(സു. ഉ. തം. അ. ൨) |
View original
ग्रन्थिर्नाल्पो दृष्टिसन्धावपाकी कण्डूप्रायो नीरुजस्तूपनाहः ||७०||
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana netrasrAvasamprAptiH (71) · Śloka 71
ഗത്വാ സന്ധീനശ്രുമാര്ഗേണ ദോഷാഃ കുര്യുഃ സ്രാവാന് ലക്ഷണൈഃ സ്വൈരുപേതാന് |
തം ഹി സ്രാവം നേത്രനാഡീതി ചൈകേ തസ്യാ ലിങ്ഗം കീര്തയിഷ്യേ ചതുര്ധാ ||൭൧||
(സു. ഉ. തം. അ. ൨) |
View original
गत्वा सन्धीनश्रुमार्गेण दोषाः कुर्युः स्रावान् लक्षणैः स्वैरुपेतान् |
तं हि स्रावं नेत्रनाडीति चैके तस्या लिङ्गं कीर्तयिष्ये चतुर्धा ||७१||
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana pUyasrAvalakShaNam (72) · Śloka 72
പാകാത് സന്ധൌ സംസ്രവേദ്യസ്തു പൂയം പൂയാസ്രാവോऽസൌ ഗദഃ സര്വജസ്തു |൭൨|
(സു. ഉ. തം. അ. ൨) |
View original
पाकात् सन्धौ संस्रवेद्यस्तु पूयं पूयास्रावोऽसौ गदः सर्वजस्तु |७२|
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana shleShmasrAvalakShaNam (72) · Śloka 72
ശ്വേതം സാന്ദ്രം പിച്ഛിലം യഃ സ്രവേത്തു ശ്ലേഷ്മാസ്രാവോऽസൌ വികാരോ മതസ്തു ||൭൨||
(സു. ഉ. തം. അ. ൨) |
View original
श्वेतं सान्द्रं पिच्छिलं यः स्रवेत्तु श्लेष्मास्रावोऽसौ विकारो मतस्तु ||७२||
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana raktasrAvalakShaNam (73) · Śloka 73
രക്തസ്രാവഃ ശോണിതോത്ഥോ വികാരഃ സ്രവേദ്ദുഷ്ടം തത്ര രക്തം പ്രഭൂതമ് |൭൩|
(സു. ഉ. തം. അ. ൨) |
View original
रक्तस्रावः शोणितोत्थो विकारः स्रवेद्दुष्टं तत्र रक्तं प्रभूतम् |७३|
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana pittasrAvalakShaNam (73) · Śloka 73
ഹരിദ്രാഭം പീതമുഷ്ണം ജലാഭം പിത്താത് സ്രാവഃ സംസ്രവേത് സന്ധിമധ്യാത് ||൭൩||
(സു. ഉ. തം. അ. ൨) |
View original
हरिद्राभं पीतमुष्णं जलाभं पित्तात् स्रावः संस्रवेत् सन्धिमध्यात् ||७३||
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana parvaNIlakShaNam (74) · Śloka 74
താമ്രാ തന്വീ ദാഹശൂലോപപന്നാ രക്താജ്ജ്ഞേയാ പര്വണീ വൃത്തശോഥാ |
ജാതാ സന്ധൌ കൃഷ്ണശുക്ലേ... |൭൪|
(സു. ഉ. തം. അ. ൨) |
View original
ताम्रा तन्वी दाहशूलोपपन्ना रक्ताज्ज्ञेया पर्वणी वृत्तशोथा |
जाता सन्धौ कृष्णशुक्ले... |७४|
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana alajIlakShaNam (74) · Śloka 74
...ऽലജീ സ്യാത് തസ്മിന്നേവ ഖ്യാപിതാ പൂര്വലിങ്ഗൈ ||൭൪||
(സു. ഉ. തം. അ. ൨) |
View original
...ऽलजी स्यात् तस्मिन्नेव ख्यापिता पूर्वलिङ्गै ||७४||
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana krimigranthilakShaNam (75) · Śloka 75
ക്രിമിഗ്രന്ഥിര്വര്ത്മനഃ പക്ഷ്മണശ്ച കണ്ഡൂം കുര്യുഃ ക്രിമയഃ സന്ധിജാതാഃ |
നാനാരൂപാ വര്ത്മശുക്ലാന്തസന്ധൌ ചരന്ത്യന്തര്ലോചനം ദൂഷയന്തഃ ||൭൫||
(ഇതി സന്ധിഗതാഃ) |
(സു. ഉ. തം. അ. ൨) |
View original
क्रिमिग्रन्थिर्वर्त्मनः पक्ष्मणश्च कण्डूं कुर्युः क्रिमयः सन्धिजाताः |
नानारूपा वर्त्मशुक्लान्तसन्धौ चरन्त्यन्तर्लोचनं दूषयन्तः ||७५||
(इति सन्धिगताः) |
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana utsa~ggapiDakAlakShaNam (76) · Śloka 76
അഭ്യന്തരമുഖീ താമ്രാ ബാഹ്യതോ വര്ത്മനശ്ച യാ |
സോത്സങ്ഗോത്സങ്ഗപിഡകാ സര്വജാ സ്ഥൂലകണ്ഡുരാ ||൭൬||
(സു. ഉ. തം. അ. ൨) |
View original
अभ्यन्तरमुखी ताम्रा बाह्यतो वर्त्मनश्च या |
सोत्सङ्गोत्सङ्गपिडका सर्वजा स्थूलकण्डुरा ||७६||
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana kumbhIkAlakShaNam (77) · Śloka 77
വര്ത്മാന്തേ പിഡകാ ധ്മാതാ ഭിദ്യന്തേ ച സ്രവന്തി ച |
കുമ്ഭീകാബീജപ്രതിമാഃ കുമ്ഭീകാഃ സന്നിപാതജാഃ ||൭൭||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
वर्त्मान्ते पिडका ध्माता भिद्यन्ते च स्रवन्ति च |
कुम्भीकाबीजप्रतिमाः कुम्भीकाः सन्निपातजाः ||७७||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana pothakIlakShaNam (78) · Śloka 78
സ്രാവിണ്യഃ കണ്ഡുരാ ഗുര്വ്യോ രക്തസര്ഷപസന്നിഭാഃ |
രുജാവത്യശ്ച പിഡകാഃ പോഥക്യ ഇതി കീര്തിതാഃ ||൭൮||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
स्राविण्यः कण्डुरा गुर्व्यो रक्तसर्षपसन्निभाः |
रुजावत्यश्च पिडकाः पोथक्य इति कीर्तिताः ||७८||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana vartmasharkarAlakShaNam (79) · Śloka 79
പിഡകാ യാ ഖരാ സ്ഥൂലാ സൂക്ഷ്മാഭിരഭിസംവൃതാ |
വര്ത്മസ്ഥാ ശര്കരാ നാമ സ രോഗോ വര്ത്മദൂഷകഃ ||൭൯||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
पिडका या खरा स्थूला सूक्ष्माभिरभिसंवृता |
वर्त्मस्था शर्करा नाम स रोगो वर्त्मदूषकः ||७९||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana arshovartmalakShaNam (80) · Śloka 80
ഏര്വാരുബീജപ്രതിമാഃ പിഡകാ മന്ദവേദനാഃ |
ശ്ലക്ഷ്ണാഃ ഖരാശ്ച വര്ത്മസ്ഥാസ്തദര്ശോവര്ത്മ കീര്ത്യതേ ||൮൦||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
एर्वारुबीजप्रतिमाः पिडका मन्दवेदनाः |
श्लक्ष्णाः खराश्च वर्त्मस्थास्तदर्शोवर्त्म कीर्त्यते ||८०||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana shuShkArsholakShaNam (81) · Śloka 81
ദീര്ഘാങ്കുരഃ ഖരഃ സ്തബ്ധോ ദാരുണോऽഭ്യന്തരോദ്ഭവഃ |
വ്യാധിരേഷോऽഭിവിഖ്യാതഃ ശുഷ്കാര്ശോ നാമ നാമതഃ ||൮൧||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
दीर्घाङ्कुरः खरः स्तब्धो दारुणोऽभ्यन्तरोद्भवः |
व्याधिरेषोऽभिविख्यातः शुष्कार्शो नाम नामतः ||८१||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana a~jjananAmikAlakShaNam (82) · Śloka 82
ദാഹതോദവതീ താമ്രാ പിഡകാ വര്ത്മസമ്ഭവാ |
മൃദ്വീ മന്ദരുജാ സൂക്ഷ്മാ ജ്ഞേയാ സാऽഞ്ജനനാമികാ ||൮൨||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
दाहतोदवती ताम्रा पिडका वर्त्मसम्भवा |
मृद्वी मन्दरुजा सूक्ष्मा ज्ञेया साऽञ्जननामिका ||८२||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana bahulavartmalakShaNam (83) · Śloka 83
വര്ത്മോപചീയതേ യസ്യ പിഡകാഭിഃ സമന്തതഃ |
സവര്ണാഭിഃ സ്ഥിരാഭിശ്ച വിദ്യാദ്ബഹുലവര്ത്മ തത് ||൮൩||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
वर्त्मोपचीयते यस्य पिडकाभिः समन्ततः |
सवर्णाभिः स्थिराभिश्च विद्याद्बहुलवर्त्म तत् ||८३||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana vartmabandhakalakShaNam (84) · Śloka 84
കണ്ഡൂമതാऽല്പതോദേന വര്ത്മശോഥേന യോ നരഃ |
ന സ സഞ്ച്ഛാദയേദക്ഷി യത്രാസൌ വര്ത്മബന്ധകഃ ||൮൪||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
कण्डूमताऽल्पतोदेन वर्त्मशोथेन यो नरः |
न स सञ्च्छादयेदक्षि यत्रासौ वर्त्मबन्धकः ||८४||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana kliShTavartmalakShaNam (85) · Śloka 85
മൃദ്വല്പവേദനം താമ്രം യദ്വര്ത്മ സമമേവ ച |
അകസ്മാച്ച ഭവേദ്രക്തം ക്ലിഷ്ടവര്ത്മേതി തദ്വിദുഃ ||൮൫||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
मृद्वल्पवेदनं ताम्रं यद्वर्त्म सममेव च |
अकस्माच्च भवेद्रक्तं क्लिष्टवर्त्मेति तद्विदुः ||८५||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana vartmakardamalakShaNam (86) · Śloka 86
ക്ലിഷ്ടം പുനഃ പിത്തയുതം ശോണിതം വിദഹേദ്യദാ |
തതഃ ക്ലിന്നത്വമാപന്നമുച്യതേ വര്ത്മകര്ദമഃ ||൮൬||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
क्लिष्टं पुनः पित्तयुतं शोणितं विदहेद्यदा |
ततः क्लिन्नत्वमापन्नमुच्यते वर्त्मकर्दमः ||८६||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana shyAvavartmalakShaNam (87) · Śloka 87
യദ്വര്ത്മ ബാഹ്യതോऽന്തശ്ച ശ്യാവം ശൂലം സവേദനമ് |
തദാഹുഃ ശ്യാവവര്ത്മേതി വര്ത്മരോഗവിശാരദാഃ ||൮൭||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
यद्वर्त्म बाह्यतोऽन्तश्च श्यावं शूलं सवेदनम् |
तदाहुः श्याववर्त्मेति वर्त्मरोगविशारदाः ||८७||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana praklinnavartmalakShaNam (88) · Śloka 88
അരുജം ബാഹ്യതഃ ശൂനം വര്ത്മ യസ്യ നരസ്യ ഹി |
പ്രക്ലിന്നവര്ത്മ തദ്വിദ്യാത് ക്ലിന്നമത്യര്ഥമന്തതഃ ||൮൮||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
अरुजं बाह्यतः शूनं वर्त्म यस्य नरस्य हि |
प्रक्लिन्नवर्त्म तद्विद्यात् क्लिन्नमत्यर्थमन्ततः ||८८||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana aklinnavartmalakShaNam (89) · Śloka 89
യസ്യ ധൌതാന്യധൌതാനി സമ്ബധ്യന്തേ പുനഃ പുനഃ |
വര്ത്മാന്യപരിപക്വാനി വിദ്യാദക്ലിന്നവര്ത്മ തത് ||൮൯||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
यस्य धौतान्यधौतानि सम्बध्यन्ते पुनः पुनः |
वर्त्मान्यपरिपक्वानि विद्यादक्लिन्नवर्त्म तत् ||८९||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana vAtahatavartmalakShaNam (90) · Śloka 90
വിമുക്തസന്ധി നിശ്ചേഷ്ടം വര്ത്മ യസ്യ ന മീല്യതേ |
ഏതദ്വാതഹതം വര്ത്മ ജാനീയാദക്ഷിചിന്തകഃ ||൯൦||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
विमुक्तसन्धि निश्चेष्टं वर्त्म यस्य न मील्यते |
एतद्वातहतं वर्त्म जानीयादक्षिचिन्तकः ||९०||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana vartmArbudalakShaNam (91) · Śloka 91
വര്ത്മാന്തരസ്ഥം വിഷമം ഗ്രന്ഥിഭൂതമവേദനമ് |
ആചക്ഷീതാര്ബുദമിതി സരക്തമവിലമ്ബിതമ് ||൯൧||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
वर्त्मान्तरस्थं विषमं ग्रन्थिभूतमवेदनम् |
आचक्षीतार्बुदमिति सरक्तमविलम्बितम् ||९१||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana nimeShalakShaNam (92) · Śloka 92
നിമേഷിണീഃ സിരാ വായുഃ പ്രവിഷ്ടഃ സന്ധിസംശ്രയാഃ |
പ്രചാലയതി വര്ത്മാനി നിമേഷം നാമ തദ്വിദുഃ ||൯൨||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
निमेषिणीः सिरा वायुः प्रविष्टः सन्धिसंश्रयाः |
प्रचालयति वर्त्मानि निमेषं नाम तद्विदुः ||९२||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana shoNitArsholakShaNam (93) · Śloka 93
യഃ സ്ഥിതോ വര്ത്മമധ്യേ തു ലോഹിതോ മൃദുരങ്കുരഃ |
തദ്രക്തജം ശോണിതാര്ശശ്ഛിന്നം ഛിന്നം പ്രവര്ധതേ ||൯൩||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
यः स्थितो वर्त्ममध्ये तु लोहितो मृदुरङ्कुरः |
तद्रक्तजं शोणितार्शश्छिन्नं छिन्नं प्रवर्धते ||९३||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana lagaNalakShaNam (94) · Śloka 94
അപാകീ കഠിനഃ സ്ഥൂലോ ഗ്രന്ഥിര്വര്ത്മഭവോऽരുജഃ , ലഗണോ നാമ സ വ്യാധിര്ലിങ്ഗതഃ പരികീര്തിതഃ ||൯൪||
(സു. ഉ. തം. അ. ൩) |
View original
अपाकी कठिनः स्थूलो ग्रन्थिर्वर्त्मभवोऽरुजः , लगणो नाम स व्याधिर्लिङ्गतः परिकीर्तितः ||९४||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana bisavartmalakShaNam (95) · Śloka 95
ത്രയോ ദോഷാ ബഹിഃശോഥം കുര്യുശ്ഛിദ്രാണി വര്ത്മനോഃ |
പ്രസ്രവന്ത്യന്തരുദകം ബിസവദ്ബിസവര്ത്മ തത് ||൯൫||
(വാ. ഉ. അ. ൮) |
View original
त्रयो दोषा बहिःशोथं कुर्युश्छिद्राणि वर्त्मनोः |
प्रस्रवन्त्यन्तरुदकं बिसवद्बिसवर्त्म तत् ||९५||
(वा. उ. अ. ८) |
Adhikarana ku~jcanalakShaNam (96) · Śloka 96
വാതാദ്യാ വര്ത്മസങ്കോചം ജനയന്തി മലാ യദാ |
തദാ ദ്രഷ്ടും ന ശക്നോതി കുഞ്ചനം നാമ തദ്വിദുഃ ||൯൬||
View original
वाताद्या वर्त्मसङ्कोचं जनयन्ति मला यदा |
तदा द्रष्टुं न शक्नोति कुञ्चनं नाम तद्विदुः ||९६||
Adhikarana pakShmakopalakShaNam (97-98) · Śloka 98
പ്രചാലിതാനി വാതേന പക്ഷ്മാണ്യക്ഷി വിശന്തി ഹി |
ഘൃഷ്യന്ത്യക്ഷി മുഹുസ്താനി സംരമ്ഭം ജനയന്തി ച ||൯൭||
അസിതേ സിതഭാഗേ ച മൂലകോഷാത് പതന്ത്യപി |
പക്ഷ്മകോപഃ സ വിജ്ഞേയോ വ്യാധിഃ പരമദാരുണഃ ||൯൮||
View original
प्रचालितानि वातेन पक्ष्माण्यक्षि विशन्ति हि |
घृष्यन्त्यक्षि मुहुस्तानि संरम्भं जनयन्ति च ||९७||
असिते सितभागे च मूलकोषात् पतन्त्यपि |
पक्ष्मकोपः स विज्ञेयो व्याधिः परमदारुणः ||९८||
Adhikarana pakShmashAtalakShaNam (99) · Śloka 102
വര്ത്മപക്ഷ്മാശയഗതം പിത്തം രോമാണി ശാതയേത് |
കണ്ഡൂം ദാഹം ച കുരുതേ പക്ഷ്മശാതം തമാദിശേത് ||൯൯||
നവ സന്ധ്യാശ്രയാസ്തേഷു വര്ത്മജാസ്ത്വേകവിംശതിഃ |
ശുക്ലഭാഗേ ദശൈകശ്ച ചത്വാരഃ കൃഷ്ണഭാഗജാഃ ||൧൦൦||
സര്വാശ്രയാഃ സപ്തദശ ദൃഷ്ടിജാ ദ്വാദശൈവ തു |
ബാഹ്യജൌ ദ്വൌ സമാഖ്യാതൌ രോഗൌ പരമദാരുണൌ ||൧൦൧||
ഭൂയ ഏതാന് പ്രവക്ഷ്യാമി സങ്ഖ്യാരൂപചികിത്സിതൈഃ ||൧൦൨||
(ഇതി വര്ത്മഗതാഃ) |
(സു. ഉ. തം. അ. ൧) |
View original
वर्त्मपक्ष्माशयगतं पित्तं रोमाणि शातयेत् |
कण्डूं दाहं च कुरुते पक्ष्मशातं तमादिशेत् ||९९||
नव सन्ध्याश्रयास्तेषु वर्त्मजास्त्वेकविंशतिः |
शुक्लभागे दशैकश्च चत्वारः कृष्णभागजाः ||१००||
सर्वाश्रयाः सप्तदश दृष्टिजा द्वादशैव तु |
बाह्यजौ द्वौ समाख्यातौ रोगौ परमदारुणौ ||१०१||
भूय एतान् प्रवक्ष्यामि सङ्ख्यारूपचिकित्सितैः ||१०२||
(इति वर्त्मगताः) |
(सु. उ. तं. अ. १) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 59
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ നേത്രരോഗനിദാനം സമാപ്തമ് ||൫൯||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने नेत्ररोगनिदानं समाप्तम् ||५९||