Adhikarana nayanarogahetuH (1-3) · Śloka 3
అథ నేత్రరోగనిదానం |
ఉష్ణాభితప్తస్య జలే ప్రవేశాద్దూరేక్షణాత్ స్వప్నవిపర్యయాచ్చ |
స్వేదాద్రజోధూమనిషేవణాచ్చ ఛర్దేర్విఘాతాద్వమనాతియోగాత్ ||1||
ద్రవాత్తథాऽన్నాన్నిశి సేవితాచ్చ విణ్మూత్రవాతక్రమనిగ్రహాచ్చ |
ప్రసక్తసంరోదనకోపశోకాచ్ఛిరోऽభిఘాతాదతిమద్యపానాత్ ||2||
తథా ఋతూనాం చ విపర్యయేణ క్లేశాభిఘాతాదతిమైథునాచ్చ |
బాష్పగ్రహాత్ సూక్ష్మనిరీక్షణాచ్చ నేత్రే వికారాంజనయంతి దోషాః ||3||
(సు. ఉ. తం. అ. 1) |
View original
अथ नेत्ररोगनिदानम् |
उष्णाभितप्तस्य जले प्रवेशाद्दूरेक्षणात् स्वप्नविपर्ययाच्च |
स्वेदाद्रजोधूमनिषेवणाच्च छर्देर्विघाताद्वमनातियोगात् ||१||
द्रवात्तथाऽन्नान्निशि सेविताच्च विण्मूत्रवातक्रमनिग्रहाच्च |
प्रसक्तसंरोदनकोपशोकाच्छिरोऽभिघातादतिमद्यपानात् ||२||
तथा ऋतूनां च विपर्ययेण क्लेशाभिघातादतिमैथुनाच्च |
बाष्पग्रहात् सूक्ष्मनिरीक्षणाच्च नेत्रे विकाराञ्जनयन्ति दोषाः ||३||
(सु. उ. तं. अ. १) |
Adhikarana abhiShyandabhedAH (4) · Śloka 4
వాతాత్ పిత్తాత్ కఫాద్రక్తాదభిష్యందశ్చతుర్విధః |
ప్రాయేణ జాయతే ఘోరః సర్వనేత్రామయాకరః ||4||
View original
वातात् पित्तात् कफाद्रक्तादभिष्यन्दश्चतुर्विधः |
प्रायेण जायते घोरः सर्वनेत्रामयाकरः ||४||
Adhikarana vAtAbhiShyandalakShaNam (5) · Śloka 5
నిస్తోదనస్తంభనరోమహర్షసంఘర్షపారుష్యశిరోऽభితాపాః |
విశుష్కభావః శిశిరాశ్రుతా చ వాతాభిపన్నే నయనే భవంతి ||5||
(సు. ఉ. తం. అ. 6) |
View original
निस्तोदनस्तम्भनरोमहर्षसङ्घर्षपारुष्यशिरोऽभितापाः |
विशुष्कभावः शिशिराश्रुता च वाताभिपन्ने नयने भवन्ति ||५||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana pittAbhiShyandalakShaNam (6) · Śloka 6
దాహప్రపాకౌ శిశిరాభినందా ధూమాయనం బాష్పసముచ్ఛ్రయశ్చ |
ఉష్ణాశ్రుతా పీతకనేత్రతా చ పిత్తాభిపన్నే నయనే భవంతి ||6||
(సు. ఉ. తం. అ. 6) |
View original
दाहप्रपाकौ शिशिराभिनन्दा धूमायनं बाष्पसमुच्छ्रयश्च |
उष्णाश्रुता पीतकनेत्रता च पित्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||६||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana kaphAbhiShyandalakShaNam (7) · Śloka 7
ఉష్ణాభినందా గురుతాऽక్షిశోథః కండూపదేహావతిశీతతా చ |
స్రావో ముహుః పిచ్ఛిల ఏవ చాపి కఫాభిపన్నే నయనే భవంతి ||7||
(సు. ఉ. తం. అ. 6) |
View original
उष्णाभिनन्दा गुरुताऽक्षिशोथः कण्डूपदेहावतिशीतता च |
स्रावो मुहुः पिच्छिल एव चापि कफाभिपन्ने नयने भवन्ति ||७||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana raktAbhiShyandalakShaNam (8) · Śloka 8
తామ్రాశ్రుతా లోహితనేత్రతా చ నాడ్యః సమంతాదతిలోహితాశ్చ |
పిత్తస్య లింగాని చ యాని తాని రక్తాభిపన్నే నయనే భవంతి ||8||
(సు. ఉ. తం. అ. 6) |
View original
ताम्राश्रुता लोहितनेत्रता च नाड्यः समन्तादतिलोहिताश्च |
पित्तस्य लिङ्गानि च यानि तानि रक्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||८||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana adhimanthAnAmabhiShyandajatvam (9) · Śloka 9
వృద్ధైరేతైరభిష్యందైర్నరాణామక్రియావతాం |
తావంతస్త్వధిమంథాః స్యుర్నయనే తీవ్రవేదనాః ||9||
(సు. ఉ. తం. అ. 6) |
View original
वृद्धैरेतैरभिष्यन्दैर्नराणामक्रियावताम् |
तावन्तस्त्वधिमन्थाः स्युर्नयने तीव्रवेदनाः ||९||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana adhimanthasya sAmAnyalakShaNam (10) · Śloka 10
ఉత్పాట్యత ఇవాత్యర్థం నేత్రం నిర్మథ్యతే తథా |
శిరసోऽర్ధం చ తం విద్యాదధిమంథం స్వలక్షణైః ||10||
(సు. ఉ. తం. అ. 6) |
View original
उत्पाट्यत इवात्यर्थं नेत्रं निर्मथ्यते तथा |
शिरसोऽर्धं च तं विद्यादधिमन्थं स्वलक्षणैः ||१०||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana adhimanthasya doShabhedena kAlAvadhiH (11) · Śloka 11
హన్యాద్దృష్టిం శ్లైష్మికః సప్తరాత్రాదధిమంథో రక్తజః పంచరాత్రాత్ |
షడ్రాత్రాద్వాతికో వై నిహన్యాన్మిథ్యాచారాత్ పైత్తికః సద్య ఏవ ||11||
(సు. ఉ. తం. అ. 6) |
View original
हन्याद्दृष्टिं श्लैष्मिकः सप्तरात्रादधिमन्थो रक्तजः पञ्चरात्रात् |
षड्रात्राद्वातिको वै निहन्यान्मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव ||११||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana netrarogasya sAmatvalakShaNam (12) · Śloka 12
ఉదీర్ణవేదనం నేత్రం రాగశోథసమన్వితం |
ఘర్షనిస్తోదశూలాశ్రుయుక్తమామాన్వితం విదుః ||12||
View original
उदीर्णवेदनं नेत्रं रागशोथसमन्वितम् |
घर्षनिस्तोदशूलाश्रुयुक्तमामान्वितं विदुः ||१२||
Adhikarana netrarogasya nirAmatvalakShaNam (13) · Śloka 13
మందవేదనతా కండూః సంరంభాశ్రుప్రశాంతతా |
ప్రశస్తవర్ణతా చాక్ష్ణోః సంపక్వదోషమాదిశేత్ ||13||
View original
मन्दवेदनता कण्डूः संरम्भाश्रुप्रशान्तता |
प्रशस्तवर्णता चाक्ष्णोः सम्पक्वदोषमादिशेत् ||१३||
Adhikarana sashotha-ashothanetrapAkali~ggam (14) · Śloka 14
కండూపదేహాశ్రుయుతః పక్వోదుంబరసన్నిభః |
సంరంభీ పచ్యతే యస్తు నేత్రపాకః స శోథజః |
శోథహీనాని లింగాని నేత్రపాకే త్వశోథజే ||14||
(సు. ఉ. తం. అ. 6) |
View original
कण्डूपदेहाश्रुयुतः पक्वोदुम्बरसन्निभः |
संरम्भी पच्यते यस्तु नेत्रपाकः स शोथजः |
शोथहीनानि लिङ्गानि नेत्रपाके त्वशोथजे ||१४||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana hatAdhimanthalakShaNam (15) · Śloka 15
ఉపేక్షణాదక్షి యదాऽధిమంథో వాతాత్మకః సాదయతి ప్రసహ్య |
రుజాభిరుగ్రాభిరసాధ్య ఏష హతాధిమంథః ఖలు నామ రోగః ||15||
(సు. ఉ. తం. అ. 6) |
View original
उपेक्षणादक्षि यदाऽधिमन्थो वातात्मकः सादयति प्रसह्य |
रुजाभिरुग्राभिरसाध्य एष हताधिमन्थः खलु नाम रोगः ||१५||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana vAtaparyayali~ggam (16) · Śloka 16
వారంవారం చ పర్యేతి భ్రువౌ నేత్రే చ మారుతః |
రుజశ్చ వివిధాస్తీవ్రాః స జ్ఞేయో వాతపర్యయః ||16||
View original
वारंवारं च पर्येति भ्रुवौ नेत्रे च मारुतः |
रुजश्च विविधास्तीव्राः स ज्ञेयो वातपर्ययः ||१६||
Adhikarana shuShkAkShipAkalakShaNam (17) · Śloka 17
యత్ కూణితం దారుణరూక్షవర్త్మ సందహ్యతే చావిలదర్శనం యత్ |
సుదారుణం యత్ ప్రతిబోధనే చ శుష్కాక్షిపాకోపహతం తదక్షి ||17||
(సు. ఉ. తం. అ. 6) |
View original
यत् कूणितं दारुणरूक्षवर्त्म सन्दह्यते चाविलदर्शनं यत् |
सुदारुणं यत् प्रतिबोधने च शुष्काक्षिपाकोपहतं तदक्षि ||१७||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana anyatovAtalakShaNam (18) · Śloka 18
యస్యావటుకర్ణశిరోహనుస్థో మన్యాగతో వాऽప్యనిలోऽన్యతో వా |
కుర్యాద్రుజం వై భ్రువి లోచనే చ తమన్యతోవాతముదాహరంతి ||18||
(సు. ఉ. తం. అ. 6) |
View original
यस्यावटुकर्णशिरोहनुस्थो मन्यागतो वाऽप्यनिलोऽन्यतो वा |
कुर्याद्रुजं वै भ्रुवि लोचने च तमन्यतोवातमुदाहरन्ति ||१८||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana amlAdhyuShitalakShaNam (19) · Śloka 19
శ్యావం లోహితపర్యంతం సర్వం చాక్షి ప్రపచ్యతే |
సదాహశోథం సాస్రావమమ్లాధ్యుషితమమ్లతః ||19||
View original
श्यावं लोहितपर्यन्तं सर्वं चाक्षि प्रपच्यते |
सदाहशोथं सास्रावमम्लाध्युषितमम्लतः ||१९||
Adhikarana sirotpAtalakShaNam (20) · Śloka 20
అవేదనా వాऽపి సవేదనా వా యస్యాక్షిరాజ్యో హి భవంతి తామ్రాః |
ముహుర్విరజ్యంతి చ యాః స తాదృగ్వ్యాధిః సిరోత్పాత ఇతి ప్రదిష్టః ||20||
(సు. ఉ. తం. అ. 6) |
View original
अवेदना वाऽपि सवेदना वा यस्याक्षिराज्यो हि भवन्ति ताम्राः |
मुहुर्विरज्यन्ति च याः स तादृग्व्याधिः सिरोत्पात इति प्रदिष्टः ||२०||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana sirApraharShalakShaNam (21) · Śloka 21
మోహాత్ సిరోత్పాత ఉపేక్షితస్తు జాయేత రోగస్తు సిరాప్రహర్షః |
తామ్రాభమస్రం స్రవతి ప్రగాఢం తథా న శక్నోత్యభివీక్షితుం చ ||21||
(సు. ఉ. తం. అ. 6) |
View original
मोहात् सिरोत्पात उपेक्षितस्तु जायेत रोगस्तु सिराप्रहर्षः |
ताम्राभमस्रं स्रवति प्रगाढं तथा न शक्नोत्यभिवीक्षितुं च ||२१||
(सु. उ. तं. अ. ६) |
Adhikarana savraNashuklalakShaNam (22) · Śloka 22
నిమగ్నరూపం తు భవేద్ధి కృష్ణే సూచ్యేవ విద్ధం ప్రతిభాతి యద్వై |
స్రావం స్రవేదుష్ణమతీవ యచ్చ తత్ సవ్రణం శుక్ల(క్ర)ముదాహరంతి ||22||
(సు. ఉ. తం. అ. 5) |
View original
निमग्नरूपं तु भवेद्धि कृष्णे सूच्येव विद्धं प्रतिभाति यद्वै |
स्रावं स्रवेदुष्णमतीव यच्च तत् सव्रणं शुक्ल(क्र)मुदाहरन्ति ||२२||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana savraNashuklasya sAdhyAsAdhyatA (23) · Śloka 23
దృష్టేః సమీపే న భవేత్తు యచ్చ న చావగాఢం న చ సంస్రవేద్ధి |
అవేదనం వా న యుగ్మశుక్లం తత్ సిద్ధిమాయాతి కదాచిదేవ ||23||
(సు. ఉ. తం. అ. 5) |
View original
दृष्टेः समीपे न भवेत्तु यच्च न चावगाढं न च संस्रवेद्धि |
अवेदनं वा न युग्मशुक्लं तत् सिद्धिमायाति कदाचिदेव ||२३||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana avraNashuklalakShaNam (24) · Śloka 24
స్యందాత్మకం కృష్ణగతం సచోషం శంఖేందుకుందప్రతిమావభాసం |
వైహాయసాభ్రప్రతనుప్రకాశమథావ్రణం సాధ్యతమం వదంతి ||24||
(సు. ఉ. తం. అ. 5) |
View original
स्यन्दात्मकं कृष्णगतं सचोषं शङ्खेन्दुकुन्दप्रतिमावभासम् |
वैहायसाभ्रप्रतनुप्रकाशमथाव्रणं साध्यतमं वदन्ति ||२४||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana avraNashuklasyAvasthAbhedena kRucchrasAdhyatvam (25) · Śloka 25
గంభీరజాతం బహులం చ శుక్లం చిరోత్థితం చాపి వదంతి కృచ్ఛ్రం |
విచ్ఛిన్నమధ్యం పిశితావృతం వా చలం సిరాసూక్ష్మమదృష్టికృచ్చ |
ద్విత్వగ్గతం లోహితమంతతశ్చ చిరోత్థితం చాపి వివర్జనీయం ||25||
(సు. ఉ. తం. అ. 5) |
View original
गम्भीरजातं बहुलं च शुक्लं चिरोत्थितं चापि वदन्ति कृच्छ्रम् |
विच्छिन्नमध्यं पिशितावृतं वा चलं सिरासूक्ष्ममदृष्टिकृच्च |
द्वित्वग्गतं लोहितमन्ततश्च चिरोत्थितं चापि विवर्जनीयम् ||२५||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana avraNashuklasyAsAdhyalakShaNam (26) · Śloka 26
ఉష్ణాశ్రుపాతః పిడకా చ నేత్రే యస్మిన్ భవేన్ముద్గనిభం చ శుక్లం |
తదప్యసాధ్యం ప్రవదంతి కేచిదన్యచ్చ యత్తిత్తిరిపక్షతుల్యం ||26||
(సు. ఉ. తం. అ. 5) |
View original
उष्णाश्रुपातः पिडका च नेत्रे यस्मिन् भवेन्मुद्गनिभं च शुक्लम् |
तदप्यसाध्यं प्रवदन्ति केचिदन्यच्च यत्तित्तिरिपक्षतुल्यम् ||२६||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana akShipAkAtyayalakShaNam (27) · Śloka 27
శ్వేతః సమాక్రామతి సర్వతో హి దోషేణ యస్యాసితమండలం చ |
తమక్షిపాకాత్యయమక్షిరోగం సర్వాత్మకం వర్జయితవ్యమాహుః ||27||
(సు. ఉ. తం. అ. 5) |
View original
श्वेतः समाक्रामति सर्वतो हि दोषेण यस्यासितमण्डलं च |
तमक्षिपाकात्ययमक्षिरोगं सर्वात्मकं वर्जयितव्यमाहुः ||२७||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana ajakAjAtalakShaNam (28) · Śloka 28
అజాపురీషప్రతిమో రుజావాన్ సలోహితో లోహితపిచ్ఛిలాస్రః |
విగృహ్య కృష్ణం ప్రచయోऽభ్యుపైతి తచ్చాజకాజాతమితి వ్యవస్యేత్ ||28||
(ఇతి కృష్ణజాః) |
(సు. ఉ. తం. అ. 5) |
View original
अजापुरीषप्रतिमो रुजावान् सलोहितो लोहितपिच्छिलास्रः |
विगृह्य कृष्णं प्रचयोऽभ्युपैति तच्चाजकाजातमिति व्यवस्येत् ||२८||
(इति कृष्णजाः) |
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana prathamapaTalasthadoShalakShaNam (29) · Śloka 29
ప్రథమే పటలే దోషా యస్య దృష్ట్యాం వ్యవస్థితాః |
అవ్యక్తాని స రూపాణి కదాచిదథ పశ్యతి ||29||
(సు. ఉ. తం. అ. 5) |
View original
प्रथमे पटले दोषा यस्य दृष्ट्यां व्यवस्थिताः |
अव्यक्तानि स रूपाणि कदाचिदथ पश्यति ||२९||
(सु. उ. तं. अ. ५) |
Adhikarana dvitIyapaTalagatadoShalakShaNam (30-32) · Śloka 32
దృష్టిర్భృశం విహ్వలతి ద్వితీయం పటలం గతే |
మక్షికామశకాంశ్చాపి జాలకాని చ పశ్యతి ||30||
మండలాని పతాకాంశ్చ మరీచిం కుండలాని చ |
పరిప్లవాంశ్చ వివిధాన్ వర్షమభ్రం తమాంసి చ ||31||
దూరస్థాని చ రూపాణి మన్యతే స సమీపతః |
సమీపస్థాని దూరే చ దృష్టేర్గోచరవిభ్రమాత్ ||32||
యత్నవానపి చాత్యర్థం సూచీపాశం న పశ్యతి |
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
दृष्टिर्भृशं विह्वलति द्वितीयं पटलं गते |
मक्षिकामशकांश्चापि जालकानि च पश्यति ||३०||
मण्डलानि पताकांश्च मरीचिं कुण्डलानि च |
परिप्लवांश्च विविधान् वर्षमभ्रं तमांसि च ||३१||
दूरस्थानि च रूपाणि मन्यते स समीपतः |
समीपस्थानि दूरे च दृष्टेर्गोचरविभ्रमात् ||३२||
यत्नवानपि चात्यर्थं सूचीपाशं न पश्यति |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana tRutIyapaTalagatadoShalakShaNam (33-34) · Śloka 34
ఊర్ధ్వం పశ్యతి నాధస్తాత్తృతీయం పటలం గతే ||33||
మహాంత్యపి చ రూపాణి ఛాదితానీవ చాంబరైః |
కర్ణనాసాక్షిహీనాని వికృతానీవ పశ్యతి ||34||
యథాదోషం చ రజ్యేత దృష్టిర్దోషే బలీయసి |
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
ऊर्ध्वं पश्यति नाधस्तात्तृतीयं पटलं गते ||३३||
महान्त्यपि च रूपाणि छादितानीव चाम्बरैः |
कर्णनासाक्षिहीनानि विकृतानीव पश्यति ||३४||
यथादोषं च रज्येत दृष्टिर्दोषे बलीयसि |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana adhaUrdhvAdipradeshasthadoShali~ggam (35-37) · Śloka 1
అధఃస్థితే సమీపస్థం దూరస్థం చోపరిస్థితే ||35||
పార్శ్వస్థితే తథా దోషే పార్శ్వస్థం నైవ పశ్యతి |
సమంతతః స్థితే దోషే సంకులానీవ పశ్యతి ||36||
దృష్టిమధ్యస్థితే దోషే మహద్ధ్రస్వం చ పశ్యతి |
ద్విధా స్థితే ద్విధా పశ్యేద్బహుధా చానవస్థితే ||37||
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
దోషే దృష్ట్యాశ్రితే తిర్యక్ స ఏకం మన్యతే ద్విధా ||1||
View original
अधःस्थिते समीपस्थं दूरस्थं चोपरिस्थिते ||३५||
पार्श्वस्थिते तथा दोषे पार्श्वस्थं नैव पश्यति |
समन्ततः स्थिते दोषे सङ्कुलानीव पश्यति ||३६||
दृष्टिमध्यस्थिते दोषे महद्ध्रस्वं च पश्यति |
द्विधा स्थिते द्विधा पश्येद्बहुधा चानवस्थिते ||३७||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
दोषे दृष्ट्याश्रिते तिर्यक् स एकं मन्यते द्विधा ||१||
Adhikarana caturthapaTalagatadoShalakShaNam (38-40) · Śloka 40
తిమిరాఖ్యః స వై దోషశ్చతుర్థం పటలం గతః ||38||
రుణద్ధి సర్వతో దృష్టిం లింగనాశమతః పరం |
అస్మిన్నపి తమోభూతే నాతిరూఢే మహాగదే ||39||
చంద్రాదిత్యౌ సనక్షత్రావంతరీక్షే చ విద్యుతః |
నిర్మలాని చ తేజాంసి భ్రాజిష్ణూన్యథ పశ్యతి ||40||
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
तिमिराख्यः स वै दोषश्चतुर्थं पटलं गतः ||३८||
रुणद्धि सर्वतो दृष्टिं लिङ्गनाशमतः परम् |
अस्मिन्नपि तमोभूते नातिरूढे महागदे ||३९||
चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रावन्तरीक्षे च विद्युतः |
निर्मलानि च तेजांसि भ्राजिष्णून्यथ पश्यति ||४०||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana li~gganAshasya nIlikA-kAcasa~jj~jAntaram (41) · Śloka 41
స ఏవ లింగనాశస్తు నీలికా కాచసంజ్ఞితః |41|
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
स एव लिङ्गनाशस्तु नीलिका काचसञ्ज्ञितः |४१|
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana doShavisheSheNa rUpavisheShadarshanam (41-46) · Śloka 46
వాతేన చాపి రూపాణి భ్రమంతీవ చ పశ్యతి ||41||
ఆవిలాన్యరుణాభాని వ్యావిద్ధానీవ మానవః |
పిత్తేనాదిత్యఖద్యోతశక్రచాపతడిద్గుణాన్ ||42||
నృత్యతశ్చైవ శిఖినః సర్వం నీలం చ పశ్యతి |
కఫేన పశ్యేద్రూపాణి స్నిగ్ధాని చ సితాని చ ||43||
(గౌరచామరగౌరాణి శ్వేతాభ్రప్రతిమాని చ |
పశ్యేదసూక్ష్మాణ్యత్యర్థం వ్యభ్రే చైవాభ్రసంప్లవం) |
సలిలప్లావితానీవ పరిజాడ్యాని మానవః |
పశ్యేద్రక్తేన రక్తాని తమాంసి వివిధాని చ ||44||
స సితాన్యపి కృష్ణాని పీతాన్యపి చ మానవః |
సన్నిపాతేన చిత్రాణి విప్లుతానీవ పశ్యతి ||45||
బహుధా చ ద్విధా చాపి సర్వాణ్యేవ సమంతతః |
హీనాధికాంగాన్యపి తు జ్యోతీంష్యపి చ భూయసా ||46||
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
वातेन चापि रूपाणि भ्रमन्तीव च पश्यति ||४१||
आविलान्यरुणाभानि व्याविद्धानीव मानवः |
पित्तेनादित्यखद्योतशक्रचापतडिद्गुणान् ||४२||
नृत्यतश्चैव शिखिनः सर्वं नीलं च पश्यति |
कफेन पश्येद्रूपाणि स्निग्धानि च सितानि च ||४३||
(गौरचामरगौराणि श्वेताभ्रप्रतिमानि च |
पश्येदसूक्ष्माण्यत्यर्थं व्यभ्रे चैवाभ्रसम्प्लवम्) |
सलिलप्लावितानीव परिजाड्यानि मानवः |
पश्येद्रक्तेन रक्तानि तमांसि विविधानि च ||४४||
स सितान्यपि कृष्णानि पीतान्यपि च मानवः |
सन्निपातेन चित्राणि विप्लुतानीव पश्यति ||४५||
बहुधा च द्विधा चापि सर्वाण्येव समन्ततः |
हीनाधिकाङ्गान्यपि तु ज्योतींष्यपि च भूयसा ||४६||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana parimlAyisa~jj~jakatimiralakShaNam (47) · Śloka 47
పిత్తం కుర్యాత్ పరిమ్లాయి మూర్ఛితం పిత్తతేజసా |
పీతా దిశస్తు ఖద్యోతాన్ భాస్కరం చాపి పశ్యతి ||47||
వికీర్యమాణాన్ ఖద్యోతైర్వృక్షాంస్తేజోభిరేవ వా |
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
पित्तं कुर्यात् परिम्लायि मूर्छितं पित्ततेजसा |
पीता दिशस्तु खद्योतान् भास्करं चापि पश्यति ||४७||
विकीर्यमाणान् खद्योतैर्वृक्षांस्तेजोभिरेव वा |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana li~gganAshasya rAgaiH ShaDvidhatvam (48) · Śloka 48
వక్ష్యామి షడ్విధం రాగైర్లింగనాశమతః పరం ||48||
View original
वक्ष्यामि षड्विधं रागैर्लिङ्गनाशमतः परम् ||४८||
Adhikarana vAtikAdirAgoddeshaH (49) · Śloka 49
రాగోऽరుణో మారుతజః ప్రదిష్టో మ్లాయీ చ నీలశ్చ తథైవ పిత్తాత్ |
కఫాత్ సితః శోణితజః సరక్తః సమస్తదోషప్రభవో విచిత్రః ||49||
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
रागोऽरुणो मारुतजः प्रदिष्टो म्लायी च नीलश्च तथैव पित्तात् |
कफात् सितः शोणितजः सरक्तः समस्तदोषप्रभवो विचित्रः ||४९||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana vAtikarAgasya vishiShTalakShaNam (50) · Śloka 50
అరుణం మండలం దృష్ట్యాం స్థూలకాచారుణప్రభం |50|
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
अरुणं मण्डलं दृष्ट्यां स्थूलकाचारुणप्रभम् |५०|
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana parimlAyino vishiShTali~ggam (50) · Śloka 50
పరిమ్లాయిని రోగే స్యాన్మ్లాయి నీలం చ మండలం ||50||
దోషక్షయాత్ స్వయం తత్ర కదాచిత్ స్యాత్తు దర్శనం |
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
परिम्लायिनि रोगे स्यान्म्लायि नीलं च मण्डलम् ||५०||
दोषक्षयात् स्वयं तत्र कदाचित् स्यात्तु दर्शनम् |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana vAtikAdirAgANAmuddiShTAnAM lakShaNam (51-54) · Śloka 54
అరుణం మండలం వాతాచ్చంచలం పరుషం తథా ||51||
పిత్తాన్మండలమానీలం కాంస్యాభం పీతమేవ చ |
శ్లేష్మణా బహులం పీతం శంఖకుందేందుపాండురం ||52||
చలత్పద్మపలాశస్థః శుక్లో బిందురివాంభసః |
( సంకుచత్యాతపేऽత్యర్థః ఛాయాయాం విస్తృతో భవేత్) |
మృజ్యమానే చ నయనే మండలం తద్విసర్పతి ||53||
ప్రవాలపద్మపత్రాభం మండలం శోణితాత్మకం |
దృష్టిరాగో భవేచ్చిత్రో లింగనాశే త్రిదోషజే |
యథాస్వం దోషలింగాని సర్వేష్వేవ భవంతి హి ||54||
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
( తథా నరః పిత్తవిదగ్ధదృష్టిః కఫేన చాన్యస్త్వథ ధూమదర్శీ |
యో హ్రస్వజాత్యో నకులాంధతా చ గంభీరసంజ్ఞాచ్చ తథైవ దృష్టిః) |
View original
अरुणं मण्डलं वाताच्चञ्चलं परुषं तथा ||५१||
पित्तान्मण्डलमानीलं कांस्याभं पीतमेव च |
श्लेष्मणा बहुलं पीतं शङ्खकुन्देन्दुपाण्डुरम् ||५२||
चलत्पद्मपलाशस्थः शुक्लो बिन्दुरिवाम्भसः |
( सङ्कुचत्यातपेऽत्यर्थः छायायां विस्तृतो भवेत्) |
मृज्यमाने च नयने मण्डलं तद्विसर्पति ||५३||
प्रवालपद्मपत्राभं मण्डलं शोणितात्मकम् |
दृष्टिरागो भवेच्चित्रो लिङ्गनाशे त्रिदोषजे |
यथास्वं दोषलिङ्गानि सर्वेष्वेव भवन्ति हि ||५४||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
( तथा नरः पित्तविदग्धदृष्टिः कफेन चान्यस्त्वथ धूमदर्शी |
यो ह्रस्वजात्यो नकुलान्धता च गम्भीरसञ्ज्ञाच्च तथैव दृष्टिः) |
Adhikarana dRuShTigatarogANAM sa~gkhyA (55) · Śloka 55
షడ్ లింగనాశాః షడిమే చ రోగా దృష్ట్యాశ్రయాః షట్ చ షడేవ వాచ్యాః |55|
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
षड् लिङ्गनाशाः षडिमे च रोगा दृष्ट्याश्रयाः षट् च षडेव वाच्याः |५५|
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana pittavidagdhadRuShTilakShaNam (55-56) · Śloka 56
పిత్తేన దుష్టేన సదా తు దృష్టిః పీతా భవేద్యస్య నరస్య కించిత్ ||55||
పీతాని రూపాణి చ తేన పశ్యేత్ స వై నరః పిత్తవిదగ్ధదృష్టిః |
ప్రాప్తే తృతీయం పటలం తు దోషే దివా న పశ్యేన్నిశి చేక్షతే సః ||56||
రాత్రౌ చ శీతానుగృహీతదృష్టిః పిత్తాల్పభావాదపి తాని పశ్యేత్ |
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
पित्तेन दुष्टेन सदा तु दृष्टिः पीता भवेद्यस्य नरस्य किञ्चित् ||५५||
पीतानि रूपाणि च तेन पश्येत् स वै नरः पित्तविदग्धदृष्टिः |
प्राप्ते तृतीयं पटलं तु दोषे दिवा न पश्येन्निशि चेक्षते सः ||५६||
रात्रौ च शीतानुगृहीतदृष्टिः पित्ताल्पभावादपि तानि पश्येत् |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana shleShmavidagdhadRuShTilakShaNam (57-58) · Śloka 58
తథా నరః శ్లేష్మవిదగ్ధదృష్టిస్తాన్యేవ శుక్లాని తు మన్యతే సః ||57||
త్రిషు స్థితోऽల్పః పటలేషు దోషో నక్తాంధ్యమాపాదయతి ప్రసహ్య |
దివా స సూర్యానుగృహీతదృష్టిః పశ్యేత్తు రూపాణి కఫాల్పభావాత్ ||58||
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
तथा नरः श्लेष्मविदग्धदृष्टिस्तान्येव शुक्लानि तु मन्यते सः ||५७||
त्रिषु स्थितोऽल्पः पटलेषु दोषो नक्तान्ध्यमापादयति प्रसह्य |
दिवा स सूर्यानुगृहीतदृष्टिः पश्येत्तु रूपाणि कफाल्पभावात् ||५८||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana dhUmadarshIlakShaNam (59) · Śloka 59
శోకజ్వరాయాసశిరోऽభితాపైరభ్యాహతా యస్య నరస్య దృష్టిః |
ధూమ్రాంస్తథా పశ్యతి సర్వభావాన్ స ధూమదర్శీతి నరః ప్రదిష్టః ||59||
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
शोकज्वरायासशिरोऽभितापैरभ्याहता यस्य नरस्य दृष्टिः |
धूम्रांस्तथा पश्यति सर्वभावान् स धूमदर्शीति नरः प्रदिष्टः ||५९||
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana hrasvajADyalakShaNam (60) · Śloka 60
యో హ్రస్వజాడ్యో దివసేషు కృచ్ఛ్రాద్ధ్రస్వాని రూపాణి చ తేన పశ్యేత్ |60|
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
यो ह्रस्वजाड्यो दिवसेषु कृच्छ्राद्ध्रस्वानि रूपाणि च तेन पश्येत् |६०|
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana nakulAndhyalakShaNam (60) · Śloka 60
విద్యోతతే యస్య నరస్య దృష్టిర్దోషాభిపన్నా నకులస్య యద్వత్ ||60||
చిత్రాణి రూపాణి దివా స పశ్యేత్ స వై వికారో నకులాంధ్యసంజ్ఞః |
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
विद्योतते यस्य नरस्य दृष्टिर्दोषाभिपन्ना नकुलस्य यद्वत् ||६०||
चित्राणि रूपाणि दिवा स पश्येत् स वै विकारो नकुलान्ध्यसञ्ज्ञः |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana gambhIrikAlakShaNam (61) · Śloka 61
దృష్టిర్విరూపా శ్వసనోపసృష్టా సంకోచమభ్యంతరతస్తు యాతి ||61||
రుజావగాఢా చ తమక్షిరోగం గంభీరికేతి ప్రవదంతి తజ్జ్ఞాః |
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
दृष्टिर्विरूपा श्वसनोपसृष्टा सङ्कोचमभ्यन्तरतस्तु याति ||६१||
रुजावगाढा च तमक्षिरोगं गम्भीरिकेति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana sanimittali~gganAsha-animittali~gganAshalakShaNam (62-64) · Śloka 64
బాహ్యౌ పునర్ద్వావిహ సంప్రదిష్టౌ నిమిత్తతశ్చాప్యనిమిత్తతశ్చ ||62||
నిమిత్తతస్తత్ర శిరోऽభితాపాజ్జ్ఞేయస్త్వభిష్యందనిదర్శనః సః |
( విదార్యతే సీదతి హీయతే వా నృణామభిఘాతహృతా చ దృష్టిః) |
సురర్షిగంధర్వమహోరగాణాం సందర్శనేనాపి చ భాస్కరస్య ||63||
హన్యేత దృష్టిర్మనుజస్య యస్య స లింగనాశస్త్వనిమిత్తసంజ్ఞః |
తత్రాక్షి విస్పృష్టమివావభాతి వైదూర్యవర్ణా విమలా చ దృష్టిః ||64||
(ఇతి దృష్టిగతాః) |
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
बाह्यौ पुनर्द्वाविह सम्प्रदिष्टौ निमित्ततश्चाप्यनिमित्ततश्च ||६२||
निमित्ततस्तत्र शिरोऽभितापाज्ज्ञेयस्त्वभिष्यन्दनिदर्शनः सः |
( विदार्यते सीदति हीयते वा नृणामभिघातहृता च दृष्टिः) |
सुरर्षिगन्धर्वमहोरगाणां सन्दर्शनेनापि च भास्करस्य ||६३||
हन्येत दृष्टिर्मनुजस्य यस्य स लिङ्गनाशस्त्वनिमित्तसञ्ज्ञः |
तत्राक्षि विस्पृष्टमिवावभाति वैदूर्यवर्णा विमला च दृष्टिः ||६४||
(इति दृष्टिगताः) |
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana prastAryarmalakShaNam (65) · Śloka 65
ప్రస్తార్యర్మ తను స్తీర్ణం శ్యావం రక్తనిభం సితే |65|
View original
प्रस्तार्यर्म तनु स्तीर्णं श्यावं रक्तनिभं सिते |६५|
Adhikarana shuklArmalakShaNam (65) · Śloka 65
సశ్వేతం మృదు శుక్లార్మ శుక్లే తద్వర్ధతే చిరాత్ ||65||
View original
सश्वेतं मृदु शुक्लार्म शुक्ले तद्वर्धते चिरात् ||६५||
Adhikarana raktArmalakShaNam (66) · Śloka 66
పద్మాభం మృదు రక్తార్మ యన్మాంసం చీయతే సితే |66|
View original
पद्माभं मृदु रक्तार्म यन्मांसं चीयते सिते |६६|
Adhikarana adhimAMsArmalakShaNam (66) · Śloka 66
పృథు మృద్వధిమాంసార్మ బహులం చ యకృన్నిభం |66|
View original
पृथु मृद्वधिमांसार्म बहुलं च यकृन्निभम् |६६|
Adhikarana snAyvarmalakShaNam (66) · Śloka 66
స్థిరం ప్రస్తారి మాంసాఢ్యం శుక్లం స్నాయ్వర్మ పంచమం ||66||
View original
स्थिरं प्रस्तारि मांसाढ्यं शुक्लं स्नाय्वर्म पञ्चमम् ||६६||
Adhikarana shuktikAlakShaNam (67) · Śloka 67
శ్యావాః స్యుః పిశితనిభాశ్చ బిందవో యే శుక్త్యాభాః సితనియతాః స శుక్తిసంజ్ఞః |67|
(సు. ఉ. తం. అ. 7) |
View original
श्यावाः स्युः पिशितनिभाश्च बिन्दवो ये शुक्त्याभाः सितनियताः स शुक्तिसञ्ज्ञः |६७|
(सु. उ. तं. अ. ७) |
Adhikarana arjunalakShaNam (67) · Śloka 67
ఏకో యః శశరుధిరోపమశ్చ బిందుః శుక్లస్థో భవతి తమర్జునం వదంతి ||67||
(సు. ఉ. తం. అ. 4) |
View original
एको यः शशरुधिरोपमश्च बिन्दुः शुक्लस्थो भवति तमर्जुनं वदन्ति ||६७||
(सु. उ. तं. अ. ४) |
Adhikarana piShTakalakShaNam (68) · Śloka 68
శ్లేష్మమారుతకోపేన శుక్లే పిష్టం సమున్నతం |
పిష్టవత్ పిష్టకం విద్ధి మలాక్తాదర్శసన్నిభం ||68||
View original
श्लेष्ममारुतकोपेन शुक्ले पिष्टं समुन्नतम् |
पिष्टवत् पिष्टकं विद्धि मलाक्तादर्शसन्निभम् ||६८||
Adhikarana sirAjAlalakShaNam (69) · Śloka 69
జాలాభః కఠినసిరో మహాన్ సరక్తః సంతానః స్మృత ఇహ జాలసంజ్ఞితస్తు |69|
(సు. ఉ. తం. అ. 4) |
View original
जालाभः कठिनसिरो महान् सरक्तः सन्तानः स्मृत इह जालसञ्ज्ञितस्तु |६९|
(सु. उ. तं. अ. ४) |
Adhikarana sirAjapiDakAlakShaNam (69) · Śloka 69
శుక్లస్థాః సితపిడకాః సిరావృతా యాస్తా బ్రూయాదసితసమీపజాః సిరాజాః |69|
(సు. ఉ. తం. అ. 4) |
View original
शुक्लस्थाः सितपिडकाः सिरावृता यास्ता ब्रूयादसितसमीपजाः सिराजाः |६९|
(सु. उ. तं. अ. ४) |
Adhikarana balAsagrathitalakShaNam (69) · Śloka 69
కాంస్యాభోऽమృదురథ వారిబిందుకల్పో విజ్ఞేయో నయనసితే బలాససంజ్ఞః ||69||
(ఇతి శుక్లజాః) |
(సు. ఉ. తం. అ. 4) |
View original
कांस्याभोऽमृदुरथ वारिबिन्दुकल्पो विज्ञेयो नयनसिते बलाससञ्ज्ञः ||६९||
(इति शुक्लजाः) |
(सु. उ. तं. अ. ४) |
Adhikarana pUyAlasalakShaNam (70) · Śloka 70
పక్వః శోథః సంధిజో యః సతోదః స్రవేత్ పూయం పూతి పూయాలసాఖ్యః |70|
(సు. ఉ. తం. అ. 2) |
View original
पक्वः शोथः सन्धिजो यः सतोदः स्रवेत् पूयं पूति पूयालसाख्यः |७०|
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana shleShmopanAhalakShaNam (70) · Śloka 70
గ్రంథిర్నాల్పో దృష్టిసంధావపాకీ కండూప్రాయో నీరుజస్తూపనాహః ||70||
(సు. ఉ. తం. అ. 2) |
View original
ग्रन्थिर्नाल्पो दृष्टिसन्धावपाकी कण्डूप्रायो नीरुजस्तूपनाहः ||७०||
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana netrasrAvasamprAptiH (71) · Śloka 71
గత్వా సంధీనశ్రుమార్గేణ దోషాః కుర్యుః స్రావాన్ లక్షణైః స్వైరుపేతాన్ |
తం హి స్రావం నేత్రనాడీతి చైకే తస్యా లింగం కీర్తయిష్యే చతుర్ధా ||71||
(సు. ఉ. తం. అ. 2) |
View original
गत्वा सन्धीनश्रुमार्गेण दोषाः कुर्युः स्रावान् लक्षणैः स्वैरुपेतान् |
तं हि स्रावं नेत्रनाडीति चैके तस्या लिङ्गं कीर्तयिष्ये चतुर्धा ||७१||
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana pUyasrAvalakShaNam (72) · Śloka 72
పాకాత్ సంధౌ సంస్రవేద్యస్తు పూయం పూయాస్రావోऽసౌ గదః సర్వజస్తు |72|
(సు. ఉ. తం. అ. 2) |
View original
पाकात् सन्धौ संस्रवेद्यस्तु पूयं पूयास्रावोऽसौ गदः सर्वजस्तु |७२|
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana shleShmasrAvalakShaNam (72) · Śloka 72
శ్వేతం సాంద్రం పిచ్ఛిలం యః స్రవేత్తు శ్లేష్మాస్రావోऽసౌ వికారో మతస్తు ||72||
(సు. ఉ. తం. అ. 2) |
View original
श्वेतं सान्द्रं पिच्छिलं यः स्रवेत्तु श्लेष्मास्रावोऽसौ विकारो मतस्तु ||७२||
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana raktasrAvalakShaNam (73) · Śloka 73
రక్తస్రావః శోణితోత్థో వికారః స్రవేద్దుష్టం తత్ర రక్తం ప్రభూతం |73|
(సు. ఉ. తం. అ. 2) |
View original
रक्तस्रावः शोणितोत्थो विकारः स्रवेद्दुष्टं तत्र रक्तं प्रभूतम् |७३|
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana pittasrAvalakShaNam (73) · Śloka 73
హరిద్రాభం పీతముష్ణం జలాభం పిత్తాత్ స్రావః సంస్రవేత్ సంధిమధ్యాత్ ||73||
(సు. ఉ. తం. అ. 2) |
View original
हरिद्राभं पीतमुष्णं जलाभं पित्तात् स्रावः संस्रवेत् सन्धिमध्यात् ||७३||
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana parvaNIlakShaNam (74) · Śloka 74
తామ్రా తన్వీ దాహశూలోపపన్నా రక్తాజ్జ్ఞేయా పర్వణీ వృత్తశోథా |
జాతా సంధౌ కృష్ణశుక్లే... |74|
(సు. ఉ. తం. అ. 2) |
View original
ताम्रा तन्वी दाहशूलोपपन्ना रक्ताज्ज्ञेया पर्वणी वृत्तशोथा |
जाता सन्धौ कृष्णशुक्ले... |७४|
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana alajIlakShaNam (74) · Śloka 74
...ऽలజీ స్యాత్ తస్మిన్నేవ ఖ్యాపితా పూర్వలింగై ||74||
(సు. ఉ. తం. అ. 2) |
View original
...ऽलजी स्यात् तस्मिन्नेव ख्यापिता पूर्वलिङ्गै ||७४||
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana krimigranthilakShaNam (75) · Śloka 75
క్రిమిగ్రంథిర్వర్త్మనః పక్ష్మణశ్చ కండూం కుర్యుః క్రిమయః సంధిజాతాః |
నానారూపా వర్త్మశుక్లాంతసంధౌ చరంత్యంతర్లోచనం దూషయంతః ||75||
(ఇతి సంధిగతాః) |
(సు. ఉ. తం. అ. 2) |
View original
क्रिमिग्रन्थिर्वर्त्मनः पक्ष्मणश्च कण्डूं कुर्युः क्रिमयः सन्धिजाताः |
नानारूपा वर्त्मशुक्लान्तसन्धौ चरन्त्यन्तर्लोचनं दूषयन्तः ||७५||
(इति सन्धिगताः) |
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana utsa~ggapiDakAlakShaNam (76) · Śloka 76
అభ్యంతరముఖీ తామ్రా బాహ్యతో వర్త్మనశ్చ యా |
సోత్సంగోత్సంగపిడకా సర్వజా స్థూలకండురా ||76||
(సు. ఉ. తం. అ. 2) |
View original
अभ्यन्तरमुखी ताम्रा बाह्यतो वर्त्मनश्च या |
सोत्सङ्गोत्सङ्गपिडका सर्वजा स्थूलकण्डुरा ||७६||
(सु. उ. तं. अ. २) |
Adhikarana kumbhIkAlakShaNam (77) · Śloka 77
వర్త్మాంతే పిడకా ధ్మాతా భిద్యంతే చ స్రవంతి చ |
కుంభీకాబీజప్రతిమాః కుంభీకాః సన్నిపాతజాః ||77||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
वर्त्मान्ते पिडका ध्माता भिद्यन्ते च स्रवन्ति च |
कुम्भीकाबीजप्रतिमाः कुम्भीकाः सन्निपातजाः ||७७||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana pothakIlakShaNam (78) · Śloka 78
స్రావిణ్యః కండురా గుర్వ్యో రక్తసర్షపసన్నిభాః |
రుజావత్యశ్చ పిడకాః పోథక్య ఇతి కీర్తితాః ||78||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
स्राविण्यः कण्डुरा गुर्व्यो रक्तसर्षपसन्निभाः |
रुजावत्यश्च पिडकाः पोथक्य इति कीर्तिताः ||७८||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana vartmasharkarAlakShaNam (79) · Śloka 79
పిడకా యా ఖరా స్థూలా సూక్ష్మాభిరభిసంవృతా |
వర్త్మస్థా శర్కరా నామ స రోగో వర్త్మదూషకః ||79||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
पिडका या खरा स्थूला सूक्ष्माभिरभिसंवृता |
वर्त्मस्था शर्करा नाम स रोगो वर्त्मदूषकः ||७९||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana arshovartmalakShaNam (80) · Śloka 80
ఏర్వారుబీజప్రతిమాః పిడకా మందవేదనాః |
శ్లక్ష్ణాః ఖరాశ్చ వర్త్మస్థాస్తదర్శోవర్త్మ కీర్త్యతే ||80||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
एर्वारुबीजप्रतिमाः पिडका मन्दवेदनाः |
श्लक्ष्णाः खराश्च वर्त्मस्थास्तदर्शोवर्त्म कीर्त्यते ||८०||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana shuShkArsholakShaNam (81) · Śloka 81
దీర్ఘాంకురః ఖరః స్తబ్ధో దారుణోऽభ్యంతరోద్భవః |
వ్యాధిరేషోऽభివిఖ్యాతః శుష్కార్శో నామ నామతః ||81||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
दीर्घाङ्कुरः खरः स्तब्धो दारुणोऽभ्यन्तरोद्भवः |
व्याधिरेषोऽभिविख्यातः शुष्कार्शो नाम नामतः ||८१||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana a~jjananAmikAlakShaNam (82) · Śloka 82
దాహతోదవతీ తామ్రా పిడకా వర్త్మసంభవా |
మృద్వీ మందరుజా సూక్ష్మా జ్ఞేయా సాऽంజననామికా ||82||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
दाहतोदवती ताम्रा पिडका वर्त्मसम्भवा |
मृद्वी मन्दरुजा सूक्ष्मा ज्ञेया साऽञ्जननामिका ||८२||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana bahulavartmalakShaNam (83) · Śloka 83
వర్త్మోపచీయతే యస్య పిడకాభిః సమంతతః |
సవర్ణాభిః స్థిరాభిశ్చ విద్యాద్బహులవర్త్మ తత్ ||83||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
वर्त्मोपचीयते यस्य पिडकाभिः समन्ततः |
सवर्णाभिः स्थिराभिश्च विद्याद्बहुलवर्त्म तत् ||८३||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana vartmabandhakalakShaNam (84) · Śloka 84
కండూమతాऽల్పతోదేన వర్త్మశోథేన యో నరః |
న స సంచ్ఛాదయేదక్షి యత్రాసౌ వర్త్మబంధకః ||84||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
कण्डूमताऽल्पतोदेन वर्त्मशोथेन यो नरः |
न स सञ्च्छादयेदक्षि यत्रासौ वर्त्मबन्धकः ||८४||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana kliShTavartmalakShaNam (85) · Śloka 85
మృద్వల్పవేదనం తామ్రం యద్వర్త్మ సమమేవ చ |
అకస్మాచ్చ భవేద్రక్తం క్లిష్టవర్త్మేతి తద్విదుః ||85||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
मृद्वल्पवेदनं ताम्रं यद्वर्त्म सममेव च |
अकस्माच्च भवेद्रक्तं क्लिष्टवर्त्मेति तद्विदुः ||८५||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana vartmakardamalakShaNam (86) · Śloka 86
క్లిష్టం పునః పిత్తయుతం శోణితం విదహేద్యదా |
తతః క్లిన్నత్వమాపన్నముచ్యతే వర్త్మకర్దమః ||86||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
क्लिष्टं पुनः पित्तयुतं शोणितं विदहेद्यदा |
ततः क्लिन्नत्वमापन्नमुच्यते वर्त्मकर्दमः ||८६||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana shyAvavartmalakShaNam (87) · Śloka 87
యద్వర్త్మ బాహ్యతోऽంతశ్చ శ్యావం శూలం సవేదనం |
తదాహుః శ్యావవర్త్మేతి వర్త్మరోగవిశారదాః ||87||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
यद्वर्त्म बाह्यतोऽन्तश्च श्यावं शूलं सवेदनम् |
तदाहुः श्याववर्त्मेति वर्त्मरोगविशारदाः ||८७||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana praklinnavartmalakShaNam (88) · Śloka 88
అరుజం బాహ్యతః శూనం వర్త్మ యస్య నరస్య హి |
ప్రక్లిన్నవర్త్మ తద్విద్యాత్ క్లిన్నమత్యర్థమంతతః ||88||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
अरुजं बाह्यतः शूनं वर्त्म यस्य नरस्य हि |
प्रक्लिन्नवर्त्म तद्विद्यात् क्लिन्नमत्यर्थमन्ततः ||८८||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana aklinnavartmalakShaNam (89) · Śloka 89
యస్య ధౌతాన్యధౌతాని సంబధ్యంతే పునః పునః |
వర్త్మాన్యపరిపక్వాని విద్యాదక్లిన్నవర్త్మ తత్ ||89||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
यस्य धौतान्यधौतानि सम्बध्यन्ते पुनः पुनः |
वर्त्मान्यपरिपक्वानि विद्यादक्लिन्नवर्त्म तत् ||८९||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana vAtahatavartmalakShaNam (90) · Śloka 90
విముక్తసంధి నిశ్చేష్టం వర్త్మ యస్య న మీల్యతే |
ఏతద్వాతహతం వర్త్మ జానీయాదక్షిచింతకః ||90||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
विमुक्तसन्धि निश्चेष्टं वर्त्म यस्य न मील्यते |
एतद्वातहतं वर्त्म जानीयादक्षिचिन्तकः ||९०||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana vartmArbudalakShaNam (91) · Śloka 91
వర్త్మాంతరస్థం విషమం గ్రంథిభూతమవేదనం |
ఆచక్షీతార్బుదమితి సరక్తమవిలంబితం ||91||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
वर्त्मान्तरस्थं विषमं ग्रन्थिभूतमवेदनम् |
आचक्षीतार्बुदमिति सरक्तमविलम्बितम् ||९१||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana nimeShalakShaNam (92) · Śloka 92
నిమేషిణీః సిరా వాయుః ప్రవిష్టః సంధిసంశ్రయాః |
ప్రచాలయతి వర్త్మాని నిమేషం నామ తద్విదుః ||92||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
निमेषिणीः सिरा वायुः प्रविष्टः सन्धिसंश्रयाः |
प्रचालयति वर्त्मानि निमेषं नाम तद्विदुः ||९२||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana shoNitArsholakShaNam (93) · Śloka 93
యః స్థితో వర్త్మమధ్యే తు లోహితో మృదురంకురః |
తద్రక్తజం శోణితార్శశ్ఛిన్నం ఛిన్నం ప్రవర్ధతే ||93||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
यः स्थितो वर्त्ममध्ये तु लोहितो मृदुरङ्कुरः |
तद्रक्तजं शोणितार्शश्छिन्नं छिन्नं प्रवर्धते ||९३||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana lagaNalakShaNam (94) · Śloka 94
అపాకీ కఠినః స్థూలో గ్రంథిర్వర్త్మభవోऽరుజః , లగణో నామ స వ్యాధిర్లింగతః పరికీర్తితః ||94||
(సు. ఉ. తం. అ. 3) |
View original
अपाकी कठिनः स्थूलो ग्रन्थिर्वर्त्मभवोऽरुजः , लगणो नाम स व्याधिर्लिङ्गतः परिकीर्तितः ||९४||
(सु. उ. तं. अ. ३) |
Adhikarana bisavartmalakShaNam (95) · Śloka 95
త్రయో దోషా బహిఃశోథం కుర్యుశ్ఛిద్రాణి వర్త్మనోః |
ప్రస్రవంత్యంతరుదకం బిసవద్బిసవర్త్మ తత్ ||95||
(వా. ఉ. అ. 8) |
View original
त्रयो दोषा बहिःशोथं कुर्युश्छिद्राणि वर्त्मनोः |
प्रस्रवन्त्यन्तरुदकं बिसवद्बिसवर्त्म तत् ||९५||
(वा. उ. अ. ८) |
Adhikarana ku~jcanalakShaNam (96) · Śloka 96
వాతాద్యా వర్త్మసంకోచం జనయంతి మలా యదా |
తదా ద్రష్టుం న శక్నోతి కుంచనం నామ తద్విదుః ||96||
View original
वाताद्या वर्त्मसङ्कोचं जनयन्ति मला यदा |
तदा द्रष्टुं न शक्नोति कुञ्चनं नाम तद्विदुः ||९६||
Adhikarana pakShmakopalakShaNam (97-98) · Śloka 98
ప్రచాలితాని వాతేన పక్ష్మాణ్యక్షి విశంతి హి |
ఘృష్యంత్యక్షి ముహుస్తాని సంరంభం జనయంతి చ ||97||
అసితే సితభాగే చ మూలకోషాత్ పతంత్యపి |
పక్ష్మకోపః స విజ్ఞేయో వ్యాధిః పరమదారుణః ||98||
View original
प्रचालितानि वातेन पक्ष्माण्यक्षि विशन्ति हि |
घृष्यन्त्यक्षि मुहुस्तानि संरम्भं जनयन्ति च ||९७||
असिते सितभागे च मूलकोषात् पतन्त्यपि |
पक्ष्मकोपः स विज्ञेयो व्याधिः परमदारुणः ||९८||
Adhikarana pakShmashAtalakShaNam (99) · Śloka 102
వర్త్మపక్ష్మాశయగతం పిత్తం రోమాణి శాతయేత్ |
కండూం దాహం చ కురుతే పక్ష్మశాతం తమాదిశేత్ ||99||
నవ సంధ్యాశ్రయాస్తేషు వర్త్మజాస్త్వేకవింశతిః |
శుక్లభాగే దశైకశ్చ చత్వారః కృష్ణభాగజాః ||100||
సర్వాశ్రయాః సప్తదశ దృష్టిజా ద్వాదశైవ తు |
బాహ్యజౌ ద్వౌ సమాఖ్యాతౌ రోగౌ పరమదారుణౌ ||101||
భూయ ఏతాన్ ప్రవక్ష్యామి సంఖ్యారూపచికిత్సితైః ||102||
(ఇతి వర్త్మగతాః) |
(సు. ఉ. తం. అ. 1) |
View original
वर्त्मपक्ष्माशयगतं पित्तं रोमाणि शातयेत् |
कण्डूं दाहं च कुरुते पक्ष्मशातं तमादिशेत् ||९९||
नव सन्ध्याश्रयास्तेषु वर्त्मजास्त्वेकविंशतिः |
शुक्लभागे दशैकश्च चत्वारः कृष्णभागजाः ||१००||
सर्वाश्रयाः सप्तदश दृष्टिजा द्वादशैव तु |
बाह्यजौ द्वौ समाख्यातौ रोगौ परमदारुणौ ||१०१||
भूय एतान् प्रवक्ष्यामि सङ्ख्यारूपचिकित्सितैः ||१०२||
(इति वर्त्मगताः) |
(सु. उ. तं. अ. १) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 59
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే నేత్రరోగనిదానం సమాప్తం ||59||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने नेत्ररोगनिदानं समाप्तम् ||५९||