Adhikarana shirorogabhedAH (1) · Śloka 1
അഥ ശിരോരോഗനിദാനമ്| ശിരോരോഗാസ്തു ജായന്തേ വാതപിത്തകഫൈസ്ത്രിഭിഃ | സന്നിപാതേന രക്തേന ക്ഷയേണ ക്രിമിഭിസ്തഥാ | സൂര്യാവര്താനന്തവാതാര്ധാവഭേദകശങ്ഖകൈഃ ||൧|| (സു. ഉ. തം. അ. ൨൫) |
अथ शिरोरोगनिदानम्| शिरोरोगास्तु जायन्ते वातपित्तकफैस्त्रिभिः | सन्निपातेन रक्तेन क्षयेण क्रिमिभिस्तथा | सूर्यावर्तानन्तवातार्धावभेदकशङ्खकैः ||१|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashirorogalakShaNam (2) · Śloka 2
യസ്യാനിമിത്തം ശിരസോ രുജശ്ച ഭവന്തി തീവ്രാ നിശി ചാതിമാത്രമ് | ബന്ധോപതാപൈഃ പ്രശമശ്ച യത്ര ശിരോऽഭിതാപഃ സ സമീരണേന ||൨|| (സു. ഉ. തം. അ. ൨൫) |
यस्यानिमित्तं शिरसो रुजश्च भवन्ति तीव्रा निशि चातिमात्रम् | बन्धोपतापैः प्रशमश्च यत्र शिरोऽभितापः स समीरणेन ||२|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajashirorogalakShaNam (3) · Śloka 3
യസ്യോഷ്ണമങ്ഗാരചിതം യഥൈവ ഭവേച്ഛിരോ ധൂപ്യതി ചാക്ഷിനാസമ് | ശീതേന രാത്രൌ ച ഭവേച്ഛമശ്ച ശിരോഭിതാപഃ സ തു പിത്തകോപാത് ||൩|| (സു. ഉ. തം. അ. ൨൫) |
यस्योष्णमङ्गारचितं यथैव भवेच्छिरो धूप्यति चाक्षिनासम् | शीतेन रात्रौ च भवेच्छमश्च शिरोभितापः स तु पित्तकोपात् ||३|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajashirorogalakShaNam (4) · Śloka 4
ശിരോ ഭവേദ്യസ്യ കഫോപദിഗ്ധം ഗുരു പ്രതിഷ്ടബ്ധമതോ ഹിമം ച | ശൂനാക്ഷികൂടം വദനം ച യസ്യ ശിരോऽഭിതാപഃ സ കഫപ്രകോപാത് ||൪|| (സു. ഉ. തം. അ. ൨൫) |
शिरो भवेद्यस्य कफोपदिग्धं गुरु प्रतिष्टब्धमतो हिमं च | शूनाक्षिकूटं वदनं च यस्य शिरोऽभितापः स कफप्रकोपात् ||४|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajashirorogalakShaNam (5) · Śloka 5
ശിരോऽഭിതാപേ ത്രിതയപ്രവൃത്തേ സര്വാണി ലിങ്ഗാനി സമുദ്ഭവന്തി |൫| (സു. ഉ. തം. അ. ൨൫) |
शिरोऽभितापे त्रितयप्रवृत्ते सर्वाणि लिङ्गानि समुद्भवन्ति |५| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajashirorogalakShaNam (5) · Śloka 5
രക്താത്മകഃ പിത്തസമാനലിങ്ഗഃ സ്പര്ശാസഹത്വം ശിരസോ ഭവേച്ച ||൫|| (സു. ഉ. തം. അ. ൨൫) |
रक्तात्मकः पित्तसमानलिङ्गः स्पर्शासहत्वं शिरसो भवेच्च ||५|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayajashirorogalakShaNam (6) · Śloka 6
അസൃഗ്വസാശ്ലേഷ്മസമീരണാനാം ശിരോഗതാനാമിഹ സങ്ക്ഷയേണ | ക്ഷയപ്രവൃത്തഃ ശിരസോऽഭിതാപഃ കഷ്ടോ ഭവേദുഗ്രരുജോऽതിമാത്രമ് | സംസ്വേദനച്ഛര്ദനധൂമനസ്യൈരസൃഗ്വിമോക്ഷൈശ്ച വിവൃദ്ധിമേതി ||൬|| (സു. ഉ. തം. അ. ൨൫) |
असृग्वसाश्लेष्मसमीरणानां शिरोगतानामिह सङ्क्षयेण | क्षयप्रवृत्तः शिरसोऽभितापः कष्टो भवेदुग्ररुजोऽतिमात्रम् | संस्वेदनच्छर्दनधूमनस्यैरसृग्विमोक्षैश्च विवृद्धिमेति ||६|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krimijashirorogalakShaNam (7) · Śloka 7
നിസ്തുദ്യതേ യസ്യ ശിരോऽതിമാത്രം സമ്ഭക്ഷ്യമാണം സ്ഫുരതീവ ചാന്തഃ | ഘ്രാണാച്ച ഗച്ഛേത് സലിലം സപൂയം ശിരോഭിതാപഃ ക്രിമിഭിഃ സ ഘോരഃ ||൭|| (സു. ഉ. തം. അ. ൨൫) |
निस्तुद्यते यस्य शिरोऽतिमात्रं सम्भक्ष्यमाणं स्फुरतीव चान्तः | घ्राणाच्च गच्छेत् सलिलं सपूयं शिरोभितापः क्रिमिभिः स घोरः ||७|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUryAvartalakShaNam (8) · Śloka 8
സൂര്യോദയം യാ പ്രതി മന്ദമന്ദമക്ഷിഭ്രുവം രുക് സമുപൈതി ഗാഢാ | വിവര്ധതേ ചാംശുമതാ സഹൈവ സൂര്യാപവൃത്തൌ വിനിവര്തതേ ച | സര്വാത്മകം കഷ്ടതമം വികാരം സൂര്യാപവര്തം തമുദാഹരന്തി ||൮|| (സു. ഉ. തം. അ. ൨൫) |
सूर्योदयं या प्रति मन्दमन्दमक्षिभ्रुवं रुक् समुपैति गाढा | विवर्धते चांशुमता सहैव सूर्यापवृत्तौ विनिवर्तते च | सर्वात्मकं कष्टतमं विकारं सूर्यापवर्तं तमुदाहरन्ति ||८|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anantavAtalakShaNam (9-10) · Śloka 10
ദോഷാസ്തു ദുഷ്ടാസ്ത്രയ ഏവ മന്യാം സമ്പീഡ്യ ഘാടാസു രുജാം സുതീവ്രാമ് | കുര്വന്തി യോऽക്ഷിഭ്രുവി ശങ്ഖദേശേ സ്ഥിതിം കരോത്യാശു വിശേഷതസ്തു ||൯|| ഗണ്ഡസ്യ പാര്ശ്വേ തു കരോതി കമ്പം ഹനുഗ്രഹം ലോചനജാംശ്ച രോഗാന് | അനന്തവാതം തമുദാഹരന്തി ദോഷത്രയോത്ഥം ശിരസോ വികാരമ് ||൧൦|| (സു. ഉ. തം. അ. ൨൫) |
दोषास्तु दुष्टास्त्रय एव मन्यां सम्पीड्य घाटासु रुजां सुतीव्राम् | कुर्वन्ति योऽक्षिभ्रुवि शङ्खदेशे स्थितिं करोत्याशु विशेषतस्तु ||९|| गण्डस्य पार्श्वे तु करोति कम्पं हनुग्रहं लोचनजांश्च रोगान् | अनन्तवातं तमुदाहरन्ति दोषत्रयोत्थं शिरसो विकारम् ||१०|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvabhedalakShaNam (11-13) · Śloka 13
രൂക്ഷാശനാത്യധ്യശനപ്രാഗ്വാതാവശ്യമൈഥുനൈഃ | വേഗസന്ധാരണായാസവ്യായാമൈഃ കുപിതോऽനിലഃ ||൧൧|| കേവലഃ സകഫോ വാऽര്ധം ഗൃഹീത്വാ ശിരസോ ബലീ | മന്യാഭ്രൂശങ്ഖകര്ണാക്ഷിലലാടാര്ധേऽതിവേദനാമ് ||൧൨|| ശസ്ത്രാരണിനിഭാം കുര്യാത്തീവ്രാം സോऽര്ധാവഭേദകഃ | നയനം വാऽഥവാ ശ്രോത്രമതിവൃദ്ധോ വിനാശയേത് ||൧൩||
रूक्षाशनात्यध्यशनप्राग्वातावश्यमैथुनैः | वेगसन्धारणायासव्यायामैः कुपितोऽनिलः ||११|| केवलः सकफो वाऽर्धं गृहीत्वा शिरसो बली | मन्याभ्रूशङ्खकर्णाक्षिललाटार्धेऽतिवेदनाम् ||१२|| शस्त्रारणिनिभां कुर्यात्तीव्रां सोऽर्धावभेदकः | नयनं वाऽथवा श्रोत्रमतिवृद्धो विनाशयेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkhakasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (14-15) · Śloka 15
രക്തപിത്താനിലാ ദുഷ്ടാഃ ശങ്ഖദേശേ വിമൂര്ഛിതാഃ | തീവ്രരുഗ്ദാഹരാഗം ഹി ശോഥം കുര്വന്തി ദാരുണമ് ||൧൪|| സ ശിരോ വിഷവദ്വേഗീ നിരുന്ധ്യാശു ഗലം തഥാ | ത്രിരാത്രാജ്ജീവിതം ഹന്തി ശങ്ഖകോ നാമതഃ പരമ് | ത്ര്യഹാജ്ജീവതി ഭൈഷജ്യം പ്രത്യാഖ്യായ സമാചരേത് ||൧൫||
रक्तपित्तानिला दुष्टाः शङ्खदेशे विमूर्छिताः | तीव्ररुग्दाहरागं हि शोथं कुर्वन्ति दारुणम् ||१४|| स शिरो विषवद्वेगी निरुन्ध्याशु गलं तथा | त्रिरात्राज्जीवितं हन्ति शङ्खको नामतः परम् | त्र्यहाज्जीवति भैषज्यं प्रत्याख्याय समाचरेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 60
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിചിതേ മാധവനിദാനേ ശിരോരോഗനിദാനം സമാപ്തമ് ||൬൦||
इति श्रीमाधवकरविचिते माधवनिदाने शिरोरोगनिदानं समाप्तम् ||६०||
🔊 Audio coming soon