Adhikarana pANDurogabhedAH (1) · Śloka 1
ਅਥ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਕਾਮਲਾਕੁਮ੍ਭਕਾਮਲਾਹਲੀਮਕਨਿਦਾਨਮ੍ | ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੈਸ੍ਤ੍ਰਯਃ | ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਪਞ੍ਚਮੋ ਭਕ੍ਸਣਾਨ੍ਮਦਃ ||੧|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੬) |
अथ पाण्डुरोगकामलाकुम्भकामलाहलीमकनिदानम् | पाण्डुरोगाः स्मृताः पञ्च वातपित्तकफैस्त्रयः | चतुर्थः सन्निपातेन पञ्चमो भक्षणान्मृदः ||१|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogasamprAptiH (2) · Śloka 2
ਵ੍ਯਾਯਾਮਮਮ੍ਲਂ ਲਵਣਾਨਿ ਮਦ੍ਯਂ ਮਦਂ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਮਤੀਵ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍ | ਨਿਸੇਵਮਾਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਂ ਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਵਚਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰਤਾਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ||੨|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੪) |
व्यायाममम्लं लवणानि मद्यं मृदं दिवास्वप्नमतीव तीक्ष्णम् | निषेवमाणस्य प्रदूष्य रक्तं दोषास्त्वचं पाण्डुरतां नयन्ति ||२|| (सु. उ. तं. अ. ४४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogapUrvarUpam (3) · Śloka 3
ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਫੋਟਨਸ੍ਠੀਵਨਗਾਤ੍ਰਸਾਦਮਦ੍ਭਕ੍ਸਣਪ੍ਰੇਕ੍ਸਣਕੂਟਸ਼ੋਥਾਃ | ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਪੀਤਤ੍ਵਮਥਾਵਿਪਾਕੋ ਭਵਿਸ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਃਸਰਾਣਿ ||੩|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੪) |
त्वक्स्फोटनष्ठीवनगात्रसादमृद्भक्षणप्रेक्षणकूटशोथाः | विण्मूत्रपीतत्वमथाविपाको भविष्यतस्तस्य पुरःसराणि ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikapANDurogalakShaNam (4) · Śloka 4
ਤ੍ਵਙ੍ਮੂਤ੍ਰਨਯਨਾਦੀਨਾਂ ਰੂਕ੍ਸਕਸ੍ਣਾਰੁਣਾਭਤਾਃ | ਵਾਤਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੇ ਤੋਦਕਮ੍ਪਾਨਾਹਭ੍ਰਮਾਦਯਃ ||੪||
त्वङ्मूत्रनयनादीनां रूक्षकृष्णारुणाभताः | वातपाण्ड्वामये तोदकम्पानाहभ्रमादयः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikapANDurogalakShaNam (5) · Śloka 5
ਪੀਤਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਨ੍ਨੇਤ੍ਰੋ ਦਾਹਤਸ੍ਣਾਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਃ | ਭਿਨ੍ਨਵਿਟ੍ਕੋਤਿਪੀਤਾਭਃ ਪਿਤ੍ਤਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੀ ਨਰਃ ||੫||
पीतमूत्रशकृन्नेत्रो दाहतृष्णाज्वरान्वितः | भिन्नविट्कोऽतिपीताभः पित्तपाण्ड्वामयी नरः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikapANDurogalakShaNam (6) · Śloka 6
ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਸ਼੍ਵਯਥੁਤਨ੍ਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਾਤਿਗੌਰਵੈਃ | ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੀ ਕਫਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲੈਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਮੂਤ੍ਰਨਯਨਾਨਨੈਃ ||੬||
कफप्रसेकश्वयथुतन्द्रालस्यातिगौरवैः | पाण्डुरोगी कफाच्छुक्लैस्त्वङ्मूत्रनयनाननैः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikapANDurogalakShaNam (7) · Śloka 7
ਜ੍ਵਰਾਰੋਚਕਹਲ੍ਲਾਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਤਸ੍ਣਾਕ੍ਲਮਾਨ੍ਵਿਤਃ | ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੀ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਃ ਕ੍ਸੀਣੋ ਹਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ||੭||
ज्वरारोचकहृल्लासच्छर्दितृष्णाक्लमान्वितः | पाण्डुरोगी त्रिभिर्दोषैस्त्याज्यः क्षीणो हतेन्द्रियः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRujjapANDurogasamprAptiH (8-10) · Śloka 10
ਮਤ੍ਤਿਕਾਦਨਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਕੁਪ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਯਤਮੋ ਮਲਃ | ਕਸਾਯਾ ਮਾਰੁਤਂ, ਪਿਤ੍ਤਮੂਸਰਾ, ਮਧੁਰਾ ਕਫਮ੍ ||੮|| ਕੋਪਯੇਨ੍ਮਦ੍ਰਸਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਚ ਰੂਕ੍ਸਯੇਤ੍ | ਪੂਰਯਤ੍ਯਵਿਪਕ੍ਵੈਵ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਨਿਰੁਣਦ੍ਧ੍ਯਪਿ ||੯|| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਬਲਂ ਹਤ੍ਵਾ ਤੇਜੋ ਵੀਰ੍ਯੌਜਸੀ ਤਥਾ | ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਕਰੋਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਬਲਵਰ੍ਣਾਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੦|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੬) |
मृत्तिकादनशीलस्य कुप्यत्यन्यतमो मलः | कषाया मारुतं, पित्तमूषरा, मधुरा कफम् ||८|| कोपयेन्मृद्रसादींश्च रौक्ष्याद्भुक्तं च रूक्षयेत् | पूरयत्यविपक्वैव स्रोतांसि निरुणद्ध्यपि ||९|| इन्द्रियाणां बलं हत्वा तेजो वीर्यौजसी तथा | पाण्डुरोगं करोत्याशु बलवर्णाग्निनाशनम् ||१०|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRujjapANDurogalakShaNam (11) · Śloka 11
ਸ਼ੂਨਾਕ੍ਸਿਕੂਟਗਣ੍ਡਭ੍ਰੂਃ ਸ਼ੂਨਪਾਨ੍ਨਾਭਿਮੇਹਨਃ | ਕ੍ਰਿਮਿਕੋਸ੍ਠੋਤਿਸਾਰ੍ਯੇਤ ਮਲਂ ਸਾਸਕ੍ਕਫਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੧੧|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੬) |
शूनाक्षिकूटगण्डभ्रूः शूनपान्नाभिमेहनः | क्रिमिकोष्ठोऽतिसार्येत मलं सासृक्कफान्वितम् ||११|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogasyAsAdhyalakShaNam (12-15) · Śloka 15
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਸ਼੍ਚਿਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਖਰੀਭੂਤੋ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ | ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਚ੍ਛੂਨਾਨਾਂ ਯੋ ਵਾ ਪੀਤਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੧੨|| ਬਦ੍ਧਾਲ੍ਪਵਿਟ੍ ਸਹਰਿਤਂ ਸਕਫਂ ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ | ਦੀਨਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਤਿਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਛਾਤਡਰ੍ਦਿਤਃ ||੧੩|| ਸ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਸਕ੍ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਸ਼੍ਵੇਤਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ | (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੬) | ਪਾਣ੍ਡੁਦਨ੍ਤਨਖੋ ਯਸ੍ਤੁ ਪਾਣ੍ਡੁਨੇਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਯੋ ਭਵੇਤ੍ | ਪਾਣ੍ਡੁਸਙ੍ਘਾਤਦਰ੍ਸ਼ੀ ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੀ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ||੧੪|| (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੩੩) | ਅਨ੍ਤੇਸੁ ਸ਼ੂਨਂ ਪਰਿਹੀਣਮਧ੍ਯਂ ਮ੍ਲਾਨਂ ਤਥਾਨ੍ਤੇਸੁ ਚ ਮਧ੍ਯਸ਼ੂਨਮ੍ | ਗੁਦੇ ਚ ਸ਼ੇਫਸ੍ਯਥ ਮੁਸ੍ਕਯੋਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਨਂ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਨ੍ਤਮਸਞ੍ਜ੍ਞਕਲ੍ਪਮ੍ | ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਕਿਨਂ ਯਸ਼ੋਰ੍ਥੀ ਤਥਾਤਿਸਾਰਜ੍ਵਰਪੀਡਿਤਂ ਚ ||੧੫|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੪) |
पाण्डुरोगश्चिरोत्पन्नः खरीभूतो न सिध्यति | कालप्रकर्षाच्छूनानां यो वा पीतानि पश्यति ||१२|| बद्धाल्पविट् सहरितं सकफं योऽतिसार्यते | दीनः श्वेतातिदिग्धाङ्गश्छर्दिमूर्छातृडर्दितः ||१३|| स नास्त्यसृक्क्षयाद्यश्च पाण्डुः श्वेतत्वमाप्नुयात् | (च. चि. अ. १६) | पाण्डुदन्तनखो यस्तु पाण्डुनेत्रश्च यो भवेत् | पाण्डुसङ्घातदर्शी च पाण्डुरोगी विनश्यति ||१४|| (सु. सू. अ. ३३) | अन्तेषु शूनं परिहीणमध्यं म्लानं तथाऽन्तेषु च मध्यशूनम् | गुदे च शेफस्यथ मुष्कयोश्च शूनं प्रताम्यन्तमसञ्ज्ञकल्पम् | विवर्जयेत्पाण्डुकिनं यशोऽर्थी तथाऽतिसारज्वरपीडितं च ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४४) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmalAyA nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (16-18) · Śloka 18
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੀ ਤੁ ਯੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਲਾਨਿ ਨਿਸੇਵਤੇ | ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਮਸਙ੍ਮਾਂਸਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਰੋਗਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ ||੧੬|| ਹਾਰਿਦ੍ਰਨੇਤ੍ਰਃ ਸ ਭਸ਼ਂ ਹਾਰਿਦ੍ਰਤ੍ਵਙ੍ਨਖਾਨਨਃ | ਰਕ੍ਤਪੀਤਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰੋ ਭੇਕਵਰ੍ਣੋ ਹਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ||੧੭|| ਦਾਹਾਵਿਪਾਕਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਸਦਨਾਰੁਚਿਕਰ੍ਸਿਤਃ | ਕਾਮਲਾ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤੈਸਾ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਾ ਮਤਾ ||੧੮|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੬) |
पाण्डुरोगी तु योऽत्यर्थं पित्तलानि निषेवते | तस्य पित्तमसृङ्मांसं दग्ध्वा रोगाय कल्पते ||१६|| हारिद्रनेत्रः स भृशं हारिद्रत्वङ्नखाननः | रक्तपीतशकृन्मूत्रो भेकवर्णो हतेन्द्रियः ||१७|| दाहाविपाकदौर्बल्यसदनारुचिकर्षितः | कामला बहुपित्तैषा कोष्ठशाखाश्रया मता ||१८|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumbhakAmalAlakShaNam (19) · Śloka 19
ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ ਖਰੀਭੂਤਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਮ੍ਭਕਾਮਲਾ |੧੯| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੬) |
कालान्तरात् खरीभूता कृच्छ्रा स्यात् कुम्भकामला |१९| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmalAyA asAdhyalakShaNam (19-20) · Śloka 20
ਕਸ੍ਣਪੀਤਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰੋ ਭਸ਼ਂ ਸ਼ੂਨਸ਼੍ਚ ਮਾਨਵਃ ||੧੯|| ਸਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਿਮੁਖਚ੍ਛਰ੍ਦਿਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਤਾਮ੍ਯਤਿ | ਦਾਹਾਰੁਚਿਤਡਾਨਾਹਤਨ੍ਦ੍ਰਾਮੋਹਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ||੨੦|| ਨਸ੍ਟਾਗ੍ਨਿਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਹਿ ਕਾਮਲਾਵਾਨ੍ ਵਿਪਦ੍ਯਤੇ | (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੬) |
कृष्णपीतशकृन्मूत्रो भृशं शूनश्च मानवः ||१९|| सरक्ताक्षिमुखच्छर्दिविण्मूत्रो यश्च ताम्यति | दाहारुचितृडानाहतन्द्रामोहसमन्वितः ||२०|| नष्टाग्निसञ्ज्ञः क्षिप्रं हि कामलावान् विपद्यते | (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumbhakAmalA~asAdhyalakShaNam (21) · Śloka 22
ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਹਲ੍ਲਾਸਜ੍ਵਰਕ੍ਲਮਨਿਪੀਡਿਤਃ ||੨੧|| ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਰ੍ਤੋ ਵਿਡ੍ਭੇਦੀ ਕੁਮ੍ਭਕਾਮਲੀ |੨੨|
छर्द्यरोचकहृल्लासज्वरक्लमनिपीडितः ||२१|| नश्यति श्वासकासार्तो विड्भेदी कुम्भकामली |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana halImakalakShaNam (22-23) · Śloka 23
ਯਦਾ ਤੁ ਪਾਣ੍ਡੋਰ੍ਵਰ੍ਣਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਰਿਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਪੀਤਕਃ ||੨੨|| ਬਲੋਤ੍ਸਾਹਕ੍ਸਯਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਂ ਮਦੁਜ੍ਵਰਃ | ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਹਰ੍ਸੋਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ਼੍ਚ ਦਾਹਸ੍ਤਸ੍ਣਾਰੁਚਿਰ੍ਭ੍ਰਮਃ | ਹਲੀਮਕਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨਿਲਪਿਤ੍ਤਤਃ ||੨੩|| ( ਸਨ੍ਤਾਪੋ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਂ ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪੀਤਤਾ | ਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਨੇਤ੍ਰਯੋਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਨਕੀਲਕ੍ਸਣਂ ਭਵੇਤ੍) | (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧੬) |
यदा तु पाण्डोर्वर्णः स्याद्धरितः श्यावपीतकः ||२२|| बलोत्साहक्षयस्तन्द्रा मन्दाग्नित्वं मृदुज्वरः | स्त्रीष्वहर्षोऽङ्गमर्दश्च दाहस्तृष्णाऽरुचिर्भ्रमः | हलीमकं तदा तस्य विद्यादनिलपित्ततः ||२३|| ( सन्तापो भिन्नवर्चस्त्वं बहिरन्तश्च पीतता | पाण्डुता नेत्रयोर्यस्य पानकीलक्षणं भवेत्) | (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਕਾਮਲਾਕੁਮ੍ਭਕਾਮਲਾਹਲੀਮਕਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੮||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने पाण्डुरोगकामलाकुम्भकामलाहलीमकनिदानं समाप्तम् ||८||
🔊 Audio coming soon