Adhikarana shUlasya sannikRuShTanidAnam (1) · Śloka 1
અથ શૂલપરિણામશૂલાન્નદ્રવશૂલનિદાનમ્ | દોષૈઃ પૃથક્ સમસ્તામદ્વન્દ્વૈઃ શૂલોઽષ્ટધા ભવેત્ | સર્વેષ્વેતેષુ શૂલેષુ પ્રાયેણ પવનઃ પ્રભુઃ ||૧||
अथ शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानम् | दोषैः पृथक् समस्तामद्वन्द्वैः शूलोऽष्टधा भवेत् | सर्वेष्वेतेषु शूलेषु प्रायेण पवनः प्रभुः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (2-5) · Śloka 5
વ્યાયામયાનાદતિમૈથુનાચ્ચ પ્રજાગરાચ્છીતજલાતિપાનાત્ | કલાયમુદ્ગાઢકિકોરદૂષાદત્યર્થરૂક્ષાધ્યશનાભિઘાતાત્ ||૨|| કષાયતિક્તાતિવિરૂઢજાન્નવિરુદ્ધવલ્લૂરકશુષ્કશાકાત્ | વિટ્શુક્રમૂત્રાનિલવેગરોધાચ્છોકોપવાસાદતિહાસ્યભાષ્યાત્ ||૩|| વાયુઃ પ્રવૃદ્ધો જનયેદ્ધિ શૂલં હૃત્પાર્શ્વપૃષ્ઠત્રિકબસ્તિદેશે | જીર્ણે પ્રદોષે ચ ઘનાગમે ચ શીતે ચ કોપં સમુપૈતિ ગાઢમ્ ||૪|| મુહુર્મુહુશ્ચોપશમપ્રકોપી વિડ્વાતસંસ્તમ્ભનતોદભેદૈઃ | સંસ્વેદનાભ્યઞ્જનમર્દનાદ્યૈઃ સ્નિગ્ધોષ્ણભોજ્યૈશ્ચ શમં પ્રયાતિ ||૫||
व्यायामयानादतिमैथुनाच्च प्रजागराच्छीतजलातिपानात् | कलायमुद्गाढकिकोरदूषादत्यर्थरूक्षाध्यशनाभिघातात् ||२|| कषायतिक्तातिविरूढजान्नविरुद्धवल्लूरकशुष्कशाकात् | विट्शुक्रमूत्रानिलवेगरोधाच्छोकोपवासादतिहास्यभाष्यात् ||३|| वायुः प्रवृद्धो जनयेद्धि शूलं हृत्पार्श्वपृष्ठत्रिकबस्तिदेशे | जीर्णे प्रदोषे च घनागमे च शीते च कोपं समुपैति गाढम् ||४|| मुहुर्मुहुश्चोपशमप्रकोपी विड्वातसंस्तम्भनतोदभेदैः | संस्वेदनाभ्यञ्जनमर्दनाद्यैः स्निग्धोष्णभोज्यैश्च शमं प्रयाति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (6-8) · Śloka 8
ક્ષારાતિતીક્ષ્ણોષ્ણવિદાહિતૈલનિષ્પાવપિણ્યાકકુલત્થયૂષૈઃ | કટ્વમ્લસૌવીરસુરાવિકારૈઃ ક્રોધાનલાયાસરવિપ્રતાપૈઃ ||૬|| ગ્રામ્યાતિયોગાદશનૈર્વિદગ્ધૈઃ પિત્તં પ્રકુપ્યાશુ કરોતિ શૂલમ્ | તૃણ્મોહદાહાર્તિકરં હિ નાભ્યાં સંસ્વેદમૂર્છાભ્રમચોષયુક્તમ્ ||૭|| મધ્યન્દિને કુપ્યતિ ચાર્ધરાત્રે વિદાહકાલે જલદાત્યયે ચ | શીતે ચ શીતૈઃ સમુપૈતિ શાન્તિં સુસ્વાદુશીતૈરપિ ભોજનશ્ચ ||૮||
क्षारातितीक्ष्णोष्णविदाहितैलनिष्पावपिण्याककुलत्थयूषैः | कट्वम्लसौवीरसुराविकारैः क्रोधानलायासरविप्रतापैः ||६|| ग्राम्यातियोगादशनैर्विदग्धैः पित्तं प्रकुप्याशु करोति शूलम् | तृण्मोहदाहार्तिकरं हि नाभ्यां संस्वेदमूर्छाभ्रमचोषयुक्तम् ||७|| मध्यन्दिने कुप्यति चार्धरात्रे विदाहकाले जलदात्यये च | शीते च शीतैः समुपैति शान्तिं सुस्वादुशीतैरपि भोजनश्च ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
આનૂપવારિજકિલાટપયોવિકારૈર્માંસેક્ષુપિષ્ટકૃશરાતિલશષ્કુલીભિઃ | અન્યૈર્બલાસજનકૈરપિ હેતુભિશ્ચ શ્લેષ્મા પ્રકોપમુપગમ્ય કરોતિ શૂલમ્ ||૯|| હૃલ્લાસકાસસદનારુચિસમ્પ્રસેકૈરામાશયે સ્તિમિતકોષ્ઠશિરોગુરુત્વૈઃ | ભુક્તે સદૈવ હિ રુજં કુરુતેઽતિમાત્રં સૂર્યોદયેઽથ શિશિરે કુસુમાગમે ચ ||૧૦||
आनूपवारिजकिलाटपयोविकारैर्मांसेक्षुपिष्टकृशरातिलशष्कुलीभिः | अन्यैर्बलासजनकैरपि हेतुभिश्च श्लेष्मा प्रकोपमुपगम्य करोति शूलम् ||९|| हृल्लासकाससदनारुचिसम्प्रसेकैरामाशये स्तिमितकोष्ठशिरोगुरुत्वैः | भुक्ते सदैव हि रुजं कुरुतेऽतिमात्रं सूर्योदयेऽथ शिशिरे कुसुमागमे च ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikashUlalakShaNam (11) · Śloka 11
સર્વેષુ દોષેષુ ચ સર્વલિઙ્ગં વિદ્યાદ્ભિષક્ સર્વભવં હિ શૂલમ્ | સુકષ્ટમેનં વિષવજ્રકલ્પં વિવર્જનીયં પ્રવદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ ||૧૧||
सर्वेषु दोषेषु च सर्वलिङ्गं विद्याद्भिषक् सर्वभवं हि शूलम् | सुकष्टमेनं विषवज्रकल्पं विवर्जनीयं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmashUlalakShaNam (12) · Śloka 12
આટોપહૃલ્લાસવમીગુરુત્વસ્તૈમિત્યકાનાહકફપ્રસેકૈઃ | કફસ્ય લિઙ્ગેન સમાનલિઙ્ગમામોદ્ભવં શૂલમુદાહરન્તિ ||૧૨||
आटोपहृल्लासवमीगुरुत्वस्तैमित्यकानाहकफप्रसेकैः | कफस्य लिङ्गेन समानलिङ्गमामोद्भवं शूलमुदाहरन्ति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvajashUlalakShaNam (13-14) · Śloka 14
દ્વિદોષલક્ષણૈરેતૈર્વિદ્યાચ્છૂલં દ્વિદોષજમ્ | બસ્તૌ હૃત્પાર્શ્વપૃષ્ઠેષુ સ શૂલઃ કફવાતિકઃ | કુક્ષૌ હૃન્નાભિમધ્યેષુ સ શૂલઃ કફપૈત્તિકઃ ||૧૩|| દાહજ્વરકરો ઘોરો વિજ્ઞેયો વાતપૈત્તિકઃ |૧૪|
द्विदोषलक्षणैरेतैर्विद्याच्छूलं द्विदोषजम् | बस्तौ हृत्पार्श्वपृष्ठेषु स शूलः कफवातिकः | कुक्षौ हृन्नाभिमध्येषु स शूलः कफपैत्तिकः ||१३|| दाहज्वरकरो घोरो विज्ञेयो वातपैत्तिकः |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUlasya sAdhyAsAdhyatvam (14) · Śloka 15
એકદોષોત્થિતઃ સાધ્યઃ, કૃચ્છ્રસાધ્યો દ્વિદોષજઃ ||૧૪|| સર્વદોષોત્થિતો ઘોરસ્ત્વસાધ્યો ભૂર્યુપદ્રવઃ |૧૫|
एकदोषोत्थितः साध्यः, कृच्छ्रसाध्यो द्विदोषजः ||१४|| सर्वदोषोत्थितो घोरस्त्वसाध्यो भूर्युपद्रवः |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNAmashUlasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (15-16) · Śloka 17
સ્વૈર્નિદાનૈઃ પ્રકુપિતો વાયુઃ સન્નિહિતસ્તદા ||૧૫|| કફપિત્તે સમાવૃત્ય શૂલકારી ભવેદ્બલી | ભુક્તે જીર્યતિ યચ્છૂલં તદેવ પરિણામજમ્ ||૧૬|| તસ્ય લક્ષણમપ્યેતત્ સમાસેનાભિધીયતે |૧૭|
स्वैर्निदानैः प्रकुपितो वायुः सन्निहितस्तदा ||१५|| कफपित्ते समावृत्य शूलकारी भवेद्बली | भुक्ते जीर्यति यच्छूलं तदेव परिणामजम् ||१६|| तस्य लक्षणमप्येतत् समासेनाभिधीयते |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNAmashUlasya vAtAdibhedena lakShaNAni (17-20) · Śloka 21
આધ્માનાટોપવિણ્મૂત્રવિબન્ધારતિવેપનૈઃ ||૧૭|| સ્નિગ્ધોષ્ણોપશમપ્રાયં વાતિકં તદ્વદેદ્ભિષક્ | તૃષ્ણાદાહારતિસ્વેદં કટ્વમ્લલવણોત્તરમ્ ||૧૮|| શૂલં શીતશમપ્રાયં પૈત્તિકં લક્ષયેદ્બુધઃ | છર્દિહૃલ્લાસસમ્મોહં સ્વલ્પરુગ્દીર્ઘસન્તતિ ||૧૯|| કટુતિક્તોપશાન્તં ચ તચ્ચ જ્ઞેયં કફાત્મકમ્ | સંસૃષ્ટલક્ષણં બુદ્ધ્વા દ્વિદોષં પરિકલ્પયેત્ ||૨૦|| ત્રિદોષજમસાધ્યં તુ ક્ષીણમાંસબલાનલમ્ |૨૧|
आध्मानाटोपविण्मूत्रविबन्धारतिवेपनैः ||१७|| स्निग्धोष्णोपशमप्रायं वातिकं तद्वदेद्भिषक् | तृष्णादाहारतिस्वेदं कट्वम्ललवणोत्तरम् ||१८|| शूलं शीतशमप्रायं पैत्तिकं लक्षयेद्बुधः | छर्दिहृल्लाससम्मोहं स्वल्परुग्दीर्घसन्तति ||१९|| कटुतिक्तोपशान्तं च तच्च ज्ञेयं कफात्मकम् | संसृष्टलक्षणं बुद्ध्वा द्विदोषं परिकल्पयेत् ||२०|| त्रिदोषजमसाध्यं तु क्षीणमांसबलानलम् |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annadravashUlalakShaNam (21-22) · Śloka 1
જીર્ણે જીર્યત્યજીર્ણે વા યચ્છૂલમુપજાયતે ||૨૧|| પથ્યાપથ્યપ્રયોગેણ ભોજનભોજનન ચ | ન શમં યાતિ નિયમાત્ સોઽન્નદ્રવ ઉદાહૃતઃ ||૨૨|| (અન્નદ્રવાખ્યશૂલેષુ ન તાવત્ સ્વાસ્થ્યમશ્નુતે | વાન્તમાત્રે જરત્પિત્તં શૂલમાશુ વ્યપોહતિ) ||૧||
जीर्णे जीर्यत्यजीर्णे वा यच्छूलमुपजायते ||२१|| पथ्यापथ्यप्रयोगेण भोजनभोजनन च | न शमं याति नियमात् सोऽन्नद्रव उदाहृतः ||२२|| (अन्नद्रवाख्यशूलेषु न तावत् स्वास्थ्यमश्नुते | वान्तमात्रे जरत्पित्तं शूलमाशु व्यपोहति) ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ઇતિ શ્રીમાધવકરવિરચિતે માધવનિદાને શૂલપરિણામશૂલાન્નદ્રવશૂલનિદાનં સમાપ્તમ્ ||૨૬||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानं समाप्तम् ||२६||
🔊 Audio coming soon