Adhikarana shUlasya sannikRuShTanidAnam (1) · Śloka 1
অথ শূলপরিণামশূলান্নদ্রবশূলনিদানম্ | দোষৈঃ পৃথক্ সমস্তামদ্বন্দ্বৈঃ শূলোঽষ্টধা ভবেত্ | সর্বেষ্বেতেষু শূলেষু প্রাযেণ পবনঃ প্রভুঃ ||১||
अथ शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानम् | दोषैः पृथक् समस्तामद्वन्द्वैः शूलोऽष्टधा भवेत् | सर्वेष्वेतेषु शूलेषु प्रायेण पवनः प्रभुः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (2-5) · Śloka 5
ব্যাযামযানাদতিমৈথুনাচ্চ প্রজাগরাচ্ছীতজলাতিপানাত্ | কলাযমুদ্গাঢকিকোরদূষাদত্যর্থরূক্ষাধ্যশনাভিঘাতাত্ ||২|| কষাযতিক্তাতিবিরূঢজান্নবিরুদ্ধবল্লূরকশুষ্কশাকাত্ | বিট্শুক্রমূত্রানিলবেগরোধাচ্ছোকোপবাসাদতিহাস্যভাষ্যাত্ ||৩|| বাযুঃ প্রবৃদ্ধো জনযেদ্ধি শূলং হৃত্পার্শ্বপৃষ্ঠত্রিকবস্তিদেশে | জীর্ণে প্রদোষে চ ঘনাগমে চ শীতে চ কোপং সমুপৈতি গাঢম্ ||৪|| মুহুর্মুহুশ্চোপশমপ্রকোপী বিড্বাতসংস্তম্ভনতোদভেদৈঃ | সংস্বেদনাভ্যঞ্জনমর্দনাদ্যৈঃ স্নিগ্ধোষ্ণভোজ্যৈশ্চ শমং প্রযাতি ||৫||
व्यायामयानादतिमैथुनाच्च प्रजागराच्छीतजलातिपानात् | कलायमुद्गाढकिकोरदूषादत्यर्थरूक्षाध्यशनाभिघातात् ||२|| कषायतिक्तातिविरूढजान्नविरुद्धवल्लूरकशुष्कशाकात् | विट्शुक्रमूत्रानिलवेगरोधाच्छोकोपवासादतिहास्यभाष्यात् ||३|| वायुः प्रवृद्धो जनयेद्धि शूलं हृत्पार्श्वपृष्ठत्रिकबस्तिदेशे | जीर्णे प्रदोषे च घनागमे च शीते च कोपं समुपैति गाढम् ||४|| मुहुर्मुहुश्चोपशमप्रकोपी विड्वातसंस्तम्भनतोदभेदैः | संस्वेदनाभ्यञ्जनमर्दनाद्यैः स्निग्धोष्णभोज्यैश्च शमं प्रयाति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (6-8) · Śloka 8
ক্ষারাতিতীক্ষ্ণোষ্ণবিদাহিতৈলনিষ্পাবপিণ্যাককুলত্থযূষৈঃ | কট্বম্লসৌবীরসুরাবিকারৈঃ ক্রোধানলাযাসরবিপ্রতাপৈঃ ||৬|| গ্রাম্যাতিযোগাদশনৈর্বিদগ্ধৈঃ পিত্তং প্রকুপ্যাশু করোতি শূলম্ | তৃণ্মোহদাহার্তিকরং হি নাভ্যাং সংস্বেদমূর্ছাভ্রমচোষযুক্তম্ ||৭|| মধ্যন্দিনে কুপ্যতি চার্ধরাত্রে বিদাহকালে জলদাত্যযে চ | শীতে চ শীতৈঃ সমুপৈতি শান্তিং সুস্বাদুশীতৈরপি ভোজনশ্চ ||৮||
क्षारातितीक्ष्णोष्णविदाहितैलनिष्पावपिण्याककुलत्थयूषैः | कट्वम्लसौवीरसुराविकारैः क्रोधानलायासरविप्रतापैः ||६|| ग्राम्यातियोगादशनैर्विदग्धैः पित्तं प्रकुप्याशु करोति शूलम् | तृण्मोहदाहार्तिकरं हि नाभ्यां संस्वेदमूर्छाभ्रमचोषयुक्तम् ||७|| मध्यन्दिने कुप्यति चार्धरात्रे विदाहकाले जलदात्यये च | शीते च शीतैः समुपैति शान्तिं सुस्वादुशीतैरपि भोजनश्च ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
আনূপবারিজকিলাটপযোবিকারৈর্মাংসেক্ষুপিষ্টকৃশরাতিলশষ্কুলীভিঃ | অন্যৈর্বলাসজনকৈরপি হেতুভিশ্চ শ্লেষ্মা প্রকোপমুপগম্য করোতি শূলম্ ||৯|| হৃল্লাসকাসসদনারুচিসম্প্রসেকৈরামাশযে স্তিমিতকোষ্ঠশিরোগুরুত্বৈঃ | ভুক্তে সদৈব হি রুজং কুরুতেঽতিমাত্রং সূর্যোদযেঽথ শিশিরে কুসুমাগমে চ ||১০||
आनूपवारिजकिलाटपयोविकारैर्मांसेक्षुपिष्टकृशरातिलशष्कुलीभिः | अन्यैर्बलासजनकैरपि हेतुभिश्च श्लेष्मा प्रकोपमुपगम्य करोति शूलम् ||९|| हृल्लासकाससदनारुचिसम्प्रसेकैरामाशये स्तिमितकोष्ठशिरोगुरुत्वैः | भुक्ते सदैव हि रुजं कुरुतेऽतिमात्रं सूर्योदयेऽथ शिशिरे कुसुमागमे च ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikashUlalakShaNam (11) · Śloka 11
সর্বেষু দোষেষু চ সর্বলিঙ্গং বিদ্যাদ্ভিষক্ সর্বভবং হি শূলম্ | সুকষ্টমেনং বিষবজ্রকল্পং বিবর্জনীযং প্রবদন্তি তজ্জ্ঞাঃ ||১১||
सर्वेषु दोषेषु च सर्वलिङ्गं विद्याद्भिषक् सर्वभवं हि शूलम् | सुकष्टमेनं विषवज्रकल्पं विवर्जनीयं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmashUlalakShaNam (12) · Śloka 12
আটোপহৃল্লাসবমীগুরুত্বস্তৈমিত্যকানাহকফপ্রসেকৈঃ | কফস্য লিঙ্গেন সমানলিঙ্গমামোদ্ভবং শূলমুদাহরন্তি ||১২||
आटोपहृल्लासवमीगुरुत्वस्तैमित्यकानाहकफप्रसेकैः | कफस्य लिङ्गेन समानलिङ्गमामोद्भवं शूलमुदाहरन्ति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvajashUlalakShaNam (13-14) · Śloka 14
দ্বিদোষলক্ষণৈরেতৈর্বিদ্যাচ্ছূলং দ্বিদোষজম্ | বস্তৌ হৃত্পার্শ্বপৃষ্ঠেষু স শূলঃ কফবাতিকঃ | কুক্ষৌ হৃন্নাভিমধ্যেষু স শূলঃ কফপৈত্তিকঃ ||১৩|| দাহজ্বরকরো ঘোরো বিজ্ঞেযো বাতপৈত্তিকঃ |১৪|
द्विदोषलक्षणैरेतैर्विद्याच्छूलं द्विदोषजम् | बस्तौ हृत्पार्श्वपृष्ठेषु स शूलः कफवातिकः | कुक्षौ हृन्नाभिमध्येषु स शूलः कफपैत्तिकः ||१३|| दाहज्वरकरो घोरो विज्ञेयो वातपैत्तिकः |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUlasya sAdhyAsAdhyatvam (14) · Śloka 15
একদোষোত্থিতঃ সাধ্যঃ, কৃচ্ছ্রসাধ্যো দ্বিদোষজঃ ||১৪|| সর্বদোষোত্থিতো ঘোরস্ত্বসাধ্যো ভূর্যুপদ্রবঃ |১৫|
एकदोषोत्थितः साध्यः, कृच्छ्रसाध्यो द्विदोषजः ||१४|| सर्वदोषोत्थितो घोरस्त्वसाध्यो भूर्युपद्रवः |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNAmashUlasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (15-16) · Śloka 17
স্বৈর্নিদানৈঃ প্রকুপিতো বাযুঃ সন্নিহিতস্তদা ||১৫|| কফপিত্তে সমাবৃত্য শূলকারী ভবেদ্বলী | ভুক্তে জীর্যতি যচ্ছূলং তদেব পরিণামজম্ ||১৬|| তস্য লক্ষণমপ্যেতত্ সমাসেনাভিধীযতে |১৭|
स्वैर्निदानैः प्रकुपितो वायुः सन्निहितस्तदा ||१५|| कफपित्ते समावृत्य शूलकारी भवेद्बली | भुक्ते जीर्यति यच्छूलं तदेव परिणामजम् ||१६|| तस्य लक्षणमप्येतत् समासेनाभिधीयते |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNAmashUlasya vAtAdibhedena lakShaNAni (17-20) · Śloka 21
আধ্মানাটোপবিণ্মূত্রবিবন্ধারতিবেপনৈঃ ||১৭|| স্নিগ্ধোষ্ণোপশমপ্রাযং বাতিকং তদ্বদেদ্ভিষক্ | তৃষ্ণাদাহারতিস্বেদং কট্বম্ললবণোত্তরম্ ||১৮|| শূলং শীতশমপ্রাযং পৈত্তিকং লক্ষযেদ্বুধঃ | ছর্দিহৃল্লাসসম্মোহং স্বল্পরুগ্দীর্ঘসন্ততি ||১৯|| কটুতিক্তোপশান্তং চ তচ্চ জ্ঞেযং কফাত্মকম্ | সংসৃষ্টলক্ষণং বুদ্ধ্বা দ্বিদোষং পরিকল্পযেত্ ||২০|| ত্রিদোষজমসাধ্যং তু ক্ষীণমাংসবলানলম্ |২১|
आध्मानाटोपविण्मूत्रविबन्धारतिवेपनैः ||१७|| स्निग्धोष्णोपशमप्रायं वातिकं तद्वदेद्भिषक् | तृष्णादाहारतिस्वेदं कट्वम्ललवणोत्तरम् ||१८|| शूलं शीतशमप्रायं पैत्तिकं लक्षयेद्बुधः | छर्दिहृल्लाससम्मोहं स्वल्परुग्दीर्घसन्तति ||१९|| कटुतिक्तोपशान्तं च तच्च ज्ञेयं कफात्मकम् | संसृष्टलक्षणं बुद्ध्वा द्विदोषं परिकल्पयेत् ||२०|| त्रिदोषजमसाध्यं तु क्षीणमांसबलानलम् |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annadravashUlalakShaNam (21-22) · Śloka 1
জীর্ণে জীর্যত্যজীর্ণে বা যচ্ছূলমুপজাযতে ||২১|| পথ্যাপথ্যপ্রযোগেণ ভোজনভোজনন চ | ন শমং যাতি নিযমাত্ সোঽন্নদ্রব উদাহৃতঃ ||২২|| (অন্নদ্রবাখ্যশূলেষু ন তাবত্ স্বাস্থ্যমশ্নুতে | বান্তমাত্রে জরত্পিত্তং শূলমাশু ব্যপোহতি) ||১||
जीर्णे जीर्यत्यजीर्णे वा यच्छूलमुपजायते ||२१|| पथ्यापथ्यप्रयोगेण भोजनभोजनन च | न शमं याति नियमात् सोऽन्नद्रव उदाहृतः ||२२|| (अन्नद्रवाख्यशूलेषु न तावत् स्वास्थ्यमश्नुते | वान्तमात्रे जरत्पित्तं शूलमाशु व्यपोहति) ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ইতি শ্রীমাধবকরবিরচিতে মাধবনিদানে শূলপরিণামশূলান্নদ্রবশূলনিদানং সমাপ্তম্ ||২৬||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानं समाप्तम् ||२६||
🔊 Audio coming soon