Adhikarana shUlasya sannikRuShTanidAnam (1) · Śloka 1
ਅਥ ਸ਼ੂਲਪਰਿਣਾਮਸ਼ੂਲਾਨ੍ਨਦ੍ਰਵਸ਼ੂਲਨਿਦਾਨਮ੍ | ਦੋਸੈਃ ਪਥਕ੍ ਸਮਸ੍ਤਾਮਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਃ ਸ਼ੂਲੋਸ੍ਟਧਾ ਭਵੇਤ੍ | ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਤੇਸੁ ਸ਼ੂਲੇਸੁ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਪਵਨਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ||੧||
अथ शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानम् | दोषैः पृथक् समस्तामद्वन्द्वैः शूलोऽष्टधा भवेत् | सर्वेष्वेतेषु शूलेषु प्रायेण पवनः प्रभुः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (2-5) · Śloka 5
ਵ੍ਯਾਯਾਮਯਾਨਾਦਤਿਮੈਥੁਨਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਗਰਾਚ੍ਛੀਤਜਲਾਤਿਪਾਨਾਤ੍ | ਕਲਾਯਮੁਦ੍ਗਾਢਕਿਕੋਰਦੂਸਾਦਤ੍ਯਰ੍ਥਰੂਕ੍ਸਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਭਿਘਾਤਾਤ੍ ||੨|| ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਾਤਿਵਿਰੂਢਜਾਨ੍ਨਵਿਰੁਦ੍ਧਵਲ੍ਲੂਰਕਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਾਤ੍ | ਵਿਟ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਾਨਿਲਵੇਗਰੋਧਾਚ੍ਛੋਕੋਪਵਾਸਾਦਤਿਹਾਸ੍ਯਭਾਸ੍ਯਾਤ੍ ||੩|| ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੋ ਜਨਯੇਦ੍ਧਿ ਸ਼ੂਲਂ ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਤ੍ਰਿਕਬਸ੍ਤਿਦੇਸ਼ੇ | ਜੀਰ੍ਣੇ ਪ੍ਰਦੋਸੇ ਚ ਘਨਾਗਮੇ ਚ ਸ਼ੀਤੇ ਚ ਕੋਪਂ ਸਮੁਪੈਤਿ ਗਾਢਮ੍ ||੪|| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ਮਪ੍ਰਕੋਪੀ ਵਿਡ੍ਵਾਤਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਨਤੋਦਭੇਦੈਃ | ਸਂਸ੍ਵੇਦਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਮਰ੍ਦਨਾਦ੍ਯੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਭੋਜ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ||੫||
व्यायामयानादतिमैथुनाच्च प्रजागराच्छीतजलातिपानात् | कलायमुद्गाढकिकोरदूषादत्यर्थरूक्षाध्यशनाभिघातात् ||२|| कषायतिक्तातिविरूढजान्नविरुद्धवल्लूरकशुष्कशाकात् | विट्शुक्रमूत्रानिलवेगरोधाच्छोकोपवासादतिहास्यभाष्यात् ||३|| वायुः प्रवृद्धो जनयेद्धि शूलं हृत्पार्श्वपृष्ठत्रिकबस्तिदेशे | जीर्णे प्रदोषे च घनागमे च शीते च कोपं समुपैति गाढम् ||४|| मुहुर्मुहुश्चोपशमप्रकोपी विड्वातसंस्तम्भनतोदभेदैः | संस्वेदनाभ्यञ्जनमर्दनाद्यैः स्निग्धोष्णभोज्यैश्च शमं प्रयाति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (6-8) · Śloka 8
ਕ੍ਸਾਰਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਵਿਦਾਹਿਤੈਲਨਿਸ੍ਪਾਵਪਿਣ੍ਯਾਕਕੁਲਤ੍ਥਯੂਸੈਃ | ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਸੌਵੀਰਸੁਰਾਵਿਕਾਰੈਃ ਕ੍ਰੋਧਾਨਲਾਯਾਸਰਵਿਪ੍ਰਤਾਪੈਃ ||੬|| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਤਿਯੋਗਾਦਸ਼ਨੈਰ੍ਵਿਦਗ੍ਧੈਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕਰੋਤਿ ਸ਼ੂਲਮ੍ | ਤਣ੍ਮੋਹਦਾਹਾਰ੍ਤਿਕਰਂ ਹਿ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਛਾਭ੍ਰਮਚੋਸਯੁਕ੍ਤਮ੍ ||੭|| ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨੇ ਕੁਪ੍ਯਤਿ ਚਾਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰੇ ਵਿਦਾਹਕਾਲੇ ਜਲਦਾਤ੍ਯਯੇ ਚ | ਸ਼ੀਤੇ ਚ ਸ਼ੀਤੈਃ ਸਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਸੁਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੈਰਪਿ ਭੋਜਨਸ਼੍ਚ ||੮||
क्षारातितीक्ष्णोष्णविदाहितैलनिष्पावपिण्याककुलत्थयूषैः | कट्वम्लसौवीरसुराविकारैः क्रोधानलायासरविप्रतापैः ||६|| ग्राम्यातियोगादशनैर्विदग्धैः पित्तं प्रकुप्याशु करोति शूलम् | तृण्मोहदाहार्तिकरं हि नाभ्यां संस्वेदमूर्छाभ्रमचोषयुक्तम् ||७|| मध्यन्दिने कुप्यति चार्धरात्रे विदाहकाले जलदात्यये च | शीते च शीतैः समुपैति शान्तिं सुस्वादुशीतैरपि भोजनश्च ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
ਆਨੂਪਵਾਰਿਜਕਿਲਾਟਪਯੋਵਿਕਾਰੈਰ੍ਮਾਂਸੇਕ੍ਸੁਪਿਸ੍ਟਕਸ਼ਰਾਤਿਲਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਭਿਃ | ਅਨ੍ਯੈਰ੍ਬਲਾਸਜਨਕੈਰਪਿ ਹੇਤੁਭਿਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕੋਪਮੁਪਗਮ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਸ਼ੂਲਮ੍ ||੯|| ਹਲ੍ਲਾਸਕਾਸਸਦਨਾਰੁਚਿਸਮ੍ਪ੍ਰਸੇਕੈਰਾਮਾਸ਼ਯੇ ਸ੍ਤਿਮਿਤਕੋਸ੍ਠਸ਼ਿਰੋਗੁਰੁਤ੍ਵੈਃ | ਭੁਕ੍ਤੇ ਸਦੈਵ ਹਿ ਰੁਜਂ ਕੁਰੁਤੇਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇਥ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਕੁਸੁਮਾਗਮੇ ਚ ||੧੦||
आनूपवारिजकिलाटपयोविकारैर्मांसेक्षुपिष्टकृशरातिलशष्कुलीभिः | अन्यैर्बलासजनकैरपि हेतुभिश्च श्लेष्मा प्रकोपमुपगम्य करोति शूलम् ||९|| हृल्लासकाससदनारुचिसम्प्रसेकैरामाशये स्तिमितकोष्ठशिरोगुरुत्वैः | भुक्ते सदैव हि रुजं कुरुतेऽतिमात्रं सूर्योदयेऽथ शिशिरे कुसुमागमे च ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikashUlalakShaNam (11) · Śloka 11
ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਚ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਸਰ੍ਵਭਵਂ ਹਿ ਸ਼ੂਲਮ੍ | ਸੁਕਸ੍ਟਮੇਨਂ ਵਿਸਵਜ੍ਰਕਲ੍ਪਂ ਵਿਵਰ੍ਜਨੀਯਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ ||੧੧||
सर्वेषु दोषेषु च सर्वलिङ्गं विद्याद्भिषक् सर्वभवं हि शूलम् | सुकष्टमेनं विषवज्रकल्पं विवर्जनीयं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmashUlalakShaNam (12) · Śloka 12
ਆਟੋਪਹਲ੍ਲਾਸਵਮੀਗੁਰੁਤ੍ਵਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਕਾਨਾਹਕਫਪ੍ਰਸੇਕੈਃ | ਕਫਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਸਮਾਨਲਿਙ੍ਗਮਾਮੋਦ੍ਭਵਂ ਸ਼ੂਲਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ ||੧੨||
आटोपहृल्लासवमीगुरुत्वस्तैमित्यकानाहकफप्रसेकैः | कफस्य लिङ्गेन समानलिङ्गमामोद्भवं शूलमुदाहरन्ति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvajashUlalakShaNam (13-14) · Śloka 14
ਦ੍ਵਿਦੋਸਲਕ੍ਸਣੈਰੇਤੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛੂਲਂ ਦ੍ਵਿਦੋਸਜਮ੍ | ਬਸ੍ਤੌ ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠੇਸੁ ਸ ਸ਼ੂਲਃ ਕਫਵਾਤਿਕਃ | ਕੁਕ੍ਸੌ ਹਨ੍ਨਾਭਿਮਧ੍ਯੇਸੁ ਸ ਸ਼ੂਲਃ ਕਫਪੈਤ੍ਤਿਕਃ ||੧੩|| ਦਾਹਜ੍ਵਰਕਰੋ ਘੋਰੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵਾਤਪੈਤ੍ਤਿਕਃ |੧੪|
द्विदोषलक्षणैरेतैर्विद्याच्छूलं द्विदोषजम् | बस्तौ हृत्पार्श्वपृष्ठेषु स शूलः कफवातिकः | कुक्षौ हृन्नाभिमध्येषु स शूलः कफपैत्तिकः ||१३|| दाहज्वरकरो घोरो विज्ञेयो वातपैत्तिकः |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUlasya sAdhyAsAdhyatvam (14) · Śloka 15
ਏਕਦੋਸੋਤ੍ਥਿਤਃ ਸਾਧ੍ਯਃ, ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਦੋਸਜਃ ||੧੪|| ਸਰ੍ਵਦੋਸੋਤ੍ਥਿਤੋ ਘੋਰਸ੍ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯੋ ਭੂਰ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਃ |੧੫|
एकदोषोत्थितः साध्यः, कृच्छ्रसाध्यो द्विदोषजः ||१४|| सर्वदोषोत्थितो घोरस्त्वसाध्यो भूर्युपद्रवः |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNAmashUlasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (15-16) · Śloka 17
ਸ੍ਵੈਰ੍ਨਿਦਾਨੈਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਸ੍ਤਦਾ ||੧੫|| ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮਾਵਤ੍ਯ ਸ਼ੂਲਕਾਰੀ ਭਵੇਦ੍ਬਲੀ | ਭੁਕ੍ਤੇ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਯਚ੍ਛੂਲਂ ਤਦੇਵ ਪਰਿਣਾਮਜਮ੍ ||੧੬|| ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਪ੍ਯੇਤਤ੍ ਸਮਾਸੇਨਾਭਿਧੀਯਤੇ |੧੭|
स्वैर्निदानैः प्रकुपितो वायुः सन्निहितस्तदा ||१५|| कफपित्ते समावृत्य शूलकारी भवेद्बली | भुक्ते जीर्यति यच्छूलं तदेव परिणामजम् ||१६|| तस्य लक्षणमप्येतत् समासेनाभिधीयते |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNAmashUlasya vAtAdibhedena lakShaNAni (17-20) · Śloka 21
ਆਧ੍ਮਾਨਾਟੋਪਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਾਰਤਿਵੇਪਨੈਃ ||੧੭|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੋਪਸ਼ਮਪ੍ਰਾਯਂ ਵਾਤਿਕਂ ਤਦ੍ਵਦੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ | ਤਸ੍ਣਾਦਾਹਾਰਤਿਸ੍ਵੇਦਂ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੧੮|| ਸ਼ੂਲਂ ਸ਼ੀਤਸ਼ਮਪ੍ਰਾਯਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਲਕ੍ਸਯੇਦ੍ਬੁਧਃ | ਛਰ੍ਦਿਹਲ੍ਲਾਸਸਮ੍ਮੋਹਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਰੁਗ੍ਦੀਰ੍ਘਸਨ੍ਤਤਿ ||੧੯|| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਚ ਤਚ੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਂ ਕਫਾਤ੍ਮਕਮ੍ | ਸਂਸਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਦੋਸਂ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ||੨੦|| ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਮਸਾਧ੍ਯਂ ਤੁ ਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸਬਲਾਨਲਮ੍ |੨੧|
आध्मानाटोपविण्मूत्रविबन्धारतिवेपनैः ||१७|| स्निग्धोष्णोपशमप्रायं वातिकं तद्वदेद्भिषक् | तृष्णादाहारतिस्वेदं कट्वम्ललवणोत्तरम् ||१८|| शूलं शीतशमप्रायं पैत्तिकं लक्षयेद्बुधः | छर्दिहृल्लाससम्मोहं स्वल्परुग्दीर्घसन्तति ||१९|| कटुतिक्तोपशान्तं च तच्च ज्ञेयं कफात्मकम् | संसृष्टलक्षणं बुद्ध्वा द्विदोषं परिकल्पयेत् ||२०|| त्रिदोषजमसाध्यं तु क्षीणमांसबलानलम् |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annadravashUlalakShaNam (21-22) · Śloka 1
ਜੀਰ੍ਣੇ ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯਜੀਰ੍ਣੇ ਵਾ ਯਚ੍ਛੂਲਮੁਪਜਾਯਤੇ ||੨੧|| ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਭੋਜਨਭੋਜਨਨ ਚ | ਨ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਨਿਯਮਾਤ੍ ਸੋਨ੍ਨਦ੍ਰਵ ਉਦਾਹਤਃ ||੨੨|| (ਅਨ੍ਨਦ੍ਰਵਾਖ੍ਯਸ਼ੂਲੇਸੁ ਨ ਤਾਵਤ੍ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ | ਵਾਨ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਜਰਤ੍ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ੂਲਮਾਸ਼ੁ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ) ||੧||
जीर्णे जीर्यत्यजीर्णे वा यच्छूलमुपजायते ||२१|| पथ्यापथ्यप्रयोगेण भोजनभोजनन च | न शमं याति नियमात् सोऽन्नद्रव उदाहृतः ||२२|| (अन्नद्रवाख्यशूलेषु न तावत् स्वास्थ्यमश्नुते | वान्तमात्रे जरत्पित्तं शूलमाशु व्यपोहति) ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਸ਼ੂਲਪਰਿਣਾਮਸ਼ੂਲਾਨ੍ਨਦ੍ਰਵਸ਼ੂਲਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੨੬||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानं समाप्तम् ||२६||
🔊 Audio coming soon