Adhikarana shUlasya sannikRuShTanidAnam (1) · Śloka 1
అథ శూలపరిణామశూలాన్నద్రవశూలనిదానం | దోషైః పృథక్ సమస్తామద్వంద్వైః శూలోऽష్టధా భవేత్ | సర్వేష్వేతేషు శూలేషు ప్రాయేణ పవనః ప్రభుః ||1||
अथ शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानम् | दोषैः पृथक् समस्तामद्वन्द्वैः शूलोऽष्टधा भवेत् | सर्वेष्वेतेषु शूलेषु प्रायेण पवनः प्रभुः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (2-5) · Śloka 5
వ్యాయామయానాదతిమైథునాచ్చ ప్రజాగరాచ్ఛీతజలాతిపానాత్ | కలాయముద్గాఢకికోరదూషాదత్యర్థరూక్షాధ్యశనాభిఘాతాత్ ||2|| కషాయతిక్తాతివిరూఢజాన్నవిరుద్ధవల్లూరకశుష్కశాకాత్ | విట్శుక్రమూత్రానిలవేగరోధాచ్ఛోకోపవాసాదతిహాస్యభాష్యాత్ ||3|| వాయుః ప్రవృద్ధో జనయేద్ధి శూలం హృత్పార్శ్వపృష్ఠత్రికబస్తిదేశే | జీర్ణే ప్రదోషే చ ఘనాగమే చ శీతే చ కోపం సముపైతి గాఢం ||4|| ముహుర్ముహుశ్చోపశమప్రకోపీ విడ్వాతసంస్తంభనతోదభేదైః | సంస్వేదనాభ్యంజనమర్దనాద్యైః స్నిగ్ధోష్ణభోజ్యైశ్చ శమం ప్రయాతి ||5||
व्यायामयानादतिमैथुनाच्च प्रजागराच्छीतजलातिपानात् | कलायमुद्गाढकिकोरदूषादत्यर्थरूक्षाध्यशनाभिघातात् ||२|| कषायतिक्तातिविरूढजान्नविरुद्धवल्लूरकशुष्कशाकात् | विट्शुक्रमूत्रानिलवेगरोधाच्छोकोपवासादतिहास्यभाष्यात् ||३|| वायुः प्रवृद्धो जनयेद्धि शूलं हृत्पार्श्वपृष्ठत्रिकबस्तिदेशे | जीर्णे प्रदोषे च घनागमे च शीते च कोपं समुपैति गाढम् ||४|| मुहुर्मुहुश्चोपशमप्रकोपी विड्वातसंस्तम्भनतोदभेदैः | संस्वेदनाभ्यञ्जनमर्दनाद्यैः स्निग्धोष्णभोज्यैश्च शमं प्रयाति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (6-8) · Śloka 8
క్షారాతితీక్ష్ణోష్ణవిదాహితైలనిష్పావపిణ్యాకకులత్థయూషైః | కట్వమ్లసౌవీరసురావికారైః క్రోధానలాయాసరవిప్రతాపైః ||6|| గ్రామ్యాతియోగాదశనైర్విదగ్ధైః పిత్తం ప్రకుప్యాశు కరోతి శూలం | తృణ్మోహదాహార్తికరం హి నాభ్యాం సంస్వేదమూర్ఛాభ్రమచోషయుక్తం ||7|| మధ్యందినే కుప్యతి చార్ధరాత్రే విదాహకాలే జలదాత్యయే చ | శీతే చ శీతైః సముపైతి శాంతిం సుస్వాదుశీతైరపి భోజనశ్చ ||8||
क्षारातितीक्ष्णोष्णविदाहितैलनिष्पावपिण्याककुलत्थयूषैः | कट्वम्लसौवीरसुराविकारैः क्रोधानलायासरविप्रतापैः ||६|| ग्राम्यातियोगादशनैर्विदग्धैः पित्तं प्रकुप्याशु करोति शूलम् | तृण्मोहदाहार्तिकरं हि नाभ्यां संस्वेदमूर्छाभ्रमचोषयुक्तम् ||७|| मध्यन्दिने कुप्यति चार्धरात्रे विदाहकाले जलदात्यये च | शीते च शीतैः समुपैति शान्तिं सुस्वादुशीतैरपि भोजनश्च ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
ఆనూపవారిజకిలాటపయోవికారైర్మాంసేక్షుపిష్టకృశరాతిలశష్కులీభిః | అన్యైర్బలాసజనకైరపి హేతుభిశ్చ శ్లేష్మా ప్రకోపముపగమ్య కరోతి శూలం ||9|| హృల్లాసకాససదనారుచిసంప్రసేకైరామాశయే స్తిమితకోష్ఠశిరోగురుత్వైః | భుక్తే సదైవ హి రుజం కురుతేऽతిమాత్రం సూర్యోదయేऽథ శిశిరే కుసుమాగమే చ ||10||
आनूपवारिजकिलाटपयोविकारैर्मांसेक्षुपिष्टकृशरातिलशष्कुलीभिः | अन्यैर्बलासजनकैरपि हेतुभिश्च श्लेष्मा प्रकोपमुपगम्य करोति शूलम् ||९|| हृल्लासकाससदनारुचिसम्प्रसेकैरामाशये स्तिमितकोष्ठशिरोगुरुत्वैः | भुक्ते सदैव हि रुजं कुरुतेऽतिमात्रं सूर्योदयेऽथ शिशिरे कुसुमागमे च ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikashUlalakShaNam (11) · Śloka 11
సర్వేషు దోషేషు చ సర్వలింగం విద్యాద్భిషక్ సర్వభవం హి శూలం | సుకష్టమేనం విషవజ్రకల్పం వివర్జనీయం ప్రవదంతి తజ్జ్ఞాః ||11||
सर्वेषु दोषेषु च सर्वलिङ्गं विद्याद्भिषक् सर्वभवं हि शूलम् | सुकष्टमेनं विषवज्रकल्पं विवर्जनीयं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmashUlalakShaNam (12) · Śloka 12
ఆటోపహృల్లాసవమీగురుత్వస్తైమిత్యకానాహకఫప్రసేకైః | కఫస్య లింగేన సమానలింగమామోద్భవం శూలముదాహరంతి ||12||
आटोपहृल्लासवमीगुरुत्वस्तैमित्यकानाहकफप्रसेकैः | कफस्य लिङ्गेन समानलिङ्गमामोद्भवं शूलमुदाहरन्ति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvajashUlalakShaNam (13-14) · Śloka 14
ద్విదోషలక్షణైరేతైర్విద్యాచ్ఛూలం ద్విదోషజం | బస్తౌ హృత్పార్శ్వపృష్ఠేషు స శూలః కఫవాతికః | కుక్షౌ హృన్నాభిమధ్యేషు స శూలః కఫపైత్తికః ||13|| దాహజ్వరకరో ఘోరో విజ్ఞేయో వాతపైత్తికః |14|
द्विदोषलक्षणैरेतैर्विद्याच्छूलं द्विदोषजम् | बस्तौ हृत्पार्श्वपृष्ठेषु स शूलः कफवातिकः | कुक्षौ हृन्नाभिमध्येषु स शूलः कफपैत्तिकः ||१३|| दाहज्वरकरो घोरो विज्ञेयो वातपैत्तिकः |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUlasya sAdhyAsAdhyatvam (14) · Śloka 15
ఏకదోషోత్థితః సాధ్యః, కృచ్ఛ్రసాధ్యో ద్విదోషజః ||14|| సర్వదోషోత్థితో ఘోరస్త్వసాధ్యో భూర్యుపద్రవః |15|
एकदोषोत्थितः साध्यः, कृच्छ्रसाध्यो द्विदोषजः ||१४|| सर्वदोषोत्थितो घोरस्त्वसाध्यो भूर्युपद्रवः |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNAmashUlasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (15-16) · Śloka 17
స్వైర్నిదానైః ప్రకుపితో వాయుః సన్నిహితస్తదా ||15|| కఫపిత్తే సమావృత్య శూలకారీ భవేద్బలీ | భుక్తే జీర్యతి యచ్ఛూలం తదేవ పరిణామజం ||16|| తస్య లక్షణమప్యేతత్ సమాసేనాభిధీయతే |17|
स्वैर्निदानैः प्रकुपितो वायुः सन्निहितस्तदा ||१५|| कफपित्ते समावृत्य शूलकारी भवेद्बली | भुक्ते जीर्यति यच्छूलं तदेव परिणामजम् ||१६|| तस्य लक्षणमप्येतत् समासेनाभिधीयते |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNAmashUlasya vAtAdibhedena lakShaNAni (17-20) · Śloka 21
ఆధ్మానాటోపవిణ్మూత్రవిబంధారతివేపనైః ||17|| స్నిగ్ధోష్ణోపశమప్రాయం వాతికం తద్వదేద్భిషక్ | తృష్ణాదాహారతిస్వేదం కట్వమ్లలవణోత్తరం ||18|| శూలం శీతశమప్రాయం పైత్తికం లక్షయేద్బుధః | ఛర్దిహృల్లాససమ్మోహం స్వల్పరుగ్దీర్ఘసంతతి ||19|| కటుతిక్తోపశాంతం చ తచ్చ జ్ఞేయం కఫాత్మకం | సంసృష్టలక్షణం బుద్ధ్వా ద్విదోషం పరికల్పయేత్ ||20|| త్రిదోషజమసాధ్యం తు క్షీణమాంసబలానలం |21|
आध्मानाटोपविण्मूत्रविबन्धारतिवेपनैः ||१७|| स्निग्धोष्णोपशमप्रायं वातिकं तद्वदेद्भिषक् | तृष्णादाहारतिस्वेदं कट्वम्ललवणोत्तरम् ||१८|| शूलं शीतशमप्रायं पैत्तिकं लक्षयेद्बुधः | छर्दिहृल्लाससम्मोहं स्वल्परुग्दीर्घसन्तति ||१९|| कटुतिक्तोपशान्तं च तच्च ज्ञेयं कफात्मकम् | संसृष्टलक्षणं बुद्ध्वा द्विदोषं परिकल्पयेत् ||२०|| त्रिदोषजमसाध्यं तु क्षीणमांसबलानलम् |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annadravashUlalakShaNam (21-22) · Śloka 1
జీర్ణే జీర్యత్యజీర్ణే వా యచ్ఛూలముపజాయతే ||21|| పథ్యాపథ్యప్రయోగేణ భోజనభోజనన చ | న శమం యాతి నియమాత్ సోऽన్నద్రవ ఉదాహృతః ||22|| (అన్నద్రవాఖ్యశూలేషు న తావత్ స్వాస్థ్యమశ్నుతే | వాంతమాత్రే జరత్పిత్తం శూలమాశు వ్యపోహతి) ||1||
जीर्णे जीर्यत्यजीर्णे वा यच्छूलमुपजायते ||२१|| पथ्यापथ्यप्रयोगेण भोजनभोजनन च | न शमं याति नियमात् सोऽन्नद्रव उदाहृतः ||२२|| (अन्नद्रवाख्यशूलेषु न तावत् स्वास्थ्यमश्नुते | वान्तमात्रे जरत्पित्तं शूलमाशु व्यपोहति) ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే శూలపరిణామశూలాన్నద్రవశూలనిదానం సమాప్తం ||26||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानं समाप्तम् ||२६||
🔊 Audio coming soon