Adhikarana shUlasya sannikRuShTanidAnam (1) · Śloka 1
അഥ ശൂലപരിണാമശൂലാന്നദ്രവശൂലനിദാനമ് | ദോഷൈഃ പൃഥക് സമസ്താമദ്വന്ദ്വൈഃ ശൂലോऽഷ്ടധാ ഭവേത് | സര്വേഷ്വേതേഷു ശൂലേഷു പ്രായേണ പവനഃ പ്രഭുഃ ||൧||
अथ शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानम् | दोषैः पृथक् समस्तामद्वन्द्वैः शूलोऽष्टधा भवेत् | सर्वेष्वेतेषु शूलेषु प्रायेण पवनः प्रभुः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (2-5) · Śloka 5
വ്യായാമയാനാദതിമൈഥുനാച്ച പ്രജാഗരാച്ഛീതജലാതിപാനാത് | കലായമുദ്ഗാഢകികോരദൂഷാദത്യര്ഥരൂക്ഷാധ്യശനാഭിഘാതാത് ||൨|| കഷായതിക്താതിവിരൂഢജാന്നവിരുദ്ധവല്ലൂരകശുഷ്കശാകാത് | വിട്ശുക്രമൂത്രാനിലവേഗരോധാച്ഛോകോപവാസാദതിഹാസ്യഭാഷ്യാത് ||൩|| വായുഃ പ്രവൃദ്ധോ ജനയേദ്ധി ശൂലം ഹൃത്പാര്ശ്വപൃഷ്ഠത്രികബസ്തിദേശേ | ജീര്ണേ പ്രദോഷേ ച ഘനാഗമേ ച ശീതേ ച കോപം സമുപൈതി ഗാഢമ് ||൪|| മുഹുര്മുഹുശ്ചോപശമപ്രകോപീ വിഡ്വാതസംസ്തമ്ഭനതോദഭേദൈഃ | സംസ്വേദനാഭ്യഞ്ജനമര്ദനാദ്യൈഃ സ്നിഗ്ധോഷ്ണഭോജ്യൈശ്ച ശമം പ്രയാതി ||൫||
व्यायामयानादतिमैथुनाच्च प्रजागराच्छीतजलातिपानात् | कलायमुद्गाढकिकोरदूषादत्यर्थरूक्षाध्यशनाभिघातात् ||२|| कषायतिक्तातिविरूढजान्नविरुद्धवल्लूरकशुष्कशाकात् | विट्शुक्रमूत्रानिलवेगरोधाच्छोकोपवासादतिहास्यभाष्यात् ||३|| वायुः प्रवृद्धो जनयेद्धि शूलं हृत्पार्श्वपृष्ठत्रिकबस्तिदेशे | जीर्णे प्रदोषे च घनागमे च शीते च कोपं समुपैति गाढम् ||४|| मुहुर्मुहुश्चोपशमप्रकोपी विड्वातसंस्तम्भनतोदभेदैः | संस्वेदनाभ्यञ्जनमर्दनाद्यैः स्निग्धोष्णभोज्यैश्च शमं प्रयाति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (6-8) · Śloka 8
ക്ഷാരാതിതീക്ഷ്ണോഷ്ണവിദാഹിതൈലനിഷ്പാവപിണ്യാകകുലത്ഥയൂഷൈഃ | കട്വമ്ലസൌവീരസുരാവികാരൈഃ ക്രോധാനലായാസരവിപ്രതാപൈഃ ||൬|| ഗ്രാമ്യാതിയോഗാദശനൈര്വിദഗ്ധൈഃ പിത്തം പ്രകുപ്യാശു കരോതി ശൂലമ് | തൃണ്മോഹദാഹാര്തികരം ഹി നാഭ്യാം സംസ്വേദമൂര്ഛാഭ്രമചോഷയുക്തമ് ||൭|| മധ്യന്ദിനേ കുപ്യതി ചാര്ധരാത്രേ വിദാഹകാലേ ജലദാത്യയേ ച | ശീതേ ച ശീതൈഃ സമുപൈതി ശാന്തിം സുസ്വാദുശീതൈരപി ഭോജനശ്ച ||൮||
क्षारातितीक्ष्णोष्णविदाहितैलनिष्पावपिण्याककुलत्थयूषैः | कट्वम्लसौवीरसुराविकारैः क्रोधानलायासरविप्रतापैः ||६|| ग्राम्यातियोगादशनैर्विदग्धैः पित्तं प्रकुप्याशु करोति शूलम् | तृण्मोहदाहार्तिकरं हि नाभ्यां संस्वेदमूर्छाभ्रमचोषयुक्तम् ||७|| मध्यन्दिने कुप्यति चार्धरात्रे विदाहकाले जलदात्यये च | शीते च शीतैः समुपैति शान्तिं सुस्वादुशीतैरपि भोजनश्च ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
ആനൂപവാരിജകിലാടപയോവികാരൈര്മാംസേക്ഷുപിഷ്ടകൃശരാതിലശഷ്കുലീഭിഃ | അന്യൈര്ബലാസജനകൈരപി ഹേതുഭിശ്ച ശ്ലേഷ്മാ പ്രകോപമുപഗമ്യ കരോതി ശൂലമ് ||൯|| ഹൃല്ലാസകാസസദനാരുചിസമ്പ്രസേകൈരാമാശയേ സ്തിമിതകോഷ്ഠശിരോഗുരുത്വൈഃ | ഭുക്തേ സദൈവ ഹി രുജം കുരുതേऽതിമാത്രം സൂര്യോദയേऽഥ ശിശിരേ കുസുമാഗമേ ച ||൧൦||
आनूपवारिजकिलाटपयोविकारैर्मांसेक्षुपिष्टकृशरातिलशष्कुलीभिः | अन्यैर्बलासजनकैरपि हेतुभिश्च श्लेष्मा प्रकोपमुपगम्य करोति शूलम् ||९|| हृल्लासकाससदनारुचिसम्प्रसेकैरामाशये स्तिमितकोष्ठशिरोगुरुत्वैः | भुक्ते सदैव हि रुजं कुरुतेऽतिमात्रं सूर्योदयेऽथ शिशिरे कुसुमागमे च ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikashUlalakShaNam (11) · Śloka 11
സര്വേഷു ദോഷേഷു ച സര്വലിങ്ഗം വിദ്യാദ്ഭിഷക് സര്വഭവം ഹി ശൂലമ് | സുകഷ്ടമേനം വിഷവജ്രകല്പം വിവര്ജനീയം പ്രവദന്തി തജ്ജ്ഞാഃ ||൧൧||
सर्वेषु दोषेषु च सर्वलिङ्गं विद्याद्भिषक् सर्वभवं हि शूलम् | सुकष्टमेनं विषवज्रकल्पं विवर्जनीयं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmashUlalakShaNam (12) · Śloka 12
ആടോപഹൃല്ലാസവമീഗുരുത്വസ്തൈമിത്യകാനാഹകഫപ്രസേകൈഃ | കഫസ്യ ലിങ്ഗേന സമാനലിങ്ഗമാമോദ്ഭവം ശൂലമുദാഹരന്തി ||൧൨||
आटोपहृल्लासवमीगुरुत्वस्तैमित्यकानाहकफप्रसेकैः | कफस्य लिङ्गेन समानलिङ्गमामोद्भवं शूलमुदाहरन्ति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvajashUlalakShaNam (13-14) · Śloka 14
ദ്വിദോഷലക്ഷണൈരേതൈര്വിദ്യാച്ഛൂലം ദ്വിദോഷജമ് | ബസ്തൌ ഹൃത്പാര്ശ്വപൃഷ്ഠേഷു സ ശൂലഃ കഫവാതികഃ | കുക്ഷൌ ഹൃന്നാഭിമധ്യേഷു സ ശൂലഃ കഫപൈത്തികഃ ||൧൩|| ദാഹജ്വരകരോ ഘോരോ വിജ്ഞേയോ വാതപൈത്തികഃ |൧൪|
द्विदोषलक्षणैरेतैर्विद्याच्छूलं द्विदोषजम् | बस्तौ हृत्पार्श्वपृष्ठेषु स शूलः कफवातिकः | कुक्षौ हृन्नाभिमध्येषु स शूलः कफपैत्तिकः ||१३|| दाहज्वरकरो घोरो विज्ञेयो वातपैत्तिकः |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUlasya sAdhyAsAdhyatvam (14) · Śloka 15
ഏകദോഷോത്ഥിതഃ സാധ്യഃ, കൃച്ഛ്രസാധ്യോ ദ്വിദോഷജഃ ||൧൪|| സര്വദോഷോത്ഥിതോ ഘോരസ്ത്വസാധ്യോ ഭൂര്യുപദ്രവഃ |൧൫|
एकदोषोत्थितः साध्यः, कृच्छ्रसाध्यो द्विदोषजः ||१४|| सर्वदोषोत्थितो घोरस्त्वसाध्यो भूर्युपद्रवः |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNAmashUlasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (15-16) · Śloka 17
സ്വൈര്നിദാനൈഃ പ്രകുപിതോ വായുഃ സന്നിഹിതസ്തദാ ||൧൫|| കഫപിത്തേ സമാവൃത്യ ശൂലകാരീ ഭവേദ്ബലീ | ഭുക്തേ ജീര്യതി യച്ഛൂലം തദേവ പരിണാമജമ് ||൧൬|| തസ്യ ലക്ഷണമപ്യേതത് സമാസേനാഭിധീയതേ |൧൭|
स्वैर्निदानैः प्रकुपितो वायुः सन्निहितस्तदा ||१५|| कफपित्ते समावृत्य शूलकारी भवेद्बली | भुक्ते जीर्यति यच्छूलं तदेव परिणामजम् ||१६|| तस्य लक्षणमप्येतत् समासेनाभिधीयते |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNAmashUlasya vAtAdibhedena lakShaNAni (17-20) · Śloka 21
ആധ്മാനാടോപവിണ്മൂത്രവിബന്ധാരതിവേപനൈഃ ||൧൭|| സ്നിഗ്ധോഷ്ണോപശമപ്രായം വാതികം തദ്വദേദ്ഭിഷക് | തൃഷ്ണാദാഹാരതിസ്വേദം കട്വമ്ലലവണോത്തരമ് ||൧൮|| ശൂലം ശീതശമപ്രായം പൈത്തികം ലക്ഷയേദ്ബുധഃ | ഛര്ദിഹൃല്ലാസസമ്മോഹം സ്വല്പരുഗ്ദീര്ഘസന്തതി ||൧൯|| കടുതിക്തോപശാന്തം ച തച്ച ജ്ഞേയം കഫാത്മകമ് | സംസൃഷ്ടലക്ഷണം ബുദ്ധ്വാ ദ്വിദോഷം പരികല്പയേത് ||൨൦|| ത്രിദോഷജമസാധ്യം തു ക്ഷീണമാംസബലാനലമ് |൨൧|
आध्मानाटोपविण्मूत्रविबन्धारतिवेपनैः ||१७|| स्निग्धोष्णोपशमप्रायं वातिकं तद्वदेद्भिषक् | तृष्णादाहारतिस्वेदं कट्वम्ललवणोत्तरम् ||१८|| शूलं शीतशमप्रायं पैत्तिकं लक्षयेद्बुधः | छर्दिहृल्लाससम्मोहं स्वल्परुग्दीर्घसन्तति ||१९|| कटुतिक्तोपशान्तं च तच्च ज्ञेयं कफात्मकम् | संसृष्टलक्षणं बुद्ध्वा द्विदोषं परिकल्पयेत् ||२०|| त्रिदोषजमसाध्यं तु क्षीणमांसबलानलम् |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annadravashUlalakShaNam (21-22) · Śloka 1
ജീര്ണേ ജീര്യത്യജീര്ണേ വാ യച്ഛൂലമുപജായതേ ||൨൧|| പഥ്യാപഥ്യപ്രയോഗേണ ഭോജനഭോജനന ച | ന ശമം യാതി നിയമാത് സോऽന്നദ്രവ ഉദാഹൃതഃ ||൨൨|| (അന്നദ്രവാഖ്യശൂലേഷു ന താവത് സ്വാസ്ഥ്യമശ്നുതേ | വാന്തമാത്രേ ജരത്പിത്തം ശൂലമാശു വ്യപോഹതി) ||൧||
जीर्णे जीर्यत्यजीर्णे वा यच्छूलमुपजायते ||२१|| पथ्यापथ्यप्रयोगेण भोजनभोजनन च | न शमं याति नियमात् सोऽन्नद्रव उदाहृतः ||२२|| (अन्नद्रवाख्यशूलेषु न तावत् स्वास्थ्यमश्नुते | वान्तमात्रे जरत्पित्तं शूलमाशु व्यपोहति) ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ ശൂലപരിണാമശൂലാന്നദ്രവശൂലനിദാനം സമാപ്തമ് ||൨൬||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानं समाप्तम् ||२६||
🔊 Audio coming soon