Adhikarana udarasya vahniduShTijanyatvam (1) · Śloka 1
ಅಥೋದರನಿದಾನಮ್ | ರೋಗಾಃ ಸರ್ವೇಽಪಿ ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಸುತರಾಮುದರಾಣಿ ಚ | ಅಜೀರ್ಣಾನ್ಮಲಿನೈಶ್ಚಾನ್ನೈರ್ಜಾಯನ್ತೇ ಮಲಸಞ್ಚಯಾತ್ ||೧|| (ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೨) |
अथोदरनिदानम् | रोगाः सर्वेऽपि मन्देऽग्नौ सुतरामुदराणि च | अजीर्णान्मलिनैश्चान्नैर्जायन्ते मलसञ्चयात् ||१|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasamprAptiH (2) · Śloka 2
ರುದ್ಧ್ವಾ ಸ್ವೇದಾಮ್ಬುವಾಹೀನಿ ದೋಷಾಃ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಞ್ಚಿತಾಃ | ಪ್ರಾಣಾಗ್ನ್ಯಪಾನಾನ್ ಸನ್ದೂಷ್ಯ ಜನಯನ್ತ್ಯುದರಂ ನೃಣಾಮ್ ||೨|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೧೩) |
रुद्ध्वा स्वेदाम्बुवाहीनि दोषाः स्रोतांसि सञ्चिताः | प्राणाग्न्यपानान् सन्दूष्य जनयन्त्युदरं नृणाम् ||२|| (च. चि. अ. १३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarANAM sAmAnyarUpam (3-4) · Śloka 5
ಆಧ್ಮಾನಂ ಗಮನೇಽಶಕ್ತಿರ್ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ದುರ್ಬಲಾಗ್ನಿತಾ | ಶೋಥಃ ಸದನಮಙ್ಗಾನಾಂ ಸಙ್ಗೋ ವಾತಪುರೀಷಯೋಃ ||೩|| ದಾಹಸ್ತನ್ದ್ರಾ ಚ ಸರ್ವೇಷು ಜಠರೇಷು ಭವನ್ತಿ ಹಿ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೭) | ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಃ ಸಮಸ್ತೈಶ್ಚ ಪ್ಲೀಹಬದ್ಧಕ್ಷತೋದಕೈಃ ||೪|| ಸಮ್ಭವನ್ತ್ಯುದರಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ತೇಷಾಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಪೃಥಕ್ ಶೃಣು |೫|
आध्मानं गमनेऽशक्तिर्दौर्बल्यं दुर्बलाग्निता | शोथः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः ||३|| दाहस्तन्द्रा च सर्वेषु जठरेषु भवन्ति हि | (सु. नि. अ. ७) | पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः ||४|| सम्भवन्त्युदराण्यष्टौ तेषां लिङ्गं पृथक् शृणु |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtodaralakShaNam (5-8) · Śloka 8
ತತ್ರ ವಾತೋದರೇ ಶೋಥಃ ಪಾಣಿಪಾನ್ನಾಭಿಕುಕ್ಷಿಷು ||೫|| ಕುಕ್ಷಿಪಾರ್ಶ್ವೋದರಕಟೀಪೃಷ್ಠರುಕ್ ಪರ್ವಭೇದನಮ್ | ಶುಷ್ಕಕಾಸೋಽಙ್ಗಮರ್ದೋಽಧೋಗುರುತಾ ಮಲಸಙ್ಗ್ರಹಃ ||೬|| ಶ್ಯಾವಾರುಣತ್ವಗಾದಿತ್ವಮಕಸ್ಮಾದ್ವೃದ್ಧಿಹ್ರಾಸವತ್ | ಸತೋದಭೇದಮುದರಂ ತನುಕೃಷ್ಣಸಿರಾತತಮ್ ||೭|| ಆಧ್ಮಾತದೃತಿವಚ್ಛಬ್ದಮಾಹತಂ ಪ್ರಕರೋತಿ ಚ | ವಾಯುಶ್ಚಾತ್ರ ಸರುಕ್ಶಬ್ದೋ ವಿಚರೇತ್ ಸರ್ವತೋ ಗತಿಃ ||೮|| (ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೨) |
तत्र वातोदरे शोथः पाणिपान्नाभिकुक्षिषु ||५|| कुक्षिपार्श्वोदरकटीपृष्ठरुक् पर्वभेदनम् | शुष्ककासोऽङ्गमर्दोऽधोगुरुता मलसङ्ग्रहः ||६|| श्यावारुणत्वगादित्वमकस्माद्वृद्धिह्रासवत् | सतोदभेदमुदरं तनुकृष्णसिराततम् ||७|| आध्मातदृतिवच्छब्दमाहतं प्रकरोति च | वायुश्चात्र सरुक्शब्दो विचरेत् सर्वतो गतिः ||८|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikodaralakShaNam (9-10) · Śloka 10
ಪಿತ್ತೋದರೇ ಜ್ವರೋ ಮೂರ್ಛಾ ದಾಹಸ್ತೃಟ್ ಕಟುಕಾಸ್ಯತಾ | ಭ್ರಮೋಽತಿಸಾರಃ ಪೀತತ್ವಂ ತ್ವಗಾದಾವುದರಂ ಹರಿತ್ ||೯|| ಪೀತತಾಮ್ರಸಿರಾನದ್ಧಂ ಸಸ್ವೇದಂ ಸೋಷ್ಮ ದಹ್ಯತೇ | ಧೂಮಾಯತೇ ಮೃದುಸ್ಪರ್ಶಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಪಾಕಂ ಪ್ರದೂಯತೇ ||೧೦|| (ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೨) |
पित्तोदरे ज्वरो मूर्छा दाहस्तृट् कटुकास्यता | भ्रमोऽतिसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित् ||९|| पीतताम्रसिरानद्धं सस्वेदं सोष्म दह्यते | धूमायते मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं प्रदूयते ||१०|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikodaralakShaNaM, sannipAtodaralakShaNaM ca (11-14) · Śloka 14
ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದರೇಽಙ್ಗಸದನಂ ಸ್ವಾಪಶ್ವಯಥುಗೌರವಮ್ | ನಿದ್ರೋತ್ಕ್ಲೇಶೋಽರುಚಿಃ ಶ್ವಾಸಃ ಕಾಸಃ ಶುಕ್ಲತ್ವಗಾದಿತಾ ||೧೧|| ಉದರಂ ಸ್ತಿಮಿತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶುಕ್ಲರಾಜೀತತಂ ಮಹತ್ | ಚಿರಾಭಿವೃದ್ಧಂ ಕಠಿನಂ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶಂ ಗುರು ಸ್ಥಿರಮ್ ||೧೨|| (ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೨) | ಸ್ತ್ರಿಯೋಽನ್ನಪಾನಂ ನಖಲೋಮಮೂತ್ರವಿಡಾರ್ತವೈರ್ಯುಕ್ತಮಸಾಧುವೃತ್ತಾಃ | ಯಸ್ಮೈ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತ್ಯರಯೋ ಗರಾಂಶ್ಚ ದುಷ್ಟಾಮ್ಬುದೂಷೀವಿಷಸೇವನಾದ್ವಾ ||೧೩|| ತೇನಾಶು ರಕ್ತಂ ಕುಪಿತಾಶ್ಚ ದೋಷಾಃ ಕುರ್ಯುಃ ಸುಘೋರಂ ಜಠರಂ ತ್ರಿಲಿಙ್ಗಮ್ | ತಚ್ಛೀತವಾತೇ ಭೃಶದುರ್ದಿನೇ ಚ ವಿಶೇಷತಃ ಕುಪ್ಯತಿ ದಹ್ಯತೇ ಚ ||೧೪|| ಸ ಚಾತುರೋ ಮುಹ್ಯತಿ ಹಿ ಪ್ರಸಕ್ತಂ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕೃಶಃ ಶುಷ್ಯತಿ ತೃಷ್ಣಯಾ ಚ | ದೂಷ್ಯೋದರಂ ಕೀರ್ತಿತಮೇತದೇವ ...|| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೭) |
श्लेष्मोदरेऽङ्गसदनं स्वापश्वयथुगौरवम् | निद्रोत्क्लेशोऽरुचिः श्वासः कासः शुक्लत्वगादिता ||११|| उदरं स्तिमितं स्निग्धं शुक्लराजीततं महत् | चिराभिवृद्धं कठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम् ||१२|| (वा. नि. अ. १२) | स्त्रियोऽन्नपानं नखलोममूत्रविडार्तवैर्युक्तमसाधुवृत्ताः | यस्मै प्रयच्छन्त्यरयो गरांश्च दुष्टाम्बुदूषीविषसेवनाद्वा ||१३|| तेनाशु रक्तं कुपिताश्च दोषाः कुर्युः सुघोरं जठरं त्रिलिङ्गम् | तच्छीतवाते भृशदुर्दिने च विशेषतः कुप्यति दह्यते च ||१४|| स चातुरो मुह्यति हि प्रसक्तं पाण्डुः कृशः शुष्यति तृष्णया च | दूष्योदरं कीर्तितमेतदेव ...|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodaralakShaNam (15-17) · Śloka 17
... ಪ್ಲೀಹೋದರಂ ಕೀರ್ತಯತೋ ನಿಬೋಧ ||೧೫|| ವಿದಾಹ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿರತಸ್ಯ ಜನ್ತೋಃ ಪ್ರದುಷ್ಟಮತ್ಯರ್ಥಮಸೃಕ್ ಕಫಶ್ಚ | ಪ್ಲೀಹಾಭಿವೃದ್ಧಿಂ ಕುರುತಃ ಪ್ರವೃದ್ಧೌ ಪ್ಲೀಹೋತ್ಥಮೇತಜ್ಜಠರಂ ವದನ್ತಿ ||೧೬|| ತದ್ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ಪರಿವೃದ್ಧಿಮೇತಿ ವಿಶೇಷತಃ ಸೀದತಿ ಚಾತುರೋಽತ್ರ | ಮನ್ದಜ್ವರಾಗ್ನಿಃ ಕಫಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗೈರುಪದ್ರುತಃ ಕ್ಷೀಣಬಲೋಽತಿಪಾಣ್ಡುಃ | ಸವ್ಯಾನ್ಯಪಾರ್ಶ್ವೇ ಯಕೃತಿ ಪ್ರವೃದ್ಧೇ ಜ್ಞೇಯಂ ಯಕೃದ್ದಾಲ್ಯುದರಂ ತದೇವ ||೧೭|| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೭) |
... प्लीहोदरं कीर्तयतो निबोध ||१५|| विदाह्यभिष्यन्दिरतस्य जन्तोः प्रदुष्टमत्यर्थमसृक् कफश्च | प्लीहाभिवृद्धिं कुरुतः प्रवृद्धौ प्लीहोत्थमेतज्जठरं वदन्ति ||१६|| तद्वामपार्श्वे परिवृद्धिमेति विशेषतः सीदति चातुरोऽत्र | मन्दज्वराग्निः कफपित्तलिङ्गैरुपद्रुतः क्षीणबलोऽतिपाण्डुः | सव्यान्यपार्श्वे यकृति प्रवृद्धे ज्ञेयं यकृद्दाल्युदरं तदेव ||१७|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodare doShasambandhena lakShaNAni (18) · Śloka 18
ಉದಾವರ್ತರುಜಾನಾಹೈರ್ಮೋಹತೃಡ್ದಹನಜ್ವರೈಃ | ಗೌರವಾರುಚಿಕಾಠಿನ್ಯೈರ್ವಿದ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಮಲಾನ್ ಕ್ರಮಾತ್ ||೧೮|| (ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೨) |
उदावर्तरुजानाहैर्मोहतृड्दहनज्वरैः | गौरवारुचिकाठिन्यैर्विद्यात्तत्र मलान् क्रमात् ||१८|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baddhagudodaralakShaNam (19-20) · Śloka 20
ಯಸ್ಯಾನ್ತ್ರಮನ್ನೈರುಪಲೇಪಿಭಿರ್ವಾ ಬಾಲಾಶ್ಮಭಿರ್ವಾ ಪಿಹಿತಂ ಯಥಾವತ್ | ಸಞ್ಚೀಯತೇ ತಸ್ಯ ಮಲಃ ಸದೋಷಃ ಶನೈಃ ಶನೈಃ ಸಙ್ಕರವಚ್ಚ ನಾಡ್ಯಾಮ್ ||೧೯|| ನಿರುಧ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ಗುದೇ ಪುರೀಷಂ ನಿರೇತಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದಪಿ ಚಾಲ್ಪಮಲ್ಪಮ್ | ಹೃನ್ನಾಭಿಮಧ್ಯೇ ಪರಿವೃದ್ಧಿಮೇತಿ ತಸ್ಯೋದರಂ ಬದ್ಧಗುದಂ ವದನ್ತಿ ||೨೦|| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೭) |
यस्यान्त्रमन्नैरुपलेपिभिर्वा बालाश्मभिर्वा पिहितं यथावत् | सञ्चीयते तस्य मलः सदोषः शनैः शनैः सङ्करवच्च नाड्याम् ||१९|| निरुध्यते तस्य गुदे पुरीषं निरेति कृच्छ्रादपि चाल्पमल्पम् | हृन्नाभिमध्ये परिवृद्धिमेति तस्योदरं बद्धगुदं वदन्ति ||२०|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatodaralakShaNam (21) · Śloka 22
ಶಲ್ಯಂ ತಥಾಽನ್ನೋಪಹಿತಂ ಯದನ್ತ್ರಂ ಭುಕ್ತಂ ಭಿನತ್ತ್ಯಾಗತಮನ್ಯಥಾ ವಾ | ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ರುತೋಽನ್ತ್ರಾತ್ಸಲಿಲಪ್ರಕಾಶಃ ಸ್ರಾವಃ ಸ್ರವೇದ್ವೈ ಗುದತಸ್ತು ಭೂಯಃ ||೨೧|| ನಾಭೇರಧಶ್ಚೋದರಮೇತಿ ವೃದ್ಧಿಂ ನಿಸ್ತುದ್ಯತೇ ದಾಲ್ಯತಿ ಚಾತಿಮಾತ್ರಮ್ | ಏತತ್ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯುದರಂ ಪ್ರದಿಷ್ಟಂ ... |೨೨| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೭) |
शल्यं तथाऽन्नोपहितं यदन्त्रं भुक्तं भिनत्त्यागतमन्यथा वा | तस्मात्स्रुतोऽन्त्रात्सलिलप्रकाशः स्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः ||२१|| नाभेरधश्चोदरमेति वृद्धिं निस्तुद्यते दाल्यति चातिमात्रम् | एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टं ... |२२| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dakodarasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (22-24) · Śloka 24
... ದಕೋದರಂ ಕೀರ್ತಯತೋ ನಿಬೋಧ ||೨೨|| ಯಃ ಸ್ನೇಹಪೀತೋಽಪ್ಯನುವಾಸಿತೋ ವಾ ವಾನ್ತೋ ವಿರಿಕ್ತೋಽಪ್ಯಥವಾ ನಿರೂಢಃ | ಪಿಬೇಜ್ಜಲಂ ಶೀತಲಮಾಶು ತಸ್ಯ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ದೂಷ್ಯನ್ತಿ ಹಿ ತದ್ವಹಾನಿ ||೨೩|| ಸ್ನೇಹೋಪಲಿಪ್ತೇಷ್ವಥವಾಽಪಿ ತೇಷು ದಕೋದರಂ ಪೂರ್ವವದಭ್ಯುಪೈತಿ | ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಹತ್ತತ್ಪರಿವೃತ್ತನಾಭಿಸಮಾತತಂ ಪೂರ್ಣಮಿವಾಮ್ಬುನಾ ಚ | ಯಥಾ ದೃತಿಃ ಕ್ಷುಭ್ಯತಿ ಕಮ್ಪತೇ ಚ ಶಬ್ದಾಯತೇ ಚಾಪಿ ದಕೋದರಂ ತತ್ ||೨೪|| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೭) |
... दकोदरं कीर्तयतो निबोध ||२२|| यः स्नेहपीतोऽप्यनुवासितो वा वान्तो विरिक्तोऽप्यथवा निरूढः | पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्य स्रोतांसि दूष्यन्ति हि तद्वहानि ||२३|| स्नेहोपलिप्तेष्वथवाऽपि तेषु दकोदरं पूर्ववदभ्युपैति | स्निग्धं महत्तत्परिवृत्तनाभिसमाततं पूर्णमिवाम्बुना च | यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते च शब्दायते चापि दकोदरं तत् ||२४|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasya sAdhyAsAdhyavicAraH (25-26) · Śloka 27
ಜನ್ಮನೈವೋದರಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರತಮಂ ಮತಮ್ | ಬಲಿನಸ್ತದಜಾತಾಮ್ಬು ಯತ್ನಸಾಧ್ಯಂ ನವೋತ್ಥಿತಮ್ ||೨೫|| ಪಕ್ಷಾದ್ಬದ್ಧಗುದಂ ತೂರ್ಧ್ವಂ ಸರ್ವಂ ಜಾತೋದಕಂ ತಥಾ | ಪ್ರಾಯೋ ಭವತ್ಯಭಾವಾಯ ಛಿದ್ರಾನ್ತ್ರಂ ಚೋದರಂ ನೃಣಾಮ್ ||೨೬|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೧೩)೦ |೨೭|
जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम् | बलिनस्तदजाताम्बु यत्नसाध्यं नवोत्थितम् ||२५|| पक्षाद्बद्धगुदं तूर्ध्वं सर्वं जातोदकं तथा | प्रायो भवत्यभावाय छिद्रान्त्रं चोदरं नृणाम् ||२६|| (च. चि. अ. १३)० |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAvisheSheNodarasyAsAdhyatvam (27-28) · Śloka 28
ಶೂನಾಕ್ಷಂ ಕುಟಿಲೋಪಸ್ಥಮುಪಕ್ಲಿನ್ನತನುತ್ವಚಮ್ | ಬಲಶೋಣಿತಮಾಂಸಾಗ್ನಿಪರಿಕ್ಷೀಣಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್ ||೨೭|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೧೩) | ಪಾರ್ಶ್ವಭಙ್ಗಾನ್ನವಿದ್ವೇಷಶೋಥಾತೀಸಾರಪೀಡಿತಮ್ | ವಿರಿಕ್ತಂ ಚಾಪ್ಯುದರಿಣಂ ಪೂರ್ಯಮಾಣಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ ||೨೮|| (ಸು. ಸೂ. ಅ. ೩೩) |
शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम् | बलशोणितमांसाग्निपरिक्षीणं च वर्जयेत् ||२७|| (च. चि. अ. १३) | पार्श्वभङ्गान्नविद्वेषशोथातीसारपीडितम् | विरिक्तं चाप्युदरिणं पूर्यमाणं विवर्जयेत् ||२८|| (सु. सू. अ. ३३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 35
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ಉದರನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೩೫||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उदरनिदानं समाप्तम् ||३५||
🔊 Audio coming soon