Adhikarana udarasya vahniduShTijanyatvam (1) · Śloka 1
అథోదరనిదానం | రోగాః సర్వేऽపి మందేऽగ్నౌ సుతరాముదరాణి చ | అజీర్ణాన్మలినైశ్చాన్నైర్జాయంతే మలసంచయాత్ ||1|| (వా. ని. అ. 12) |
अथोदरनिदानम् | रोगाः सर्वेऽपि मन्देऽग्नौ सुतरामुदराणि च | अजीर्णान्मलिनैश्चान्नैर्जायन्ते मलसञ्चयात् ||१|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasamprAptiH (2) · Śloka 2
రుద్ధ్వా స్వేదాంబువాహీని దోషాః స్రోతాంసి సంచితాః | ప్రాణాగ్న్యపానాన్ సందూష్య జనయంత్యుదరం నృణాం ||2|| (చ. చి. అ. 13) |
रुद्ध्वा स्वेदाम्बुवाहीनि दोषाः स्रोतांसि सञ्चिताः | प्राणाग्न्यपानान् सन्दूष्य जनयन्त्युदरं नृणाम् ||२|| (च. चि. अ. १३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarANAM sAmAnyarUpam (3-4) · Śloka 5
ఆధ్మానం గమనేऽశక్తిర్దౌర్బల్యం దుర్బలాగ్నితా | శోథః సదనమంగానాం సంగో వాతపురీషయోః ||3|| దాహస్తంద్రా చ సర్వేషు జఠరేషు భవంతి హి | (సు. ని. అ. 7) | పృథగ్దోషైః సమస్తైశ్చ ప్లీహబద్ధక్షతోదకైః ||4|| సంభవంత్యుదరాణ్యష్టౌ తేషాం లింగం పృథక్ శృణు |5|
आध्मानं गमनेऽशक्तिर्दौर्बल्यं दुर्बलाग्निता | शोथः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः ||३|| दाहस्तन्द्रा च सर्वेषु जठरेषु भवन्ति हि | (सु. नि. अ. ७) | पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः ||४|| सम्भवन्त्युदराण्यष्टौ तेषां लिङ्गं पृथक् शृणु |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtodaralakShaNam (5-8) · Śloka 8
తత్ర వాతోదరే శోథః పాణిపాన్నాభికుక్షిషు ||5|| కుక్షిపార్శ్వోదరకటీపృష్ఠరుక్ పర్వభేదనం | శుష్కకాసోऽంగమర్దోऽధోగురుతా మలసంగ్రహః ||6|| శ్యావారుణత్వగాదిత్వమకస్మాద్వృద్ధిహ్రాసవత్ | సతోదభేదముదరం తనుకృష్ణసిరాతతం ||7|| ఆధ్మాతదృతివచ్ఛబ్దమాహతం ప్రకరోతి చ | వాయుశ్చాత్ర సరుక్శబ్దో విచరేత్ సర్వతో గతిః ||8|| (వా. ని. అ. 12) |
तत्र वातोदरे शोथः पाणिपान्नाभिकुक्षिषु ||५|| कुक्षिपार्श्वोदरकटीपृष्ठरुक् पर्वभेदनम् | शुष्ककासोऽङ्गमर्दोऽधोगुरुता मलसङ्ग्रहः ||६|| श्यावारुणत्वगादित्वमकस्माद्वृद्धिह्रासवत् | सतोदभेदमुदरं तनुकृष्णसिराततम् ||७|| आध्मातदृतिवच्छब्दमाहतं प्रकरोति च | वायुश्चात्र सरुक्शब्दो विचरेत् सर्वतो गतिः ||८|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikodaralakShaNam (9-10) · Śloka 10
పిత్తోదరే జ్వరో మూర్ఛా దాహస్తృట్ కటుకాస్యతా | భ్రమోऽతిసారః పీతత్వం త్వగాదావుదరం హరిత్ ||9|| పీతతామ్రసిరానద్ధం సస్వేదం సోష్మ దహ్యతే | ధూమాయతే మృదుస్పర్శం క్షిప్రపాకం ప్రదూయతే ||10|| (వా. ని. అ. 12) |
पित्तोदरे ज्वरो मूर्छा दाहस्तृट् कटुकास्यता | भ्रमोऽतिसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित् ||९|| पीतताम्रसिरानद्धं सस्वेदं सोष्म दह्यते | धूमायते मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं प्रदूयते ||१०|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikodaralakShaNaM, sannipAtodaralakShaNaM ca (11-14) · Śloka 14
శ్లేష్మోదరేऽంగసదనం స్వాపశ్వయథుగౌరవం | నిద్రోత్క్లేశోऽరుచిః శ్వాసః కాసః శుక్లత్వగాదితా ||11|| ఉదరం స్తిమితం స్నిగ్ధం శుక్లరాజీతతం మహత్ | చిరాభివృద్ధం కఠినం శీతస్పర్శం గురు స్థిరం ||12|| (వా. ని. అ. 12) | స్త్రియోऽన్నపానం నఖలోమమూత్రవిడార్తవైర్యుక్తమసాధువృత్తాః | యస్మై ప్రయచ్ఛంత్యరయో గరాంశ్చ దుష్టాంబుదూషీవిషసేవనాద్వా ||13|| తేనాశు రక్తం కుపితాశ్చ దోషాః కుర్యుః సుఘోరం జఠరం త్రిలింగం | తచ్ఛీతవాతే భృశదుర్దినే చ విశేషతః కుప్యతి దహ్యతే చ ||14|| స చాతురో ముహ్యతి హి ప్రసక్తం పాండుః కృశః శుష్యతి తృష్ణయా చ | దూష్యోదరం కీర్తితమేతదేవ ...|| (సు. ని. అ. 7) |
श्लेष्मोदरेऽङ्गसदनं स्वापश्वयथुगौरवम् | निद्रोत्क्लेशोऽरुचिः श्वासः कासः शुक्लत्वगादिता ||११|| उदरं स्तिमितं स्निग्धं शुक्लराजीततं महत् | चिराभिवृद्धं कठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम् ||१२|| (वा. नि. अ. १२) | स्त्रियोऽन्नपानं नखलोममूत्रविडार्तवैर्युक्तमसाधुवृत्ताः | यस्मै प्रयच्छन्त्यरयो गरांश्च दुष्टाम्बुदूषीविषसेवनाद्वा ||१३|| तेनाशु रक्तं कुपिताश्च दोषाः कुर्युः सुघोरं जठरं त्रिलिङ्गम् | तच्छीतवाते भृशदुर्दिने च विशेषतः कुप्यति दह्यते च ||१४|| स चातुरो मुह्यति हि प्रसक्तं पाण्डुः कृशः शुष्यति तृष्णया च | दूष्योदरं कीर्तितमेतदेव ...|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodaralakShaNam (15-17) · Śloka 17
... ప్లీహోదరం కీర్తయతో నిబోధ ||15|| విదాహ్యభిష్యందిరతస్య జంతోః ప్రదుష్టమత్యర్థమసృక్ కఫశ్చ | ప్లీహాభివృద్ధిం కురుతః ప్రవృద్ధౌ ప్లీహోత్థమేతజ్జఠరం వదంతి ||16|| తద్వామపార్శ్వే పరివృద్ధిమేతి విశేషతః సీదతి చాతురోऽత్ర | మందజ్వరాగ్నిః కఫపిత్తలింగైరుపద్రుతః క్షీణబలోऽతిపాండుః | సవ్యాన్యపార్శ్వే యకృతి ప్రవృద్ధే జ్ఞేయం యకృద్దాల్యుదరం తదేవ ||17|| (సు. ని. అ. 7) |
... प्लीहोदरं कीर्तयतो निबोध ||१५|| विदाह्यभिष्यन्दिरतस्य जन्तोः प्रदुष्टमत्यर्थमसृक् कफश्च | प्लीहाभिवृद्धिं कुरुतः प्रवृद्धौ प्लीहोत्थमेतज्जठरं वदन्ति ||१६|| तद्वामपार्श्वे परिवृद्धिमेति विशेषतः सीदति चातुरोऽत्र | मन्दज्वराग्निः कफपित्तलिङ्गैरुपद्रुतः क्षीणबलोऽतिपाण्डुः | सव्यान्यपार्श्वे यकृति प्रवृद्धे ज्ञेयं यकृद्दाल्युदरं तदेव ||१७|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodare doShasambandhena lakShaNAni (18) · Śloka 18
ఉదావర్తరుజానాహైర్మోహతృడ్దహనజ్వరైః | గౌరవారుచికాఠిన్యైర్విద్యాత్తత్ర మలాన్ క్రమాత్ ||18|| (వా. ని. అ. 12) |
उदावर्तरुजानाहैर्मोहतृड्दहनज्वरैः | गौरवारुचिकाठिन्यैर्विद्यात्तत्र मलान् क्रमात् ||१८|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baddhagudodaralakShaNam (19-20) · Śloka 20
యస్యాంత్రమన్నైరుపలేపిభిర్వా బాలాశ్మభిర్వా పిహితం యథావత్ | సంచీయతే తస్య మలః సదోషః శనైః శనైః సంకరవచ్చ నాడ్యాం ||19|| నిరుధ్యతే తస్య గుదే పురీషం నిరేతి కృచ్ఛ్రాదపి చాల్పమల్పం | హృన్నాభిమధ్యే పరివృద్ధిమేతి తస్యోదరం బద్ధగుదం వదంతి ||20|| (సు. ని. అ. 7) |
यस्यान्त्रमन्नैरुपलेपिभिर्वा बालाश्मभिर्वा पिहितं यथावत् | सञ्चीयते तस्य मलः सदोषः शनैः शनैः सङ्करवच्च नाड्याम् ||१९|| निरुध्यते तस्य गुदे पुरीषं निरेति कृच्छ्रादपि चाल्पमल्पम् | हृन्नाभिमध्ये परिवृद्धिमेति तस्योदरं बद्धगुदं वदन्ति ||२०|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatodaralakShaNam (21) · Śloka 22
శల్యం తథాऽన్నోపహితం యదంత్రం భుక్తం భినత్త్యాగతమన్యథా వా | తస్మాత్స్రుతోऽంత్రాత్సలిలప్రకాశః స్రావః స్రవేద్వై గుదతస్తు భూయః ||21|| నాభేరధశ్చోదరమేతి వృద్ధిం నిస్తుద్యతే దాల్యతి చాతిమాత్రం | ఏతత్ పరిస్రావ్యుదరం ప్రదిష్టం ... |22| (సు. ని. అ. 7) |
शल्यं तथाऽन्नोपहितं यदन्त्रं भुक्तं भिनत्त्यागतमन्यथा वा | तस्मात्स्रुतोऽन्त्रात्सलिलप्रकाशः स्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः ||२१|| नाभेरधश्चोदरमेति वृद्धिं निस्तुद्यते दाल्यति चातिमात्रम् | एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टं ... |२२| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dakodarasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (22-24) · Śloka 24
... దకోదరం కీర్తయతో నిబోధ ||22|| యః స్నేహపీతోऽప్యనువాసితో వా వాంతో విరిక్తోऽప్యథవా నిరూఢః | పిబేజ్జలం శీతలమాశు తస్య స్రోతాంసి దూష్యంతి హి తద్వహాని ||23|| స్నేహోపలిప్తేష్వథవాऽపి తేషు దకోదరం పూర్వవదభ్యుపైతి | స్నిగ్ధం మహత్తత్పరివృత్తనాభిసమాతతం పూర్ణమివాంబునా చ | యథా దృతిః క్షుభ్యతి కంపతే చ శబ్దాయతే చాపి దకోదరం తత్ ||24|| (సు. ని. అ. 7) |
... दकोदरं कीर्तयतो निबोध ||२२|| यः स्नेहपीतोऽप्यनुवासितो वा वान्तो विरिक्तोऽप्यथवा निरूढः | पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्य स्रोतांसि दूष्यन्ति हि तद्वहानि ||२३|| स्नेहोपलिप्तेष्वथवाऽपि तेषु दकोदरं पूर्ववदभ्युपैति | स्निग्धं महत्तत्परिवृत्तनाभिसमाततं पूर्णमिवाम्बुना च | यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते च शब्दायते चापि दकोदरं तत् ||२४|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasya sAdhyAsAdhyavicAraH (25-26) · Śloka 27
జన్మనైవోదరం సర్వం ప్రాయః కృచ్ఛ్రతమం మతం | బలినస్తదజాతాంబు యత్నసాధ్యం నవోత్థితం ||25|| పక్షాద్బద్ధగుదం తూర్ధ్వం సర్వం జాతోదకం తథా | ప్రాయో భవత్యభావాయ ఛిద్రాంత్రం చోదరం నృణాం ||26|| (చ. చి. అ. 13)0 |27|
जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम् | बलिनस्तदजाताम्बु यत्नसाध्यं नवोत्थितम् ||२५|| पक्षाद्बद्धगुदं तूर्ध्वं सर्वं जातोदकं तथा | प्रायो भवत्यभावाय छिद्रान्त्रं चोदरं नृणाम् ||२६|| (च. चि. अ. १३)० |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAvisheSheNodarasyAsAdhyatvam (27-28) · Śloka 28
శూనాక్షం కుటిలోపస్థముపక్లిన్నతనుత్వచం | బలశోణితమాంసాగ్నిపరిక్షీణం చ వర్జయేత్ ||27|| (చ. చి. అ. 13) | పార్శ్వభంగాన్నవిద్వేషశోథాతీసారపీడితం | విరిక్తం చాప్యుదరిణం పూర్యమాణం వివర్జయేత్ ||28|| (సు. సూ. అ. 33) |
शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम् | बलशोणितमांसाग्निपरिक्षीणं च वर्जयेत् ||२७|| (च. चि. अ. १३) | पार्श्वभङ्गान्नविद्वेषशोथातीसारपीडितम् | विरिक्तं चाप्युदरिणं पूर्यमाणं विवर्जयेत् ||२८|| (सु. सू. अ. ३३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 35
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే ఉదరనిదానం సమాప్తం ||35||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उदरनिदानं समाप्तम् ||३५||
🔊 Audio coming soon