Adhikarana udarasya vahniduShTijanyatvam (1) · Śloka 1
অথোদরনিদানম্ | রোগাঃ সর্বেঽপি মন্দেঽগ্নৌ সুতরামুদরাণি চ | অজীর্ণান্মলিনৈশ্চান্নৈর্জাযন্তে মলসঞ্চযাত্ ||১|| (বা. নি. অ. ১২) |
अथोदरनिदानम् | रोगाः सर्वेऽपि मन्देऽग्नौ सुतरामुदराणि च | अजीर्णान्मलिनैश्चान्नैर्जायन्ते मलसञ्चयात् ||१|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasamprAptiH (2) · Śloka 2
রুদ্ধ্বা স্বেদাম্বুবাহীনি দোষাঃ স্রোতাংসি সঞ্চিতাঃ | প্রাণাগ্ন্যপানান্ সন্দূষ্য জনযন্ত্যুদরং নৃণাম্ ||২|| (চ. চি. অ. ১৩) |
रुद्ध्वा स्वेदाम्बुवाहीनि दोषाः स्रोतांसि सञ्चिताः | प्राणाग्न्यपानान् सन्दूष्य जनयन्त्युदरं नृणाम् ||२|| (च. चि. अ. १३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarANAM sAmAnyarUpam (3-4) · Śloka 5
আধ্মানং গমনেঽশক্তির্দৌর্বল্যং দুর্বলাগ্নিতা | শোথঃ সদনমঙ্গানাং সঙ্গো বাতপুরীষযোঃ ||৩|| দাহস্তন্দ্রা চ সর্বেষু জঠরেষু ভবন্তি হি | (সু. নি. অ. ৭) | পৃথগ্দোষৈঃ সমস্তৈশ্চ প্লীহবদ্ধক্ষতোদকৈঃ ||৪|| সম্ভবন্ত্যুদরাণ্যষ্টৌ তেষাং লিঙ্গং পৃথক্ শৃণু |৫|
आध्मानं गमनेऽशक्तिर्दौर्बल्यं दुर्बलाग्निता | शोथः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः ||३|| दाहस्तन्द्रा च सर्वेषु जठरेषु भवन्ति हि | (सु. नि. अ. ७) | पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः ||४|| सम्भवन्त्युदराण्यष्टौ तेषां लिङ्गं पृथक् शृणु |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtodaralakShaNam (5-8) · Śloka 8
তত্র বাতোদরে শোথঃ পাণিপান্নাভিকুক্ষিষু ||৫|| কুক্ষিপার্শ্বোদরকটীপৃষ্ঠরুক্ পর্বভেদনম্ | শুষ্ককাসোঽঙ্গমর্দোঽধোগুরুতা মলসঙ্গ্রহঃ ||৬|| শ্যাবারুণত্বগাদিত্বমকস্মাদ্বৃদ্ধিহ্রাসবত্ | সতোদভেদমুদরং তনুকৃষ্ণসিরাততম্ ||৭|| আধ্মাতদৃতিবচ্ছব্দমাহতং প্রকরোতি চ | বাযুশ্চাত্র সরুক্শব্দো বিচরেত্ সর্বতো গতিঃ ||৮|| (বা. নি. অ. ১২) |
तत्र वातोदरे शोथः पाणिपान्नाभिकुक्षिषु ||५|| कुक्षिपार्श्वोदरकटीपृष्ठरुक् पर्वभेदनम् | शुष्ककासोऽङ्गमर्दोऽधोगुरुता मलसङ्ग्रहः ||६|| श्यावारुणत्वगादित्वमकस्माद्वृद्धिह्रासवत् | सतोदभेदमुदरं तनुकृष्णसिराततम् ||७|| आध्मातदृतिवच्छब्दमाहतं प्रकरोति च | वायुश्चात्र सरुक्शब्दो विचरेत् सर्वतो गतिः ||८|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikodaralakShaNam (9-10) · Śloka 10
পিত্তোদরে জ্বরো মূর্ছা দাহস্তৃট্ কটুকাস্যতা | ভ্রমোঽতিসারঃ পীতত্বং ত্বগাদাবুদরং হরিত্ ||৯|| পীততাম্রসিরানদ্ধং সস্বেদং সোষ্ম দহ্যতে | ধূমাযতে মৃদুস্পর্শং ক্ষিপ্রপাকং প্রদূযতে ||১০|| (বা. নি. অ. ১২) |
पित्तोदरे ज्वरो मूर्छा दाहस्तृट् कटुकास्यता | भ्रमोऽतिसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित् ||९|| पीतताम्रसिरानद्धं सस्वेदं सोष्म दह्यते | धूमायते मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं प्रदूयते ||१०|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikodaralakShaNaM, sannipAtodaralakShaNaM ca (11-14) · Śloka 14
শ্লেষ্মোদরেঽঙ্গসদনং স্বাপশ্বযথুগৌরবম্ | নিদ্রোত্ক্লেশোঽরুচিঃ শ্বাসঃ কাসঃ শুক্লত্বগাদিতা ||১১|| উদরং স্তিমিতং স্নিগ্ধং শুক্লরাজীততং মহত্ | চিরাভিবৃদ্ধং কঠিনং শীতস্পর্শং গুরু স্থিরম্ ||১২|| (বা. নি. অ. ১২) | স্ত্রিযোঽন্নপানং নখলোমমূত্রবিডার্তবৈর্যুক্তমসাধুবৃত্তাঃ | যস্মৈ প্রযচ্ছন্ত্যরযো গরাংশ্চ দুষ্টাম্বুদূষীবিষসেবনাদ্বা ||১৩|| তেনাশু রক্তং কুপিতাশ্চ দোষাঃ কুর্যুঃ সুঘোরং জঠরং ত্রিলিঙ্গম্ | তচ্ছীতবাতে ভৃশদুর্দিনে চ বিশেষতঃ কুপ্যতি দহ্যতে চ ||১৪|| স চাতুরো মুহ্যতি হি প্রসক্তং পাণ্ডুঃ কৃশঃ শুষ্যতি তৃষ্ণযা চ | দূষ্যোদরং কীর্তিতমেতদেব ...|| (সু. নি. অ. ৭) |
श्लेष्मोदरेऽङ्गसदनं स्वापश्वयथुगौरवम् | निद्रोत्क्लेशोऽरुचिः श्वासः कासः शुक्लत्वगादिता ||११|| उदरं स्तिमितं स्निग्धं शुक्लराजीततं महत् | चिराभिवृद्धं कठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम् ||१२|| (वा. नि. अ. १२) | स्त्रियोऽन्नपानं नखलोममूत्रविडार्तवैर्युक्तमसाधुवृत्ताः | यस्मै प्रयच्छन्त्यरयो गरांश्च दुष्टाम्बुदूषीविषसेवनाद्वा ||१३|| तेनाशु रक्तं कुपिताश्च दोषाः कुर्युः सुघोरं जठरं त्रिलिङ्गम् | तच्छीतवाते भृशदुर्दिने च विशेषतः कुप्यति दह्यते च ||१४|| स चातुरो मुह्यति हि प्रसक्तं पाण्डुः कृशः शुष्यति तृष्णया च | दूष्योदरं कीर्तितमेतदेव ...|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodaralakShaNam (15-17) · Śloka 17
... প্লীহোদরং কীর্তযতো নিবোধ ||১৫|| বিদাহ্যভিষ্যন্দিরতস্য জন্তোঃ প্রদুষ্টমত্যর্থমসৃক্ কফশ্চ | প্লীহাভিবৃদ্ধিং কুরুতঃ প্রবৃদ্ধৌ প্লীহোত্থমেতজ্জঠরং বদন্তি ||১৬|| তদ্বামপার্শ্বে পরিবৃদ্ধিমেতি বিশেষতঃ সীদতি চাতুরোঽত্র | মন্দজ্বরাগ্নিঃ কফপিত্তলিঙ্গৈরুপদ্রুতঃ ক্ষীণবলোঽতিপাণ্ডুঃ | সব্যান্যপার্শ্বে যকৃতি প্রবৃদ্ধে জ্ঞেযং যকৃদ্দাল্যুদরং তদেব ||১৭|| (সু. নি. অ. ৭) |
... प्लीहोदरं कीर्तयतो निबोध ||१५|| विदाह्यभिष्यन्दिरतस्य जन्तोः प्रदुष्टमत्यर्थमसृक् कफश्च | प्लीहाभिवृद्धिं कुरुतः प्रवृद्धौ प्लीहोत्थमेतज्जठरं वदन्ति ||१६|| तद्वामपार्श्वे परिवृद्धिमेति विशेषतः सीदति चातुरोऽत्र | मन्दज्वराग्निः कफपित्तलिङ्गैरुपद्रुतः क्षीणबलोऽतिपाण्डुः | सव्यान्यपार्श्वे यकृति प्रवृद्धे ज्ञेयं यकृद्दाल्युदरं तदेव ||१७|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plIhodare doShasambandhena lakShaNAni (18) · Śloka 18
উদাবর্তরুজানাহৈর্মোহতৃড্দহনজ্বরৈঃ | গৌরবারুচিকাঠিন্যৈর্বিদ্যাত্তত্র মলান্ ক্রমাত্ ||১৮|| (বা. নি. অ. ১২) |
उदावर्तरुजानाहैर्मोहतृड्दहनज्वरैः | गौरवारुचिकाठिन्यैर्विद्यात्तत्र मलान् क्रमात् ||१८|| (वा. नि. अ. १२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baddhagudodaralakShaNam (19-20) · Śloka 20
যস্যান্ত্রমন্নৈরুপলেপিভির্বা বালাশ্মভির্বা পিহিতং যথাবত্ | সঞ্চীযতে তস্য মলঃ সদোষঃ শনৈঃ শনৈঃ সঙ্করবচ্চ নাড্যাম্ ||১৯|| নিরুধ্যতে তস্য গুদে পুরীষং নিরেতি কৃচ্ছ্রাদপি চাল্পমল্পম্ | হৃন্নাভিমধ্যে পরিবৃদ্ধিমেতি তস্যোদরং বদ্ধগুদং বদন্তি ||২০|| (সু. নি. অ. ৭) |
यस्यान्त्रमन्नैरुपलेपिभिर्वा बालाश्मभिर्वा पिहितं यथावत् | सञ्चीयते तस्य मलः सदोषः शनैः शनैः सङ्करवच्च नाड्याम् ||१९|| निरुध्यते तस्य गुदे पुरीषं निरेति कृच्छ्रादपि चाल्पमल्पम् | हृन्नाभिमध्ये परिवृद्धिमेति तस्योदरं बद्धगुदं वदन्ति ||२०|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatodaralakShaNam (21) · Śloka 22
শল্যং তথাঽন্নোপহিতং যদন্ত্রং ভুক্তং ভিনত্ত্যাগতমন্যথা বা | তস্মাত্স্রুতোঽন্ত্রাত্সলিলপ্রকাশঃ স্রাবঃ স্রবেদ্বৈ গুদতস্তু ভূযঃ ||২১|| নাভেরধশ্চোদরমেতি বৃদ্ধিং নিস্তুদ্যতে দাল্যতি চাতিমাত্রম্ | এতত্ পরিস্রাব্যুদরং প্রদিষ্টং ... |২২| (সু. নি. অ. ৭) |
शल्यं तथाऽन्नोपहितं यदन्त्रं भुक्तं भिनत्त्यागतमन्यथा वा | तस्मात्स्रुतोऽन्त्रात्सलिलप्रकाशः स्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः ||२१|| नाभेरधश्चोदरमेति वृद्धिं निस्तुद्यते दाल्यति चातिमात्रम् | एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टं ... |२२| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dakodarasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (22-24) · Śloka 24
... দকোদরং কীর্তযতো নিবোধ ||২২|| যঃ স্নেহপীতোঽপ্যনুবাসিতো বা বান্তো বিরিক্তোঽপ্যথবা নিরূঢঃ | পিবেজ্জলং শীতলমাশু তস্য স্রোতাংসি দূষ্যন্তি হি তদ্বহানি ||২৩|| স্নেহোপলিপ্তেষ্বথবাঽপি তেষু দকোদরং পূর্ববদভ্যুপৈতি | স্নিগ্ধং মহত্তত্পরিবৃত্তনাভিসমাততং পূর্ণমিবাম্বুনা চ | যথা দৃতিঃ ক্ষুভ্যতি কম্পতে চ শব্দাযতে চাপি দকোদরং তত্ ||২৪|| (সু. নি. অ. ৭) |
... दकोदरं कीर्तयतो निबोध ||२२|| यः स्नेहपीतोऽप्यनुवासितो वा वान्तो विरिक्तोऽप्यथवा निरूढः | पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्य स्रोतांसि दूष्यन्ति हि तद्वहानि ||२३|| स्नेहोपलिप्तेष्वथवाऽपि तेषु दकोदरं पूर्ववदभ्युपैति | स्निग्धं महत्तत्परिवृत्तनाभिसमाततं पूर्णमिवाम्बुना च | यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते च शब्दायते चापि दकोदरं तत् ||२४|| (सु. नि. अ. ७) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasya sAdhyAsAdhyavicAraH (25-26) · Śloka 27
জন্মনৈবোদরং সর্বং প্রাযঃ কৃচ্ছ্রতমং মতম্ | বলিনস্তদজাতাম্বু যত্নসাধ্যং নবোত্থিতম্ ||২৫|| পক্ষাদ্বদ্ধগুদং তূর্ধ্বং সর্বং জাতোদকং তথা | প্রাযো ভবত্যভাবায ছিদ্রান্ত্রং চোদরং নৃণাম্ ||২৬|| (চ. চি. অ. ১৩)০ |২৭|
जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम् | बलिनस्तदजाताम्बु यत्नसाध्यं नवोत्थितम् ||२५|| पक्षाद्बद्धगुदं तूर्ध्वं सर्वं जातोदकं तथा | प्रायो भवत्यभावाय छिद्रान्त्रं चोदरं नृणाम् ||२६|| (च. चि. अ. १३)० |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAvisheSheNodarasyAsAdhyatvam (27-28) · Śloka 28
শূনাক্ষং কুটিলোপস্থমুপক্লিন্নতনুত্বচম্ | বলশোণিতমাংসাগ্নিপরিক্ষীণং চ বর্জযেত্ ||২৭|| (চ. চি. অ. ১৩) | পার্শ্বভঙ্গান্নবিদ্বেষশোথাতীসারপীডিতম্ | বিরিক্তং চাপ্যুদরিণং পূর্যমাণং বিবর্জযেত্ ||২৮|| (সু. সূ. অ. ৩৩) |
शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम् | बलशोणितमांसाग्निपरिक्षीणं च वर्जयेत् ||२७|| (च. चि. अ. १३) | पार्श्वभङ्गान्नविद्वेषशोथातीसारपीडितम् | विरिक्तं चाप्युदरिणं पूर्यमाणं विवर्जयेत् ||२८|| (सु. सू. अ. ३३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 35
ইতি শ্রীমাধবকরবিরচিতে মাধবনিদানে উদরনিদানং সমাপ্তম্ ||৩৫||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उदरनिदानं समाप्तम् ||३५||
🔊 Audio coming soon