Adhikarana udAvartanidAnam (1) · Śloka 1
অথোদাবর্তানাহনিদানম্ | বাতবিণ্মূত্রজৃম্ভাশ্রুক্ষবোদ্গারবমীন্দ্রিযৈঃ | ক্ষুত্তৃষ্ণোচ্ছ্বাসনিদ্রাণাং ধৃত্যোদাবর্তসম্ভবঃ ||১||
अथोदावर्तानाहनिदानम् | वातविण्मूत्रजृम्भाश्रुक्षवोद्गारवमीन्द्रियैः | क्षुत्तृष्णोच्छ्वासनिद्राणां धृत्योदावर्तसम्भवः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtanirodhaja-purIShanirodhaja-mUtranirodhaja-jRumbhopaghAtaja-bAShpanirodhaja-kShavathunirodhaja-udgAranirodhaja-chardinigrahaja-shukranirodhaja-kShudhAnirodhaja-tRuShNAvighAtaja-niHshvAsavinigrahaja-nidrAbhighAtajodAvartalakShaNam (2-12) · Śloka 12
বাতমূত্রপুরীষাণাং সঙ্গো ধ্মানং ক্লমো রুজা | জঠরে বাতজাশ্চান্যে রোগাঃ স্যুর্বাতনিগ্রহাত্ ||২|| (চ. সূ. অ. ৭) | আটোপশূলৌ পরিকর্তিকা চ সঙ্গঃ পুরীষস্য তথোর্ধ্ববাতঃ | পুরীষমাস্যাদথবা নিরেতি পুরীষবেগেঽভিহতে নরস্য ||৩|| (সু. উ. তং. অ. ৫৫) | বস্তিমেহনযোঃ শূলং মূত্রকৃচ্ছ্রং শিরোরুজা | বিনামো বঙ্ক্ষণানাহঃ স্যাল্লিঙ্গং মূত্রনিগ্রহে ||৪|| (চ. সূ. অ. ৭) | মন্যাগলস্তম্ভশিরোবিকারা জৃম্ভোপঘাতাত্ পবনাত্মকাঃ স্যুঃ | তথাঽক্ষিনাসাবদনামযাশ্চ ভবন্তি তীব্রাঃ সহ কর্ণরোগৈঃ ||৫|| আনন্দজং বাঽপ্যথ শোকজং বা নেত্রোদকং প্রাপ্তমমুঞ্চতো হি | শিরোগুরুত্বং নযনামযাশ্চ ভবন্তি তীব্রাঃ সহ পীনসেন ||৬|| (সু. উ. তং. অ. ৫৫) | মন্যাস্তম্ভঃ শিরঃশূলমর্দিতার্ধাবভেদকৌ | ইন্দ্রিযাণাং চ দৌর্বল্যং ক্ষবথোঃ স্যাদ্বিধারণাত্ ||৭|| (চ. সূ. অ. ৭) | কণ্ঠাস্যপূর্ণত্বমতীব তোদঃ কূজশ্চ বাযোরথবাঽপ্রবৃত্তিঃ | উদ্গারবেগেঽভিহতে ভবন্তি ঘোরা বিকারাঃ পবনপ্রসূতাঃ ||৮|| (সু. উ. তং. অ. ৫৫) | কণ্ডূকোঠারুচিব্যঙ্গশোথপাণ্ড্বামযজ্বরাঃ | কুষ্ঠবীসর্পহৃল্লাসাশ্ছর্দিনিগ্রহজা গদাঃ ||৯|| (চ. সূ. অ. ৭) | মূত্রাশযে বৈ গুদমুষ্কযোশ্চ শোথো রুজা মূত্রবিনিগ্রহশ্চ | শুক্রাশ্মরী তত্স্রবণং ভবেচ্চ তে তে বিকারা বিহতে চ শুক্রে ||১০|| তন্দ্রাঙ্গমর্দাবরুচিঃ শ্রমশ্চ ক্ষুধাভিঘাতাত্ কৃশতা চ দৃষ্টেঃ | কণ্ঠাস্যশোষঃ শ্রবণাবরোধস্তৃষ্ণাবিঘাতাদ্ধৃদযে ব্যথা চ ||১১|| শ্রান্তস্য নিঃশ্বাসবিনিগ্রহেণ হৃদ্রোগমোহাবথবাঽপি গুল্মঃ | জৃম্ভাঽঙ্গমর্দোঽক্ষিশিরোঽতিজাড্যং নিদ্রাভিঘাতাদথবাঽপি তন্দ্রা ||১২|| (সু. উ. তং. অ. ৫৫) |
वातमूत्रपुरीषाणां सङ्गो ध्मानं क्लमो रुजा | जठरे वातजाश्चान्ये रोगाः स्युर्वातनिग्रहात् ||२|| (च. सू. अ. ७) | आटोपशूलौ परिकर्तिका च सङ्गः पुरीषस्य तथोर्ध्ववातः | पुरीषमास्यादथवा निरेति पुरीषवेगेऽभिहते नरस्य ||३|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | बस्तिमेहनयोः शूलं मूत्रकृच्छ्रं शिरोरुजा | विनामो वङ्क्षणानाहः स्याल्लिङ्गं मूत्रनिग्रहे ||४|| (च. सू. अ. ७) | मन्यागलस्तम्भशिरोविकारा जृम्भोपघातात् पवनात्मकाः स्युः | तथाऽक्षिनासावदनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह कर्णरोगैः ||५|| आनन्दजं वाऽप्यथ शोकजं वा नेत्रोदकं प्राप्तममुञ्चतो हि | शिरोगुरुत्वं नयनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह पीनसेन ||६|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | मन्यास्तम्भः शिरःशूलमर्दितार्धावभेदकौ | इन्द्रियाणां च दौर्बल्यं क्षवथोः स्याद्विधारणात् ||७|| (च. सू. अ. ७) | कण्ठास्यपूर्णत्वमतीव तोदः कूजश्च वायोरथवाऽप्रवृत्तिः | उद्गारवेगेऽभिहते भवन्ति घोरा विकाराः पवनप्रसूताः ||८|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | कण्डूकोठारुचिव्यङ्गशोथपाण्ड्वामयज्वराः | कुष्ठवीसर्पहृल्लासाश्छर्दिनिग्रहजा गदाः ||९|| (च. सू. अ. ७) | मूत्राशये वै गुदमुष्कयोश्च शोथो रुजा मूत्रविनिग्रहश्च | शुक्राश्मरी तत्स्रवणं भवेच्च ते ते विकारा विहते च शुक्रे ||१०|| तन्द्राङ्गमर्दावरुचिः श्रमश्च क्षुधाभिघातात् कृशता च दृष्टेः | कण्ठास्यशोषः श्रवणावरोधस्तृष्णाविघाताद्धृदये व्यथा च ||११|| श्रान्तस्य निःश्वासविनिग्रहेण हृद्रोगमोहावथवाऽपि गुल्मः | जृम्भाऽङ्गमर्दोऽक्षिशिरोऽतिजाड्यं निद्राभिघातादथवाऽपि तन्द्रा ||१२|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShAdikupitavAtajodAvartasya nidAna-samprApti-lakShaNAni (13-16) · Śloka 16
বাযুঃ কোষ্ঠানুগো রূক্ষৈঃ কষাযকটুতিক্তকৈঃ | ভোজনঃ কুপিতঃ সদ্য উদাবর্তং করোতি হি ||১৩|| বাতমূত্রপুরীষাসৃক্কফমেদোবহানি বৈ | স্রোতাংস্যুদাবর্তযতি পুরীষং চাতিবর্তযেত্ ||১৪|| ততো হৃদ্বস্তিশূলার্তো হৃল্লাসারতিপীডিতঃ | বাতমূত্রপুরীষাণি কৃচ্ছ্রেণ লভতে নরঃ ||১৫|| শ্বাসকাসপ্রতিশ্যাযদাহমোহতৃষাজ্বরান্ | বমিহিক্কাশিরোরোগমনঃশ্রবণবিভ্রমান্ | বহূনন্যাংশ্চ লভতে বিকারান্ বাতকোপজান্ ||১৬|| (সু. উ. তং. অ. ৫৫) |
वायुः कोष्ठानुगो रूक्षैः कषायकटुतिक्तकैः | भोजनः कुपितः सद्य उदावर्तं करोति हि ||१३|| वातमूत्रपुरीषासृक्कफमेदोवहानि वै | स्रोतांस्युदावर्तयति पुरीषं चातिवर्तयेत् ||१४|| ततो हृद्बस्तिशूलार्तो हृल्लासारतिपीडितः | वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण लभते नरः ||१५|| श्वासकासप्रतिश्यायदाहमोहतृषाज्वरान् | वमिहिक्काशिरोरोगमनःश्रवणविभ्रमान् | बहूनन्यांश्च लभते विकारान् वातकोपजान् ||१६|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnAhalakShaNam (17-20) · Śloka 20
আমং শকৃদ্বা নিচিতং ক্রমেণ ভূযো বিবদ্ধং বিগুণানিলেন | প্রবর্তমানং ন যথাস্বমেনং বিকারমানাহমুদাহরন্তি ||১৭|| তস্মিন্ ভবন্ত্যামসমুদ্ভবে তু তৃষ্ণাপ্রতিশ্যাযশিরোবিদাহাঃ | আমাশযে শূলমথো গুরুত্বং হৃত্স্তম্ভ উদ্গারবিঘাতনং চ ||১৮|| স্তম্ভঃ কটীপৃষ্ঠপুরীষমূত্রে শূলোঽথ মূর্ছা শকৃতশ্চ ছর্দিঃ | শোথশ্চ পক্বাশযজে ভবন্তি তথাঽলসোক্তানি চ লক্ষণানি ||১৯|| (সু. উ. তং. অ. ৫৬) | তৃষ্ণার্দিতং পরিক্লিষ্টং ক্ষীণং শূলৈরভিদ্রুতম্ | শকৃদ্বমন্তং মতিমানুদাবর্তিনমুত্সৃজেত্ ||২০|| (সু. উ. তং. অ. ৫৫) |
आमं शकृद्वा निचितं क्रमेण भूयो विबद्धं विगुणानिलेन | प्रवर्तमानं न यथास्वमेनं विकारमानाहमुदाहरन्ति ||१७|| तस्मिन् भवन्त्यामसमुद्भवे तु तृष्णाप्रतिश्यायशिरोविदाहाः | आमाशये शूलमथो गुरुत्वं हृत्स्तम्भ उद्गारविघातनं च ||१८|| स्तम्भः कटीपृष्ठपुरीषमूत्रे शूलोऽथ मूर्छा शकृतश्च छर्दिः | शोथश्च पक्वाशयजे भवन्ति तथाऽलसोक्तानि च लक्षणानि ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ५६) | तृष्णार्दितं परिक्लिष्टं क्षीणं शूलैरभिद्रुतम् | शकृद्वमन्तं मतिमानुदावर्तिनमुत्सृजेत् ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ইতি শ্রীমাধবকরবিরচিতে মাধবনিদানে উদাবর্তানাহনিদানং সমাপ্তম্ ||২৭||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उदावर्तानाहनिदानं समाप्तम् ||२७||
🔊 Audio coming soon