Adhikarana gulmasya nidAnabhedasthAnAni (1) · Śloka 1
অথ গুল্মনিদানম্ | দুষ্টা বাতাদযোঽত্যর্থং মিথ্যাহারবিহারতঃ | কুর্বন্তি পঞ্চধা গুল্মং কোষ্ঠান্তর্গ্রন্থিরূপিণম্ | তস্য পঞ্চবিধং স্থানং পার্শ্বহৃন্নাভিবস্তযঃ ||১||
अथ गुल्मनिदानम् | दुष्टा वातादयोऽत्यर्थं मिथ्याहारविहारतः | कुर्वन्ति पञ्चधा गुल्मं कोष्ठान्तर्ग्रन्थिरूपिणम् | तस्य पञ्चविधं स्थानं पार्श्वहृन्नाभिबस्तयः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyagulmarUpam (2) · Śloka 2
হৃন্নাভ্যোরন্তরে গ্রন্থিঃ সঞ্চারী যদি বাঽচলঃ | বৃত্তশ্চযাপচযবান্ স ‘গুল্ম’ ইতি কীর্তিতঃ ||২|| (সু. উ. তং. অ. ৪২) |
हृन्नाभ्योरन्तरे ग्रन्थिः सञ्चारी यदि वाऽचलः | वृत्तश्चयापचयवान् स ‘गुल्म’ इति कीर्तितः ||२|| (सु. उ. तं. अ. ४२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcavidhagulmavivaraNam (3) · Śloka 3
স ব্যস্তৈর্জাযতে দোষৈঃ সমস্তৈরপি চোচ্ছ্রিতৈঃ | পুরুষাণাং তথা স্ত্রীণাং জ্ঞেযো রক্তেন চাপরঃ ||৩|| (সু. উ. তং. অ. ৪২) |
स व्यस्तैर्जायते दोषैः समस्तैरपि चोच्छ्रितैः | पुरुषाणां तथा स्त्रीणां ज्ञेयो रक्तेन चापरः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmapUrvarUpam (4) · Śloka 4
উদ্গারবাহুল্যপুরীষবন্ধতৃপ্ত্যক্ষমত্বান্ত্রবিকূজনানি | আটোপ আধ্মানমপক্তিশক্তিরাসন্নগুল্মস্য বদন্তি চিহ্নম্ ||৪|| (বা. নি. অ. ১১) |
उद्गारबाहुल्यपुरीषबन्धतृप्त्यक्षमत्वान्त्रविकूजनानि | आटोप आध्मानमपक्तिशक्तिरासन्नगुल्मस्य वदन्ति चिह्नम् ||४|| (वा. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvagulmasAdhAraNaM rUpam (5) · Śloka 5
অরুচিঃ কৃচ্ছ্রবিণ্মূত্রবাততাঽন্ত্রবিকূজনম্ | আনাহশ্চোর্ধ্ববাতত্বং সর্বগুল্মেষু লক্ষযেত্ ||৫||
अरुचिः कृच्छ्रविण्मूत्रवातताऽन्त्रविकूजनम् | आनाहश्चोर्ध्ववातत्वं सर्वगुल्मेषु लक्षयेत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (6-8) · Śloka 8
রূক্ষান্নপানং বিষমাতিমাত্রং বিচেষ্টনং বেগবিনিগ্রহশ্চ | শোকোঽভিঘাতোঽতিমলক্ষযশ্চ নিরন্নতা চানিলগুল্মহেতুঃ ||৬|| যঃ স্থানসংস্থানরুজাং বিকল্পং বিড্বাতসঙ্গং গলবক্ত্রশোষম্ | শ্যাবারুণত্বং শিশিরজ্বরং চ হৃত্কুক্ষিপার্শ্বাংসশিরোরুজং চ ||৭|| করোতি জীর্ণে ত্বধিকং প্রকোপং ভুক্তে মৃদুত্বং সমুপৈতি যশ্চ | বাতাত্ স গুল্মো নচ তত্র রূক্ষং কষাযতিক্তং কটু চোপশেতে ||৮|| (চ. চি. অ. ৫) |
रूक्षान्नपानं विषमातिमात्रं विचेष्टनं वेगविनिग्रहश्च | शोकोऽभिघातोऽतिमलक्षयश्च निरन्नता चानिलगुल्महेतुः ||६|| यः स्थानसंस्थानरुजां विकल्पं विड्वातसङ्गं गलवक्त्रशोषम् | श्यावारुणत्वं शिशिरज्वरं च हृत्कुक्षिपार्श्वांसशिरोरुजं च ||७|| करोति जीर्णे त्वधिकं प्रकोपं भुक्ते मृदुत्वं समुपैति यश्च | वातात् स गुल्मो नच तत्र रूक्षं कषायतिक्तं कटु चोपशेते ||८|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
কট্বম্লতীক্ষ্ণোষ্ণবিদাহিরূক্ষক্রোধাতিমদ্যার্কহুতাশসেবা | আমাভিঘাতো রুধিরং চ দুষ্টং পৈত্তস্য গুল্মস্য নিমিত্তমুক্তম্ ||৯|| জ্বরঃ পিপাসা বদনাঙ্গরাগঃ শূলং মহজ্জীর্যতি ভোজন চ | স্বেদো বিদাহো ব্রণবচ্চ গুল্মঃ স্পর্শাসহঃ পৈত্তিকগুল্মরূপম্ ||১০|| (চ. চি. অ. ৫) |
कट्वम्लतीक्ष्णोष्णविदाहिरूक्षक्रोधातिमद्यार्कहुताशसेवा | आमाभिघातो रुधिरं च दुष्टं पैत्तस्य गुल्मस्य निमित्तमुक्तम् ||९|| ज्वरः पिपासा वदनाङ्गरागः शूलं महज्जीर्यति भोजन च | स्वेदो विदाहो व्रणवच्च गुल्मः स्पर्शासहः पैत्तिकगुल्मरूपम् ||१०|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (11-12) · Śloka 12
শীতং গুরু স্নিগ্ধমচেষ্টনং চ সম্পূরণং প্রস্বপনং দিবা চ | গুল্মস্য হেতুঃ কফসম্ভবস্য সর্বস্তু দুষ্টো নিচযাত্মকস্য ||১১|| স্তৈমিত্যশীতজ্বরগাত্রসাদহৃল্লাসকাসারুচিগৌরবাণি | শৈত্যং রুগল্পা কঠিনোন্নতত্বং গুল্মস্য রূপাণি কফাত্মকস্য ||১২|| (চ. চি. অ. ৫) |
शीतं गुरु स्निग्धमचेष्टनं च सम्पूरणं प्रस्वपनं दिवा च | गुल्मस्य हेतुः कफसम्भवस्य सर्वस्तु दुष्टो निचयात्मकस्य ||११|| स्तैमित्यशीतज्वरगात्रसादहृल्लासकासारुचिगौरवाणि | शैत्यं रुगल्पा कठिनोन्नतत्वं गुल्मस्य रूपाणि कफात्मकस्य ||१२|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvyAtmakeShu triShvekajahetulakShaNAtideshaH (13) · Śloka 13
নিমিত্তরূপাণ্যুপলভ্য গুল্মে দ্বিদোষজে দোষবলাবলং চ | ব্যামিশ্রলিঙ্গানপরাংশ্চ গুল্মাংস্ত্রীনাদিশেদৌষধকল্পনার্থম্ ||১৩|| (চ. চি. অ. ৫) |
निमित्तरूपाण्युपलभ्य गुल्मे द्विदोषजे दोषबलाबलं च | व्यामिश्रलिङ्गानपरांश्च गुल्मांस्त्रीनादिशेदौषधकल्पनार्थम् ||१३|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikagulmalakShaNam (14) · Śloka 14
মহারুজং দাহপরীতমশ্মবদ্ঘনোন্নতং শীঘ্রবিদাহি দারুণম্ | মনঃশরীরাগ্নিবলাপহারিণং ত্রিদোষজং গুল্মমসাধ্যমাদিশেত্ ||১৪|| (চ. চি. অ. ৫) |
महारुजं दाहपरीतमश्मवद्घनोन्नतं शीघ्रविदाहि दारुणम् | मनःशरीराग्निबलापहारिणं त्रिदोषजं गुल्ममसाध्यमादिशेत् ||१४|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (15-16) · Śloka 16
নবপ্রসূতাঽহিতভোজন যা যা চামগর্ভং বিসৃজেদৃতৌ বা | বাযুর্হি তস্যাঃ পরিগৃহ্য রক্তং করোতি গুল্মং সরুজং সদাহম্ | পৈত্তস্য লিঙ্গেন সমানলিঙ্গং বিশেষণং চাপ্যপরং নিবোধ ||১৫|| (সু. উ. তং. অ. ৪২) | যঃ স্পন্দতে পিণ্ডিত এব নাঙ্গৈশ্চিরাত্ সশূলঃ সমগর্ভলিঙ্গঃ | স রৌধিরঃ স্ত্রীভব এব গুল্মো মাসে ব্যতীতে দশমে চিকিত্স্যঃ ||১৬|| (চ. চি. অ. ৫) |
नवप्रसूताऽहितभोजन या या चामगर्भं विसृजेदृतौ वा | वायुर्हि तस्याः परिगृह्य रक्तं करोति गुल्मं सरुजं सदाहम् | पैत्तस्य लिङ्गेन समानलिङ्गं विशेषणं चाप्यपरं निबोध ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४२) | यः स्पन्दते पिण्डित एव नाङ्गैश्चिरात् सशूलः समगर्भलिङ्गः | स रौधिरः स्त्रीभव एव गुल्मो मासे व्यतीते दशमे चिकित्स्यः ||१६|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmino~asAdhyalakShaNAni (17-20) · Śloka 20
সঞ্চিতঃ ক্রমশো গুল্মো মহাবাস্তুপরিগ্রহঃ | কৃতমূলঃ সিরানদ্ধো যদা কূর্ম ইবোত্থিতঃ ||১৭|| দৌর্বল্যারুচিহৃল্লাসকাসচ্ছর্দ্যরতিজ্বরৈঃ | তৃষ্ণাতন্দ্রাপ্রতিশ্যাযৈর্যুজ্যতে স ন সিধ্যতি ||১৮|| গৃহীত্বা সজ্বরং শ্বাসচ্ছর্দ্যতীসারপীডিতম্ | হৃন্নাভিহস্তপাদেষু শোথঃ কর্ষতি গুল্মিনম্ ||১৯|| (চ. চি. অ. ৫) | শ্বাসঃ শূলং পিপাসাঽন্নবিদ্বেষো গ্রন্থিমূঢতা | জাযতে দুর্বলত্বং চ গুল্মিনো মরণায বৈ ||২০|| (সু. সূ. অ. ৩৩) |
सञ्चितः क्रमशो गुल्मो महावास्तुपरिग्रहः | कृतमूलः सिरानद्धो यदा कूर्म इवोत्थितः ||१७|| दौर्बल्यारुचिहृल्लासकासच्छर्द्यरतिज्वरैः | तृष्णातन्द्राप्रतिश्यायैर्युज्यते स न सिध्यति ||१८|| गृहीत्वा सज्वरं श्वासच्छर्द्यतीसारपीडितम् | हृन्नाभिहस्तपादेषु शोथः कर्षति गुल्मिनम् ||१९|| (च. चि. अ. ५) | श्वासः शूलं पिपासाऽन्नविद्वेषो ग्रन्थिमूढता | जायते दुर्बलत्वं च गुल्मिनो मरणाय वै ||२०|| (सु. सू. अ. ३३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 28
ইতি শ্রীমাধবকরবিরচিতে মাধবনিদানে গুল্মনিদানং সমাপ্তম্ ||২৮||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने गुल्मनिदानं समाप्तम् ||२८||
🔊 Audio coming soon