Adhikarana udAvartanidAnam (1) · Śloka 1
అథోదావర్తానాహనిదానం | వాతవిణ్మూత్రజృంభాశ్రుక్షవోద్గారవమీంద్రియైః | క్షుత్తృష్ణోచ్ఛ్వాసనిద్రాణాం ధృత్యోదావర్తసంభవః ||1||
अथोदावर्तानाहनिदानम् | वातविण्मूत्रजृम्भाश्रुक्षवोद्गारवमीन्द्रियैः | क्षुत्तृष्णोच्छ्वासनिद्राणां धृत्योदावर्तसम्भवः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtanirodhaja-purIShanirodhaja-mUtranirodhaja-jRumbhopaghAtaja-bAShpanirodhaja-kShavathunirodhaja-udgAranirodhaja-chardinigrahaja-shukranirodhaja-kShudhAnirodhaja-tRuShNAvighAtaja-niHshvAsavinigrahaja-nidrAbhighAtajodAvartalakShaNam (2-12) · Śloka 12
వాతమూత్రపురీషాణాం సంగో ధ్మానం క్లమో రుజా | జఠరే వాతజాశ్చాన్యే రోగాః స్యుర్వాతనిగ్రహాత్ ||2|| (చ. సూ. అ. 7) | ఆటోపశూలౌ పరికర్తికా చ సంగః పురీషస్య తథోర్ధ్వవాతః | పురీషమాస్యాదథవా నిరేతి పురీషవేగేऽభిహతే నరస్య ||3|| (సు. ఉ. తం. అ. 55) | బస్తిమేహనయోః శూలం మూత్రకృచ్ఛ్రం శిరోరుజా | వినామో వంక్షణానాహః స్యాల్లింగం మూత్రనిగ్రహే ||4|| (చ. సూ. అ. 7) | మన్యాగలస్తంభశిరోవికారా జృంభోపఘాతాత్ పవనాత్మకాః స్యుః | తథాऽక్షినాసావదనామయాశ్చ భవంతి తీవ్రాః సహ కర్ణరోగైః ||5|| ఆనందజం వాऽప్యథ శోకజం వా నేత్రోదకం ప్రాప్తమముంచతో హి | శిరోగురుత్వం నయనామయాశ్చ భవంతి తీవ్రాః సహ పీనసేన ||6|| (సు. ఉ. తం. అ. 55) | మన్యాస్తంభః శిరఃశూలమర్దితార్ధావభేదకౌ | ఇంద్రియాణాం చ దౌర్బల్యం క్షవథోః స్యాద్విధారణాత్ ||7|| (చ. సూ. అ. 7) | కంఠాస్యపూర్ణత్వమతీవ తోదః కూజశ్చ వాయోరథవాऽప్రవృత్తిః | ఉద్గారవేగేऽభిహతే భవంతి ఘోరా వికారాః పవనప్రసూతాః ||8|| (సు. ఉ. తం. అ. 55) | కండూకోఠారుచివ్యంగశోథపాండ్వామయజ్వరాః | కుష్ఠవీసర్పహృల్లాసాశ్ఛర్దినిగ్రహజా గదాః ||9|| (చ. సూ. అ. 7) | మూత్రాశయే వై గుదముష్కయోశ్చ శోథో రుజా మూత్రవినిగ్రహశ్చ | శుక్రాశ్మరీ తత్స్రవణం భవేచ్చ తే తే వికారా విహతే చ శుక్రే ||10|| తంద్రాంగమర్దావరుచిః శ్రమశ్చ క్షుధాభిఘాతాత్ కృశతా చ దృష్టేః | కంఠాస్యశోషః శ్రవణావరోధస్తృష్ణావిఘాతాద్ధృదయే వ్యథా చ ||11|| శ్రాంతస్య నిఃశ్వాసవినిగ్రహేణ హృద్రోగమోహావథవాऽపి గుల్మః | జృంభాऽంగమర్దోऽక్షిశిరోऽతిజాడ్యం నిద్రాభిఘాతాదథవాऽపి తంద్రా ||12|| (సు. ఉ. తం. అ. 55) |
वातमूत्रपुरीषाणां सङ्गो ध्मानं क्लमो रुजा | जठरे वातजाश्चान्ये रोगाः स्युर्वातनिग्रहात् ||२|| (च. सू. अ. ७) | आटोपशूलौ परिकर्तिका च सङ्गः पुरीषस्य तथोर्ध्ववातः | पुरीषमास्यादथवा निरेति पुरीषवेगेऽभिहते नरस्य ||३|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | बस्तिमेहनयोः शूलं मूत्रकृच्छ्रं शिरोरुजा | विनामो वङ्क्षणानाहः स्याल्लिङ्गं मूत्रनिग्रहे ||४|| (च. सू. अ. ७) | मन्यागलस्तम्भशिरोविकारा जृम्भोपघातात् पवनात्मकाः स्युः | तथाऽक्षिनासावदनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह कर्णरोगैः ||५|| आनन्दजं वाऽप्यथ शोकजं वा नेत्रोदकं प्राप्तममुञ्चतो हि | शिरोगुरुत्वं नयनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह पीनसेन ||६|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | मन्यास्तम्भः शिरःशूलमर्दितार्धावभेदकौ | इन्द्रियाणां च दौर्बल्यं क्षवथोः स्याद्विधारणात् ||७|| (च. सू. अ. ७) | कण्ठास्यपूर्णत्वमतीव तोदः कूजश्च वायोरथवाऽप्रवृत्तिः | उद्गारवेगेऽभिहते भवन्ति घोरा विकाराः पवनप्रसूताः ||८|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | कण्डूकोठारुचिव्यङ्गशोथपाण्ड्वामयज्वराः | कुष्ठवीसर्पहृल्लासाश्छर्दिनिग्रहजा गदाः ||९|| (च. सू. अ. ७) | मूत्राशये वै गुदमुष्कयोश्च शोथो रुजा मूत्रविनिग्रहश्च | शुक्राश्मरी तत्स्रवणं भवेच्च ते ते विकारा विहते च शुक्रे ||१०|| तन्द्राङ्गमर्दावरुचिः श्रमश्च क्षुधाभिघातात् कृशता च दृष्टेः | कण्ठास्यशोषः श्रवणावरोधस्तृष्णाविघाताद्धृदये व्यथा च ||११|| श्रान्तस्य निःश्वासविनिग्रहेण हृद्रोगमोहावथवाऽपि गुल्मः | जृम्भाऽङ्गमर्दोऽक्षिशिरोऽतिजाड्यं निद्राभिघातादथवाऽपि तन्द्रा ||१२|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShAdikupitavAtajodAvartasya nidAna-samprApti-lakShaNAni (13-16) · Śloka 16
వాయుః కోష్ఠానుగో రూక్షైః కషాయకటుతిక్తకైః | భోజనః కుపితః సద్య ఉదావర్తం కరోతి హి ||13|| వాతమూత్రపురీషాసృక్కఫమేదోవహాని వై | స్రోతాంస్యుదావర్తయతి పురీషం చాతివర్తయేత్ ||14|| తతో హృద్బస్తిశూలార్తో హృల్లాసారతిపీడితః | వాతమూత్రపురీషాణి కృచ్ఛ్రేణ లభతే నరః ||15|| శ్వాసకాసప్రతిశ్యాయదాహమోహతృషాజ్వరాన్ | వమిహిక్కాశిరోరోగమనఃశ్రవణవిభ్రమాన్ | బహూనన్యాంశ్చ లభతే వికారాన్ వాతకోపజాన్ ||16|| (సు. ఉ. తం. అ. 55) |
वायुः कोष्ठानुगो रूक्षैः कषायकटुतिक्तकैः | भोजनः कुपितः सद्य उदावर्तं करोति हि ||१३|| वातमूत्रपुरीषासृक्कफमेदोवहानि वै | स्रोतांस्युदावर्तयति पुरीषं चातिवर्तयेत् ||१४|| ततो हृद्बस्तिशूलार्तो हृल्लासारतिपीडितः | वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण लभते नरः ||१५|| श्वासकासप्रतिश्यायदाहमोहतृषाज्वरान् | वमिहिक्काशिरोरोगमनःश्रवणविभ्रमान् | बहूनन्यांश्च लभते विकारान् वातकोपजान् ||१६|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnAhalakShaNam (17-20) · Śloka 20
ఆమం శకృద్వా నిచితం క్రమేణ భూయో విబద్ధం విగుణానిలేన | ప్రవర్తమానం న యథాస్వమేనం వికారమానాహముదాహరంతి ||17|| తస్మిన్ భవంత్యామసముద్భవే తు తృష్ణాప్రతిశ్యాయశిరోవిదాహాః | ఆమాశయే శూలమథో గురుత్వం హృత్స్తంభ ఉద్గారవిఘాతనం చ ||18|| స్తంభః కటీపృష్ఠపురీషమూత్రే శూలోऽథ మూర్ఛా శకృతశ్చ ఛర్దిః | శోథశ్చ పక్వాశయజే భవంతి తథాऽలసోక్తాని చ లక్షణాని ||19|| (సు. ఉ. తం. అ. 56) | తృష్ణార్దితం పరిక్లిష్టం క్షీణం శూలైరభిద్రుతం | శకృద్వమంతం మతిమానుదావర్తినముత్సృజేత్ ||20|| (సు. ఉ. తం. అ. 55) |
आमं शकृद्वा निचितं क्रमेण भूयो विबद्धं विगुणानिलेन | प्रवर्तमानं न यथास्वमेनं विकारमानाहमुदाहरन्ति ||१७|| तस्मिन् भवन्त्यामसमुद्भवे तु तृष्णाप्रतिश्यायशिरोविदाहाः | आमाशये शूलमथो गुरुत्वं हृत्स्तम्भ उद्गारविघातनं च ||१८|| स्तम्भः कटीपृष्ठपुरीषमूत्रे शूलोऽथ मूर्छा शकृतश्च छर्दिः | शोथश्च पक्वाशयजे भवन्ति तथाऽलसोक्तानि च लक्षणानि ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ५६) | तृष्णार्दितं परिक्लिष्टं क्षीणं शूलैरभिद्रुतम् | शकृद्वमन्तं मतिमानुदावर्तिनमुत्सृजेत् ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే ఉదావర్తానాహనిదానం సమాప్తం ||27||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उदावर्तानाहनिदानं समाप्तम् ||२७||
🔊 Audio coming soon