Adhikarana udAvartanidAnam (1) · Śloka 1
ਅਥੋਦਾਵਰ੍ਤਾਨਾਹਨਿਦਾਨਮ੍ | ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਜਮ੍ਭਾਸ਼੍ਰੁਕ੍ਸਵੋਦ੍ਗਾਰਵਮੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ | ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਧਤ੍ਯੋਦਾਵਰ੍ਤਸਮ੍ਭਵਃ ||੧||
अथोदावर्तानाहनिदानम् | वातविण्मूत्रजृम्भाश्रुक्षवोद्गारवमीन्द्रियैः | क्षुत्तृष्णोच्छ्वासनिद्राणां धृत्योदावर्तसम्भवः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtanirodhaja-purIShanirodhaja-mUtranirodhaja-jRumbhopaghAtaja-bAShpanirodhaja-kShavathunirodhaja-udgAranirodhaja-chardinigrahaja-shukranirodhaja-kShudhAnirodhaja-tRuShNAvighAtaja-niHshvAsavinigrahaja-nidrAbhighAtajodAvartalakShaNam (2-12) · Śloka 12
ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਾਂ ਸਙ੍ਗੋ ਧ੍ਮਾਨਂ ਕ੍ਲਮੋ ਰੁਜਾ | ਜਠਰੇ ਵਾਤਜਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਾਤਨਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ ||੨|| (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੭) | ਆਟੋਪਸ਼ੂਲੌ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾ ਚ ਸਙ੍ਗਃ ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਤਥੋਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਃ | ਪੁਰੀਸਮਾਸ੍ਯਾਦਥਵਾ ਨਿਰੇਤਿ ਪੁਰੀਸਵੇਗੇਭਿਹਤੇ ਨਰਸ੍ਯ ||੩|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੫) | ਬਸ੍ਤਿਮੇਹਨਯੋਃ ਸ਼ੂਲਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾ | ਵਿਨਾਮੋ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਨਾਹਃ ਸ੍ਯਾਲ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਮੂਤ੍ਰਨਿਗ੍ਰਹੇ ||੪|| (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੭) | ਮਨ੍ਯਾਗਲਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ਿਰੋਵਿਕਾਰਾ ਜਮ੍ਭੋਪਘਾਤਾਤ੍ ਪਵਨਾਤ੍ਮਕਾਃ ਸ੍ਯੁਃ | ਤਥਾਕ੍ਸਿਨਾਸਾਵਦਨਾਮਯਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੀਵ੍ਰਾਃ ਸਹ ਕਰ੍ਣਰੋਗੈਃ ||੫|| ਆਨਨ੍ਦਜਂ ਵਾਪ੍ਯਥ ਸ਼ੋਕਜਂ ਵਾ ਨੇਤ੍ਰੋਦਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਮੁਞ੍ਚਤੋ ਹਿ | ਸ਼ਿਰੋਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਨਯਨਾਮਯਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੀਵ੍ਰਾਃ ਸਹ ਪੀਨਸੇਨ ||੬|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੫) | ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਮਰ੍ਦਿਤਾਰ੍ਧਾਵਭੇਦਕੌ | ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਕ੍ਸਵਥੋਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਾਰਣਾਤ੍ ||੭|| (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੭) | ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਮਤੀਵ ਤੋਦਃ ਕੂਜਸ਼੍ਚ ਵਾਯੋਰਥਵਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ | ਉਦ੍ਗਾਰਵੇਗੇਭਿਹਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਘੋਰਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਪਵਨਪ੍ਰਸੂਤਾਃ ||੮|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੫) | ਕਣ੍ਡੂਕੋਠਾਰੁਚਿਵ੍ਯਙ੍ਗਸ਼ੋਥਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਜ੍ਵਰਾਃ | ਕੁਸ੍ਠਵੀਸਰ੍ਪਹਲ੍ਲਾਸਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਨਿਗ੍ਰਹਜਾ ਗਦਾਃ ||੯|| (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੭) | ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯੇ ਵੈ ਗੁਦਮੁਸ੍ਕਯੋਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਥੋ ਰੁਜਾ ਮੂਤ੍ਰਵਿਨਿਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚ | ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀ ਤਤ੍ਸ੍ਰਵਣਂ ਭਵੇਚ੍ਚ ਤੇ ਤੇ ਵਿਕਾਰਾ ਵਿਹਤੇ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ||੧੦|| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਾਵਰੁਚਿਃ ਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੁਧਾਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਕਸ਼ਤਾ ਚ ਦਸ੍ਟੇਃ | ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਃ ਸ਼੍ਰਵਣਾਵਰੋਧਸ੍ਤਸ੍ਣਾਵਿਘਾਤਾਦ੍ਧਦਯੇ ਵ੍ਯਥਾ ਚ ||੧੧|| ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਵਿਨਿਗ੍ਰਹੇਣ ਹਦ੍ਰੋਗਮੋਹਾਵਥਵਾਪਿ ਗੁਲ੍ਮਃ | ਜਮ੍ਭਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦੋਕ੍ਸਿਸ਼ਿਰੋਤਿਜਾਡ੍ਯਂ ਨਿਦ੍ਰਾਭਿਘਾਤਾਦਥਵਾਪਿ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ||੧੨|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੫) |
वातमूत्रपुरीषाणां सङ्गो ध्मानं क्लमो रुजा | जठरे वातजाश्चान्ये रोगाः स्युर्वातनिग्रहात् ||२|| (च. सू. अ. ७) | आटोपशूलौ परिकर्तिका च सङ्गः पुरीषस्य तथोर्ध्ववातः | पुरीषमास्यादथवा निरेति पुरीषवेगेऽभिहते नरस्य ||३|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | बस्तिमेहनयोः शूलं मूत्रकृच्छ्रं शिरोरुजा | विनामो वङ्क्षणानाहः स्याल्लिङ्गं मूत्रनिग्रहे ||४|| (च. सू. अ. ७) | मन्यागलस्तम्भशिरोविकारा जृम्भोपघातात् पवनात्मकाः स्युः | तथाऽक्षिनासावदनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह कर्णरोगैः ||५|| आनन्दजं वाऽप्यथ शोकजं वा नेत्रोदकं प्राप्तममुञ्चतो हि | शिरोगुरुत्वं नयनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह पीनसेन ||६|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | मन्यास्तम्भः शिरःशूलमर्दितार्धावभेदकौ | इन्द्रियाणां च दौर्बल्यं क्षवथोः स्याद्विधारणात् ||७|| (च. सू. अ. ७) | कण्ठास्यपूर्णत्वमतीव तोदः कूजश्च वायोरथवाऽप्रवृत्तिः | उद्गारवेगेऽभिहते भवन्ति घोरा विकाराः पवनप्रसूताः ||८|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | कण्डूकोठारुचिव्यङ्गशोथपाण्ड्वामयज्वराः | कुष्ठवीसर्पहृल्लासाश्छर्दिनिग्रहजा गदाः ||९|| (च. सू. अ. ७) | मूत्राशये वै गुदमुष्कयोश्च शोथो रुजा मूत्रविनिग्रहश्च | शुक्राश्मरी तत्स्रवणं भवेच्च ते ते विकारा विहते च शुक्रे ||१०|| तन्द्राङ्गमर्दावरुचिः श्रमश्च क्षुधाभिघातात् कृशता च दृष्टेः | कण्ठास्यशोषः श्रवणावरोधस्तृष्णाविघाताद्धृदये व्यथा च ||११|| श्रान्तस्य निःश्वासविनिग्रहेण हृद्रोगमोहावथवाऽपि गुल्मः | जृम्भाऽङ्गमर्दोऽक्षिशिरोऽतिजाड्यं निद्राभिघातादथवाऽपि तन्द्रा ||१२|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShAdikupitavAtajodAvartasya nidAna-samprApti-lakShaNAni (13-16) · Śloka 16
ਵਾਯੁਃ ਕੋਸ੍ਠਾਨੁਗੋ ਰੂਕ੍ਸੈਃ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕੈਃ | ਭੋਜਨਃ ਕੁਪਿਤਃ ਸਦ੍ਯ ਉਦਾਵਰ੍ਤਂ ਕਰੋਤਿ ਹਿ ||੧੩|| ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਸਕ੍ਕਫਮੇਦੋਵਹਾਨਿ ਵੈ | ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯੁਦਾਵਰ੍ਤਯਤਿ ਪੁਰੀਸਂ ਚਾਤਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ ||੧੪|| ਤਤੋ ਹਦ੍ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤੋ ਹਲ੍ਲਾਸਾਰਤਿਪੀਡਿਤਃ | ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਲਭਤੇ ਨਰਃ ||੧੫|| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਦਾਹਮੋਹਤਸਾਜ੍ਵਰਾਨ੍ | ਵਮਿਹਿਕ੍ਕਾਸ਼ਿਰੋਰੋਗਮਨਃਸ਼੍ਰਵਣਵਿਭ੍ਰਮਾਨ੍ | ਬਹੂਨਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਲਭਤੇ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਵਾਤਕੋਪਜਾਨ੍ ||੧੬|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੫) |
वायुः कोष्ठानुगो रूक्षैः कषायकटुतिक्तकैः | भोजनः कुपितः सद्य उदावर्तं करोति हि ||१३|| वातमूत्रपुरीषासृक्कफमेदोवहानि वै | स्रोतांस्युदावर्तयति पुरीषं चातिवर्तयेत् ||१४|| ततो हृद्बस्तिशूलार्तो हृल्लासारतिपीडितः | वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण लभते नरः ||१५|| श्वासकासप्रतिश्यायदाहमोहतृषाज्वरान् | वमिहिक्काशिरोरोगमनःश्रवणविभ्रमान् | बहूनन्यांश्च लभते विकारान् वातकोपजान् ||१६|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnAhalakShaNam (17-20) · Śloka 20
ਆਮਂ ਸ਼ਕਦ੍ਵਾ ਨਿਚਿਤਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਭੂਯੋ ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਵਿਗੁਣਾਨਿਲੇਨ | ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਨ ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਨਂ ਵਿਕਾਰਮਾਨਾਹਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ ||੧੭|| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਮਸਮੁਦ੍ਭਵੇ ਤੁ ਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ਼ਿਰੋਵਿਦਾਹਾਃ | ਆਮਾਸ਼ਯੇ ਸ਼ੂਲਮਥੋ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਹਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭ ਉਦ੍ਗਾਰਵਿਘਾਤਨਂ ਚ ||੧੮|| ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਕਟੀਪਸ੍ਠਪੁਰੀਸਮੂਤ੍ਰੇ ਸ਼ੂਲੋਥ ਮੂਰ੍ਛਾ ਸ਼ਕਤਸ਼੍ਚ ਛਰ੍ਦਿਃ | ਸ਼ੋਥਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਜੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਥਾਲਸੋਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ||੧੯|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੬) | ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਦਿਤਂ ਪਰਿਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਸ਼ੂਲੈਰਭਿਦ੍ਰੁਤਮ੍ | ਸ਼ਕਦ੍ਵਮਨ੍ਤਂ ਮਤਿਮਾਨੁਦਾਵਰ੍ਤਿਨਮੁਤ੍ਸਜੇਤ੍ ||੨੦|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੫) |
आमं शकृद्वा निचितं क्रमेण भूयो विबद्धं विगुणानिलेन | प्रवर्तमानं न यथास्वमेनं विकारमानाहमुदाहरन्ति ||१७|| तस्मिन् भवन्त्यामसमुद्भवे तु तृष्णाप्रतिश्यायशिरोविदाहाः | आमाशये शूलमथो गुरुत्वं हृत्स्तम्भ उद्गारविघातनं च ||१८|| स्तम्भः कटीपृष्ठपुरीषमूत्रे शूलोऽथ मूर्छा शकृतश्च छर्दिः | शोथश्च पक्वाशयजे भवन्ति तथाऽलसोक्तानि च लक्षणानि ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ५६) | तृष्णार्दितं परिक्लिष्टं क्षीणं शूलैरभिद्रुतम् | शकृद्वमन्तं मतिमानुदावर्तिनमुत्सृजेत् ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਉਦਾਵਰ੍ਤਾਨਾਹਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੨੭||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उदावर्तानाहनिदानं समाप्तम् ||२७||
🔊 Audio coming soon