Adhikarana udAvartanidAnam (1) · Śloka 1
ಅಥೋದಾವರ್ತಾನಾಹನಿದಾನಮ್ | ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಜೃಮ್ಭಾಶ್ರುಕ್ಷವೋದ್ಗಾರವಮೀನ್ದ್ರಿಯೈಃ | ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣೋಚ್ಛ್ವಾಸನಿದ್ರಾಣಾಂ ಧೃತ್ಯೋದಾವರ್ತಸಮ್ಭವಃ ||೧||
अथोदावर्तानाहनिदानम् | वातविण्मूत्रजृम्भाश्रुक्षवोद्गारवमीन्द्रियैः | क्षुत्तृष्णोच्छ्वासनिद्राणां धृत्योदावर्तसम्भवः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtanirodhaja-purIShanirodhaja-mUtranirodhaja-jRumbhopaghAtaja-bAShpanirodhaja-kShavathunirodhaja-udgAranirodhaja-chardinigrahaja-shukranirodhaja-kShudhAnirodhaja-tRuShNAvighAtaja-niHshvAsavinigrahaja-nidrAbhighAtajodAvartalakShaNam (2-12) · Śloka 12
ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಾಂ ಸಙ್ಗೋ ಧ್ಮಾನಂ ಕ್ಲಮೋ ರುಜಾ | ಜಠರೇ ವಾತಜಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ರೋಗಾಃ ಸ್ಯುರ್ವಾತನಿಗ್ರಹಾತ್ ||೨|| (ಚ. ಸೂ. ಅ. ೭) | ಆಟೋಪಶೂಲೌ ಪರಿಕರ್ತಿಕಾ ಚ ಸಙ್ಗಃ ಪುರೀಷಸ್ಯ ತಥೋರ್ಧ್ವವಾತಃ | ಪುರೀಷಮಾಸ್ಯಾದಥವಾ ನಿರೇತಿ ಪುರೀಷವೇಗೇಽಭಿಹತೇ ನರಸ್ಯ ||೩|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೫) | ಬಸ್ತಿಮೇಹನಯೋಃ ಶೂಲಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಶಿರೋರುಜಾ | ವಿನಾಮೋ ವಙ್ಕ್ಷಣಾನಾಹಃ ಸ್ಯಾಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ಮೂತ್ರನಿಗ್ರಹೇ ||೪|| (ಚ. ಸೂ. ಅ. ೭) | ಮನ್ಯಾಗಲಸ್ತಮ್ಭಶಿರೋವಿಕಾರಾ ಜೃಮ್ಭೋಪಘಾತಾತ್ ಪವನಾತ್ಮಕಾಃ ಸ್ಯುಃ | ತಥಾಽಕ್ಷಿನಾಸಾವದನಾಮಯಾಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ತೀವ್ರಾಃ ಸಹ ಕರ್ಣರೋಗೈಃ ||೫|| ಆನನ್ದಜಂ ವಾಽಪ್ಯಥ ಶೋಕಜಂ ವಾ ನೇತ್ರೋದಕಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮಮುಞ್ಚತೋ ಹಿ | ಶಿರೋಗುರುತ್ವಂ ನಯನಾಮಯಾಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ತೀವ್ರಾಃ ಸಹ ಪೀನಸೇನ ||೬|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೫) | ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಃ ಶಿರಃಶೂಲಮರ್ದಿತಾರ್ಧಾವಭೇದಕೌ | ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಕ್ಷವಥೋಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿಧಾರಣಾತ್ ||೭|| (ಚ. ಸೂ. ಅ. ೭) | ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಪೂರ್ಣತ್ವಮತೀವ ತೋದಃ ಕೂಜಶ್ಚ ವಾಯೋರಥವಾಽಪ್ರವೃತ್ತಿಃ | ಉದ್ಗಾರವೇಗೇಽಭಿಹತೇ ಭವನ್ತಿ ಘೋರಾ ವಿಕಾರಾಃ ಪವನಪ್ರಸೂತಾಃ ||೮|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೫) | ಕಣ್ಡೂಕೋಠಾರುಚಿವ್ಯಙ್ಗಶೋಥಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಜ್ವರಾಃ | ಕುಷ್ಠವೀಸರ್ಪಹೃಲ್ಲಾಸಾಶ್ಛರ್ದಿನಿಗ್ರಹಜಾ ಗದಾಃ ||೯|| (ಚ. ಸೂ. ಅ. ೭) | ಮೂತ್ರಾಶಯೇ ವೈ ಗುದಮುಷ್ಕಯೋಶ್ಚ ಶೋಥೋ ರುಜಾ ಮೂತ್ರವಿನಿಗ್ರಹಶ್ಚ | ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀ ತತ್ಸ್ರವಣಂ ಭವೇಚ್ಚ ತೇ ತೇ ವಿಕಾರಾ ವಿಹತೇ ಚ ಶುಕ್ರೇ ||೧೦|| ತನ್ದ್ರಾಙ್ಗಮರ್ದಾವರುಚಿಃ ಶ್ರಮಶ್ಚ ಕ್ಷುಧಾಭಿಘಾತಾತ್ ಕೃಶತಾ ಚ ದೃಷ್ಟೇಃ | ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಃ ಶ್ರವಣಾವರೋಧಸ್ತೃಷ್ಣಾವಿಘಾತಾದ್ಧೃದಯೇ ವ್ಯಥಾ ಚ ||೧೧|| ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ನಿಃಶ್ವಾಸವಿನಿಗ್ರಹೇಣ ಹೃದ್ರೋಗಮೋಹಾವಥವಾಽಪಿ ಗುಲ್ಮಃ | ಜೃಮ್ಭಾಽಙ್ಗಮರ್ದೋಽಕ್ಷಿಶಿರೋಽತಿಜಾಡ್ಯಂ ನಿದ್ರಾಭಿಘಾತಾದಥವಾಽಪಿ ತನ್ದ್ರಾ ||೧೨|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೫) |
वातमूत्रपुरीषाणां सङ्गो ध्मानं क्लमो रुजा | जठरे वातजाश्चान्ये रोगाः स्युर्वातनिग्रहात् ||२|| (च. सू. अ. ७) | आटोपशूलौ परिकर्तिका च सङ्गः पुरीषस्य तथोर्ध्ववातः | पुरीषमास्यादथवा निरेति पुरीषवेगेऽभिहते नरस्य ||३|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | बस्तिमेहनयोः शूलं मूत्रकृच्छ्रं शिरोरुजा | विनामो वङ्क्षणानाहः स्याल्लिङ्गं मूत्रनिग्रहे ||४|| (च. सू. अ. ७) | मन्यागलस्तम्भशिरोविकारा जृम्भोपघातात् पवनात्मकाः स्युः | तथाऽक्षिनासावदनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह कर्णरोगैः ||५|| आनन्दजं वाऽप्यथ शोकजं वा नेत्रोदकं प्राप्तममुञ्चतो हि | शिरोगुरुत्वं नयनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह पीनसेन ||६|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | मन्यास्तम्भः शिरःशूलमर्दितार्धावभेदकौ | इन्द्रियाणां च दौर्बल्यं क्षवथोः स्याद्विधारणात् ||७|| (च. सू. अ. ७) | कण्ठास्यपूर्णत्वमतीव तोदः कूजश्च वायोरथवाऽप्रवृत्तिः | उद्गारवेगेऽभिहते भवन्ति घोरा विकाराः पवनप्रसूताः ||८|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | कण्डूकोठारुचिव्यङ्गशोथपाण्ड्वामयज्वराः | कुष्ठवीसर्पहृल्लासाश्छर्दिनिग्रहजा गदाः ||९|| (च. सू. अ. ७) | मूत्राशये वै गुदमुष्कयोश्च शोथो रुजा मूत्रविनिग्रहश्च | शुक्राश्मरी तत्स्रवणं भवेच्च ते ते विकारा विहते च शुक्रे ||१०|| तन्द्राङ्गमर्दावरुचिः श्रमश्च क्षुधाभिघातात् कृशता च दृष्टेः | कण्ठास्यशोषः श्रवणावरोधस्तृष्णाविघाताद्धृदये व्यथा च ||११|| श्रान्तस्य निःश्वासविनिग्रहेण हृद्रोगमोहावथवाऽपि गुल्मः | जृम्भाऽङ्गमर्दोऽक्षिशिरोऽतिजाड्यं निद्राभिघातादथवाऽपि तन्द्रा ||१२|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShAdikupitavAtajodAvartasya nidAna-samprApti-lakShaNAni (13-16) · Śloka 16
ವಾಯುಃ ಕೋಷ್ಠಾನುಗೋ ರೂಕ್ಷೈಃ ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತಕೈಃ | ಭೋಜನಃ ಕುಪಿತಃ ಸದ್ಯ ಉದಾವರ್ತಂ ಕರೋತಿ ಹಿ ||೧೩|| ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಸೃಕ್ಕಫಮೇದೋವಹಾನಿ ವೈ | ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯುದಾವರ್ತಯತಿ ಪುರೀಷಂ ಚಾತಿವರ್ತಯೇತ್ ||೧೪|| ತತೋ ಹೃದ್ಬಸ್ತಿಶೂಲಾರ್ತೋ ಹೃಲ್ಲಾಸಾರತಿಪೀಡಿತಃ | ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಲಭತೇ ನರಃ ||೧೫|| ಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯದಾಹಮೋಹತೃಷಾಜ್ವರಾನ್ | ವಮಿಹಿಕ್ಕಾಶಿರೋರೋಗಮನಃಶ್ರವಣವಿಭ್ರಮಾನ್ | ಬಹೂನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಲಭತೇ ವಿಕಾರಾನ್ ವಾತಕೋಪಜಾನ್ ||೧೬|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೫) |
वायुः कोष्ठानुगो रूक्षैः कषायकटुतिक्तकैः | भोजनः कुपितः सद्य उदावर्तं करोति हि ||१३|| वातमूत्रपुरीषासृक्कफमेदोवहानि वै | स्रोतांस्युदावर्तयति पुरीषं चातिवर्तयेत् ||१४|| ततो हृद्बस्तिशूलार्तो हृल्लासारतिपीडितः | वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण लभते नरः ||१५|| श्वासकासप्रतिश्यायदाहमोहतृषाज्वरान् | वमिहिक्काशिरोरोगमनःश्रवणविभ्रमान् | बहूनन्यांश्च लभते विकारान् वातकोपजान् ||१६|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnAhalakShaNam (17-20) · Śloka 20
ಆಮಂ ಶಕೃದ್ವಾ ನಿಚಿತಂ ಕ್ರಮೇಣ ಭೂಯೋ ವಿಬದ್ಧಂ ವಿಗುಣಾನಿಲೇನ | ಪ್ರವರ್ತಮಾನಂ ನ ಯಥಾಸ್ವಮೇನಂ ವಿಕಾರಮಾನಾಹಮುದಾಹರನ್ತಿ ||೧೭|| ತಸ್ಮಿನ್ ಭವನ್ತ್ಯಾಮಸಮುದ್ಭವೇ ತು ತೃಷ್ಣಾಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಶಿರೋವಿದಾಹಾಃ | ಆಮಾಶಯೇ ಶೂಲಮಥೋ ಗುರುತ್ವಂ ಹೃತ್ಸ್ತಮ್ಭ ಉದ್ಗಾರವಿಘಾತನಂ ಚ ||೧೮|| ಸ್ತಮ್ಭಃ ಕಟೀಪೃಷ್ಠಪುರೀಷಮೂತ್ರೇ ಶೂಲೋಽಥ ಮೂರ್ಛಾ ಶಕೃತಶ್ಚ ಛರ್ದಿಃ | ಶೋಥಶ್ಚ ಪಕ್ವಾಶಯಜೇ ಭವನ್ತಿ ತಥಾಽಲಸೋಕ್ತಾನಿ ಚ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ||೧೯|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೬) | ತೃಷ್ಣಾರ್ದಿತಂ ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಕ್ಷೀಣಂ ಶೂಲೈರಭಿದ್ರುತಮ್ | ಶಕೃದ್ವಮನ್ತಂ ಮತಿಮಾನುದಾವರ್ತಿನಮುತ್ಸೃಜೇತ್ ||೨೦|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೫) |
आमं शकृद्वा निचितं क्रमेण भूयो विबद्धं विगुणानिलेन | प्रवर्तमानं न यथास्वमेनं विकारमानाहमुदाहरन्ति ||१७|| तस्मिन् भवन्त्यामसमुद्भवे तु तृष्णाप्रतिश्यायशिरोविदाहाः | आमाशये शूलमथो गुरुत्वं हृत्स्तम्भ उद्गारविघातनं च ||१८|| स्तम्भः कटीपृष्ठपुरीषमूत्रे शूलोऽथ मूर्छा शकृतश्च छर्दिः | शोथश्च पक्वाशयजे भवन्ति तथाऽलसोक्तानि च लक्षणानि ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ५६) | तृष्णार्दितं परिक्लिष्टं क्षीणं शूलैरभिद्रुतम् | शकृद्वमन्तं मतिमानुदावर्तिनमुत्सृजेत् ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ಉದಾವರ್ತಾನಾಹನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೨೭||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उदावर्तानाहनिदानं समाप्तम् ||२७||
🔊 Audio coming soon