Adhikarana udAvartanidAnam (1) · Śloka 1
അഥോദാവര്താനാഹനിദാനമ് | വാതവിണ്മൂത്രജൃമ്ഭാശ്രുക്ഷവോദ്ഗാരവമീന്ദ്രിയൈഃ | ക്ഷുത്തൃഷ്ണോച്ഛ്വാസനിദ്രാണാം ധൃത്യോദാവര്തസമ്ഭവഃ ||൧||
अथोदावर्तानाहनिदानम् | वातविण्मूत्रजृम्भाश्रुक्षवोद्गारवमीन्द्रियैः | क्षुत्तृष्णोच्छ्वासनिद्राणां धृत्योदावर्तसम्भवः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtanirodhaja-purIShanirodhaja-mUtranirodhaja-jRumbhopaghAtaja-bAShpanirodhaja-kShavathunirodhaja-udgAranirodhaja-chardinigrahaja-shukranirodhaja-kShudhAnirodhaja-tRuShNAvighAtaja-niHshvAsavinigrahaja-nidrAbhighAtajodAvartalakShaNam (2-12) · Śloka 12
വാതമൂത്രപുരീഷാണാം സങ്ഗോ ധ്മാനം ക്ലമോ രുജാ | ജഠരേ വാതജാശ്ചാന്യേ രോഗാഃ സ്യുര്വാതനിഗ്രഹാത് ||൨|| (ച. സൂ. അ. ൭) | ആടോപശൂലൌ പരികര്തികാ ച സങ്ഗഃ പുരീഷസ്യ തഥോര്ധ്വവാതഃ | പുരീഷമാസ്യാദഥവാ നിരേതി പുരീഷവേഗേऽഭിഹതേ നരസ്യ ||൩|| (സു. ഉ. തം. അ. ൫൫) | ബസ്തിമേഹനയോഃ ശൂലം മൂത്രകൃച്ഛ്രം ശിരോരുജാ | വിനാമോ വങ്ക്ഷണാനാഹഃ സ്യാല്ലിങ്ഗം മൂത്രനിഗ്രഹേ ||൪|| (ച. സൂ. അ. ൭) | മന്യാഗലസ്തമ്ഭശിരോവികാരാ ജൃമ്ഭോപഘാതാത് പവനാത്മകാഃ സ്യുഃ | തഥാऽക്ഷിനാസാവദനാമയാശ്ച ഭവന്തി തീവ്രാഃ സഹ കര്ണരോഗൈഃ ||൫|| ആനന്ദജം വാऽപ്യഥ ശോകജം വാ നേത്രോദകം പ്രാപ്തമമുഞ്ചതോ ഹി | ശിരോഗുരുത്വം നയനാമയാശ്ച ഭവന്തി തീവ്രാഃ സഹ പീനസേന ||൬|| (സു. ഉ. തം. അ. ൫൫) | മന്യാസ്തമ്ഭഃ ശിരഃശൂലമര്ദിതാര്ധാവഭേദകൌ | ഇന്ദ്രിയാണാം ച ദൌര്ബല്യം ക്ഷവഥോഃ സ്യാദ്വിധാരണാത് ||൭|| (ച. സൂ. അ. ൭) | കണ്ഠാസ്യപൂര്ണത്വമതീവ തോദഃ കൂജശ്ച വായോരഥവാऽപ്രവൃത്തിഃ | ഉദ്ഗാരവേഗേऽഭിഹതേ ഭവന്തി ഘോരാ വികാരാഃ പവനപ്രസൂതാഃ ||൮|| (സു. ഉ. തം. അ. ൫൫) | കണ്ഡൂകോഠാരുചിവ്യങ്ഗശോഥപാണ്ഡ്വാമയജ്വരാഃ | കുഷ്ഠവീസര്പഹൃല്ലാസാശ്ഛര്ദിനിഗ്രഹജാ ഗദാഃ ||൯|| (ച. സൂ. അ. ൭) | മൂത്രാശയേ വൈ ഗുദമുഷ്കയോശ്ച ശോഥോ രുജാ മൂത്രവിനിഗ്രഹശ്ച | ശുക്രാശ്മരീ തത്സ്രവണം ഭവേച്ച തേ തേ വികാരാ വിഹതേ ച ശുക്രേ ||൧൦|| തന്ദ്രാങ്ഗമര്ദാവരുചിഃ ശ്രമശ്ച ക്ഷുധാഭിഘാതാത് കൃശതാ ച ദൃഷ്ടേഃ | കണ്ഠാസ്യശോഷഃ ശ്രവണാവരോധസ്തൃഷ്ണാവിഘാതാദ്ധൃദയേ വ്യഥാ ച ||൧൧|| ശ്രാന്തസ്യ നിഃശ്വാസവിനിഗ്രഹേണ ഹൃദ്രോഗമോഹാവഥവാऽപി ഗുല്മഃ | ജൃമ്ഭാऽങ്ഗമര്ദോऽക്ഷിശിരോऽതിജാഡ്യം നിദ്രാഭിഘാതാദഥവാऽപി തന്ദ്രാ ||൧൨|| (സു. ഉ. തം. അ. ൫൫) |
वातमूत्रपुरीषाणां सङ्गो ध्मानं क्लमो रुजा | जठरे वातजाश्चान्ये रोगाः स्युर्वातनिग्रहात् ||२|| (च. सू. अ. ७) | आटोपशूलौ परिकर्तिका च सङ्गः पुरीषस्य तथोर्ध्ववातः | पुरीषमास्यादथवा निरेति पुरीषवेगेऽभिहते नरस्य ||३|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | बस्तिमेहनयोः शूलं मूत्रकृच्छ्रं शिरोरुजा | विनामो वङ्क्षणानाहः स्याल्लिङ्गं मूत्रनिग्रहे ||४|| (च. सू. अ. ७) | मन्यागलस्तम्भशिरोविकारा जृम्भोपघातात् पवनात्मकाः स्युः | तथाऽक्षिनासावदनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह कर्णरोगैः ||५|| आनन्दजं वाऽप्यथ शोकजं वा नेत्रोदकं प्राप्तममुञ्चतो हि | शिरोगुरुत्वं नयनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह पीनसेन ||६|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | मन्यास्तम्भः शिरःशूलमर्दितार्धावभेदकौ | इन्द्रियाणां च दौर्बल्यं क्षवथोः स्याद्विधारणात् ||७|| (च. सू. अ. ७) | कण्ठास्यपूर्णत्वमतीव तोदः कूजश्च वायोरथवाऽप्रवृत्तिः | उद्गारवेगेऽभिहते भवन्ति घोरा विकाराः पवनप्रसूताः ||८|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | कण्डूकोठारुचिव्यङ्गशोथपाण्ड्वामयज्वराः | कुष्ठवीसर्पहृल्लासाश्छर्दिनिग्रहजा गदाः ||९|| (च. सू. अ. ७) | मूत्राशये वै गुदमुष्कयोश्च शोथो रुजा मूत्रविनिग्रहश्च | शुक्राश्मरी तत्स्रवणं भवेच्च ते ते विकारा विहते च शुक्रे ||१०|| तन्द्राङ्गमर्दावरुचिः श्रमश्च क्षुधाभिघातात् कृशता च दृष्टेः | कण्ठास्यशोषः श्रवणावरोधस्तृष्णाविघाताद्धृदये व्यथा च ||११|| श्रान्तस्य निःश्वासविनिग्रहेण हृद्रोगमोहावथवाऽपि गुल्मः | जृम्भाऽङ्गमर्दोऽक्षिशिरोऽतिजाड्यं निद्राभिघातादथवाऽपि तन्द्रा ||१२|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShAdikupitavAtajodAvartasya nidAna-samprApti-lakShaNAni (13-16) · Śloka 16
വായുഃ കോഷ്ഠാനുഗോ രൂക്ഷൈഃ കഷായകടുതിക്തകൈഃ | ഭോജനഃ കുപിതഃ സദ്യ ഉദാവര്തം കരോതി ഹി ||൧൩|| വാതമൂത്രപുരീഷാസൃക്കഫമേദോവഹാനി വൈ | സ്രോതാംസ്യുദാവര്തയതി പുരീഷം ചാതിവര്തയേത് ||൧൪|| തതോ ഹൃദ്ബസ്തിശൂലാര്തോ ഹൃല്ലാസാരതിപീഡിതഃ | വാതമൂത്രപുരീഷാണി കൃച്ഛ്രേണ ലഭതേ നരഃ ||൧൫|| ശ്വാസകാസപ്രതിശ്യായദാഹമോഹതൃഷാജ്വരാന് | വമിഹിക്കാശിരോരോഗമനഃശ്രവണവിഭ്രമാന് | ബഹൂനന്യാംശ്ച ലഭതേ വികാരാന് വാതകോപജാന് ||൧൬|| (സു. ഉ. തം. അ. ൫൫) |
वायुः कोष्ठानुगो रूक्षैः कषायकटुतिक्तकैः | भोजनः कुपितः सद्य उदावर्तं करोति हि ||१३|| वातमूत्रपुरीषासृक्कफमेदोवहानि वै | स्रोतांस्युदावर्तयति पुरीषं चातिवर्तयेत् ||१४|| ततो हृद्बस्तिशूलार्तो हृल्लासारतिपीडितः | वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण लभते नरः ||१५|| श्वासकासप्रतिश्यायदाहमोहतृषाज्वरान् | वमिहिक्काशिरोरोगमनःश्रवणविभ्रमान् | बहूनन्यांश्च लभते विकारान् वातकोपजान् ||१६|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnAhalakShaNam (17-20) · Śloka 20
ആമം ശകൃദ്വാ നിചിതം ക്രമേണ ഭൂയോ വിബദ്ധം വിഗുണാനിലേന | പ്രവര്തമാനം ന യഥാസ്വമേനം വികാരമാനാഹമുദാഹരന്തി ||൧൭|| തസ്മിന് ഭവന്ത്യാമസമുദ്ഭവേ തു തൃഷ്ണാപ്രതിശ്യായശിരോവിദാഹാഃ | ആമാശയേ ശൂലമഥോ ഗുരുത്വം ഹൃത്സ്തമ്ഭ ഉദ്ഗാരവിഘാതനം ച ||൧൮|| സ്തമ്ഭഃ കടീപൃഷ്ഠപുരീഷമൂത്രേ ശൂലോऽഥ മൂര്ഛാ ശകൃതശ്ച ഛര്ദിഃ | ശോഥശ്ച പക്വാശയജേ ഭവന്തി തഥാऽലസോക്താനി ച ലക്ഷണാനി ||൧൯|| (സു. ഉ. തം. അ. ൫൬) | തൃഷ്ണാര്ദിതം പരിക്ലിഷ്ടം ക്ഷീണം ശൂലൈരഭിദ്രുതമ് | ശകൃദ്വമന്തം മതിമാനുദാവര്തിനമുത്സൃജേത് ||൨൦|| (സു. ഉ. തം. അ. ൫൫) |
आमं शकृद्वा निचितं क्रमेण भूयो विबद्धं विगुणानिलेन | प्रवर्तमानं न यथास्वमेनं विकारमानाहमुदाहरन्ति ||१७|| तस्मिन् भवन्त्यामसमुद्भवे तु तृष्णाप्रतिश्यायशिरोविदाहाः | आमाशये शूलमथो गुरुत्वं हृत्स्तम्भ उद्गारविघातनं च ||१८|| स्तम्भः कटीपृष्ठपुरीषमूत्रे शूलोऽथ मूर्छा शकृतश्च छर्दिः | शोथश्च पक्वाशयजे भवन्ति तथाऽलसोक्तानि च लक्षणानि ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ५६) | तृष्णार्दितं परिक्लिष्टं क्षीणं शूलैरभिद्रुतम् | शकृद्वमन्तं मतिमानुदावर्तिनमुत्सृजेत् ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ ഉദാവര്താനാഹനിദാനം സമാപ്തമ് ||൨൭||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उदावर्तानाहनिदानं समाप्तम् ||२७||
🔊 Audio coming soon