Adhikarana gulmasya nidAnabhedasthAnAni (1) · Śloka 1
ಅಥ ಗುಲ್ಮನಿದಾನಮ್ | ದುಷ್ಟಾ ವಾತಾದಯೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರತಃ | ಕುರ್ವನ್ತಿ ಪಞ್ಚಧಾ ಗುಲ್ಮಂ ಕೋಷ್ಠಾನ್ತರ್ಗ್ರನ್ಥಿರೂಪಿಣಮ್ | ತಸ್ಯ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಸ್ಥಾನಂ ಪಾರ್ಶ್ವಹೃನ್ನಾಭಿಬಸ್ತಯಃ ||೧||
अथ गुल्मनिदानम् | दुष्टा वातादयोऽत्यर्थं मिथ्याहारविहारतः | कुर्वन्ति पञ्चधा गुल्मं कोष्ठान्तर्ग्रन्थिरूपिणम् | तस्य पञ्चविधं स्थानं पार्श्वहृन्नाभिबस्तयः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyagulmarUpam (2) · Śloka 2
ಹೃನ್ನಾಭ್ಯೋರನ್ತರೇ ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಸಞ್ಚಾರೀ ಯದಿ ವಾಽಚಲಃ | ವೃತ್ತಶ್ಚಯಾಪಚಯವಾನ್ ಸ ‘ಗುಲ್ಮ’ ಇತಿ ಕೀರ್ತಿತಃ ||೨|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೨) |
हृन्नाभ्योरन्तरे ग्रन्थिः सञ्चारी यदि वाऽचलः | वृत्तश्चयापचयवान् स ‘गुल्म’ इति कीर्तितः ||२|| (सु. उ. तं. अ. ४२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcavidhagulmavivaraNam (3) · Śloka 3
ಸ ವ್ಯಸ್ತೈರ್ಜಾಯತೇ ದೋಷೈಃ ಸಮಸ್ತೈರಪಿ ಚೋಚ್ಛ್ರಿತೈಃ | ಪುರುಷಾಣಾಂ ತಥಾ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಜ್ಞೇಯೋ ರಕ್ತೇನ ಚಾಪರಃ ||೩|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೨) |
स व्यस्तैर्जायते दोषैः समस्तैरपि चोच्छ्रितैः | पुरुषाणां तथा स्त्रीणां ज्ञेयो रक्तेन चापरः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmapUrvarUpam (4) · Śloka 4
ಉದ್ಗಾರಬಾಹುಲ್ಯಪುರೀಷಬನ್ಧತೃಪ್ತ್ಯಕ್ಷಮತ್ವಾನ್ತ್ರವಿಕೂಜನಾನಿ | ಆಟೋಪ ಆಧ್ಮಾನಮಪಕ್ತಿಶಕ್ತಿರಾಸನ್ನಗುಲ್ಮಸ್ಯ ವದನ್ತಿ ಚಿಹ್ನಮ್ ||೪|| (ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೧) |
उद्गारबाहुल्यपुरीषबन्धतृप्त्यक्षमत्वान्त्रविकूजनानि | आटोप आध्मानमपक्तिशक्तिरासन्नगुल्मस्य वदन्ति चिह्नम् ||४|| (वा. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvagulmasAdhAraNaM rUpam (5) · Śloka 5
ಅರುಚಿಃ ಕೃಚ್ಛ್ರವಿಣ್ಮೂತ್ರವಾತತಾಽನ್ತ್ರವಿಕೂಜನಮ್ | ಆನಾಹಶ್ಚೋರ್ಧ್ವವಾತತ್ವಂ ಸರ್ವಗುಲ್ಮೇಷು ಲಕ್ಷಯೇತ್ ||೫||
अरुचिः कृच्छ्रविण्मूत्रवातताऽन्त्रविकूजनम् | आनाहश्चोर्ध्ववातत्वं सर्वगुल्मेषु लक्षयेत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (6-8) · Śloka 8
ರೂಕ್ಷಾನ್ನಪಾನಂ ವಿಷಮಾತಿಮಾತ್ರಂ ವಿಚೇಷ್ಟನಂ ವೇಗವಿನಿಗ್ರಹಶ್ಚ | ಶೋಕೋಽಭಿಘಾತೋಽತಿಮಲಕ್ಷಯಶ್ಚ ನಿರನ್ನತಾ ಚಾನಿಲಗುಲ್ಮಹೇತುಃ ||೬|| ಯಃ ಸ್ಥಾನಸಂಸ್ಥಾನರುಜಾಂ ವಿಕಲ್ಪಂ ವಿಡ್ವಾತಸಙ್ಗಂ ಗಲವಕ್ತ್ರಶೋಷಮ್ | ಶ್ಯಾವಾರುಣತ್ವಂ ಶಿಶಿರಜ್ವರಂ ಚ ಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಶಿರೋರುಜಂ ಚ ||೭|| ಕರೋತಿ ಜೀರ್ಣೇ ತ್ವಧಿಕಂ ಪ್ರಕೋಪಂ ಭುಕ್ತೇ ಮೃದುತ್ವಂ ಸಮುಪೈತಿ ಯಶ್ಚ | ವಾತಾತ್ ಸ ಗುಲ್ಮೋ ನಚ ತತ್ರ ರೂಕ್ಷಂ ಕಷಾಯತಿಕ್ತಂ ಕಟು ಚೋಪಶೇತೇ ||೮|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೫) |
रूक्षान्नपानं विषमातिमात्रं विचेष्टनं वेगविनिग्रहश्च | शोकोऽभिघातोऽतिमलक्षयश्च निरन्नता चानिलगुल्महेतुः ||६|| यः स्थानसंस्थानरुजां विकल्पं विड्वातसङ्गं गलवक्त्रशोषम् | श्यावारुणत्वं शिशिरज्वरं च हृत्कुक्षिपार्श्वांसशिरोरुजं च ||७|| करोति जीर्णे त्वधिकं प्रकोपं भुक्ते मृदुत्वं समुपैति यश्च | वातात् स गुल्मो नच तत्र रूक्षं कषायतिक्तं कटु चोपशेते ||८|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
ಕಟ್ವಮ್ಲತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣವಿದಾಹಿರೂಕ್ಷಕ್ರೋಧಾತಿಮದ್ಯಾರ್ಕಹುತಾಶಸೇವಾ | ಆಮಾಭಿಘಾತೋ ರುಧಿರಂ ಚ ದುಷ್ಟಂ ಪೈತ್ತಸ್ಯ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ನಿಮಿತ್ತಮುಕ್ತಮ್ ||೯|| ಜ್ವರಃ ಪಿಪಾಸಾ ವದನಾಙ್ಗರಾಗಃ ಶೂಲಂ ಮಹಜ್ಜೀರ್ಯತಿ ಭೋಜನ ಚ | ಸ್ವೇದೋ ವಿದಾಹೋ ವ್ರಣವಚ್ಚ ಗುಲ್ಮಃ ಸ್ಪರ್ಶಾಸಹಃ ಪೈತ್ತಿಕಗುಲ್ಮರೂಪಮ್ ||೧೦|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೫) |
कट्वम्लतीक्ष्णोष्णविदाहिरूक्षक्रोधातिमद्यार्कहुताशसेवा | आमाभिघातो रुधिरं च दुष्टं पैत्तस्य गुल्मस्य निमित्तमुक्तम् ||९|| ज्वरः पिपासा वदनाङ्गरागः शूलं महज्जीर्यति भोजन च | स्वेदो विदाहो व्रणवच्च गुल्मः स्पर्शासहः पैत्तिकगुल्मरूपम् ||१०|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (11-12) · Śloka 12
ಶೀತಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಮಚೇಷ್ಟನಂ ಚ ಸಮ್ಪೂರಣಂ ಪ್ರಸ್ವಪನಂ ದಿವಾ ಚ | ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಹೇತುಃ ಕಫಸಮ್ಭವಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ತು ದುಷ್ಟೋ ನಿಚಯಾತ್ಮಕಸ್ಯ ||೧೧|| ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಶೀತಜ್ವರಗಾತ್ರಸಾದಹೃಲ್ಲಾಸಕಾಸಾರುಚಿಗೌರವಾಣಿ | ಶೈತ್ಯಂ ರುಗಲ್ಪಾ ಕಠಿನೋನ್ನತತ್ವಂ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ ಕಫಾತ್ಮಕಸ್ಯ ||೧೨|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೫) |
शीतं गुरु स्निग्धमचेष्टनं च सम्पूरणं प्रस्वपनं दिवा च | गुल्मस्य हेतुः कफसम्भवस्य सर्वस्तु दुष्टो निचयात्मकस्य ||११|| स्तैमित्यशीतज्वरगात्रसादहृल्लासकासारुचिगौरवाणि | शैत्यं रुगल्पा कठिनोन्नतत्वं गुल्मस्य रूपाणि कफात्मकस्य ||१२|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvyAtmakeShu triShvekajahetulakShaNAtideshaH (13) · Śloka 13
ನಿಮಿತ್ತರೂಪಾಣ್ಯುಪಲಭ್ಯ ಗುಲ್ಮೇ ದ್ವಿದೋಷಜೇ ದೋಷಬಲಾಬಲಂ ಚ | ವ್ಯಾಮಿಶ್ರಲಿಙ್ಗಾನಪರಾಂಶ್ಚ ಗುಲ್ಮಾಂಸ್ತ್ರೀನಾದಿಶೇದೌಷಧಕಲ್ಪನಾರ್ಥಮ್ ||೧೩|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೫) |
निमित्तरूपाण्युपलभ्य गुल्मे द्विदोषजे दोषबलाबलं च | व्यामिश्रलिङ्गानपरांश्च गुल्मांस्त्रीनादिशेदौषधकल्पनार्थम् ||१३|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikagulmalakShaNam (14) · Śloka 14
ಮಹಾರುಜಂ ದಾಹಪರೀತಮಶ್ಮವದ್ಘನೋನ್ನತಂ ಶೀಘ್ರವಿದಾಹಿ ದಾರುಣಮ್ | ಮನಃಶರೀರಾಗ್ನಿಬಲಾಪಹಾರಿಣಂ ತ್ರಿದೋಷಜಂ ಗುಲ್ಮಮಸಾಧ್ಯಮಾದಿಶೇತ್ ||೧೪|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೫) |
महारुजं दाहपरीतमश्मवद्घनोन्नतं शीघ्रविदाहि दारुणम् | मनःशरीराग्निबलापहारिणं त्रिदोषजं गुल्ममसाध्यमादिशेत् ||१४|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (15-16) · Śloka 16
ನವಪ್ರಸೂತಾಽಹಿತಭೋಜನ ಯಾ ಯಾ ಚಾಮಗರ್ಭಂ ವಿಸೃಜೇದೃತೌ ವಾ | ವಾಯುರ್ಹಿ ತಸ್ಯಾಃ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ರಕ್ತಂ ಕರೋತಿ ಗುಲ್ಮಂ ಸರುಜಂ ಸದಾಹಮ್ | ಪೈತ್ತಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗೇನ ಸಮಾನಲಿಙ್ಗಂ ವಿಶೇಷಣಂ ಚಾಪ್ಯಪರಂ ನಿಬೋಧ ||೧೫|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೨) | ಯಃ ಸ್ಪನ್ದತೇ ಪಿಣ್ಡಿತ ಏವ ನಾಙ್ಗೈಶ್ಚಿರಾತ್ ಸಶೂಲಃ ಸಮಗರ್ಭಲಿಙ್ಗಃ | ಸ ರೌಧಿರಃ ಸ್ತ್ರೀಭವ ಏವ ಗುಲ್ಮೋ ಮಾಸೇ ವ್ಯತೀತೇ ದಶಮೇ ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಃ ||೧೬|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೫) |
नवप्रसूताऽहितभोजन या या चामगर्भं विसृजेदृतौ वा | वायुर्हि तस्याः परिगृह्य रक्तं करोति गुल्मं सरुजं सदाहम् | पैत्तस्य लिङ्गेन समानलिङ्गं विशेषणं चाप्यपरं निबोध ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४२) | यः स्पन्दते पिण्डित एव नाङ्गैश्चिरात् सशूलः समगर्भलिङ्गः | स रौधिरः स्त्रीभव एव गुल्मो मासे व्यतीते दशमे चिकित्स्यः ||१६|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmino~asAdhyalakShaNAni (17-20) · Śloka 20
ಸಞ್ಚಿತಃ ಕ್ರಮಶೋ ಗುಲ್ಮೋ ಮಹಾವಾಸ್ತುಪರಿಗ್ರಹಃ | ಕೃತಮೂಲಃ ಸಿರಾನದ್ಧೋ ಯದಾ ಕೂರ್ಮ ಇವೋತ್ಥಿತಃ ||೧೭|| ದೌರ್ಬಲ್ಯಾರುಚಿಹೃಲ್ಲಾಸಕಾಸಚ್ಛರ್ದ್ಯರತಿಜ್ವರೈಃ | ತೃಷ್ಣಾತನ್ದ್ರಾಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೈರ್ಯುಜ್ಯತೇ ಸ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ ||೧೮|| ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸಜ್ವರಂ ಶ್ವಾಸಚ್ಛರ್ದ್ಯತೀಸಾರಪೀಡಿತಮ್ | ಹೃನ್ನಾಭಿಹಸ್ತಪಾದೇಷು ಶೋಥಃ ಕರ್ಷತಿ ಗುಲ್ಮಿನಮ್ ||೧೯|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೫) | ಶ್ವಾಸಃ ಶೂಲಂ ಪಿಪಾಸಾಽನ್ನವಿದ್ವೇಷೋ ಗ್ರನ್ಥಿಮೂಢತಾ | ಜಾಯತೇ ದುರ್ಬಲತ್ವಂ ಚ ಗುಲ್ಮಿನೋ ಮರಣಾಯ ವೈ ||೨೦|| (ಸು. ಸೂ. ಅ. ೩೩) |
सञ्चितः क्रमशो गुल्मो महावास्तुपरिग्रहः | कृतमूलः सिरानद्धो यदा कूर्म इवोत्थितः ||१७|| दौर्बल्यारुचिहृल्लासकासच्छर्द्यरतिज्वरैः | तृष्णातन्द्राप्रतिश्यायैर्युज्यते स न सिध्यति ||१८|| गृहीत्वा सज्वरं श्वासच्छर्द्यतीसारपीडितम् | हृन्नाभिहस्तपादेषु शोथः कर्षति गुल्मिनम् ||१९|| (च. चि. अ. ५) | श्वासः शूलं पिपासाऽन्नविद्वेषो ग्रन्थिमूढता | जायते दुर्बलत्वं च गुल्मिनो मरणाय वै ||२०|| (सु. सू. अ. ३३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 28
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ಗುಲ್ಮನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೨೮||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने गुल्मनिदानं समाप्तम् ||२८||
🔊 Audio coming soon