Adhikarana gulmasya nidAnabhedasthAnAni (1) · Śloka 1
അഥ ഗുല്മനിദാനമ് | ദുഷ്ടാ വാതാദയോऽത്യര്ഥം മിഥ്യാഹാരവിഹാരതഃ | കുര്വന്തി പഞ്ചധാ ഗുല്മം കോഷ്ഠാന്തര്ഗ്രന്ഥിരൂപിണമ് | തസ്യ പഞ്ചവിധം സ്ഥാനം പാര്ശ്വഹൃന്നാഭിബസ്തയഃ ||൧||
अथ गुल्मनिदानम् | दुष्टा वातादयोऽत्यर्थं मिथ्याहारविहारतः | कुर्वन्ति पञ्चधा गुल्मं कोष्ठान्तर्ग्रन्थिरूपिणम् | तस्य पञ्चविधं स्थानं पार्श्वहृन्नाभिबस्तयः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyagulmarUpam (2) · Śloka 2
ഹൃന്നാഭ്യോരന്തരേ ഗ്രന്ഥിഃ സഞ്ചാരീ യദി വാऽചലഃ | വൃത്തശ്ചയാപചയവാന് സ ‘ഗുല്മ’ ഇതി കീര്തിതഃ ||൨|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൨) |
हृन्नाभ्योरन्तरे ग्रन्थिः सञ्चारी यदि वाऽचलः | वृत्तश्चयापचयवान् स ‘गुल्म’ इति कीर्तितः ||२|| (सु. उ. तं. अ. ४२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcavidhagulmavivaraNam (3) · Śloka 3
സ വ്യസ്തൈര്ജായതേ ദോഷൈഃ സമസ്തൈരപി ചോച്ഛ്രിതൈഃ | പുരുഷാണാം തഥാ സ്ത്രീണാം ജ്ഞേയോ രക്തേന ചാപരഃ ||൩|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൨) |
स व्यस्तैर्जायते दोषैः समस्तैरपि चोच्छ्रितैः | पुरुषाणां तथा स्त्रीणां ज्ञेयो रक्तेन चापरः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmapUrvarUpam (4) · Śloka 4
ഉദ്ഗാരബാഹുല്യപുരീഷബന്ധതൃപ്ത്യക്ഷമത്വാന്ത്രവികൂജനാനി | ആടോപ ആധ്മാനമപക്തിശക്തിരാസന്നഗുല്മസ്യ വദന്തി ചിഹ്നമ് ||൪|| (വാ. നി. അ. ൧൧) |
उद्गारबाहुल्यपुरीषबन्धतृप्त्यक्षमत्वान्त्रविकूजनानि | आटोप आध्मानमपक्तिशक्तिरासन्नगुल्मस्य वदन्ति चिह्नम् ||४|| (वा. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvagulmasAdhAraNaM rUpam (5) · Śloka 5
അരുചിഃ കൃച്ഛ്രവിണ്മൂത്രവാതതാऽന്ത്രവികൂജനമ് | ആനാഹശ്ചോര്ധ്വവാതത്വം സര്വഗുല്മേഷു ലക്ഷയേത് ||൫||
अरुचिः कृच्छ्रविण्मूत्रवातताऽन्त्रविकूजनम् | आनाहश्चोर्ध्ववातत्वं सर्वगुल्मेषु लक्षयेत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (6-8) · Śloka 8
രൂക്ഷാന്നപാനം വിഷമാതിമാത്രം വിചേഷ്ടനം വേഗവിനിഗ്രഹശ്ച | ശോകോऽഭിഘാതോऽതിമലക്ഷയശ്ച നിരന്നതാ ചാനിലഗുല്മഹേതുഃ ||൬|| യഃ സ്ഥാനസംസ്ഥാനരുജാം വികല്പം വിഡ്വാതസങ്ഗം ഗലവക്ത്രശോഷമ് | ശ്യാവാരുണത്വം ശിശിരജ്വരം ച ഹൃത്കുക്ഷിപാര്ശ്വാംസശിരോരുജം ച ||൭|| കരോതി ജീര്ണേ ത്വധികം പ്രകോപം ഭുക്തേ മൃദുത്വം സമുപൈതി യശ്ച | വാതാത് സ ഗുല്മോ നച തത്ര രൂക്ഷം കഷായതിക്തം കടു ചോപശേതേ ||൮|| (ച. ചി. അ. ൫) |
रूक्षान्नपानं विषमातिमात्रं विचेष्टनं वेगविनिग्रहश्च | शोकोऽभिघातोऽतिमलक्षयश्च निरन्नता चानिलगुल्महेतुः ||६|| यः स्थानसंस्थानरुजां विकल्पं विड्वातसङ्गं गलवक्त्रशोषम् | श्यावारुणत्वं शिशिरज्वरं च हृत्कुक्षिपार्श्वांसशिरोरुजं च ||७|| करोति जीर्णे त्वधिकं प्रकोपं भुक्ते मृदुत्वं समुपैति यश्च | वातात् स गुल्मो नच तत्र रूक्षं कषायतिक्तं कटु चोपशेते ||८|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
കട്വമ്ലതീക്ഷ്ണോഷ്ണവിദാഹിരൂക്ഷക്രോധാതിമദ്യാര്കഹുതാശസേവാ | ആമാഭിഘാതോ രുധിരം ച ദുഷ്ടം പൈത്തസ്യ ഗുല്മസ്യ നിമിത്തമുക്തമ് ||൯|| ജ്വരഃ പിപാസാ വദനാങ്ഗരാഗഃ ശൂലം മഹജ്ജീര്യതി ഭോജന ച | സ്വേദോ വിദാഹോ വ്രണവച്ച ഗുല്മഃ സ്പര്ശാസഹഃ പൈത്തികഗുല്മരൂപമ് ||൧൦|| (ച. ചി. അ. ൫) |
कट्वम्लतीक्ष्णोष्णविदाहिरूक्षक्रोधातिमद्यार्कहुताशसेवा | आमाभिघातो रुधिरं च दुष्टं पैत्तस्य गुल्मस्य निमित्तमुक्तम् ||९|| ज्वरः पिपासा वदनाङ्गरागः शूलं महज्जीर्यति भोजन च | स्वेदो विदाहो व्रणवच्च गुल्मः स्पर्शासहः पैत्तिकगुल्मरूपम् ||१०|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (11-12) · Śloka 12
ശീതം ഗുരു സ്നിഗ്ധമചേഷ്ടനം ച സമ്പൂരണം പ്രസ്വപനം ദിവാ ച | ഗുല്മസ്യ ഹേതുഃ കഫസമ്ഭവസ്യ സര്വസ്തു ദുഷ്ടോ നിചയാത്മകസ്യ ||൧൧|| സ്തൈമിത്യശീതജ്വരഗാത്രസാദഹൃല്ലാസകാസാരുചിഗൌരവാണി | ശൈത്യം രുഗല്പാ കഠിനോന്നതത്വം ഗുല്മസ്യ രൂപാണി കഫാത്മകസ്യ ||൧൨|| (ച. ചി. അ. ൫) |
शीतं गुरु स्निग्धमचेष्टनं च सम्पूरणं प्रस्वपनं दिवा च | गुल्मस्य हेतुः कफसम्भवस्य सर्वस्तु दुष्टो निचयात्मकस्य ||११|| स्तैमित्यशीतज्वरगात्रसादहृल्लासकासारुचिगौरवाणि | शैत्यं रुगल्पा कठिनोन्नतत्वं गुल्मस्य रूपाणि कफात्मकस्य ||१२|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvyAtmakeShu triShvekajahetulakShaNAtideshaH (13) · Śloka 13
നിമിത്തരൂപാണ്യുപലഭ്യ ഗുല്മേ ദ്വിദോഷജേ ദോഷബലാബലം ച | വ്യാമിശ്രലിങ്ഗാനപരാംശ്ച ഗുല്മാംസ്ത്രീനാദിശേദൌഷധകല്പനാര്ഥമ് ||൧൩|| (ച. ചി. അ. ൫) |
निमित्तरूपाण्युपलभ्य गुल्मे द्विदोषजे दोषबलाबलं च | व्यामिश्रलिङ्गानपरांश्च गुल्मांस्त्रीनादिशेदौषधकल्पनार्थम् ||१३|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikagulmalakShaNam (14) · Śloka 14
മഹാരുജം ദാഹപരീതമശ്മവദ്ഘനോന്നതം ശീഘ്രവിദാഹി ദാരുണമ് | മനഃശരീരാഗ്നിബലാപഹാരിണം ത്രിദോഷജം ഗുല്മമസാധ്യമാദിശേത് ||൧൪|| (ച. ചി. അ. ൫) |
महारुजं दाहपरीतमश्मवद्घनोन्नतं शीघ्रविदाहि दारुणम् | मनःशरीराग्निबलापहारिणं त्रिदोषजं गुल्ममसाध्यमादिशेत् ||१४|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (15-16) · Śloka 16
നവപ്രസൂതാऽഹിതഭോജന യാ യാ ചാമഗര്ഭം വിസൃജേദൃതൌ വാ | വായുര്ഹി തസ്യാഃ പരിഗൃഹ്യ രക്തം കരോതി ഗുല്മം സരുജം സദാഹമ് | പൈത്തസ്യ ലിങ്ഗേന സമാനലിങ്ഗം വിശേഷണം ചാപ്യപരം നിബോധ ||൧൫|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൨) | യഃ സ്പന്ദതേ പിണ്ഡിത ഏവ നാങ്ഗൈശ്ചിരാത് സശൂലഃ സമഗര്ഭലിങ്ഗഃ | സ രൌധിരഃ സ്ത്രീഭവ ഏവ ഗുല്മോ മാസേ വ്യതീതേ ദശമേ ചികിത്സ്യഃ ||൧൬|| (ച. ചി. അ. ൫) |
नवप्रसूताऽहितभोजन या या चामगर्भं विसृजेदृतौ वा | वायुर्हि तस्याः परिगृह्य रक्तं करोति गुल्मं सरुजं सदाहम् | पैत्तस्य लिङ्गेन समानलिङ्गं विशेषणं चाप्यपरं निबोध ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४२) | यः स्पन्दते पिण्डित एव नाङ्गैश्चिरात् सशूलः समगर्भलिङ्गः | स रौधिरः स्त्रीभव एव गुल्मो मासे व्यतीते दशमे चिकित्स्यः ||१६|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmino~asAdhyalakShaNAni (17-20) · Śloka 20
സഞ്ചിതഃ ക്രമശോ ഗുല്മോ മഹാവാസ്തുപരിഗ്രഹഃ | കൃതമൂലഃ സിരാനദ്ധോ യദാ കൂര്മ ഇവോത്ഥിതഃ ||൧൭|| ദൌര്ബല്യാരുചിഹൃല്ലാസകാസച്ഛര്ദ്യരതിജ്വരൈഃ | തൃഷ്ണാതന്ദ്രാപ്രതിശ്യായൈര്യുജ്യതേ സ ന സിധ്യതി ||൧൮|| ഗൃഹീത്വാ സജ്വരം ശ്വാസച്ഛര്ദ്യതീസാരപീഡിതമ് | ഹൃന്നാഭിഹസ്തപാദേഷു ശോഥഃ കര്ഷതി ഗുല്മിനമ് ||൧൯|| (ച. ചി. അ. ൫) | ശ്വാസഃ ശൂലം പിപാസാऽന്നവിദ്വേഷോ ഗ്രന്ഥിമൂഢതാ | ജായതേ ദുര്ബലത്വം ച ഗുല്മിനോ മരണായ വൈ ||൨൦|| (സു. സൂ. അ. ൩൩) |
सञ्चितः क्रमशो गुल्मो महावास्तुपरिग्रहः | कृतमूलः सिरानद्धो यदा कूर्म इवोत्थितः ||१७|| दौर्बल्यारुचिहृल्लासकासच्छर्द्यरतिज्वरैः | तृष्णातन्द्राप्रतिश्यायैर्युज्यते स न सिध्यति ||१८|| गृहीत्वा सज्वरं श्वासच्छर्द्यतीसारपीडितम् | हृन्नाभिहस्तपादेषु शोथः कर्षति गुल्मिनम् ||१९|| (च. चि. अ. ५) | श्वासः शूलं पिपासाऽन्नविद्वेषो ग्रन्थिमूढता | जायते दुर्बलत्वं च गुल्मिनो मरणाय वै ||२०|| (सु. सू. अ. ३३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 28
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ ഗുല്മനിദാനം സമാപ്തമ് ||൨൮||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने गुल्मनिदानं समाप्तम् ||२८||
🔊 Audio coming soon