Adhikarana gulmasya nidAnabhedasthAnAni (1) · Śloka 1
అథ గుల్మనిదానం | దుష్టా వాతాదయోऽత్యర్థం మిథ్యాహారవిహారతః | కుర్వంతి పంచధా గుల్మం కోష్ఠాంతర్గ్రంథిరూపిణం | తస్య పంచవిధం స్థానం పార్శ్వహృన్నాభిబస్తయః ||1||
अथ गुल्मनिदानम् | दुष्टा वातादयोऽत्यर्थं मिथ्याहारविहारतः | कुर्वन्ति पञ्चधा गुल्मं कोष्ठान्तर्ग्रन्थिरूपिणम् | तस्य पञ्चविधं स्थानं पार्श्वहृन्नाभिबस्तयः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyagulmarUpam (2) · Śloka 2
హృన్నాభ్యోరంతరే గ్రంథిః సంచారీ యది వాऽచలః | వృత్తశ్చయాపచయవాన్ స ‘గుల్మ’ ఇతి కీర్తితః ||2|| (సు. ఉ. తం. అ. 42) |
हृन्नाभ्योरन्तरे ग्रन्थिः सञ्चारी यदि वाऽचलः | वृत्तश्चयापचयवान् स ‘गुल्म’ इति कीर्तितः ||२|| (सु. उ. तं. अ. ४२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcavidhagulmavivaraNam (3) · Śloka 3
స వ్యస్తైర్జాయతే దోషైః సమస్తైరపి చోచ్ఛ్రితైః | పురుషాణాం తథా స్త్రీణాం జ్ఞేయో రక్తేన చాపరః ||3|| (సు. ఉ. తం. అ. 42) |
स व्यस्तैर्जायते दोषैः समस्तैरपि चोच्छ्रितैः | पुरुषाणां तथा स्त्रीणां ज्ञेयो रक्तेन चापरः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmapUrvarUpam (4) · Śloka 4
ఉద్గారబాహుల్యపురీషబంధతృప్త్యక్షమత్వాంత్రవికూజనాని | ఆటోప ఆధ్మానమపక్తిశక్తిరాసన్నగుల్మస్య వదంతి చిహ్నం ||4|| (వా. ని. అ. 11) |
उद्गारबाहुल्यपुरीषबन्धतृप्त्यक्षमत्वान्त्रविकूजनानि | आटोप आध्मानमपक्तिशक्तिरासन्नगुल्मस्य वदन्ति चिह्नम् ||४|| (वा. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvagulmasAdhAraNaM rUpam (5) · Śloka 5
అరుచిః కృచ్ఛ్రవిణ్మూత్రవాతతాऽంత్రవికూజనం | ఆనాహశ్చోర్ధ్వవాతత్వం సర్వగుల్మేషు లక్షయేత్ ||5||
अरुचिः कृच्छ्रविण्मूत्रवातताऽन्त्रविकूजनम् | आनाहश्चोर्ध्ववातत्वं सर्वगुल्मेषु लक्षयेत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (6-8) · Śloka 8
రూక్షాన్నపానం విషమాతిమాత్రం విచేష్టనం వేగవినిగ్రహశ్చ | శోకోऽభిఘాతోऽతిమలక్షయశ్చ నిరన్నతా చానిలగుల్మహేతుః ||6|| యః స్థానసంస్థానరుజాం వికల్పం విడ్వాతసంగం గలవక్త్రశోషం | శ్యావారుణత్వం శిశిరజ్వరం చ హృత్కుక్షిపార్శ్వాంసశిరోరుజం చ ||7|| కరోతి జీర్ణే త్వధికం ప్రకోపం భుక్తే మృదుత్వం సముపైతి యశ్చ | వాతాత్ స గుల్మో నచ తత్ర రూక్షం కషాయతిక్తం కటు చోపశేతే ||8|| (చ. చి. అ. 5) |
रूक्षान्नपानं विषमातिमात्रं विचेष्टनं वेगविनिग्रहश्च | शोकोऽभिघातोऽतिमलक्षयश्च निरन्नता चानिलगुल्महेतुः ||६|| यः स्थानसंस्थानरुजां विकल्पं विड्वातसङ्गं गलवक्त्रशोषम् | श्यावारुणत्वं शिशिरज्वरं च हृत्कुक्षिपार्श्वांसशिरोरुजं च ||७|| करोति जीर्णे त्वधिकं प्रकोपं भुक्ते मृदुत्वं समुपैति यश्च | वातात् स गुल्मो नच तत्र रूक्षं कषायतिक्तं कटु चोपशेते ||८|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
కట్వమ్లతీక్ష్ణోష్ణవిదాహిరూక్షక్రోధాతిమద్యార్కహుతాశసేవా | ఆమాభిఘాతో రుధిరం చ దుష్టం పైత్తస్య గుల్మస్య నిమిత్తముక్తం ||9|| జ్వరః పిపాసా వదనాంగరాగః శూలం మహజ్జీర్యతి భోజన చ | స్వేదో విదాహో వ్రణవచ్చ గుల్మః స్పర్శాసహః పైత్తికగుల్మరూపం ||10|| (చ. చి. అ. 5) |
कट्वम्लतीक्ष्णोष्णविदाहिरूक्षक्रोधातिमद्यार्कहुताशसेवा | आमाभिघातो रुधिरं च दुष्टं पैत्तस्य गुल्मस्य निमित्तमुक्तम् ||९|| ज्वरः पिपासा वदनाङ्गरागः शूलं महज्जीर्यति भोजन च | स्वेदो विदाहो व्रणवच्च गुल्मः स्पर्शासहः पैत्तिकगुल्मरूपम् ||१०|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (11-12) · Śloka 12
శీతం గురు స్నిగ్ధమచేష్టనం చ సంపూరణం ప్రస్వపనం దివా చ | గుల్మస్య హేతుః కఫసంభవస్య సర్వస్తు దుష్టో నిచయాత్మకస్య ||11|| స్తైమిత్యశీతజ్వరగాత్రసాదహృల్లాసకాసారుచిగౌరవాణి | శైత్యం రుగల్పా కఠినోన్నతత్వం గుల్మస్య రూపాణి కఫాత్మకస్య ||12|| (చ. చి. అ. 5) |
शीतं गुरु स्निग्धमचेष्टनं च सम्पूरणं प्रस्वपनं दिवा च | गुल्मस्य हेतुः कफसम्भवस्य सर्वस्तु दुष्टो निचयात्मकस्य ||११|| स्तैमित्यशीतज्वरगात्रसादहृल्लासकासारुचिगौरवाणि | शैत्यं रुगल्पा कठिनोन्नतत्वं गुल्मस्य रूपाणि कफात्मकस्य ||१२|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvyAtmakeShu triShvekajahetulakShaNAtideshaH (13) · Śloka 13
నిమిత్తరూపాణ్యుపలభ్య గుల్మే ద్విదోషజే దోషబలాబలం చ | వ్యామిశ్రలింగానపరాంశ్చ గుల్మాంస్త్రీనాదిశేదౌషధకల్పనార్థం ||13|| (చ. చి. అ. 5) |
निमित्तरूपाण्युपलभ्य गुल्मे द्विदोषजे दोषबलाबलं च | व्यामिश्रलिङ्गानपरांश्च गुल्मांस्त्रीनादिशेदौषधकल्पनार्थम् ||१३|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikagulmalakShaNam (14) · Śloka 14
మహారుజం దాహపరీతమశ్మవద్ఘనోన్నతం శీఘ్రవిదాహి దారుణం | మనఃశరీరాగ్నిబలాపహారిణం త్రిదోషజం గుల్మమసాధ్యమాదిశేత్ ||14|| (చ. చి. అ. 5) |
महारुजं दाहपरीतमश्मवद्घनोन्नतं शीघ्रविदाहि दारुणम् | मनःशरीराग्निबलापहारिणं त्रिदोषजं गुल्ममसाध्यमादिशेत् ||१४|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagulmasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (15-16) · Śloka 16
నవప్రసూతాऽహితభోజన యా యా చామగర్భం విసృజేదృతౌ వా | వాయుర్హి తస్యాః పరిగృహ్య రక్తం కరోతి గుల్మం సరుజం సదాహం | పైత్తస్య లింగేన సమానలింగం విశేషణం చాప్యపరం నిబోధ ||15|| (సు. ఉ. తం. అ. 42) | యః స్పందతే పిండిత ఏవ నాంగైశ్చిరాత్ సశూలః సమగర్భలింగః | స రౌధిరః స్త్రీభవ ఏవ గుల్మో మాసే వ్యతీతే దశమే చికిత్స్యః ||16|| (చ. చి. అ. 5) |
नवप्रसूताऽहितभोजन या या चामगर्भं विसृजेदृतौ वा | वायुर्हि तस्याः परिगृह्य रक्तं करोति गुल्मं सरुजं सदाहम् | पैत्तस्य लिङ्गेन समानलिङ्गं विशेषणं चाप्यपरं निबोध ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४२) | यः स्पन्दते पिण्डित एव नाङ्गैश्चिरात् सशूलः समगर्भलिङ्गः | स रौधिरः स्त्रीभव एव गुल्मो मासे व्यतीते दशमे चिकित्स्यः ||१६|| (च. चि. अ. ५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmino~asAdhyalakShaNAni (17-20) · Śloka 20
సంచితః క్రమశో గుల్మో మహావాస్తుపరిగ్రహః | కృతమూలః సిరానద్ధో యదా కూర్మ ఇవోత్థితః ||17|| దౌర్బల్యారుచిహృల్లాసకాసచ్ఛర్ద్యరతిజ్వరైః | తృష్ణాతంద్రాప్రతిశ్యాయైర్యుజ్యతే స న సిధ్యతి ||18|| గృహీత్వా సజ్వరం శ్వాసచ్ఛర్ద్యతీసారపీడితం | హృన్నాభిహస్తపాదేషు శోథః కర్షతి గుల్మినం ||19|| (చ. చి. అ. 5) | శ్వాసః శూలం పిపాసాऽన్నవిద్వేషో గ్రంథిమూఢతా | జాయతే దుర్బలత్వం చ గుల్మినో మరణాయ వై ||20|| (సు. సూ. అ. 33) |
सञ्चितः क्रमशो गुल्मो महावास्तुपरिग्रहः | कृतमूलः सिरानद्धो यदा कूर्म इवोत्थितः ||१७|| दौर्बल्यारुचिहृल्लासकासच्छर्द्यरतिज्वरैः | तृष्णातन्द्राप्रतिश्यायैर्युज्यते स न सिध्यति ||१८|| गृहीत्वा सज्वरं श्वासच्छर्द्यतीसारपीडितम् | हृन्नाभिहस्तपादेषु शोथः कर्षति गुल्मिनम् ||१९|| (च. चि. अ. ५) | श्वासः शूलं पिपासाऽन्नविद्वेषो ग्रन्थिमूढता | जायते दुर्बलत्वं च गुल्मिनो मरणाय वै ||२०|| (सु. सू. अ. ३३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 28
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే గుల్మనిదానం సమాప్తం ||28||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने गुल्मनिदानं समाप्तम् ||२८||
🔊 Audio coming soon