അഥ വിസ്ഫോടനിദാനമ് | കട്വമ്ലതീക്ഷ്ണോഷ്ണവിദാഹിരൂക്ഷക്ഷാരൈരജീര്ണാധ്യശനാതപൈശ്ച | തഥര്തുദോഷേണ വിപര്യയേണ കുപ്യന്തി ദോഷാഃ പവനാദയസ്തു ||൧|| ത്വചമാശ്രിത്യ തേ രക്തമാംസാസ്ഥീനി പ്രദൂഷ്യ ച | ഘോരാന് കുര്വന്തി വിസ്ഫോടാന് സര്വാന് ജ്വരപുരഃസരാന് ||൨||
View original
अथ विस्फोटनिदानम् | कट्वम्लतीक्ष्णोष्णविदाहिरूक्षक्षारैरजीर्णाध्यशनातपैश्च | तथर्तुदोषेण विपर्ययेण कुप्यन्ति दोषाः पवनादयस्तु ||१|| त्वचमाश्रित्य ते रक्तमांसास्थीनि प्रदूष्य च | घोरान् कुर्वन्ति विस्फोटान् सर्वान् ज्वरपुरःसरान् ||२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
മധുകോശ വ്യാഖ്യാ (വിജയരക്ഷിത, ശ്രീകണ്ഠദത്ത കൃത)
പ്രായേണ ദോഷദൂഷ്യചികിത്സാസാമ്യാദ്വിസ്ഫോടനിദാനമാഹ– കട്വിത്യാദി| അജീര്ണാധ്യശനാതപൈശ്ചേതി അജീര്ണാശനമപക്വദ്രവ്യസ്യാശനമ്, അധ്യശനമജീര്ണേ ഭോജനമ്; അഥവാ അജീര്ണം സ്വരൂപതോ ഹേതുരധ്യശനം ച| ഋതുദോഷേണേതി ശീതോഷ്ണാദീനാമതിയോഗേന| വിപര്യയേണേതി ഋതുവിപര്യയശ്ച ഋതുസ്വഭാവസ്യാന്യഥാഭാവഃ| ഏഭിര്ഹേതുഭിര്യഥാസമ്ഭവം പ്രത്യേകം ദോഷത്രയപ്രകോപോ ബോദ്ധവ്യഃ| ജ്വരപുരഃസരാനിത്യനേന ജ്വരസ്യ പൂര്വരൂപതാം ദര്ശയതി||൧-൨||
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
പ്രായേണ ദോഷദൂഷ്യചികിത്സിതത്വതുല്യത്വാദതോऽനന്തരം വിസ്ഫോടനിദാനാരമ്ഭഃ, തസ്യ നിദാനമാഹ– കട്വിത്യാദി| അജീര്ണാശനമപക്വദ്രവ്യാശനമ്| അധ്യശനമജീര്ണഭോജനമ്| അഥര്തുദോഷേണ വിപര്യയേണേതി ശീതോഷ്ണാദേരതിയോഗേന ഋതുദോഷഃ, ഋതുവിപര്യയഃ ഋതുസ്വഭാവസ്യാന്യഥാഭാവാത്; ഏഭിര്ഹേതുഭിഃ യഥാസമ്ഭവം പ്രത്യേകം ദോഷത്രയപ്രകോപോ ബോദ്ധവ്യഃ| വിസ്ഫോടകസമ്പ്രാപ്തിമാഹ– ത്വചമിത്യാദി| ജ്വരപുരഃസരാനിത്യനേന ജ്വരസ്യ പൂര്വരൂപതാം ദര്ശയതി||൧-൨||