Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಭಗ್ನಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो भग्नानां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಭಗ್ನಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो भग्नानां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಅಲ್ಪಾಶಿನೋಽನಾತ್ಮವತೋ ಜನ್ತೋರ್ವಾತಾತ್ಮಕಸ್ಯ ಚ | ಉಪದ್ರವೈರ್ವಾ ಜುಷ್ಟಸ್ಯ ಭಗ್ನಂ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಸಿಧ್ಯತಿ ||೩||
अल्पाशिनोऽनात्मवतो जन्तोर्वातात्मकस्य च | उपद्रवैर्वा जुष्टस्य भग्नं कृच्छ्रेण सिध्यति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಲವಣಂ ಕಟುಕಂ ಕ್ಷಾರಮಮ್ಲಂ ಮೈಥುನಮಾತಪಮ್ | ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಚ ನ ಸೇವೇತ ಭಗ್ನೋ ರೂಕ್ಷಾನ್ನಮೇವ ಚ ||೪||
लवणं कटुकं क्षारमम्लं मैथुनमातपम् | व्यायामं च न सेवेत भग्नो रूक्षान्नमेव च ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಶಾಲಿರ್ಮಾಂಸರಸಃ ಕ್ಷೀರಂ ಸರ್ಪಿರ್ಯೂಷಃ ಸತೀನಜಃ | ಬೃಂಹಣಂ ಚಾನ್ನಪಾನಂ ಸ್ಯಾದ್ದೇಯಂ ಭಗ್ನಾಯ ಜಾನತಾ ||೫||
शालिर्मांसरसः क्षीरं सर्पिर्यूषः सतीनजः | बृंहणं चान्नपानं स्याद्देयं भग्नाय जानता ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಮಧೂಕೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಪಲಾಶಕಕುಭತ್ವಚಃ | ವಂಶಸರ್ಜವಟಾನಾಂ ಚ ಕುಶಾರ್ಥಮುಪಸಂಹರೇತ್ ||೬||
मधूकोदुम्बराश्वत्थपलाशककुभत्वचः | वंशसर्जवटानां च कुशार्थमुपसंहरेत् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ಆಲೇಪನಾರ್ಥಂ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಂ ಮಧುಕಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಮ್ | ಶತಧೌತಘೃತೋನ್ಮಿಶ್ರಂ ಶಾಲಿಪಿಷ್ಟಂ ಚ ಸಂಹರೇತ್ ||೭||
आलेपनार्थं मञ्जिष्ठां मधुकं रक्तचन्दनम् | शतधौतघृतोन्मिश्रं शालिपिष्टं च संहरेत् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
ಸಪ್ತಾಹಾದಥ ಸಪ್ತಾಹಾತ್ ಸೌಮ್ಯೇಷ್ವೃತುಷು ಬನ್ಧನಮ್ | ಸಾಧಾರಣೇಷು ಕರ್ತವ್ಯಂ ಪಞ್ಚಮೇ ಪಞ್ಚಮೇಽಹನಿ ||೮|| ಆಗ್ನೇಯೇಷು ತ್ರ್ಯಹಾತ್ ಕುರ್ಯಾದ್ಭಗ್ನದೋಷವಶೇನ ವಾ |೯|
सप्ताहादथ सप्ताहात् सौम्येष्वृतुषु बन्धनम् | साधारणेषु कर्तव्यं पञ्चमे पञ्चमेऽहनि ||८|| आग्नेयेषु त्र्यहात् कुर्याद्भग्नदोषवशेन वा |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ತತ್ರಾತಿಶಿಥಿಲಂ ಬದ್ಧೇ ಸನ್ಧಿಸ್ಥೈರ್ಯಂ ನ ಜಾಯತೇ ||೯|| ಗಾಢೇನಾಪಿ ತ್ವಗಾದೀನಾಂ ಶೋಫೋ ರುಕ್ ಪಾಕ ಏವ ಚ | ತಸ್ಮಾತ್ ಸಾಧಾರಣಂ ಬನ್ಧಂ ಭಗ್ನೇ ಶಂಸನ್ತಿ ತದ್ವಿದಃ ||೧೦||
तत्रातिशिथिलं बद्धे सन्धिस्थैर्यं न जायते ||९|| गाढेनापि त्वगादीनां शोफो रुक् पाक एव च | तस्मात् साधारणं बन्धं भग्ने शंसन्ति तद्विदः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಕಷಾಯಂ ತು ಸುಶೀತಂ ಪರಿಷೇಚನೇ | ಪಞ್ಚಮೂಲೀವಿಪಕ್ವಂ ತು ಕ್ಷೀರಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸವೇದನೇ ||೧೧||
न्यग्रोधादिकषायं तु सुशीतं परिषेचने | पञ्चमूलीविपक्वं तु क्षीरं कुर्यात् सवेदने ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ಸುಖೋಷ್ಣಮವಚಾರ್ಯಂ ವಾ ಚಕ್ರತೈಲಂ ವಿಜಾನತಾ |೧೨|
सुखोष्णमवचार्यं वा चक्रतैलं विजानता |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 13
ವಿಭಜ್ಯ ಕಾಲಂ ದೋಷಂ ಚ ದೋಷಘ್ನೌಷಧಸಂಯುತಮ್ ||೧೨|| ಪರಿಷೇಕಂ ಪ್ರದೇಹಂ ಚ ವಿದಧ್ಯಾಚ್ಛೀತಮೇವ ಚ |೧೩|
विभज्य कालं दोषं च दोषघ्नौषधसंयुतम् ||१२|| परिषेकं प्रदेहं च विदध्याच्छीतमेव च |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 14
ಗೃಷ್ಟಿಕ್ಷೀರಂ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಂ ಮಧುರೌಷಧಸಾಧಿತಮ್ ||೧೩|| ಶೀತಲಂ ಲಾಕ್ಷಯಾ ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಾತರ್ಭಗ್ನಃ ಪಿಬೇನ್ನರಃ |೧೪|
गृष्टिक्षीरं ससर्पिष्कं मधुरौषधसाधितम् ||१३|| शीतलं लाक्षया युक्तं प्रातर्भग्नः पिबेन्नरः |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 15
ಸವ್ರಣಸ್ಯ ತು ಭಗ್ನಸ್ಯ ವ್ರಣಂ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧೂತ್ತರೈಃ ||೧೪|| ಪ್ರತಿಸಾರ್ಯ ಕಷಾಯೈಸ್ತು ಶೇಷಂ ಭಗ್ನವದಾಚರೇತ್ |೧೫|
सव्रणस्य तु भग्नस्य व्रणं सर्पिर्मधूत्तरैः ||१४|| प्रतिसार्य कषायैस्तु शेषं भग्नवदाचरेत् |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 16
ಪ್ರಥಮೇ ವಯಸಿ ತ್ವೇವಂ ಭಗ್ನಂ ಸುಕರಮಾದಿಶೇತ್ ||೧೫|| ಅಲ್ಪದೋಷಸ್ಯ ಜನ್ತೋಸ್ತು ಕಾಲೇ ಚ ಶಿಶಿರಾತ್ಮಕೇ |೧೬|
प्रथमे वयसि त्वेवं भग्नं सुकरमादिशेत् ||१५|| अल्पदोषस्य जन्तोस्तु काले च शिशिरात्मके |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 17
ಪ್ರಥಮೇ ವಯಸಿ ತ್ವೇವಂ ಮಾಸಾತ್ ಸನ್ಧಿಃ ಸ್ಥಿರೋ ಭವೇತ್ ||೧೬|| ಮಧ್ಯಮೇ ದ್ವಿಗುಣಾತ್ ಕಾಲಾದುತ್ತರೇ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ ಸ್ಮೃತಃ |೧೭|
प्रथमे वयसि त्वेवं मासात् सन्धिः स्थिरो भवेत् ||१६|| मध्यमे द्विगुणात् कालादुत्तरे त्रिगुणात् स्मृतः |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 18
ಅವನಾಮಿತಮುನ್ನಹ್ಯೇದುನ್ನತಂ ಚಾವಪೀಡಯೇತ್ ||೧೭|| ಆಞ್ಛೇದತಿಕ್ಷಿಪ್ತಮಧೋ ಗತಂ ಚೋಪರಿ ವರ್ತಯೇತ್ |೧೮|
अवनामितमुन्नह्येदुन्नतं चावपीडयेत् ||१७|| आञ्छेदतिक्षिप्तमधो गतं चोपरि वर्तयेत् |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18-19) · Śloka 19
ಆಞ್ಛ್ನೈಃ ಪೀಡನೈಶ್ಚೈವ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೈರ್ಬನ್ಧನೈಸ್ತಥಾ ||೧೮|| ಸನ್ಧೀಞ್ಛರೀರೇ ಸರ್ವಾಂಸ್ತು ಚಲಾನಪ್ಯಚಲಾನಪಿ | ಏತೈಸ್ತು ಸ್ಥಾಪನೋಪಾಯೈಃ ಸ್ಥಾಪಯೇನ್ಮತಿಮಾನ್ ಭಿಷಕ್ ||೧೯||
आञ्छ्नैः पीडनैश्चैव सङ्क्षेपैर्बन्धनैस्तथा ||१८|| सन्धीञ्छरीरे सर्वांस्तु चलानप्यचलानपि | एतैस्तु स्थापनोपायैः स्थापयेन्मतिमान् भिषक् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20-21) · Śloka 22
ಉತ್ಪಿಷ್ಟಮಥ ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟಂ ಸನ್ಧಿಂ ವೈದ್ಯೋ ನ ಘಟ್ಟಯೇತ್ | ತಸ್ಯ ಶೀತಾನ್ ಪರೀಷೇಕಾನ್ ಪ್ರದೇಹಾಂಶ್ಚಾವಚಾರಯೇತ್ ||೨೦|| ಅಭಿಘಾತೇ ಹೃತೇ ಸನ್ಧಿಃ ಸ್ವಾಂ ಯಾತಿ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಪುನಃ | ಘೃತದಿಗ್ಧೇನ ಪಟ್ಟೇನ ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ ಯಥಾವಿಧಿ ||೨೧|| ಪಟ್ಟೋಪರಿ ಕುಶಾನ್ ದತ್ತ್ವಾ ಯಥಾವದ್ಬನ್ಧಮಾಚರೇತ್ |೨೨|
उत्पिष्टमथ विश्लिष्टं सन्धिं वैद्यो न घट्टयेत् | तस्य शीतान् परीषेकान् प्रदेहांश्चावचारयेत् ||२०|| अभिघाते हृते सन्धिः स्वां याति प्रकृतिं पुनः | घृतदिग्धेन पट्टेन वेष्टयित्वा यथाविधि ||२१|| पट्टोपरि कुशान् दत्त्वा यथावद्बन्धमाचरेत् |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಭಗ್ನಸ್ಯ ವಿಧಿರತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೨೨||
प्रत्यङ्गभग्नस्य विधिरत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यते ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (23) · Śloka 23
ನಖಸನ್ಧಿಂ ಸಮುತ್ಪಿಷ್ಟಂ ರಕ್ತಾನುಗತಮಾರಯಾ | ಅವಮಥ್ಯ ಸ್ರುತೇ ರಕ್ತೇ ಶಾಲಿಪಿಷ್ಟೇನ ಲೇಪಯೇತ್ ||೨೩||
नखसन्धिं समुत्पिष्टं रक्तानुगतमारया | अवमथ्य स्रुते रक्ते शालिपिष्टेन लेपयेत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (24) · Śloka 24
ಭಗ್ನಾಂ ವಾ ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಾಂ ವಾ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾಽಙ್ಗುಲೀಂ ಸಮಾಮ್ | ಅಣುನಾಽಽವೇಷ್ಟ್ಯ ಪಟ್ಟೇನ ಘೃತಸೇಕಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೨೪||
भग्नां वा सन्धिमुक्तां वा स्थापयित्वाऽङ्गुलीं समाम् | अणुनाऽऽवेष्ट्य पट्टेन घृतसेकं प्रदापयेत् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (25) · Śloka 25
ಅಭ್ಯಜ್ಯ ಸರ್ಪಿಷಾ ಪಾದಂ ತಲಭಗ್ನಂ ಕುಶೋತ್ತರಮ್ | ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟೇನ ಬಧ್ನೀಯಾನ್ನ ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಮಾಚರೇತ್ ||೨೫||
अभ्यज्य सर्पिषा पादं तलभग्नं कुशोत्तरम् | वस्त्रपट्टेन बध्नीयान्न च व्यायाममाचरेत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (26) · Śloka 26
ಅಭ್ಯಜ್ಯಾಯಾಮಯೇಜ್ಜಙ್ಘಾಮೂರುಂ ಚ ಸುಸಮಾಹಿತಃ | ದತ್ತ್ವಾ ವೃಕ್ಷತ್ವಚಃ ಶೀತಾ ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟೇನ ವೇಷ್ಟಯೇತ್ ||೨೬||
अभ्यज्यायामयेज्जङ्घामूरुं च सुसमाहितः | दत्त्वा वृक्षत्वचः शीता वस्त्रपट्टेन वेष्टयेत् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (27) · Śloka 27
ಮತಿಮಾಂಶ್ಚಕ್ರಯೋಗೇನ ಹ್ಯಾಞ್ಛೇದೂರ್ವಸ್ಥಿ ನಿರ್ಗತಮ್ | ಸ್ಫುಟಿತಂ ಪಿಚ್ಚಿತಂ ಚಾಪಿ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ ಪೂರ್ವವದ್ಭಿಷಕ್ ||೨೭||
मतिमांश्चक्रयोगेन ह्याञ्छेदूर्वस्थि निर्गतम् | स्फुटितं पिच्चितं चापि बध्नीयात् पूर्ववद्भिषक् ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (28) · Śloka 28
ಆಞ್ಛೇದೂರ್ಧ್ವಮಧೋ ವಾಽಪಿ ಕಟಿಭಗ್ನಂ ತು ಮಾನವಮ್ | ತತಃ ಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತೇ ಸನ್ಧೌ ಬಸ್ತಿಭಿಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ ||೨೮||
आञ्छेदूर्ध्वमधो वाऽपि कटिभग्नं तु मानवम् | ततः स्थानस्थिते सन्धौ बस्तिभिः समुपाचरेत् ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (29-30) · Śloka 30
ಪರ್ಶುಕಾಸ್ವಥ ಭಗ್ನಾಸು ಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತಸ್ಯ ತಿಷ್ಠತಃ | ದಕ್ಷಿಣಾಸ್ವಥವಾ ವಾಮಾಸ್ವನುಮೃಜ್ಯ ನಿಬನ್ಧನೀಃ ||೨೯|| ತತಃ ಕವಲಿಕಾಂ ದತ್ತ್ವಾ ವೇಷ್ಟಯೇತ್ ಸುಸಮಾಹಿತಃ | ತೈಲಪೂರ್ಣೇ ಕಟಾಹೇ ವಾ ದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ವಾ ಶಾಯಯೇನ್ನರಮ್ ||೩೦||
पर्शुकास्वथ भग्नासु घृताभ्यक्तस्य तिष्ठतः | दक्षिणास्वथवा वामास्वनुमृज्य निबन्धनीः ||२९|| ततः कवलिकां दत्त्वा वेष्टयेत् सुसमाहितः | तैलपूर्णे कटाहे वा द्रोण्यां वा शाययेन्नरम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (31) · Śloka 31
ಮುಸಲೇನೋತ್ಕ್ಷಿಪೇತ್ ಕಕ್ಷಾಮಂಸಸನ್ಧೌ ವಿಸಂಹತೇ | ಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತಂ ಚ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ ಸ್ವಸ್ತಿಕೇನ ವಿಚಕ್ಷಣಃ ||೩೧||
मुसलेनोत्क्षिपेत् कक्षामंससन्धौ विसंहते | स्थानस्थितं च बध्नीयात् स्वस्तिकेन विचक्षणः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (32) · Śloka 33
ಕೌರ್ಪರಂ ತು ತಥಾ ಸನ್ಧಿಮಙ್ಗುಷ್ಠೇನಾನುಮಾರ್ಜಯೇತ್ | ಅನುಮೃಜ್ಯ ತತಃ ಸನ್ಧಿಂ ಪೀಡಯೇತ್ ಕೂರ್ಪರಾಚ್ಚ್ಯುತಮ್ ||೩೨|| ಪ್ರಸಾರ್ಯಾಕುಞ್ಚಯೇಚ್ಚೈನಂ ಸ್ನೇಹಸೇಕಂ ಚ ದಾಪಯೇತ್ |೩೩|
कौर्परं तु तथा सन्धिमङ्गुष्ठेनानुमार्जयेत् | अनुमृज्य ततः सन्धिं पीडयेत् कूर्पराच्च्युतम् ||३२|| प्रसार्याकुञ्चयेच्चैनं स्नेहसेकं च दापयेत् |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (33) · Śloka 33
ಏವಂ ಜಾನುನಿ ಗುಲ್ಫೇ ಚ ಮಣಿಬನ್ಧೇ ಚ ಕಾರಯೇತ್ ||೩೩||
एवं जानुनि गुल्फे च मणिबन्धे च कारयेत् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (34-35) · Śloka 35
ಉಭೇ ತಲೇ ಸಮೇ ಕೃತ್ವಾ ತಲಭಗ್ನಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ | ಬಧ್ನೀಯಾದಾಮತೈಲೇನ ಪರಿಷೇಕಂ ಚ ಕಾರಯೇತ್ ||೩೪|| ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡಂ ಧಾರಯೇತ್ ಪೂರ್ವಂ ಲವಣಂ ಚ ತತಃ ಪರಮ್ | ಹಸ್ತೇ ಜಾತಬಲೇ ಚಾಪಿ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪಾಷಾಣಧಾರಣಮ್ ||೩೫||
उभे तले समे कृत्वा तलभग्नस्य देहिनः | बध्नीयादामतैलेन परिषेकं च कारयेत् ||३४|| मृत्पिण्डं धारयेत् पूर्वं लवणं च ततः परम् | हस्ते जातबले चापि कुर्यात् पाषाणधारणम् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (36) · Śloka 36
ಸನ್ನಮುನ್ನಮಯೇತ್ ಸ್ವಿನ್ನಮಕ್ಷಕಂ ಮುಸಲೇನ ತು | ತಥೋನ್ನತಂ ಪೀಡಯೇಚ್ಚ ಬಧ್ನೀಯಾದ್ಗಾಢಮೇವ ಚ ||೩೬||
सन्नमुन्नमयेत् स्विन्नमक्षकं मुसलेन तु | तथोन्नतं पीडयेच्च बध्नीयाद्गाढमेव च ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (37) · Śloka 37
ಊರುವಚ್ಚಾಪಿ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಬಾಹುಭಗ್ನಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ |೩೭|
ऊरुवच्चापि कर्तव्यं बाहुभग्नचिकित्सितम् |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (37-38) · Śloka 39
ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ತು ವಿವೃತ್ತಾಯಾಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಯಾಮಧೋಽಪಿ ವಾ ||೩೭|| ಅವಟಾವಥ ಹನ್ವೋಶ್ಚ ಪ್ರಗೃಹ್ಯೋನ್ನಮಯೇನ್ನರಮ್ | ತತಃ ಕುಶಾಂ ಸಮಂ ದತ್ತ್ವಾ ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟೇನ ವೇಷ್ಟಯೇತ್ ||೩೮|| ಉತ್ತಾನಂ ಶಾಯಯೇಚ್ಚೈನಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಮತನ್ದ್ರಿತಃ |೩೯|
ग्रीवायां तु विवृत्तायां प्रविष्टायामधोऽपि वा ||३७|| अवटावथ हन्वोश्च प्रगृह्योन्नमयेन्नरम् | ततः कुशां समं दत्त्वा वस्त्रपट्टेन वेष्टयेत् ||३८|| उत्तानं शाययेच्चैनं सप्तरात्रमतन्द्रितः |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (39-40) · Śloka 40
ಹನ್ವಸ್ಥಿನೀ ಸಮಾನೀಯ ಹನುಸನ್ಧೌ ವಿಸಂಹತೇ ||೩೯|| ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾ ಸ್ಥಿತೇ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀಂ ವಿತರೇದ್ಭಿಷಕ್ | ವಾತಘ್ನಮಧುರೈಃ ಸರ್ಪಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ನಸ್ಯೇ ಚ ಪೂಜಿತಮ್ ||೪೦||
हन्वस्थिनी समानीय हनुसन्धौ विसंहते ||३९|| स्वेदयित्वा स्थिते सम्यक् पञ्चाङ्गीं वितरेद्भिषक् | वातघ्नमधुरैः सर्पिः सिद्धं नस्ये च पूजितम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (41-42) · Śloka 43
ಅಭಗ್ನಾಂಶ್ಚಲಿತಾನ್ ದನ್ತಾನ್ ಸರಕ್ತಾನವಪೀಡಯೇತ್ | ತರುಣಸ್ಯ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯ ಶೀತೈರಾಲೇಪಯೇದ್ಬಹಿಃ ||೪೧|| ಸಿಕ್ತ್ವಾಽಮ್ಬುಭಿಸ್ತತಃ ಶೀತೈಃ ಸನ್ಧಾನೀಯೈರುಪಾಚರೇತ್ | ಉತ್ಪಲಸ್ಯ ಚ ನಾಲೇನ ಕ್ಷೀರಪಾನಂ ವಿಧೀಯತೇ ||೪೨|| ಜೀರ್ಣಸ್ಯ ತು ಮನುಷ್ಯಸ್ಯ ವರ್ಜಯೇಚ್ಚಲಿತಾನ್ ದ್ವಿಜಾನ್ |೪೩|
अभग्नांश्चलितान् दन्तान् सरक्तानवपीडयेत् | तरुणस्य मनुष्यस्य शीतैरालेपयेद्बहिः ||४१|| सिक्त्वाऽम्बुभिस्ततः शीतैः सन्धानीयैरुपाचरेत् | उत्पलस्य च नालेन क्षीरपानं विधीयते ||४२|| जीर्णस्य तु मनुष्यस्य वर्जयेच्चलितान् द्विजान् |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (43-44) · Śloka 44
ನಾಸಾಂ ಸನ್ನಾಂ ವಿವೃತ್ತಾಂ ವಾ ಋಜ್ವೀಂ ಕೃತ್ವಾ ಶಲಾಕಯಾ ||೪೩|| ಪೃಥಙ್ಗಾಸಿಕಯೋರ್ನಾಡ್ಯೌ ದ್ವಿಮುಖ್ಯೌ ಸಮ್ಪ್ರವೇಶಯೇತ್ | ತತಃ ಪಟ್ಟೇನ ಸಂವೇಷ್ಟ್ಯ ಘೃತಸೇಕಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೪೪||
नासां सन्नां विवृत्तां वा ऋज्वीं कृत्वा शलाकया ||४३|| पृथङ्गासिकयोर्नाड्यौ द्विमुख्यौ सम्प्रवेशयेत् | ततः पट्टेन संवेष्ट्य घृतसेकं प्रदापयेत् ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (45) · Śloka 45
ಭಗ್ನಂ ಕರ್ಣಂ ತು ಬಧ್ನೀಯಾತ್ ಸಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಘೃತಪ್ಲುತಮ್ | ಸದ್ಯಃಕ್ಷತವಿಧಾನಂ ಚ ತತಃ ಪಶ್ಚಾತ್ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೪೫||
भग्नं कर्णं तु बध्नीयात् समं कृत्वा घृतप्लुतम् | सद्यःक्षतविधानं च ततः पश्चात् समाचरेत् ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (46) · Śloka 46
ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಾದ್ವಿನಾ ಭಿನ್ನೇ ಕಪಾಲೇ ಮಧುಸರ್ಪಿಷೀ | ದತ್ತ್ವಾ ತತೋ ನಿಬಧ್ನೀಯಾತ್ ಸಪ್ತಾಹಂ ಚ ಪಿಬೇದ್ಧೃತಮ್ ||೪೬||
मस्तुलुङ्गाद्विना भिन्ने कपाले मधुसर्पिषी | दत्त्वा ततो निबध्नीयात् सप्ताहं च पिबेद्धृतम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (47) · Śloka 47
ಪತನಾದಭಿಘಾತಾದ್ವಾ ಶೂನಮಙ್ಗಂ ಯದಕ್ಷತಮ್ | ಶೀತಾನ್ ಪ್ರದೇಹಾನ್ ಸೇಕಾಂಶ್ಚ ಭಿಷಕ್ ತಸ್ಯಾವಚಾರಯೇತ್ ||೪೭||
पतनादभिघाताद्वा शूनमङ्गं यदक्षतम् | शीतान् प्रदेहान् सेकांश्च भिषक् तस्यावचारयेत् ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (48-49) · Śloka 49
ಅಥ ಜಙ್ಘೋರುಭಗ್ನಾನಾಂ ಕಪಾಟಶಯನಂ ಹಿತಮ್ | ಕೀಲಕಾ ಬನ್ಧನಾರ್ಥಂ ಚ ಪಞ್ಚ ಕಾರ್ಯಾ ವಿಜಾನತಾ ||೪೮|| ಯಥಾ ನ ಚಲನಂ ತಸ್ಯ ಭಗ್ನಸ್ಯ ಕ್ರಿಯತೇ ತಥಾ | ಸನ್ಧೇರುಭಯತೋ ದ್ವೌ ದ್ವೌ ತಲೇ ಚೈಕಶ್ಚ ಕೀಲಕಃ ||೪೯||
अथ जङ्घोरुभग्नानां कपाटशयनं हितम् | कीलका बन्धनार्थं च पञ्च कार्या विजानता ||४८|| यथा न चलनं तस्य भग्नस्य क्रियते तथा | सन्धेरुभयतो द्वौ द्वौ तले चैकश्च कीलकः ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (50) · Śloka 50
ಶ್ರೋಣ್ಯಾಂ ವಾ ಪೃಷ್ಠವಂಶೇ ವಾ ವಕ್ಷಸ್ಯಕ್ಷಕಯೋಸ್ತಥಾ | ಭಗ್ನಸನ್ಧಿವಿಮೋಕ್ಷೇಷು ವಿಧಿಮೇನಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೫೦||
श्रोण्यां वा पृष्ठवंशे वा वक्षस्यक्षकयोस्तथा | भग्नसन्धिविमोक्षेषु विधिमेनं समाचरेत् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (51) · Śloka 51
ಸನ್ಧೀಂಶ್ಚಿರವಿಮುಕ್ತಾಂಸ್ತು ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ಸ್ವಿನ್ನಾನ್ ಮೃದೂಕೃತಾನ್ ಉಕ್ತೈರ್ವಿಧಾನೈರ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಕೃತಿಮಾನಯೇತ್ ||೫೧||
सन्धींश्चिरविमुक्तांस्तु स्निग्धान् स्विन्नान् मृदूकृतान् उक्तैर्विधानैर्बुद्ध्या च सम्यक् प्रकृतिमानयेत् ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (52) · Śloka 52
ಕಾಣ್ಡಭಗ್ನೇ ಪ್ರರೂಢೇ ತು ವಿಷಮೋಲ್ಬಣಸಂಹಿತೇ | ಆಪೋಥ್ಯ ಸಮಯೇದ್ಭಗ್ನಂ ತತೋ ಭಗ್ನವದಾಚರೇತ್ ||೫೨||
काण्डभग्ने प्ररूढे तु विषमोल्बणसंहिते | आपोथ्य समयेद्भग्नं ततो भग्नवदाचरेत् ||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (53) · Śloka 53
ಕಲ್ಪಯೇನ್ನಿರ್ಗತಂ ಶುಷ್ಕ್ರಂ ವ್ರಣಾನ್ತೇಽಸ್ಥಿ ಸಮಾಹಿತಃ | ಸನ್ಧ್ಯನ್ತೇ ವಾ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸವ್ರಣೇ ವ್ರಣಭಗ್ನವತ್ ||೫೩||
कल्पयेन्निर्गतं शुष्क्रं व्रणान्तेऽस्थि समाहितः | सन्ध्यन्ते वा क्रियां कुर्यात् सव्रणे व्रणभग्नवत् ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (54) · Śloka 54
ಊರ್ಧ್ವಕಾಯೇ ತು ಭಗ್ನಾನಾಂ ಮಸ್ತಿಷ್ಕ್ಯಂ ಕರ್ಣಪೂರಣಮ್ | ಘೃತಪಾನಂ ಹಿತಂ ನಸ್ಯಂ ಪ್ರಶಾಖಾಸ್ವನುವಾಸನಮ್ ||೫೪||
ऊर्ध्वकाये तु भग्नानां मस्तिष्क्यं कर्णपूरणम् | घृतपानं हितं नस्यं प्रशाखास्वनुवासनम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (55-66) · Śloka 66
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತೈಲಂ ಭಗ್ನಪ್ರಸಾಧಕಮ್ | ರಾತ್ರೌ ರಾತ್ರೌ ತಿಲಾನ್ ಕೃಷ್ಣಾನ್ ವಾಸಯೇದಸ್ಥಿರೇ ಜಲೇ ||೫೫|| ದಿವಾ ದಿವಾ ಶೋಷಯಿತ್ವಾ ಗವಾಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಭಾವಯೇತ್ | ತೃತೀಯಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ತು ಭಾವಯೇನ್ಮಧುಕಾಮ್ಬುನಾ ||೫೬|| ತತಃ ಕ್ಷೀರಂ ಪುನಃ ಪೀತಾನ್ ಸುಶುಷ್ಕಾಂಶ್ಚೂರ್ಣಯೇದ್ಭಿಷಕ್ | ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಂ ಸಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಂ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಂ ಸಾರಿವಾಂ ತಥಾ ||೫೭|| ಕುಷ್ಠಂ ಸರ್ಜರಸಂ ಮಾಂಸೀಂ ಸುರದಾರು ಸಚನ್ದನಮ್ | ಶತಪುಷ್ಪಾಂ ಚ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ತಿಲಚೂರ್ಣೇನ ಯೋಜಯೇತ್ ||೫೮|| ಪೀಡನಾರ್ಥಂ ಚ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಸರ್ವಗನ್ಧಶೃತಂ ಪಯಃ | ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಪಯಸಾ ತತ್ತೈಲಂ ವಿಪಚೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೫೯|| ಏಲಾಮಂಶುಮತೀಂ ಪತ್ರಂ ಜೀವಕಂ ತಗರಂ ತಥಾ | ರೋಧ್ರಂ ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಚ ತಥಾ ಕಾಲಾನುಸಾರಿ(ವಾ)ಣಮ್ ||೬೦|| ಸೈರೇಯಕಂ ಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಾಮನನ್ತಾಂ ಸಮಧೂಲಿಕಾಮ್ | ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ಚೈವ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ಯೌಷಧಾನಿ ಚ ||೬೧|| ಏಭಿಸ್ತದ್ವಿಪಚೇತ್ತೈಲಂ ಶಾಸ್ತ್ರವಿನ್ಮೃದುನಾಽಗ್ನಿನಾ | ಏತತ್ತೈಲಂ ಸದಾ ಪಥ್ಯಂ ಭಗ್ನಾನಾಂ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ||೬೨|| ಆಕ್ಷೇಪಕೇ ಪಕ್ಷಘಾತೇ ತಾಲುಶೋಷೇ ತಥಾಽರ್ದಿತೇ | ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭೇ ಶಿರೋರೋಗೇ ಕರ್ಣಶೂಲೇ ಹನುಗ್ರಹೇ ||೬೩|| ಬಾಧಿರ್ಯೇ ತಿಮಿರೇ ಚೈವ ಯೇ ಚ ಸ್ತ್ರೀಷು ಕ್ಷಯಂ ಗತಾಃ | ಪಥ್ಯಂ ಪಾನೇ ತಥಾಽಭ್ಯಙ್ಗೇ ನಸ್ಯೇ ಬಸ್ತಿಷು ಭೋಜನೇ ||೬೪|| ಗ್ರೀವಾಸ್ಕನ್ಧೋರಸಾಂ ವೃದ್ಧಿರಮುನೈವೋಪಜಾಯತೇ | ಮುಖಂ ಚ ಪದ್ಮಪ್ರತಿಮಂ ಸಸುಗನ್ಧಿಸಮೀರಣಮ್ ||೬೫|| ಗನ್ಧತೈಲಮಿದಂ ನಾಮ್ನಾ ಸರ್ವವಾತವಿಕಾರನುತ್ | ರಾಜಾರ್ಹಮೇತತ್ ಕರ್ತವ್ಯಂ ರಾಜ್ಞಾಮೇವ ವಿಚಕ್ಷಣೈಃ ||೬೬||
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि तैलं भग्नप्रसाधकम् | रात्रौ रात्रौ तिलान् कृष्णान् वासयेदस्थिरे जले ||५५|| दिवा दिवा शोषयित्वा गवां क्षीरेण भावयेत् | तृतीयं सप्तरात्रं तु भावयेन्मधुकाम्बुना ||५६|| ततः क्षीरं पुनः पीतान् सुशुष्कांश्चूर्णयेद्भिषक् | काकोल्यादिं सयष्ट्याह्वं मञ्जिष्ठां सारिवां तथा ||५७|| कुष्ठं सर्जरसं मांसीं सुरदारु सचन्दनम् | शतपुष्पां च सञ्चूर्ण्य तिलचूर्णेन योजयेत् ||५८|| पीडनार्थं च कर्तव्यं सर्वगन्धशृतं पयः | चतुर्गुणेन पयसा तत्तैलं विपचेद्भिषक् ||५९|| एलामंशुमतीं पत्रं जीवकं तगरं तथा | रोध्रं प्रपौण्डरीकं च तथा कालानुसारि(वा)णम् ||६०|| सैरेयकं क्षीरशुक्लामनन्तां समधूलिकाम् | पिष्ट्वा शृङ्गाटकं चैव पूर्वोक्तान्यौषधानि च ||६१|| एभिस्तद्विपचेत्तैलं शास्त्रविन्मृदुनाऽग्निना | एतत्तैलं सदा पथ्यं भग्नानां सर्वकर्मसु ||६२|| आक्षेपके पक्षघाते तालुशोषे तथाऽर्दिते | मन्यास्तम्भे शिरोरोगे कर्णशूले हनुग्रहे ||६३|| बाधिर्ये तिमिरे चैव ये च स्त्रीषु क्षयं गताः | पथ्यं पाने तथाऽभ्यङ्गे नस्ये बस्तिषु भोजने ||६४|| ग्रीवास्कन्धोरसां वृद्धिरमुनैवोपजायते | मुखं च पद्मप्रतिमं ससुगन्धिसमीरणम् ||६५|| गन्धतैलमिदं नाम्ना सर्ववातविकारनुत् | राजार्हमेतत् कर्तव्यं राज्ञामेव विचक्षणैः ||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (67-68) · Śloka 68
ತ್ರಪುಸಾಕ್ಷಪ್ರಿಯಾಲಾನಾಂ ತೈಲಾನಿ ಮಧುರೈಃ ಸಹ | ವಸಾಂ ದತ್ತ್ವಾ ಯಥಾಲಾಭಂ ಕ್ಷೀರೇ ದಶಗುಣೇ ಪಚೇತ್ ||೬೭|| ಸ್ನೇಹೋತ್ತಮಮಿದಂ ಚಾಶು ಕುರ್ಯಾದ್ಭಗ್ನಪ್ರಸಾಧನಮ್ | ಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನನಸ್ಯೇಷು ಬಸ್ತಿಕರ್ಮಣಿ ಸೇಚನೇ ||೬೮||
त्रपुसाक्षप्रियालानां तैलानि मधुरैः सह | वसां दत्त्वा यथालाभं क्षीरे दशगुणे पचेत् ||६७|| स्नेहोत्तममिदं चाशु कुर्याद्भग्नप्रसाधनम् | पानाभ्यञ्जननस्येषु बस्तिकर्मणि सेचने ||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (69) · Śloka 69
ಭಗ್ನಂ ನೈತಿ ಯಥಾಪಾಕಂ ಪ್ರಯತೇತ ತಥಾ ಭಿಷಕ್ | ಪಕ್ವಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯು ತದ್ಧಿ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಸಿಧ್ಯತಿ ||೬೯||
भग्नं नैति यथापाकं प्रयतेत तथा भिषक् | पक्वमांससिरास्नायु तद्धि कृच्छ्रेण सिध्यति ||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (70) · Śloka 70
ಭಗ್ನಂ ಸನ್ಧಿಮನಾವಿದ್ಧಮಹೀನಾಙ್ಗಮನುಲ್ಬಣಮ್ | ಸುಖಚೇಷ್ಟಾಪ್ರಚಾರಂ ಚ ಸಂಹಿತಂ ಸಮ್ಯಗಾದಿಶೇತ್ ||೭೦||
भग्नं सन्धिमनाविद्धमहीनाङ्गमनुल्बणम् | सुखचेष्टाप्रचारं च संहितं सम्यगादिशेत् ||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಭಗ್ನಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने भग्नचिकित्सितं नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon