Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो द्विव्रणीयं चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
1. dvivraṇīyacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਦ੍ਵੌ ਵ੍ਰਣੌ ਭਵਤਃ- ਸ਼ਾਰੀਰ, ਆਗਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚ | ਤਯੋਃ ਸ਼ਾਰੀਰਃ ਪਵਨਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ੋਣਿਤਸਨ੍ਨਿਪਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਃ; ਆਗਨ੍ਤੁਰਪਿ ਪੁਰੁਸਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸਿਵ੍ਯਾਲਸਰੀਸਪਪ੍ਰਪਤਨਪੀਡਨਪ੍ਰਹਾਰਾਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਵਿਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸਧਸ਼ਕਲਕਪਾਲਸ਼ਙ੍ਗ- ਚਕ੍ਰੇਸੁਪਰਸ਼ੁਸ਼ਕ੍ਤਿਕੁਨ੍ਤਾਦ੍ਯਾਯੁਧਾਭਿਘਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਃ | ਤਤ੍ਰ ਤੁਲ੍ਯੇ ਵ੍ਰਣਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਕਾਰਣੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਯੋਜਨਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ ‘ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ||੩||
View original
द्वौ व्रणौ भवतः- शारीर, आगन्तुश्च | तयोः शारीरः पवनपित्तकफशोणितसन्निपातनिमित्तः; आगन्तुरपि पुरुषपशुपक्षिव्यालसरीसृपप्रपतनपीडनप्रहाराग्निक्षारविषतीक्ष्णौषधशकलकपालशृङ्ग- चक्रेषुपरशुशक्तिकुन्ताद्यायुधाभिघातनिमित्तः | तत्र तुल्ये व्रणसामान्ये द्विकारणोत्थानप्रयोजनसामर्थ्याद् ‘द्विव्रणीय’ इत्युच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਗਨ੍ਤੁਵ੍ਰਣੇ ਤਤ੍ਕਾਲਮੇਵ ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਸਤਸ੍ਯੋਪਸ਼ਮਾਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਵਚ੍ਛੀਤਕ੍ਰਿਯਾਵਚਾਰਣਵਿਧਿਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਮਧੁਘਤਪ੍ਰਯੋਗ ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਦ੍ਵਿਕਾਰਣੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍, ਉਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਤੁ ਦੋਸੋਪਪ੍ਲਵਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਛਾਰੀਰਵਤ੍ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ ||੪||
View original
सर्वस्मिन्नेवागन्तुव्रणे तत्कालमेव क्षतोष्मणः प्रसृतस्योपशमार्थं पित्तवच्छीतक्रियावचारणविधिविशेषः सन्धानार्थं च मधुघृतप्रयोग इत्येतद्द्विकारणोत्थानप्रयोजनम्, उत्तरकालं तु दोषोपप्लवविशेषाच्छारीरवत् प्रतीकारः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਦੋਸੋਪਪ੍ਲਵਵਿਸ਼ੇਸਃ ਪੁਨਃ ਸਮਾਸਤਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰਃ, ਪ੍ਰਸਰਣਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍, ਯਥੋਕ੍ਤੋ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਧਿਕਾਰੇ; ਸ਼ੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੋਡਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ||੫||
View original
दोषोपप्लवविशेषः पुनः समासतः पञ्चदशप्रकारः, प्रसरणसामर्थ्यात्, यथोक्तो व्रणप्रश्नाधिकारे; शुद्धत्वात् षोडशप्रकार इत्येके ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ- ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ, ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਂ ਚ | ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਰੁਕ੍ | ‘ਵ੍ਰਣ’ ਗਾਤ੍ਰਵਿਚੂਰ੍ਣਨੇ, ਵ੍ਰਣਯਤੀਤਿ ਵ੍ਰਣਃ | ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਂ ਪੁਨਰ੍ਵਾਤਾਦਿਲਿਙ੍ਗਵਿਸ਼ੇਸਃ ||੬||
View original
तस्य लक्षणं द्विविधं- सामान्यं, वैशेषिकं च | तत्र सामान्यं रुक् | ‘व्रण’ गात्रविचूर्णने, व्रणयतीति व्रणः | विशेषलक्षणं पुनर्वातादिलिङ्गविशेषः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾਭਸ੍ਤਨੁਃ ਸ਼ੀਤਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲੋਲ੍ਪਸ੍ਰਾਵੀ ਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਚਟਚਟਾਯਨਸ਼ੀਲਃ ਸ੍ਫੁਰਣਾਯਾਮਤੋਦਭੇਦਵੇਦਨਾਬਹੁਲੋ ਨਿਰ੍ਮਾਂਸਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਾਤਾਤ੍, ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਜਃ ਪੀਤਨੀਲਾਭਃ ਕਿਂਸ਼ੁਕੋਦਕਾਭੋਸ੍ਣਸ੍ਰਾਵੀ ਦਾਹਪਾਕਰਾਗਵਿਕਾਰਕਾਰੀ ਪੀਤਪਿਡਕਾਜੁਸ੍ਟਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍, ਪ੍ਰਤਤਚਣ੍ਡਕਣ੍ਡੂਬਹੁਲਃ ਸ੍ਥੂਲੌਸ੍ਠਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਜਾਲਾਵਤਤਃ ਕਠਿਨਃ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਵਭਾਸੋ ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ਼ੀਤਸਾਨ੍ਦ੍ਰਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ੍ਰਾਵੀ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕਫਾਤ੍, ਪ੍ਰਵਾਲਦਲਨਿਚਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਕਸ੍ਣਸ੍ਫੋਟਪਿਡਕਾਜਾਲੋਪਚਿਤਸ੍ਤੁਰਙ੍ਗਸ੍ਥਾਨਗਨ੍ਧਿਃ ਸਵੇਦਨੋ ਧੂਮਾਯਨਸ਼ੀਲੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵੀ ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਸ਼੍ਚੇਤਿ ਰਕ੍ਤਾਤ੍, ਤੋਦਦਾਹਧੂਮਾਯਨਪ੍ਰਾਯਃ ਪੀਤਾਰੁਣਾਭਸ੍ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ, ਕਣ੍ਡੂਯਨਸ਼ੀਲਃ ਸਨਿਸ੍ਤੋਦੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਗੁਰੁਰ੍ਦਾਰੁਣੋ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਸ਼ੀਤਪਿਚ੍ਛਿਲਾਲ੍ਪਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭ੍ਯਾਂ, ਗੁਰੁਃ ਸਦਾਹ ਉਸ੍ਣਃ ਪੀਤਪਾਣ੍ਡੁਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭ੍ਯਾਂ, ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਨੁਸ੍ਤੋਦਬਹੁਲਃ ਸੁਪ੍ਤ ਇਵ ਚ ਰਕ੍ਤਾਰੁਣਾਭਸ੍ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਾਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਾਭ੍ਯਾਂ, ਘਤਮਣ੍ਡਾਭੋ ਮੀਨਧਾਵਨਤੋਯਗਨ੍ਧਿਰ੍ਮਦੁਰ੍ਵਿਸਰ੍ਪ੍ਯੁਸ੍ਣਕਸ੍ਣਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਾਭ੍ਯਾਂ, ਰਕ੍ਤੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਕਣ੍ਡੂਪ੍ਰਾਯਃ ਸ੍ਥਿਰੋ ਸਰਕ੍ਤਪਾਣ੍ਡੁਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਣਿਤਾਭ੍ਯਾਂ, ਸ੍ਫੁਰਣਤੋਦਦਾਹਧੂਮਾਯਨਪ੍ਰਾਯਃ ਪੀਤਤਨੁਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤੇਭ੍ਯਃ, ਕਣ੍ਡੂਸ੍ਫੁਰਣਚੁਮਚੁਮਾਯਮਾਨਪ੍ਰਾਯਃ ਪਾਣ੍ਡੁਘਨਰਕ੍ਤਾਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਣਿਤੇਭ੍ਯਃ, ਦਾਹਪਾਕਰਾਗਕਣ੍ਡੂਪ੍ਰਾਯਃ ਪਾਣ੍ਡੁਘਨਰਕ੍ਤਾਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਣਿਤੇਭ੍ਯਃ, ਤ੍ਰਿਵਿਧਵਰ੍ਣਵੇਦਨਾਸ੍ਰਾਵਵਿਸ਼ੇਸੋਪੇਤਃ ਪਵਨਪਿਤ੍ਤਕਫੇਭ੍ਯਃ, ਨਿਰ੍ਦਹਨਨਿਰ੍ਮਥਨਸ੍ਫੁਰਣਤੋਦਦਾਹਪਾਕਰਾਗਕਣ੍ਡੂਸ੍ਵਾਪਬਹੁਲੋ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਵੇਦਨਾਸ੍ਰਾਵਵਿਸ਼ੇਸੋਪੇਤਃ ਪਵਨਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ੋਣਿਤੇਭ੍ਯਃ, ਜਿਹ੍ਵਾਤਲਾਭੋ ਮਦੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੋ ਵਿਗਤਵੇਦਨਃ ਸੁਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਰਾਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਵ੍ਰਣ ਇਤਿ ||੭||
View original
तत्र श्यावारुणाभस्तनुः शीतः पिच्छिलोऽल्पस्रावी रूक्षश्चटचटायनशीलः स्फुरणायामतोदभेदवेदनाबहुलो निर्मांसश्चेति वातात्, क्षिप्रजः पीतनीलाभः किंशुकोदकाभोष्णस्रावी दाहपाकरागविकारकारी पीतपिडकाजुष्टश्चेति पित्तात्, प्रततचण्डकण्डूबहुलः स्थूलौष्ठः स्तब्धसिरास्नायुजालावततः कठिनः पाण्ड्ववभासो मन्दवेदनः शुक्लशीतसान्द्रपिच्छिलास्रावी गुरुश्चेति कफात्, प्रवालदलनिचयप्रकाशः कृष्णस्फोटपिडकाजालोपचितस्तुरङ्गस्थानगन्धिः सवेदनो धूमायनशीलो रक्तस्रावी पित्तलिङ्गश्चेति रक्तात्, तोददाहधूमायनप्रायः पीतारुणाभस्तद्वर्णस्रावी चेति वातपित्ताभ्यां, कण्डूयनशीलः सनिस्तोदो रूक्षो गुरुर्दारुणो मुहुर्मुहुः शीतपिच्छिलाल्पस्रावी चेति वातश्लेष्मभ्यां, गुरुः सदाह उष्णः पीतपाण्डुस्रावी चेति पित्तश्लेष्मभ्यां, रूक्षस्तनुस्तोदबहुलः सुप्त इव च रक्तारुणाभस्तद्वर्णास्रावी चेति वातशोणिताभ्यां, घृतमण्डाभो मीनधावनतोयगन्धिर्मृदुर्विसर्प्युष्णकृष्णस्रावी चेति पित्तशोणिताभ्यां, रक्तो गुरुः स्निग्धः पिच्छिलः कण्डूप्रायः स्थिरो सरक्तपाण्डुस्रावी चेति श्लेष्मशोणिताभ्यां, स्फुरणतोददाहधूमायनप्रायः पीततनुरक्तस्रावी चेति वातपित्तशोणितेभ्यः, कण्डूस्फुरणचुमचुमायमानप्रायः पाण्डुघनरक्तास्रावी चेति वातश्लेष्मशोणितेभ्यः, दाहपाकरागकण्डूप्रायः पाण्डुघनरक्तास्रावी चेति पित्तश्लेष्मशोणितेभ्यः, त्रिविधवर्णवेदनास्रावविशेषोपेतः पवनपित्तकफेभ्यः, निर्दहननिर्मथनस्फुरणतोददाहपाकरागकण्डूस्वापबहुलो नानावर्णवेदनास्रावविशेषोपेतः पवनपित्तकफशोणितेभ्यः, जिह्वातलाभो मृदुः स्निग्धः श्लक्ष्णो विगतवेदनः सुव्यवस्थितो निरास्रावश्चेति शुद्धो व्रण इति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸਸ੍ਟਿਰੁਪਕ੍ਰਮਾ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਅਪਤਰ੍ਪਣਮਾਲੇਪਃ ਪਰਿਸੇਕੋਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਮੁਪਨਾਹਃ ਪਾਚਨਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਂ ਸ੍ਨੇਹੋ ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਛੇਦਨਂ ਭੇਦਨਂ ਦਾਰਣਂ ਲੇਖਨਮੇਸਣਮਾਹਰਣਂ ਵ੍ਯਧਨਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਂ ਸੀਵਨਂ ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਪੀਡਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਮੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਕਸਾਯੋ ਵਰ੍ਤਿਃ ਕਲ੍ਕਃ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਵਚੂਰ੍ਣਨਂ ਵ੍ਰਣਧੂਪਨਮੁਤ੍ਸਾਦਨਮਵਸਾਦਨਂ ਮਦੁਕਰ੍ਮ ਦਾਰੁਣਕਰ੍ਮ ਕ੍ਸਾਰਕਰ੍ਮਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਕਸ੍ਣਕਰ੍ਮ ਪਾਣ੍ਡੁਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਰੋਮਸਞ੍ਜਨਨਂ ਲੋਮਾਪਹਰਣਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਬਨ੍ਧਃ ਪਤ੍ਰਦਾਨਂ ਕਮਿਘ੍ਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਂ ਨਸ੍ਯਂ ਕਵਲਧਾਰਣਂ ਧੂਮੋ ਮਧੁ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਮਾਹਾਰੋ ਰਕ੍ਸਾਵਿਧਾਨਮਿਤਿ ||੮||
View original
तस्य व्रणस्य षष्टिरुपक्रमा भवन्ति | तद्यथा- अपतर्पणमालेपः परिषेकोऽभ्यङ्गः स्वेदो विम्लापनमुपनाहः पाचनं विस्रावणं स्नेहो वमनं विरेचनं छेदनं भेदनं दारणं लेखनमेषणमाहरणं व्यधनं विस्रावणं सीवनं सन्धानं पीडनं शोणितास्थापनं निर्वापणमुत्कारिका कषायो वर्तिः कल्कः सर्पिस्तैलं रसक्रियाऽवचूर्णनं व्रणधूपनमुत्सादनमवसादनं मृदुकर्म दारुणकर्म क्षारकर्माग्निकर्म कृष्णकर्म पाण्डुकर्म प्रतिसारणं रोमसञ्जननं लोमापहरणं बस्तिकर्मोत्तरबस्तिकर्म बन्धः पत्रदानं कृमिघ्नं बृंहणं विषघ्नं शिरोविरेचनं नस्यं कवलधारणं धूमो मधु सर्पिर्यन्त्रमाहारो रक्षाविधानमिति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਤੇਸੁ ਕਸਾਯੋ ਵਰ੍ਤਿਃ ਕਲ੍ਕਃ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਵਚੂਰ੍ਣਨਮਿਤਿ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਾਨਿ, ਤੇਸ੍ਵਸ੍ਟੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਃ, ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਕ੍ਸਾਰੋਗ੍ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਮਾਹਾਰੋ ਰਕ੍ਸਾਵਿਧਾਨਂ ਬਨ੍ਧਵਿਧਾਨਂ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ, ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਨਵਮਨਵਿਰੇਚਨਬਸ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਨਸ੍ਯਧੂਮਕਵਲਧਾਰਣਾਨ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ , ਯਦਨ੍ਯਦਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮੁਪਕ੍ਰਮਜਾਤਂ ਤਦਿਹ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੯||
View original
तेषु कषायो वर्तिः कल्कः सर्पिस्तैलं रसक्रियाऽवचूर्णनमिति शोधनरोपणानि, तेष्वष्टौ शस्त्रकृत्याः, शोणितास्थापनं क्षारोऽग्निर्यन्त्रमाहारो रक्षाविधानं बन्धविधानं चोक्तानि, स्नेहस्वेदनवमनविरेचनबस्त्युत्तरबस्तिशिरोविरेचननस्यधूमकवलधारणान्यन्यत्र वक्ष्यामः , यदन्यदवशिष्टमुपक्रमजातं तदिह वक्ष्यते ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਸਡ੍ਵਿਧਃ ਪ੍ਰਾਗੁਪਦਿਸ੍ਟਃ ਸ਼ੋਫਃ, ਤਸ੍ਯੈਕਾਦਸ਼ੋਪਕ੍ਰਮਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣਾਦਯੋ ਵਿਰੇਚਨਾਨ੍ਤਾਃ; ਤੇ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੋਥਪ੍ਰਤੀਕਾਰੇ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ, ਵ੍ਰਣਭਾਵਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤੀਕਾਰਹੇਤਵ ਏਵ ||੧੦||
View original
षड्विधः प्रागुपदिष्टः शोफः, तस्यैकादशोपक्रमा भवन्त्यपतर्पणादयो विरेचनान्ताः; ते च विशेषेण शोथप्रतीकारे वर्तन्ते, व्रणभावमापन्नस्य च न विरुध्यन्ते; शेषास्तु प्रायेण व्रणप्रतीकारहेतव एव ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ਅਪਤਰ੍ਪਣਮਾਦ੍ਯ ਉਪਕ੍ਰਮਃ; ਏਸ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਫਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਸ਼੍ਚ ||੧੧||
View original
अपतर्पणमाद्य उपक्रमः; एष सर्वशोफानां सामान्यः प्रधानतमश्च ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ - ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੋਸਾਨਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ | ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸਂ ਪ੍ਰਾਣਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਪਤਰ੍ਪਣਮ੍ ||੧੨||
View original
भवन्ति चात्र - दोषोच्छ्रायोपशान्त्यर्थं दोषानद्धस्य देहिनः | अवेक्ष्य दोषं प्राणं च कार्यं स्यादपतर्पणम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰੁਤਤਸ੍ਣਾਕ੍ਸੁਨ੍ਮੁਖਸ਼ੋਸਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਵਿਤੈਃ | ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਵਦ੍ਧਬਾਲਦੁਰ੍ਬਲਭੀਰੁਭਿਃ ||੧੩||
View original
ऊर्ध्वमारुततृष्णाक्षुन्मुखशोषश्रमान्वितैः | न कार्यं गर्भिणीवृद्धबालदुर्बलभीरुभिः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ਸ਼ੋਫੇਸੂਤ੍ਥਿਤਮਾਤ੍ਰੇਸੁ ਵ੍ਰਣੇਸੂਗ੍ਰਰੁਜੇਸੁ ਚ | ਯਥਾਸ੍ਵੈਰੌਸਧੈਰ੍ਲੇਪਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਸ਼੍ਯੇਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੧੪||
View original
शोफेषूत्थितमात्रेषु व्रणेषूग्ररुजेषु च | यथास्वैरौषधैर्लेपं प्रत्येकश्येन कारयेत् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15-16) · Śloka 16
ਯਥਾ ਪ੍ਰਵਜ੍ਵਲਿਤੇ ਵੇਸ਼੍ਮਨ੍ਯਮ੍ਭਸਾ ਪਰਿਸੇਚਨਮ੍ | ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਮੇਵਮਾਲੇਪਨਂ ਰੁਜਃ ||੧੫|| ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਨੇ ਸ਼ੋਧਨੇ ਚ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਹਰਣੇ ਤਥਾ | ਉਤ੍ਸਾਦਨੇ ਰੋਪਣੇ ਚ ਲੇਪਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਤਦਰ੍ਥਕਤ੍ ||੧੬||
View original
यथा प्रवज्वलिते वेश्मन्यम्भसा परिषेचनम् | क्षिप्रं प्रशमयत्यग्निमेवमालेपनं रुजः ||१५|| प्रह्लादने शोधने च शोफस्य हरणे तथा | उत्सादने रोपणे च लेपः स्यात्तु तदर्थकृत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17-18) · Śloka 18
ਵਾਤਸ਼ੋਫੇ ਤੁ ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਮਾਂਸਰਸਵਾਤਹਰੌਸਧਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੈਰਸ਼ੀਤੈਃ ਪਰਿਸੇਕਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵੀਤ, ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭਿਘਾਤਵਿਸਨਿਮਿਤ੍ਤੇਸੁ ਕ੍ਸੀਰਘਤਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕੇਕ੍ਸੁਰਸਮਧੁਰੌਸਧਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੈਰਨੁਸ੍ਣੈਃ ਪਰਿਸੇਕਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵੀਤ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਫੇ ਤੁ ਤੈਲਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰੋਦਕਸੁਰਾਸ਼ੁਕ੍ਤਕਫਘ੍ਨੌਸਧਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੈਰਸ਼ੀਤੈਃ ਪਰਿਸੇਕਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ||੧੭|| ਯਥਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ਸਿਚ੍ਯਮਾਨਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ | ਦੋਸਾਗ੍ਨਿਰੇਵਂ ਸਹਸਾ ਪਰਿਸੇਕੇਣ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ||੧੮||
View original
वातशोफे तु वेदनोपशमार्थं सर्पिस्तैलधान्याम्लमांसरसवातहरौषधनिष्क्वाथैरशीतैः परिषेकान् कुर्वीत, पित्तरक्ताभिघातविषनिमित्तेषु क्षीरघृतमधुशर्करोदकेक्षुरसमधुरौषधक्षीरवृक्षनिष्क्वाथैरनुष्णैः परिषेकान् कुर्वीत, श्लेष्मशोफे तु तैलमूत्रक्षारोदकसुराशुक्तकफघ्नौषधनिष्क्वाथैरशीतैः परिषेकान् कुर्वीत ||१७|| यथाऽम्बुभिः सिच्यमानः शान्तिमग्निर्नियच्छति | दोषाग्निरेवं सहसा परिषेकेण शाम्यति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਦੋਸਮਾਲੋਕ੍ਯੋਪਯੁਕ੍ਤੋ ਦੋਸੋਪਸ਼ਮਂ ਮਦੁਤਾਂ ਚ ਕਰੋਤਿ ||੧੯|| ਸ੍ਵੇਦਵਿਮ੍ਲਾਪਨਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ | ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਸੁ ਚਾਦਿਸ੍ਟਃ ਸ ਚ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਦਿਸੁ ||੨੦||
View original
अभ्यङ्गस्तु दोषमालोक्योपयुक्तो दोषोपशमं मृदुतां च करोति ||१९|| स्वेदविम्लापनादीनां क्रियाणां प्राक् स उच्यते | पश्चात् कर्मसु चादिष्टः स च विस्रावणादिषु ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
ਰੁਜਾਵਤਾਂ ਦਾਰੁਣਾਨਾਂ ਕਠਿਨਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ | ਸ਼ੋਫਾਨਾਂ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਯੇ ਚਾਪ੍ਯੇਵਂਵਿਧਾ ਵ੍ਰਣਾਃ ||੨੧||
View original
रुजावतां दारुणानां कठिनानां तथैव च | शोफानां स्वेदनं कार्यं ये चाप्येवंविधा व्रणाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (22) · Śloka 23
ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਂ ਰੁਜਤਾਂ ਮਨ੍ਦਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਂ ਭਵੇਤ੍ | ਅਭ੍ਯਜ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵੇਣੁਨਾਡ੍ਯਾ ਤਤਃ ਸ਼ਨੈਃ ||੨੨|| ਵਿਮਰ੍ਦਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਲੇਨਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਕੇਨ ਵਾ |੨੩|
View original
स्थिराणां रुजतां मन्दं कार्यं विम्लापनं भवेत् | अभ्यज्य स्वेदयित्वा तु वेणुनाड्या ततः शनैः ||२२|| विमर्दयेद्भिषक् प्राज्ञस्तलेनाङ्गुष्ठकेन वा |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (23) · Śloka 24
ਸ਼ੋਫਯੋਰੁਪਨਾਹਂ ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਮਵਿਦਗ੍ਧਯੋਃ ||੨੩|| ਅਵਿਦਗ੍ਧਃ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਪਾਕਮੇਤਿ ਚ |੨੪|
View original
शोफयोरुपनाहं तु कुर्यादामविदग्धयोः ||२३|| अविदग्धः शमं याति विदग्धः पाकमेति च |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (24-26) · Śloka 27
ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਨ ਯਃ ਸ਼ੋਫੋ ਵਿਰੇਕਾਨ੍ਤੈਰੁਪਕ੍ਰਮੈਃ ||੨੪|| ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪਾਚਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਮਾਹਤ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਤੁ | ਦਧਿਤਕ੍ਰਸੁਰਾਸ਼ੁਕ੍ਤਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲੈਰ੍ਯੋਜਿਤਾਨਿ ਤੁ ||੨੫|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਲਵਣੀਕਤ੍ਯ ਪਚੇਦੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ | ਸੈਰਣ੍ਡਪਤ੍ਰਯਾ ਸ਼ੋਫਂ ਨਾਹਯੇਦੁਸ੍ਣਯਾ ਤਯਾ ||੨੬|| ਹਿਤਂ ਸਮ੍ਭੋਜਨਂ ਚਾਪਿ ਪਾਕਾਯਾਭਿਮੁਖੋ ਯਦਿ |੨੭|
View original
निवर्तते न यः शोफो विरेकान्तैरुपक्रमैः ||२४|| तस्य सम्पाचनं कुर्यात् समाहृत्यौषधानि तु | दधितक्रसुराशुक्तधान्याम्लैर्योजितानि तु ||२५|| स्निग्धानि लवणीकृत्य पचेदुत्कारिकां शुभाम् | सैरण्डपत्रया शोफं नाहयेदुष्णया तया ||२६|| हितं सम्भोजनं चापि पाकायाभिमुखो यदि |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (27-29) · Śloka 30
ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਾਰ੍ਥਾਯ ਤਥਾ ਪਾਕਸ਼ਮਾਯ ਚ ||੨੭|| ਅਚਿਰੋਤ੍ਪਤਿਤੇ ਸ਼ੋਫੇ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੋਣਿਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍ | ਸਸ਼ੋਫੇ ਕਠਿਨੇ ਧ੍ਯਾਮੇ ਸਰਕ੍ਤੇ ਵੇਦਨਾਵਤਿ ||੨੮|| ਸਂਰਬ੍ਧੇ ਵਿਸਮੇ ਚਾਪਿ ਵ੍ਰਣੇ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਂ ਹਿਤਮ੍ | ਸਵਿਸੇ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਜਲੌਕੋਭਿਃ ਪਦੈਸ੍ਤਥਾ ||੨੯|| ਵੇਦਨਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਾਕਸ੍ਯਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ ਤਥਾ |੩੦|
View original
वेदनोपशमार्थाय तथा पाकशमाय च ||२७|| अचिरोत्पतिते शोफे कुर्याच्छोणितमोक्षणम् | सशोफे कठिने ध्यामे सरक्ते वेदनावति ||२८|| संरब्धे विषमे चापि व्रणे विस्रावणं हितम् | सविषे च विशेषेण जलौकोभिः पदैस्तथा ||२९|| वेदनायाः प्रशान्त्यर्थं पाकस्याप्राप्तये तथा |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (30) · Śloka 31
ਸੋਪਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਸਿਣਾਮ੍ ||੩੦|| ਯਥਾਸ੍ਵਮੌਸਧੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ |੩੧|
View original
सोपद्रवाणां रूक्षाणां कृशानां व्रणशोषिणाम् ||३०|| यथास्वमौषधैः सिद्धं स्नेहपानं विधीयते |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (31) · Śloka 32
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਸ਼ੋਫੇ ਤੁ ਕਫਜੁਸ੍ਟੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੩੧|| ਸਙ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਸ਼੍ਯਾ(ਧ੍ਯਾ)ਮਰੁਧਿਰੇ ਵ੍ਰਣੇ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਹਿਤਮ੍ |੩੨|
View original
उत्सन्नमांसशोफे तु कफजुष्टे विशेषतः ||३१|| सङ्क्लिष्टश्या(ध्या)मरुधिरे व्रणे प्रच्छर्दनं हितम् |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (32) · Śloka 33
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇਸੁ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਸੁ ||੩੨|| ਵਿਰੇਚਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਵ੍ਰਣਕੋਵਿਦਾਃ |੩੩|
View original
वातपित्तप्रदुष्टेषु दीर्घकालानुबन्धिषु ||३२|| विरेचनं प्रशंसन्ति व्रणेषु व्रणकोविदाः |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (33) · Śloka 34
ਅਪਾਕੇਸੁ ਤੁ ਰੋਗੇਸੁ ਕਠਿਨੇਸੁ ਸ੍ਥਿਰੇਸੁ ਚ ||੩੩|| ਸ੍ਨਾਯੁਕੋਥਾਦਿਸੁ ਤਥਾ ਚ੍ਛੇਦਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੁਚ੍ਯਤੇ |੩੪|
View original
अपाकेषु तु रोगेषु कठिनेषु स्थिरेषु च ||३३|| स्नायुकोथादिषु तथा च्छेदनं प्राप्तमुच्यते |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (34) · Śloka 35
ਅਨ੍ਤਃਪੂਯੇਸ੍ਵਵਕ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਤਥੈਵੋਤ੍ਸਙ੍ਗਵਤ੍ਸ੍ਵਪਿ ||੩੪|| ਗਤਿਮਤ੍ਸੁ ਚ ਰੋਗੇਸੁ ਭੇਦਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੁਚ੍ਯਤੇ |੩੫|
View original
अन्तःपूयेष्ववक्त्रेषु तथैवोत्सङ्गवत्स्वपि ||३४|| गतिमत्सु च रोगेषु भेदनं प्राप्तमुच्यते |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (35-37) · Śloka 37
ਬਾਲਵਦ੍ਧਾਸਹਕ੍ਸੀਣਭੀਰੂਣਾਂ ਯੋਸਿਤਾਮਪਿ ||੩੫|| ਮਰ੍ਮੋਪਰਿ ਚ ਜਾਤੇਸੁ ਰੋਗੇਸੂਕ੍ਤੇਸੁ ਦਾਰਣਮ੍ | ਸੁਪਕ੍ਵੇ ਪਿਣ੍ਡਿਤੇ ਸ਼ੋਫੇ ਪੀਡਨੈਰੁਪਪੀਡਿਤੇ ||੩੬|| ਪਾਕੋਦ੍ਵਤ੍ਤੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਤਤ੍ਤੁ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ | ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਦਾਰਣਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ ||੩੭||
View original
बालवृद्धासहक्षीणभीरूणां योषितामपि ||३५|| मर्मोपरि च जातेषु रोगेषूक्तेषु दारणम् | सुपक्वे पिण्डिते शोफे पीडनैरुपपीडिते ||३६|| पाकोद्वृत्तेषु दोषेषु तत्तु कार्यं विजानता | सुपिष्टैर्दारणद्रव्यैर्युक्तैः क्षारेण वा पुनः ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (38-39) · Śloka 39
ਕਠਿਨਾਨ੍ ਸ੍ਥੂਲਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਾਨ੍ ਦੀਰ੍ਯਮਾਣਾਨ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ | ਕਠਿਨੋਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਾਂਸ਼੍ਚ ਲੇਖਨੇਨਾਚਰੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੩੮|| ਸਮਂ ਲਿਖੇਤ੍ ਸੁਲਿਖਿਤਂ ਲਿਖੇਨ੍ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਤਃ | ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸਮਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨਿਰ੍ਲਿਖੇਤ੍ ||੩੯||
View original
कठिनान् स्थूलवृत्तौष्ठान् दीर्यमाणान् पुनः पुनः | कठिनोत्सन्नमांसांश्च लेखनेनाचरेद्भिषक् ||३८|| समं लिखेत् सुलिखितं लिखेन्निरवशेषतः | वर्त्मनां तु प्रमाणेन समं शस्त्रेण निर्लिखेत् ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (40) · Śloka 40
ਕ੍ਸੌਮਂ ਪ੍ਲੋਤਂ ਪਿਚੁਂ ਫੇਨਂ ਯਾਵਸ਼ੂਕਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ | ਕਰ੍ਕਸ਼ਾਨਿ ਚ ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਲੇਖਨਾਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੪੦||
View original
क्षौमं प्लोतं पिचुं फेनं यावशूकं ससैन्धवम् | कर्कशानि च पत्राणि लेखनार्थे प्रदापयेत् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (41-42) · Śloka 42
ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਞ੍ ਸ਼ਲ੍ਯਗਰ੍ਭਾਨੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗ੍ਯੁਤ੍ਸਙ੍ਗਿਨਃ ਸ਼ਨੈਃ | ਕਰੀਰਬਾਲਾਙ੍ਗੁਲਿਭਿਰੇਸਣ੍ਯਾ ਵੈਸਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੪੧|| ਨੇਤ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮਗੁਦਾਭ੍ਯਾਸਨਾਡ੍ਯੋਵਕ੍ਤ੍ਰਾਃ ਸਸ਼ੋਣਿਤਾਃ | ਚੁਚ੍ਚੂਪੋਦਕਜੈਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਕਰੀਰੈਰੇਸਯੇਤ੍ਤੁ ਤਾਃ ||੪੨||
View original
नाडीव्रणाञ् शल्यगर्भानुन्मार्ग्युत्सङ्गिनः शनैः | करीरबालाङ्गुलिभिरेषण्या वैषयेद्भिषक् ||४१|| नेत्रवर्त्मगुदाभ्यासनाड्योऽवक्त्राः सशोणिताः | चुच्चूपोदकजैः श्लक्ष्णैः करीरैरेषयेत्तु ताः ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (43) · Śloka 43
ਸਂਵਤਾਸਂਵਤਾਸ੍ਯੇਸੁ ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍ | ਯਥੋਕ੍ਤਮਾਹਰੇਚ੍ਛਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਦ੍ਧਰਣਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੪੩||
View original
संवृतासंवृतास्येषु व्रणेषु मतिमान् भिषक् | यथोक्तमाहरेच्छल्यं प्राप्तोद्धरणलक्षणम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (44) · Śloka 44
ਰੋਗੇ ਵ੍ਯਧਨਸਾਧ੍ਯੇ ਤੁ ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ | ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਂ ਚ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਯਥਾ ||੪੪||
View original
रोगे व्यधनसाध्ये तु यथोद्देशं प्रमाणतः | शस्त्रं निदध्याद्दोषं च स्रावयेत् कीर्तितं यथा ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (45) · Śloka 45
ਅਪਾਕੋਪਦ੍ਰੁਤਾ ਯੇ ਚ ਮਾਂਸਸ੍ਥਾ ਵਿਵਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ | ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਸੀਵਨਂ ਤੇਸੁ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਨਮੇਵ ਚ ||੪੫||
View original
अपाकोपद्रुता ये च मांसस्था विवृताश्च ये | यथोक्तं सीवनं तेषु कार्यं सन्धानमेव च ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (46-47) · Śloka 47
ਪੂਯਗਰ੍ਭਾਨਣੁਦ੍ਵਾਰਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਮਰ੍ਮਗਤਾਨਪਿ | ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਪੀਡਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਪਰਿਪੀਡਯੇਤ੍ ||੪੬|| ਸ਼ੁਸ੍ਯਮਾਣਮੁਪੇਕ੍ਸੇਤ ਪ੍ਰਦੇਹਂ ਪੀਡਨਂ ਪ੍ਰਤਿ | ਨ ਚਾਭਿਮੁਖਮਾਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ਤਥਾ ਦੋਸਃ ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯਤੇ ||੪੭||
View original
पूयगर्भानणुद्वारान् व्रणान्मर्मगतानपि | यथोक्तैः पीडनद्रव्यैः समन्तात् परिपीडयेत् ||४६|| शुष्यमाणमुपेक्षेत प्रदेहं पीडनं प्रति | न चाभिमुखमालिम्पेत्तथा दोषः प्रसिच्यते ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (48) · Śloka 48
ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੈਰ੍ਬਹੁਧਾ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤੇ ਭਸ਼ਮ੍ | ਕਾਰ੍ਯਂ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਭਵੇਤ੍ ||੪੮||
View original
तैस्तैर्निमित्तैर्बहुधा शोणिते प्रस्रुते भृशम् | कार्यं यथोक्तं वैद्येन शोणितास्थापनं भवेत् ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (49-50) · Śloka 50
ਦਾਹਪਾਕਜ੍ਵਰਵਤਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਤਃ | ਰਕ੍ਤੇਨ ਚਾਭਿਭੂਤਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਂ ਭਵੇਤ੍ ||੪੯|| ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ੀਤਲਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਘਤਾਪ੍ਲੁਤੈਃ | ਦਿਹ੍ਯਾਦਬਹਲਾਨ੍ ਸੇਕਾਨ੍ ਸੁਸ਼ੀਤਾਂਸ਼੍ਚਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੫੦||
View original
दाहपाकज्वरवतां व्रणानां पित्तकोपतः | रक्तेन चाभिभूतानां कार्यं निर्वापणं भवेत् ||४९|| यथोक्तैः शीतलद्रव्यैः क्षीरपिष्टैर्घृताप्लुतैः | दिह्यादबहलान् सेकान् सुशीतांश्चावचारयेत् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (51-52) · Śloka 53
ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸੇਸੁ ਤਨੁਸ੍ਰਾਵਿਸ੍ਵਪਾਕਿਸੁ | ਤੋਦਕਾਠਿਨ੍ਯਪਾਰੁਸ੍ਯਸ਼ੂਲਵੇਪਥੁਮਤ੍ਸੁ ਚ ||੫੧|| ਵਾਤਘ੍ਨਵਰ੍ਗੇਮ੍ਲਗਣੇ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਗਣੇ ਤਥਾ | ਸ੍ਨੈਹਿਕੇਸੁ ਚ ਬੀਜੇਸੁ ਪਚੇਦੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ ||੫੨|| ਤੇਸਾਂ ਚ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਂ ਵੇਦਨਾਵਤਾਮ੍ |੫੩|
View original
व्रणेषु क्षीणमांसेषु तनुस्राविष्वपाकिषु | तोदकाठिन्यपारुष्यशूलवेपथुमत्सु च ||५१|| वातघ्नवर्गेऽम्लगणे काकोल्यादिगणे तथा | स्नैहिकेषु च बीजेषु पचेदुत्कारिकां शुभाम् ||५२|| तेषां च स्वेदनं कार्यं स्थिराणां वेदनावताम् |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (53) · Śloka 54
ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਨਾਂ ਕ੍ਲੇਦਵਤਾਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੫੩|| ਕਸਾਯੈਃ ਸ਼ੋਧਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੋਧਨੈਃ ਪ੍ਰਾਗੁਦੀਰਿਤੈਃ |੫੪|
View original
दुर्गन्धानां क्लेदवतां पिच्छिलानां विशेषतः ||५३|| कषायैः शोधनं कार्यं शोधनैः प्रागुदीरितैः |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (54-55) · Śloka 56
ਅਨ੍ਤਃਸ਼ਲ੍ਯਾਨਣੁਮੁਖਾਨ੍ ਗਮ੍ਭੀਰਾਨ੍ ਮਾਂਸਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾਭਿਰ੍ਵਰ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤਾਨ੍ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ||੫੪|| ਪੂਤਿਮਾਂਸਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨ੍ ਮਹਾਦੋਸਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ ||੫੫|| ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰ੍ਯਥਾਲਾਭਂ ਵਰ੍ਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਪੁਰੋਦਿਤੈਃ |੫੬|
View original
अन्तःशल्यानणुमुखान् गम्भीरान् मांससंश्रितान् शोधनद्रव्ययुक्ताभिर्वर्तिभिस्तान् यथाक्रमम् ||५४|| पूतिमांसप्रतिच्छन्नान् महादोषांश्च शोधयेत् ||५५|| कल्कीकृतैर्यथालाभं वर्तिद्रव्यैः पुरोदितैः |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (56) · Śloka 57
ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ ਗਮ੍ਭੀਰਾਨ੍ ਦਾਹਪਾਕਪ੍ਰਪੀਡਿਤਾਨ੍ ||੫੬|| ਕਾਰ੍ਪਾਸੀਫਲਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਜਯੇਚ੍ਛੋਧਨਸਰ੍ਪਿਸਾ |੫੭|
View original
पित्तप्रदुष्टान् गम्भीरान् दाहपाकप्रपीडितान् ||५६|| कार्पासीफलमिश्रेण जयेच्छोधनसर्पिषा |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (57) · Śloka 58
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਾਨਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਲ੍ਪਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਂਸ੍ਤਥਾ ||੫੭|| ਸਰ੍ਸਪਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤੇਨ ਧੀਮਾਂਸ੍ਤੈਲੇਨ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ |੫੮|
View original
उत्सन्नमांसानस्निग्धानल्पस्रावान् व्रणांस्तथा ||५७|| सर्षपस्नेहयुक्तेन धीमांस्तैलेन शोधयेत् |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (58-61) · Śloka 61
ਤੈਲੇਨਾਸ਼ੁਧ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਸ਼ੋਧਨੀਯਾਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ||੫੮|| ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਰਮਾਂਸਾਨਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੁਦੀਰਿਤੈਃ | ਕਸਾਯੇ ਵਿਧਿਵਤ੍ਤੇਸਾਂ ਕਤੇ ਚਾਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ਪੁਨਃ ||੫੯|| ਸੁਰਾਸ੍ਟ੍ਰਜਾਂ ਸਕਾਸੀਸਾਂ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚਾਪਿ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਮ੍ | ਹਰਿਤਾਲਂ ਚ ਮਤਿਮਾਂਸ੍ਤਤਸ੍ਤਾਮਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੬੦|| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੋਪੇਤਾਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਮਤਿਮਰ੍ਦਿਤਾਮ੍ | ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚ ਦਿਵਸਾਨ੍ ਪਰਮ੍ ||੬੧||
View original
तैलेनाशुध्यमानानां शोधनीयां रसक्रियाम् ||५८|| व्रणानां स्थिरमांसानां कुर्याद्द्रव्यैरुदीरितैः | कषाये विधिवत्तेषां कृते चाधिश्रयेत् पुनः ||५९|| सुराष्ट्रजां सकासीसां दद्याच्चापि मनःशिलाम् | हरितालं च मतिमांस्ततस्तामवचारयेत् ||६०|| मातुलुङ्गरसोपेतां सक्षौद्रामतिमर्दिताम् | व्रणेषु दत्त्वा तां तिष्ठेत्त्रींस्त्रींश्च दिवसान् परम् ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (62) · Śloka 62
ਮੇਦੋਜੁਸ੍ਟਾਨਗਮ੍ਭੀਰਾਨ੍ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਸ਼ੋਧਨੈਃ | ਉਪਾਚਰੇਤ੍ ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸ਼ੋਧਨਵਰ੍ਤਿਜੈਃ ||੬੨||
View original
मेदोजुष्टानगम्भीरान् दुर्गन्धांश्चूर्णशोधनैः | उपाचरेत् भिषक् प्राज्ञः श्लक्ष्णैः शोधनवर्तिजैः ||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (63) · Śloka 63
ਸ਼ੁਦ੍ਧਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਕਸਾਯਂ ਰੋਪਣਂ ਹਿਤਮ੍ | ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਂ ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਜਾਨਤਾ ||੬੩||
View original
शुद्धलक्षणयुक्तानां कषायं रोपणं हितम् | तत्र कार्यं यथोद्दिष्टैर्द्रव्यैर्वैद्येन जानता ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (64) · Śloka 64
ਅਵੇਦਨਾਨਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਗਮ੍ਭੀਰਾਣਾਂ ਤਥੈਵ ਚ | ਹਿਤਾ ਰੋਪਣਵਰ੍ਤ੍ਯਙ੍ਗਕਤਾ ਰੋਪਣਵਰ੍ਤਯਃ ||੬੪||
View original
अवेदनानां शुद्धानां गम्भीराणां तथैव च | हिता रोपणवर्त्यङ्गकृता रोपणवर्तयः ||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (65-69) · Śloka 70
ਅਪੇਤਪੂਤਿਮਾਂਸਾਨਾਂ ਮਾਂਸਸ੍ਥਾਨਾਮਰੋਹਤਾਮ੍ | ਕਲ੍ਕਃ ਸਂਰੋਹਣਃ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤਿਲਜੋ ਮਧੁਸਂਯੁਤਃ ||੬੫|| ਸ ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਥੌਸ੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਾਨਿਲਨਾਸ਼ਨਃ | ਕਸਾਯਭਾਵਾਨ੍ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਿਕ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤਹਤ੍ ||੬੬|| ਔਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਕਸਾਯਭਾਵਾਚ੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਫੇ ਹਿਤਃ | ਸ਼ੋਧਯੇਦ੍ਰੋਪਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣੈਃ ||੬੭|| ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨਃ ਸ੍ਮਤਃ | ਪੂਰ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚਾਪਿ ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਰੋਪਣਃ ||੬੮|| ਤਿਲਵਦ੍ਯਵਕਲ੍ਕਂ ਤੁ ਕੇਚਿਦਾਹੁਰ੍ਮਨੀਸਿਣਃ | ਸ਼ਮਯੇਦਵਿਦਗ੍ਧਂ ਚ ਵਿਦਗ੍ਧਮਪਿ ਪਾਚਯੇਤ੍ ||੬੯|| ਪਕ੍ਵਂ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਭਿਨ੍ਨਂ ਚ ਸ਼ੋਧਯੇਦ੍ਰੋਪਯੇਤ੍ਤਥਾ |੭੦|
View original
अपेतपूतिमांसानां मांसस्थानामरोहताम् | कल्कः संरोहणः कार्यस्तिलजो मधुसंयुतः ||६५|| स माधुर्यात्तथौष्ण्याच्च स्नेहाच्चानिलनाशनः | कषायभावान्माधुर्यात्तिक्तत्वाच्चापि पित्तहृत् ||६६|| औष्ण्यात् कषायभावाच्च तिक्तत्वाच्च कफे हितः | शोधयेद्रोपयेच्चापि युक्तः शोधनरोपणैः ||६७|| निम्बपत्रमधुभ्यां तु युक्तः संशोधनः स्मृतः | पूर्वाभ्यां सर्पिषा चापि युक्तश्चाप्युपरोपणः ||६८|| तिलवद्यवकल्कं तु केचिदाहुर्मनीषिणः | शमयेदविदग्धं च विदग्धमपि पाचयेत् ||६९|| पक्वं भिनत्ति भिन्नं च शोधयेद्रोपयेत्तथा |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (70) · Śloka 71
ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਵਿਸਾਗਨ੍ਤੂਨ੍ ਗਮ੍ਭੀਰਾਨਪਿ ਚ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ||੭੦|| ਰੋਪਯੇਦ੍ਰੋਪਣੀਯੇਨ ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ |੭੧|
View original
पित्तरक्तविषागन्तून् गम्भीरानपि च व्रणान् ||७०|| रोपयेद्रोपणीयेन क्षीरसिद्धेन सर्पिषा |७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (71) · Śloka 72
ਕਫਵਾਤਾਭਿਭੂਤਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍ ||੭੧|| ਕਾਰਯੇਦ੍ਰੋਪਣਂ ਤੈਲਂ ਭੇਸਜੈਸ੍ਤਦ੍ਯਥੋਦਿਤੈਃ |੭੨|
View original
कफवाताभिभूतानां व्रणानां मतिमान् भिषक् ||७१|| कारयेद्रोपणं तैलं भेषजैस्तद्यथोदितैः |७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (72) · Śloka 73
ਅਬਨ੍ਧ੍ਯਾਨਾਂ ਚਲਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਾਮ੍ ||੭੨|| ਦ੍ਵਿਹਰਿਦ੍ਰਾਯੁਤਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰੋਪਣਾਰ੍ਥਾਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ |੭੩|
View original
अबन्ध्यानां चलस्थानां शुद्धानां च प्रदुष्यताम् ||७२|| द्विहरिद्रायुतां कुर्याद्रोपणार्थां रसक्रियाम् |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (73) · Śloka 74
ਸਮਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਰਮਾਂਸਾਨਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥਾਨਾਂ ਰੋਪਣਂ ਭਿਸਕ੍ ||੭੩|| ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਰ੍ਯਥਾ |੭੪|
View original
समानां स्थिरमांसानां त्वक्स्थानां रोपणं भिषक् ||७३|| चूर्णं विदध्यान्मतिमान् प्राक्स्थानोक्तो विधिर्यथा |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (74) · Śloka 75
ਸ਼ੋਧਨੋ ਰੋਪਣਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਧਿਰ੍ਯੋਯਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੭੪|| ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤੋ ਦੋਸਾਵਿਸ਼ੇਸਤਃ |੭੫|
View original
शोधनो रोपणश्चैव विधिर्योऽयं प्रकीर्तितः ||७४|| सर्वव्रणानां सामान्येनोक्तो दोषाविशेषतः |७५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (75) · Śloka 76
ਏਸ ਆਗਮਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੈਵ ਫਲਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ||੭੫|| ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਨ ਮੀਮਾਂਸ੍ਯਃ ਕਥਞ੍ਚਨ |੭੬|
View original
एष आगमसिद्धत्वात्तथैव फलदर्शनात् ||७५|| मन्त्रवत् सम्प्रयोक्तव्यो न मीमांस्यः कथञ्चन |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (76) · Śloka 77
ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚਾਪਿ ਵਿਭਜੇਤ੍ ਕਸਾਯਾਦਿਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ ||੭੬|| ਭੇਸਜਾਨਿ ਯਥਾਯੋਗਂ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਪੁਰਾ ਮਯਾ |੭੭|
View original
स्वबुद्ध्या चापि विभजेत् कषायादिषु सप्तसु ||७६|| भेषजानि यथायोगं यान्युक्तानि पुरा मया |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (77-79) · Śloka 80
ਆਦ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯੌ ਤੁ ਗਣੋ ਯਸ਼੍ਚਾਨਿਲਾਪਹਃ ||੭੭|| ਸ ਵਾਤਦੁਸ੍ਟੇ ਦਾਤਵ੍ਯਃ ਕਸਾਯਾਦਿਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ | ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਰ੍ਗਣੋ ਯਸ੍ਤੁ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੭੮|| ਤੌ ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟੇ ਦਾਤਵ੍ਯੌ ਕਸਾਯਾਦਿਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ | ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਸ੍ਤੁ ਗਣੋ ਯਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੭੯|| ਤੌ ਦੇਯੌ ਕਫਦੁਸ੍ਟੇ ਤੁ, ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਸਂਯੁਤਾ ਗਣਾਃ |੮੦|
View original
आद्ये द्वे पञ्चमूल्यौ तु गणो यश्चानिलापहः ||७७|| स वातदुष्टे दातव्यः कषायादिषु सप्तसु | न्यग्रोधादिर्गणो यस्तु काकोल्यादिश्च यः स्मृतः ||७८|| तौ पित्तदुष्टे दातव्यौ कषायादिषु सप्तसु | आरग्वधादिस्तु गणो यश्चोष्णः परिकीर्तितः ||७९|| तौ देयौ कफदुष्टे तु, संसृष्टे संयुता गणाः |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (80) · Śloka 81
ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਾਨੁਗ੍ਰਰੁਜਾਨ੍ ਸਾਸ੍ਰਾਵਾਨਪਿ ਚ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ||੮੦|| ਸਕ੍ਸੌਮਯਵਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਰ੍ਧੂਪਨਾਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਧੂਪਯੇਤ੍ |੮੧|
View original
वातात्मकानुग्ररुजान् सास्रावानपि च व्रणान् ||८०|| सक्षौमयवसर्पिर्भिर्धूपनाङ्गैश्च धूपयेत् |८१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (81-82) · Śloka 83
ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਂ ਗਮ੍ਭੀਰਾਣਾਂ ਤਥੈਵ ਚ ||੮੧|| ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਤ੍ਸਾਦਨੀਯਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸ੍ਯਾਲੇਪਨਾਨਿ ਚ | ਮਾਂਸਾਸ਼ਿਨਾਂ ਚ ਮਾਂਸਾਨਿ ਭਕ੍ਸਯੇਦ੍ਵਿਧਿਵਨ੍ਨਰਃ ||੮੨|| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮਨਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸੇਨ ਵਰ੍ਧਤੇ |੮੩|
View original
परिशुष्काल्पमांसानां गम्भीराणां तथैव च ||८१|| कुर्यादुत्सादनीयानि सर्पींष्यालेपनानि च | मांसाशिनां च मांसानि भक्षयेद्विधिवन्नरः ||८२|| विशुद्धमनसस्तस्य मांसं मांसेन वर्धते |८३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (83) · Śloka 84
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਦੁਮਾਂਸਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਮਵਸਾਦਨਮ੍ ||੮੩|| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰ੍ਮਧੁਨਾ ਸਹ |੮੪|
View original
उत्सन्नमृदुमांसानां व्रणानामवसादनम् ||८३|| कुर्याद्द्रव्यैर्यथोद्दिष्टैश्चूर्णितैर्मधुना सह |८४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 58 (84-85) · Śloka 86
ਕਠਿਨਾਨਾਮਮਾਂਸਾਨਾਂ ਦੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਾ ||੮੪|| ਮਦ੍ਵੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਾ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਚਾਪਿ ਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍ | ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਸੇਕਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੮੫|| ਮਦੁਤ੍ਵਮਾਸ਼ੁਰੋਹਂ ਚ ਗਾਢੋ ਬਨ੍ਧਃ ਕਰੋਤਿ ਹਿ |੮੬|
View original
कठिनानाममांसानां दुष्टानां मातरिश्वना ||८४|| मृद्वी क्रिया विधातव्या शोणितं चापि मोक्षयेत् | वातघ्नौषधसंयुक्तान् स्नेहान् सेकांश्च कारयेत् ||८५|| मृदुत्वमाशुरोहं च गाढो बन्धः करोति हि |८६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 59 (86-87) · Śloka 87
ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਮਦੁਮਾਂਸੇਸੁ ਦਾਰੁਣੀਕਰਣਂ ਹਿਤਮ੍ | ਧਵਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਸ਼ੋਕਾਨਾਂ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਚਸ੍ਤਥਾ ||੮੬|| ਤ੍ਰਿਫਲਾਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਰੋਧ੍ਰਸਰ੍ਜਰਸਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍ | ਕਤ੍ਵਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਵ੍ਰਣਂ ਤੈਰਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍ ||੮੭||
View original
व्रणेषु मृदुमांसेषु दारुणीकरणं हितम् | धवप्रियङ्ग्वशोकानां रोहिण्याश्च त्वचस्तथा ||८६|| त्रिफलाधातकीपुष्परोध्रसर्जरसान् समान् | कृत्वा सूक्ष्माणि चूर्णानि व्रणं तैरवचूर्णयेत् ||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 60 (88) · Śloka 88
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਾਨ੍ ਕਠਿਨਾਨ੍ ਕਣ੍ਡੂਯੁਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਾਨ੍ | ਤਥੈਵ ਖਲੁ ਦੁਃਸ਼ੋਧ੍ਯਾਞ੍ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਕਰ੍ਮਣਾ ||੮੮||
View original
उत्सन्नमांसान् कठिनान् कण्डूयुक्तांश्चिरोत्थितान् | तथैव खलु दुःशोध्याञ् शोधयेत् क्षारकर्मणा ||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 61 (89) · Śloka 89
ਸ੍ਰਵਤੋਸ਼੍ਮਭਵਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨਃ | ਨਿਃਸ਼ੇਸਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਨ੍ਧੀਂਸ਼੍ਚ ਸਾਧਯੇਦਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਣਾ ||੮੯||
View original
स्रवतोऽश्मभवान्मूत्रं ये चान्ये रक्तवाहिनः | निःशेषच्छिन्नसन्धींश्च साधयेदग्निकर्मणा ||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 62 (89-93) · Śloka 94
ਦੁਰੂਢਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਾਂ ਕਸ੍ਣਕਰ੍ਮ ਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ | ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨ੍ ਵਾਸਯੇਤ੍ਤੁ ਕ੍ਸੀਰੇ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੂਤ੍ਰਭਾਵਿਤਾਨ੍ | ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਧਾਚ੍ਛੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਲੌਹੇ ਕੁਮ੍ਭੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ ||੯੦|| ਕੁਮ੍ਭੇਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਖਾਤੇ ਤੁ ਤਂ ਕੁਮ੍ਭਮਥ ਯੋਜਯੇਤ੍ | ਮੁਖਂ ਮੁਖੇਨ ਸਨ੍ਧਾਯ ਗੋਮਯੈਰ੍ਦਾਹਯੇਤ੍ਤਤਃ ||੯੧|| ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ੍ਯਵਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍ਤਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ਭਿਸਕ੍ | ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪਸ਼ਫਾਨ੍ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੯੨|| ਤੈਲੇਨਾਨੇਨ ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਾਲੇਪਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਮ੍ | ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਿਧਾਨੇਨ ਸਾਰਸ੍ਨੇਹਾਂਸ੍ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੯੩|| ਯੇ ਚ ਕੇਚਿਤ੍ ਫਲਸ੍ਨੇਹਾ ਵਿਧਾਨਂ ਤੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ |੯੪|
View original
दुरूढत्वात्तु शुक्लानां कृष्णकर्म हितं भवेत् | भल्लातकान् वासयेत्तु क्षीरे प्राङ्मूत्रभावितान् | ततो द्विधाच्छेदयित्वा लौहे कुम्भे निधापयेत् ||९०|| कुम्भेऽन्यस्मिन् निखाते तु तं कुम्भमथ योजयेत् | मुखं मुखेन सन्धाय गोमयैर्दाहयेत्ततः ||९१|| यः स्नेहश्च्यवते तस्माद्ग्राहयेत्तं शनैर्भिषक् | ग्राम्यानूपशफान् दग्ध्वा सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् ||९२|| तैलेनानेन संसृष्टं शुक्लमालेपयेद्व्रणम् | भल्लातकविधानेन सारस्नेहांस्तु कारयेत् ||९३|| ये च केचित् फलस्नेहा विधानं तेषु पूर्ववत् |९४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 63 (94-98) · Śloka 99
ਦੁਰੂਢਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਕਸ੍ਣਾਨਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਕਰ੍ਮ ਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ ||੯੪|| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰੇ ਛਾਗਲੇ ਰੋਹਿਣੀਫਲਮ੍ | ਤੇਨੈਵ ਪਿਸ੍ਟਂ ਸੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸਵਰ੍ਣਕਰਣਂ ਹਿਤਮ੍ ||੯੫|| ਨਵਂ ਕਪਾਲਿਕਾਚੂਰ੍ਣਂ ਵੈਦੁਲਂ ਸਰ੍ਜਨਾਮ ਚ | ਕਾਸੀਸਂ ਮਧੁਕਂ ਚੈਵ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ ||੯੬|| ਕਪਿਤ੍ਥਮੁਦ੍ਧਤੇ ਮਾਂਸੇ ਮੂਤ੍ਰੇਣਾਜੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍ | ਕਾਸੀਸਂ ਰੋਚਨਾਂ ਤੁਤ੍ਥਂ ਹਰਿਤਾਲਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਮ੍ ||੯੭|| ਵੇਣੁਨਿਰ੍ਲੇਖਨਂ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍ | ਅਧਸ੍ਤਾਦਰ੍ਜੁਨਸ੍ਯੈਤਨ੍ਮਾਸਂ ਭੂਮੌ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ ||੯੮|| ਮਾਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਤਸ੍ਤੇਨ ਕਸ੍ਣਮਾਲੇਪਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਮ੍ |੯੯|
View original
दुरूढत्वात्तु कृष्णानां पाण्डुकर्म हितं भवेत् ||९४|| सप्तरात्रं स्थितं क्षीरे छागले रोहिणीफलम् | तेनैव पिष्टं सुश्लक्ष्णं सवर्णकरणं हितम् ||९५|| नवं कपालिकाचूर्णं वैदुलं सर्जनाम च | कासीसं मधुकं चैव क्षौद्रयुक्तं प्रलेपयेत् ||९६|| कपित्थमुद्धृते मांसे मूत्रेणाजेन पूरयेत् | कासीसं रोचनां तुत्थं हरितालं मनःशिलाम् ||९७|| वेणुनिर्लेखनं चापि प्रपुन्नाडरसाञ्जनम् | अधस्तादर्जुनस्यैतन्मासं भूमौ निधापयेत् ||९८|| मासादूर्ध्वं ततस्तेन कृष्णमालेपयेद्व्रणम् |९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 64 (99-100) · Śloka 100
ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਕਪਾਲਾਨਿ ਕਤਕਂ ਮਧੁਕਂ ਸਮਮ੍ ||੯੯|| ਤਥਾ ਸਮੁਦ੍ਰਮਣ੍ਡੂਕੀ ਮਣਿਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਦਾਪਯੇਤ੍ | ਗੁਟਿਕਾ ਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤਾ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ ||੧੦੦||
View original
कुक्कुटाण्डकपालानि कतकं मधुकं समम् ||९९|| तथा समुद्रमण्डूकी मणिचूर्णं च दापयेत् | गुटिका मूत्रपिष्टास्ता व्रणानां प्रतिसारणम् ||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 65 (101-103) · Śloka 103
ਹਸ੍ਤਿਦਨ੍ਤਮਸੀਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮੁਖ੍ਯਂ ਚੈਵ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍ | ਰੋਮਾਣ੍ਯੇਤੇਨ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਲੇਪਾਤ੍ਪਾਣਿਤਲੇਸ੍ਵਪਿ ||੧੦੧|| ਚਤੁਸ੍ਪਦਾਨਾਂ ਤ੍ਵਗ੍ਰੋਮਖੁਰਸ਼ਙ੍ਗਾਸ੍ਥਿਭਸ੍ਮਨਾ | ਤੈਲਾਕ੍ਤਾ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾ ਭੂਮਿਰ੍ਭਵੇਦ੍ਰੋਮਵਤੀ ਪੁਨਃ ||੧੦੨|| ਕਾਸੀਸਂ ਨਕ੍ਤਮਾਲਸ੍ਯ ਪਲ੍ਲਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਹਰੇਤ੍ | ਕਪਿਤ੍ਥਰਸਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਰੋਮਸਞ੍ਜਨਨਂ ਪਰਮ੍ ||੧੦੩||
View original
हस्तिदन्तमसीं कृत्वा मुख्यं चैव रसाञ्जनम् | रोमाण्येतेन जायन्ते लेपात्पाणितलेष्वपि ||१०१|| चतुष्पदानां त्वग्रोमखुरशृङ्गास्थिभस्मना | तैलाक्ता चूर्णिता भूमिर्भवेद्रोमवती पुनः ||१०२|| कासीसं नक्तमालस्य पल्लवांश्चैव संहरेत् | कपित्थरसपिष्टानि रोमसञ्जननं परम् ||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 66 (104-108) · Śloka 108
ਰੋਮਾਕੀਰ੍ਣੋ ਵ੍ਰਣੋ ਯਸ੍ਤੁ ਨ ਸਮ੍ਯਗੁਪਰੋਹਤਿ | ਕ੍ਸੁਰਕਰ੍ਤਰਿਸਨ੍ਦਂਸ਼ੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰੋਮਾਣਿ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ ||੧੦੪|| (ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਭਾਗੌ ਦ੍ਵੌ ਹਰਿਤਾਲਂ ਚ ਭਾਗਿਕਮ੍ | ਸ਼ੁਕ੍ਤੇਨ ਸਹ ਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਲੋਮਸ਼ਾਤਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍) ||੧੦੫|| ਤੈਲਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯਾਥ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਂ ਤਥੈਵ ਚ | ਪ੍ਰਗਹ੍ਯੈਕਤ੍ਰ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਰੋਮਸ਼ਾਤਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ||੧੦੬|| ਕਦਲੀਦੀਰ੍ਘਵਨ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਭਸ੍ਮਾਲਂ ਲਵਣਂ ਸ਼ਮੀਬੀਜਂ ਸ਼ੀਤੋਦਪਿਸ੍ਟਂ ਵਾ ਰੋਮਸ਼ਾਤਨਮਾਚਰੇਤ੍ ||੧੦੭|| ਆਗਾਰਗੋਧਿਕਾਪੁਚ੍ਛਂ ਰਮ੍ਭਾਲਂ ਬੀਜਮੈਙ੍ਗੁਦਮ੍ | ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਤਦ੍ਭਸ੍ਮਤੈਲਾਮ੍ਬੁ ਸੂਰ੍ਯਪਕ੍ਵਂ ਕਚਾਨ੍ਤਕਤ੍ ||੧੦੮||
View original
रोमाकीर्णो व्रणो यस्तु न सम्यगुपरोहति | क्षुरकर्तरिसन्दंशैस्तस्य रोमाणि निर्हरेत् ||१०४|| (शङ्खचूर्णस्य भागौ द्वौ हरितालं च भागिकम् | शुक्तेन सह पिष्टानि लोमशातनमुत्तमम्) ||१०५|| तैलं भल्लातकस्याथ स्नुहीक्षीरं तथैव च | प्रगृह्यैकत्र मतिमान् रोमशातनमुत्तमम् ||१०६|| कदलीदीर्घवृन्ताभ्यां भस्मालं लवणं शमीबीजं शीतोदपिष्टं वा रोमशातनमाचरेत् ||१०७|| आगारगोधिकापुच्छं रम्भाऽऽलं बीजमैङ्गुदम् | दग्ध्वा तद्भस्मतैलाम्बु सूर्यपक्वं कचान्तकृत् ||१०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 67 (109) · Śloka 109
ਵਾਤਦੁਸ੍ਟੋ ਵ੍ਰਣੋ ਯਸ੍ਤੁ ਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਵੇਦਨਃ | ਅਧਃਕਾਯੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਤ੍ਰ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ ||੧੦੯||
View original
वातदुष्टो व्रणो यस्तु रूक्षश्चात्यर्थवेदनः | अधःकाये विशेषेण तत्र बस्तिर्विधीयते ||१०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 68 (110) · Śloka 110
ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੇ ਮੂਤ੍ਰਦੋਸੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸੇਸ਼੍ਮਰੀਵ੍ਰਣੇ | ਤਥੈਵਾਰ੍ਤਵਦੋਸੇ ਚ ਬਸ੍ਤਿਰਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋ ਹਿਤਃ ||੧੧੦||
View original
मूत्राघाते मूत्रदोषे शुक्रदोषेऽश्मरीव्रणे | तथैवार्तवदोषे च बस्तिरप्युत्तरो हितः ||११०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 69 (111) · Śloka 111
ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛੁਧ੍ਯਤਿ ਬਨ੍ਧੇਨ ਵ੍ਰਣੋ ਯਾਤਿ ਚ ਮਾਰ੍ਦਵਮ੍ | ਰੋਹਤ੍ਯਪਿ ਚ ਨਿਃਸ਼ਙ੍ਕਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ||੧੧੧||
View original
यस्माच्छुध्यति बन्धेन व्रणो याति च मार्दवम् | रोहत्यपि च निःशङ्कस्तस्माद्बन्धो विधीयते ||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 70 (112-118) · Śloka 118
ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਮਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਨੁਪਰੋਹਤਾਮ੍ | ਪਤ੍ਰਦਾਨਂ ਭਵੇਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਰ੍ਤੁ ਚ ||੧੧੨|| ਏਰਣ੍ਡਭੂਰ੍ਜਪੂਤੀਕਹਰਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਤੁ ਵਾਤਜੇ | ਪਤ੍ਰਮਾਸ਼੍ਵਬਲਂ ਯਚ੍ਚ ਕਾਸ਼੍ਮਰੀਪਤ੍ਰਮੇਵ ਚ ||੧੧੩|| ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾਣਾਮੌਦਕਾਨਿ ਤਥੈਵ ਚ | ਦੂਸਿਤੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵ੍ਰਣੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ ||੧੧੪|| ਪਾਠਾਮੂਰ੍ਵਾਗੁਡੂਚੀਨਾਂ ਕਾਕਮਾਚੀਹਰਿਦ੍ਰਯੋਃ | ਪਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ੁਕਨਾਸਾਯਾ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਕਫਜੇ ਵ੍ਰਣੇ ||੧੧੫|| ਅਕਰ੍ਕਸ਼ਮਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਜੀਰ੍ਣਂ ਸੁਕੁਮਾਰਕਮ੍ | ਅਜਨ੍ਤੁਜਗ੍ਧਂ ਮਦੁ ਚ ਪਤ੍ਰਂ ਗੁਣਵਦੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੧੬|| ਸ੍ਨੇਹਮੌਸਧਸਾਰਂ ਚ ਪਟ੍ਟਃ ਪਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੀਕਤਃ | ਨਾਦਤ੍ਤੇ ਯਤ੍ਤਤਃ ਪਤ੍ਰਂ ਲੇਪਸ੍ਯੋਪਰਿ ਦਾਪਯੇਤ੍ ||੧੧੭|| ਸ਼ੈਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਜਨਨਾਰ੍ਥਾਯ ਸ੍ਨੇਹਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਾਯ ਚ | ਦਤ੍ਤੌਸਧੇਸੁ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਪਤ੍ਰਂ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਜਾਨਤਾ ||੧੧੮||
View original
स्थिराणामल्पमांसानां रौक्ष्यादनुपरोहताम् | पत्रदानं भवेत् कार्यं यथादोषं यथर्तु च ||११२|| एरण्डभूर्जपूतीकहरिद्राणां तु वातजे | पत्रमाश्वबलं यच्च काश्मरीपत्रमेव च ||११३|| पत्राणि क्षीरवृक्षाणामौदकानि तथैव च | दूषिते रक्तपित्ताभ्यां व्रणे दद्याद्विचक्षणः ||११४|| पाठामूर्वागुडूचीनां काकमाचीहरिद्रयोः | पत्रं च शुकनासाया योजयेत् कफजे व्रणे ||११५|| अकर्कशमविच्छिन्नमजीर्णं सुकुमारकम् | अजन्तुजग्धं मृदु च पत्रं गुणवदुच्यते ||११६|| स्नेहमौषधसारं च पट्टः पत्रान्तरीकृतः | नादत्ते यत्ततः पत्रं लेपस्योपरि दापयेत् ||११७|| शैत्यौष्ण्यजननार्थाय स्नेहसङ्ग्रहणाय च | दत्तौषधेषु दातव्यं पत्रं वैद्येन जानता ||११८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 71 (119-122) · Śloka 122
ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਵ੍ਰਣਮਾਗਤ੍ਯ ਨਿਃਕ੍ਸਿਪਨ੍ਤਿ ਯਦਾ ਕਮੀਨ੍ | ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਭਕ੍ਸਿਤੇ ਤੈਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਭਸ਼ਦਾਰੁਣਃ ||੧੧੯|| ਤੀਵ੍ਰਾ ਰੁਜੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ | ਸੁਰਸਾਦਿਰ੍ਹਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਧਾਵਨੇ ਪੂਰਣੇ ਤਥਾ ||੧੨੦|| ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਕਰਞ੍ਜਾਰ੍ਕਨਿਮ੍ਬਰਾਜਾਦਨਤ੍ਵਚਃ | ਹਿਤਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਸੇਕਃ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕੇਨ ਵਾ ||੧੨੧|| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯਾ ਵਾ ਕਮੀਨਪਹਰੇਦ੍ਵ੍ਰਣਾਤ੍ | ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਕਮਿਜਾਤੀਸ੍ਤੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯੁਪਰਿ ਭਾਗਸ਼ਃ ||੧੨੨||
View original
मक्षिका व्रणमागत्य निःक्षिपन्ति यदा कृमीन् | श्वयथुर्भक्षिते तैस्तु जायते भृशदारुणः ||११९|| तीव्रा रुजो विचित्राश्च रक्तास्रावश्च जायते | सुरसादिर्हितस्तत्र धावने पूरणे तथा ||१२०|| सप्तपर्णकरञ्जार्कनिम्बराजादनत्वचः | हिता गोमूत्रपिष्टाश्च सेकः क्षारोदकेन वा ||१२१|| प्रच्छाद्य मांसपेश्या वा कृमीनपहरेद्व्रणात् | विंशतिं कृमिजातीस्तु वक्ष्याम्युपरि भागशः ||१२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 72 (123) · Śloka 123
ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਤੁਰਾਣਾਂ ਤੁ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਸਿਣਾਮ੍ | ਬਂਹਣੀਯੋ ਵਿਧਿਃ ਸਰ੍ਵਃ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸਤਾ ||੧੨੩||
View original
दीर्घकालातुराणां तु कृशानां व्रणशोषिणाम् | बृंहणीयो विधिः सर्वः कायाग्निं परिरक्षता ||१२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 73 (124) · Śloka 124
ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਸਨਿਸ਼੍ਚਯਮੇਵ ਚ | ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਕਲ੍ਪੇਸੁ ਪ੍ਰਤਿਭਾਗਸ਼ਃ ||੧੨੪||
View original
विषजुष्टस्य विज्ञानं विषनिश्चयमेव च | चिकित्सितं च वक्ष्यामि कल्पेषु प्रतिभागशः ||१२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 74 (125) · Śloka 125
ਕਣ੍ਡੂਮਨ੍ਤਃ ਸਸ਼ੋਫਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚ ਜਤ੍ਰੂਪਰਿ ਵ੍ਰਣਾਃ | ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਂ ਤੇਸੁ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍ ||੧੨੫||
View original
कण्डूमन्तः सशोफाश्च ये च जत्रूपरि व्रणाः | शिरोविरेचनं तेषु विदध्यात्कुशलो भिषक् ||१२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 75 (126) · Śloka 126
ਰੁਜਾਵਨ੍ਤੋਨਿਲਾਵਿਸ੍ਟਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਯੇ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਜਾਃ | ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਤੇਸੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਸ੍ਯਂ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਜਾਨਤਾ ||੧੨੬||
View original
रुजावन्तोऽनिलाविष्टा रूक्षा ये चोर्ध्वजत्रुजाः | व्रणेषु तेषु कर्तव्यं नस्यं वैद्येन जानता ||१२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 76 (127-128) · Śloka 128
ਦੋਸਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵਨਾਰ੍ਥਾਯ ਰੁਜਾਦਾਹਕ੍ਸਯਾਯ ਚ | ਜਿਹ੍ਵਾਦਨ੍ਤਸਮੁਤ੍ਥਸ੍ਯ ਹਰਣਾਰ੍ਥਂ ਮਲਸ੍ਯ ਚ ||੧੨੭|| ਸ਼ੋਧਨੋ ਰੋਪਣਸ਼੍ਚੈਵ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਮੁਖਜਸ੍ਯ ਵੈ | ਉਸ੍ਣੋ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਸ਼ੀਤਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹ ਇਸ੍ਯਤੇ ||੧੨੮||
View original
दोषप्रच्यावनार्थाय रुजादाहक्षयाय च | जिह्वादन्तसमुत्थस्य हरणार्थं मलस्य च ||१२७|| शोधनो रोपणश्चैव व्रणस्य मुखजस्य वै | उष्णो वा यदि वा शीतः कवलग्रह इष्यते ||१२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 77 (129) · Śloka 129
ਊਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਵਾਤਜਾਨ੍ | ਸ਼ੋਫਸ੍ਰਾਵਰੁਜਾਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਧੂਮਪਾਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੧੨੯||
View original
ऊर्ध्वजत्रुगतान् रोगान् व्रणांश्च कफवातजान् | शोफस्रावरुजायुक्तान् धूमपानैरुपाचरेत् ||१२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 78 (130) · Śloka 130
ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਣੋ ਨਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਤਥੈਵ ਚ | ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸ੍ਵਾਯਤੇਸੁ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ ||੧੩੦||
View original
क्षतोष्मणो निग्रहार्थं सन्धानार्थं तथैव च | सद्योव्रणेष्वायतेषु क्षौद्रसर्पिर्विधीयते ||१३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 79 (131) · Śloka 131
ਅਵਗਾਢਾਸ੍ਤ੍ਵਣੁਮੁਖਾ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਃ ਸ਼ਲ੍ਯਪੀਡਿਤਾਃ | ਨਿਵਤ੍ਤਹਸ੍ਤੋਦ੍ਧਰਣਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਤੇਸੁ ਵਿਧੀਯਤੇ ||੧੩੧||
View original
अवगाढास्त्वणुमुखा ये व्रणाः शल्यपीडिताः | निवृत्तहस्तोद्धरणा यन्त्रं तेषु विधीयते ||१३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 80 (132) · Śloka 132
ਲਘੁਮਾਤ੍ਰੋ ਲਘੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਉਸ੍ਣੋਗ੍ਨਿਦੀਪਨਃ | ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਣਿਭ੍ਯੋ ਦੇਯਸ੍ਤੁ ਸਦਾਹਾਰੋ ਵਿਜਾਨਤਾ ||੧੩੨||
View original
लघुमात्रो लघुश्चैव स्निग्ध उष्णोऽग्निदीपनः | सर्वव्रणिभ्यो देयस्तु सदाऽऽहारो विजानता ||१३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 81 (133) · Śloka 133
ਨਿਸ਼ਾਚਰੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਕ੍ਸਤਾਤੁਰਃ | ਰਕ੍ਸਾਵਿਧਾਨੈਰੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰ੍ਯਮੈਃ ਸਨਿਯਮੈਸ੍ਤਥਾ ||੧੩੩||
View original
निशाचरेभ्यो रक्ष्यस्तु नित्यमेव क्षतातुरः | रक्षाविधानैरुद्दिष्टैर्यमैः सनियमैस्तथा ||१३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 82 (134) · Śloka 134
ਸਣ੍ਮੂਲੋਸ੍ਟਪਰਿਗ੍ਰਾਹੀ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸਣਲਕ੍ਸਿਤਃ | ਸਸ੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਧਾਨੈਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਣਃ ||੧੩੪||
View original
षण्मूलोऽष्टपरिग्राही पञ्चलक्षणलक्षितः | षष्ट्या विधानैर्निर्दिष्टैश्चतुर्भिः साध्यते व्रणः ||१३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 83 (135) · Śloka 135
ਯੋਲ੍ਪੌਸਧਕਤੋ ਯੋਗੋ ਬਹੁਗ੍ਰਨ੍ਥਭਯਾਨ੍ਮਯਾ | ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਤਤ੍ਸਮਾਨਾਨਾਂ ਤਤ੍ਰਾਵਾਪੋ ਨ ਦੁਸ੍ਯਤਿ ||੧੩੫||
View original
योऽल्पौषधकृतो योगो बहुग्रन्थभयान्मया | द्रव्याणां तत्समानानां तत्रावापो न दुष्यति ||१३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 84 (136) · Śloka 136
ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਭਿਹਿਤੋ ਯੋ ਵਾ ਬਹੁਦੁਰ੍ਲਭਭੇਸਜਃ | ਯਥੋਪਪਤ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੧੩੬||
View original
प्रसङ्गाभिहितो यो वा बहुदुर्लभभेषजः | यथोपपत्ति तत्रापि कार्यमेव चिकित्सितम् ||१३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 85 (137) · Śloka 137
ਗਣੋਕ੍ਤਮਪਿ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਭਵੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧਾਵਯੌਗਿਕਮ੍ | ਤਦੁਦ੍ਧਰੇਦ੍ਯੌਗਿਕਂ ਤੁ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਦਪ੍ਯਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੧੩੭||
View original
गणोक्तमपि यद्द्रव्यं भवेद्व्याधावयौगिकम् | तदुद्धरेद्यौगिकं तु प्रक्षिपेदप्यकीर्तितम् ||१३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 86 (138-139) · Śloka 139
ਉਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੁ ਵਿਵਿਧਾ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਿਤਸ੍ਯ ਚ | ਤਤ੍ਰ ਗਨ੍ਧਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੧੩੮|| ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰੌ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ ਹਿਕ੍ਕਾ ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰਰੋਚਕਃ | ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਵਿਪਾਕਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਵ੍ਰਣਿਤਸ੍ਯ ਤੁ ||੧੩੯||
View original
उपद्रवास्तु विविधा व्रणस्य व्रणितस्य च | तत्र गन्धादयः पञ्च व्रणस्योपद्रवाः स्मृताः ||१३८|| ज्वरातिसारौ मूर्च्छा च हिक्का च्छर्दिररोचकः | श्वासकासाविपाकाश्च तृष्णा च व्रणितस्य तु ||१३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 87 (140) · Śloka 140
ਵ੍ਰਣਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵੇਵਮਾਸੁ ਵ੍ਯਾਸੇਨੋਕ੍ਤਾਸ੍ਵਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ | ਭੂਯੋਪ੍ਯੁਪਰਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ||੧੪੦||
View original
व्रणक्रियास्वेवमासु व्यासेनोक्तास्वपि क्रियाम् | भूयोऽप्युपरि वक्ष्यामि सद्योव्रणचिकित्सिते ||१४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने द्विव्रणीयचिकित्सितं नाम प्रथमोऽध्यायः ||१||
🔊 Audio coming soon