Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ദ്വിവ്രണീയം ചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो द्विव्रणीयं चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
1. dvivraṇīyacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ദ്വൌ വ്രണൌ ഭവതഃ- ശാരീര, ആഗന്തുശ്ച | തയോഃ ശാരീരഃ പവനപിത്തകഫശോണിതസന്നിപാതനിമിത്തഃ; ആഗന്തുരപി പുരുഷപശുപക്ഷിവ്യാലസരീസൃപപ്രപതനപീഡനപ്രഹാരാഗ്നിക്ഷാരവിഷതീക്ഷ്ണൌഷധശകലകപാലശൃങ്ഗ- ചക്രേഷുപരശുശക്തികുന്താദ്യായുധാഭിഘാതനിമിത്തഃ | തത്ര തുല്യേ വ്രണസാമാന്യേ ദ്വികാരണോത്ഥാനപ്രയോജനസാമര്ഥ്യാദ് ‘ദ്വിവ്രണീയ’ ഇത്യുച്യതേ ||൩||
View original
द्वौ व्रणौ भवतः- शारीर, आगन्तुश्च | तयोः शारीरः पवनपित्तकफशोणितसन्निपातनिमित्तः; आगन्तुरपि पुरुषपशुपक्षिव्यालसरीसृपप्रपतनपीडनप्रहाराग्निक्षारविषतीक्ष्णौषधशकलकपालशृङ्ग- चक्रेषुपरशुशक्तिकुन्ताद्यायुधाभिघातनिमित्तः | तत्र तुल्ये व्रणसामान्ये द्विकारणोत्थानप्रयोजनसामर्थ्याद् ‘द्विव्रणीय’ इत्युच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
സര്വസ്മിന്നേവാഗന്തുവ്രണേ തത്കാലമേവ ക്ഷതോഷ്മണഃ പ്രസൃതസ്യോപശമാര്ഥം പിത്തവച്ഛീതക്രിയാവചാരണവിധിവിശേഷഃ സന്ധാനാര്ഥം ച മധുഘൃതപ്രയോഗ ഇത്യേതദ്ദ്വികാരണോത്ഥാനപ്രയോജനമ്, ഉത്തരകാലം തു ദോഷോപപ്ലവവിശേഷാച്ഛാരീരവത് പ്രതീകാരഃ ||൪||
View original
सर्वस्मिन्नेवागन्तुव्रणे तत्कालमेव क्षतोष्मणः प्रसृतस्योपशमार्थं पित्तवच्छीतक्रियावचारणविधिविशेषः सन्धानार्थं च मधुघृतप्रयोग इत्येतद्द्विकारणोत्थानप्रयोजनम्, उत्तरकालं तु दोषोपप्लवविशेषाच्छारीरवत् प्रतीकारः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ദോഷോപപ്ലവവിശേഷഃ പുനഃ സമാസതഃ പഞ്ചദശപ്രകാരഃ, പ്രസരണസാമര്ഥ്യാത്, യഥോക്തോ വ്രണപ്രശ്നാധികാരേ; ശുദ്ധത്വാത് ഷോഡശപ്രകാര ഇത്യേകേ ||൫||
View original
दोषोपप्लवविशेषः पुनः समासतः पञ्चदशप्रकारः, प्रसरणसामर्थ्यात्, यथोक्तो व्रणप्रश्नाधिकारे; शुद्धत्वात् षोडशप्रकार इत्येके ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
തസ്യ ലക്ഷണം ദ്വിവിധം- സാമാന്യം, വൈശേഷികം ച | തത്ര സാമാന്യം രുക് | ‘വ്രണ’ ഗാത്രവിചൂര്ണനേ, വ്രണയതീതി വ്രണഃ | വിശേഷലക്ഷണം പുനര്വാതാദിലിങ്ഗവിശേഷഃ ||൬||
View original
तस्य लक्षणं द्विविधं- सामान्यं, वैशेषिकं च | तत्र सामान्यं रुक् | ‘व्रण’ गात्रविचूर्णने, व्रणयतीति व्रणः | विशेषलक्षणं पुनर्वातादिलिङ्गविशेषः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
തത്ര ശ്യാവാരുണാഭസ്തനുഃ ശീതഃ പിച്ഛിലോऽല്പസ്രാവീ രൂക്ഷശ്ചടചടായനശീലഃ സ്ഫുരണായാമതോദഭേദവേദനാബഹുലോ നിര്മാംസശ്ചേതി വാതാത്, ക്ഷിപ്രജഃ പീതനീലാഭഃ കിംശുകോദകാഭോഷ്ണസ്രാവീ ദാഹപാകരാഗവികാരകാരീ പീതപിഡകാജുഷ്ടശ്ചേതി പിത്താത്, പ്രതതചണ്ഡകണ്ഡൂബഹുലഃ സ്ഥൂലൌഷ്ഠഃ സ്തബ്ധസിരാസ്നായുജാലാവതതഃ കഠിനഃ പാണ്ഡ്വവഭാസോ മന്ദവേദനഃ ശുക്ലശീതസാന്ദ്രപിച്ഛിലാസ്രാവീ ഗുരുശ്ചേതി കഫാത്, പ്രവാലദലനിചയപ്രകാശഃ കൃഷ്ണസ്ഫോടപിഡകാജാലോപചിതസ്തുരങ്ഗസ്ഥാനഗന്ധിഃ സവേദനോ ധൂമായനശീലോ രക്തസ്രാവീ പിത്തലിങ്ഗശ്ചേതി രക്താത്, തോദദാഹധൂമായനപ്രായഃ പീതാരുണാഭസ്തദ്വര്ണസ്രാവീ ചേതി വാതപിത്താഭ്യാം, കണ്ഡൂയനശീലഃ സനിസ്തോദോ രൂക്ഷോ ഗുരുര്ദാരുണോ മുഹുര്മുഹുഃ ശീതപിച്ഛിലാല്പസ്രാവീ ചേതി വാതശ്ലേഷ്മഭ്യാം, ഗുരുഃ സദാഹ ഉഷ്ണഃ പീതപാണ്ഡുസ്രാവീ ചേതി പിത്തശ്ലേഷ്മഭ്യാം, രൂക്ഷസ്തനുസ്തോദബഹുലഃ സുപ്ത ഇവ ച രക്താരുണാഭസ്തദ്വര്ണാസ്രാവീ ചേതി വാതശോണിതാഭ്യാം, ഘൃതമണ്ഡാഭോ മീനധാവനതോയഗന്ധിര്മൃദുര്വിസര്പ്യുഷ്ണകൃഷ്ണസ്രാവീ ചേതി പിത്തശോണിതാഭ്യാം, രക്തോ ഗുരുഃ സ്നിഗ്ധഃ പിച്ഛിലഃ കണ്ഡൂപ്രായഃ സ്ഥിരോ സരക്തപാണ്ഡുസ്രാവീ ചേതി ശ്ലേഷ്മശോണിതാഭ്യാം, സ്ഫുരണതോദദാഹധൂമായനപ്രായഃ പീതതനുരക്തസ്രാവീ ചേതി വാതപിത്തശോണിതേഭ്യഃ, കണ്ഡൂസ്ഫുരണചുമചുമായമാനപ്രായഃ പാണ്ഡുഘനരക്താസ്രാവീ ചേതി വാതശ്ലേഷ്മശോണിതേഭ്യഃ, ദാഹപാകരാഗകണ്ഡൂപ്രായഃ പാണ്ഡുഘനരക്താസ്രാവീ ചേതി പിത്തശ്ലേഷ്മശോണിതേഭ്യഃ, ത്രിവിധവര്ണവേദനാസ്രാവവിശേഷോപേതഃ പവനപിത്തകഫേഭ്യഃ, നിര്ദഹനനിര്മഥനസ്ഫുരണതോദദാഹപാകരാഗകണ്ഡൂസ്വാപബഹുലോ നാനാവര്ണവേദനാസ്രാവവിശേഷോപേതഃ പവനപിത്തകഫശോണിതേഭ്യഃ, ജിഹ്വാതലാഭോ മൃദുഃ സ്നിഗ്ധഃ ശ്ലക്ഷ്ണോ വിഗതവേദനഃ സുവ്യവസ്ഥിതോ നിരാസ്രാവശ്ചേതി ശുദ്ധോ വ്രണ ഇതി ||൭||
View original
तत्र श्यावारुणाभस्तनुः शीतः पिच्छिलोऽल्पस्रावी रूक्षश्चटचटायनशीलः स्फुरणायामतोदभेदवेदनाबहुलो निर्मांसश्चेति वातात्, क्षिप्रजः पीतनीलाभः किंशुकोदकाभोष्णस्रावी दाहपाकरागविकारकारी पीतपिडकाजुष्टश्चेति पित्तात्, प्रततचण्डकण्डूबहुलः स्थूलौष्ठः स्तब्धसिरास्नायुजालावततः कठिनः पाण्ड्ववभासो मन्दवेदनः शुक्लशीतसान्द्रपिच्छिलास्रावी गुरुश्चेति कफात्, प्रवालदलनिचयप्रकाशः कृष्णस्फोटपिडकाजालोपचितस्तुरङ्गस्थानगन्धिः सवेदनो धूमायनशीलो रक्तस्रावी पित्तलिङ्गश्चेति रक्तात्, तोददाहधूमायनप्रायः पीतारुणाभस्तद्वर्णस्रावी चेति वातपित्ताभ्यां, कण्डूयनशीलः सनिस्तोदो रूक्षो गुरुर्दारुणो मुहुर्मुहुः शीतपिच्छिलाल्पस्रावी चेति वातश्लेष्मभ्यां, गुरुः सदाह उष्णः पीतपाण्डुस्रावी चेति पित्तश्लेष्मभ्यां, रूक्षस्तनुस्तोदबहुलः सुप्त इव च रक्तारुणाभस्तद्वर्णास्रावी चेति वातशोणिताभ्यां, घृतमण्डाभो मीनधावनतोयगन्धिर्मृदुर्विसर्प्युष्णकृष्णस्रावी चेति पित्तशोणिताभ्यां, रक्तो गुरुः स्निग्धः पिच्छिलः कण्डूप्रायः स्थिरो सरक्तपाण्डुस्रावी चेति श्लेष्मशोणिताभ्यां, स्फुरणतोददाहधूमायनप्रायः पीततनुरक्तस्रावी चेति वातपित्तशोणितेभ्यः, कण्डूस्फुरणचुमचुमायमानप्रायः पाण्डुघनरक्तास्रावी चेति वातश्लेष्मशोणितेभ्यः, दाहपाकरागकण्डूप्रायः पाण्डुघनरक्तास्रावी चेति पित्तश्लेष्मशोणितेभ्यः, त्रिविधवर्णवेदनास्रावविशेषोपेतः पवनपित्तकफेभ्यः, निर्दहननिर्मथनस्फुरणतोददाहपाकरागकण्डूस्वापबहुलो नानावर्णवेदनास्रावविशेषोपेतः पवनपित्तकफशोणितेभ्यः, जिह्वातलाभो मृदुः स्निग्धः श्लक्ष्णो विगतवेदनः सुव्यवस्थितो निरास्रावश्चेति शुद्धो व्रण इति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
തസ്യ വ്രണസ്യ ഷഷ്ടിരുപക്രമാ ഭവന്തി | തദ്യഥാ- അപതര്പണമാലേപഃ പരിഷേകോऽഭ്യങ്ഗഃ സ്വേദോ വിമ്ലാപനമുപനാഹഃ പാചനം വിസ്രാവണം സ്നേഹോ വമനം വിരേചനം ഛേദനം ഭേദനം ദാരണം ലേഖനമേഷണമാഹരണം വ്യധനം വിസ്രാവണം സീവനം സന്ധാനം പീഡനം ശോണിതാസ്ഥാപനം നിര്വാപണമുത്കാരികാ കഷായോ വര്തിഃ കല്കഃ സര്പിസ്തൈലം രസക്രിയാऽവചൂര്ണനം വ്രണധൂപനമുത്സാദനമവസാദനം മൃദുകര്മ ദാരുണകര്മ ക്ഷാരകര്മാഗ്നികര്മ കൃഷ്ണകര്മ പാണ്ഡുകര്മ പ്രതിസാരണം രോമസഞ്ജനനം ലോമാപഹരണം ബസ്തികര്മോത്തരബസ്തികര്മ ബന്ധഃ പത്രദാനം കൃമിഘ്നം ബൃംഹണം വിഷഘ്നം ശിരോവിരേചനം നസ്യം കവലധാരണം ധൂമോ മധു സര്പിര്യന്ത്രമാഹാരോ രക്ഷാവിധാനമിതി ||൮||
View original
तस्य व्रणस्य षष्टिरुपक्रमा भवन्ति | तद्यथा- अपतर्पणमालेपः परिषेकोऽभ्यङ्गः स्वेदो विम्लापनमुपनाहः पाचनं विस्रावणं स्नेहो वमनं विरेचनं छेदनं भेदनं दारणं लेखनमेषणमाहरणं व्यधनं विस्रावणं सीवनं सन्धानं पीडनं शोणितास्थापनं निर्वापणमुत्कारिका कषायो वर्तिः कल्कः सर्पिस्तैलं रसक्रियाऽवचूर्णनं व्रणधूपनमुत्सादनमवसादनं मृदुकर्म दारुणकर्म क्षारकर्माग्निकर्म कृष्णकर्म पाण्डुकर्म प्रतिसारणं रोमसञ्जननं लोमापहरणं बस्तिकर्मोत्तरबस्तिकर्म बन्धः पत्रदानं कृमिघ्नं बृंहणं विषघ्नं शिरोविरेचनं नस्यं कवलधारणं धूमो मधु सर्पिर्यन्त्रमाहारो रक्षाविधानमिति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
തേഷു കഷായോ വര്തിഃ കല്കഃ സര്പിസ്തൈലം രസക്രിയാऽവചൂര്ണനമിതി ശോധനരോപണാനി, തേഷ്വഷ്ടൌ ശസ്ത്രകൃത്യാഃ, ശോണിതാസ്ഥാപനം ക്ഷാരോऽഗ്നിര്യന്ത്രമാഹാരോ രക്ഷാവിധാനം ബന്ധവിധാനം ചോക്താനി, സ്നേഹസ്വേദനവമനവിരേചനബസ്ത്യുത്തരബസ്തിശിരോവിരേചനനസ്യധൂമകവലധാരണാന്യന്യത്ര വക്ഷ്യാമഃ , യദന്യദവശിഷ്ടമുപക്രമജാതം തദിഹ വക്ഷ്യതേ ||൯||
View original
तेषु कषायो वर्तिः कल्कः सर्पिस्तैलं रसक्रियाऽवचूर्णनमिति शोधनरोपणानि, तेष्वष्टौ शस्त्रकृत्याः, शोणितास्थापनं क्षारोऽग्निर्यन्त्रमाहारो रक्षाविधानं बन्धविधानं चोक्तानि, स्नेहस्वेदनवमनविरेचनबस्त्युत्तरबस्तिशिरोविरेचननस्यधूमकवलधारणान्यन्यत्र वक्ष्यामः , यदन्यदवशिष्टमुपक्रमजातं तदिह वक्ष्यते ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ഷഡ്വിധഃ പ്രാഗുപദിഷ്ടഃ ശോഫഃ, തസ്യൈകാദശോപക്രമാ ഭവന്ത്യപതര്പണാദയോ വിരേചനാന്താഃ; തേ ച വിശേഷേണ ശോഥപ്രതീകാരേ വര്തന്തേ, വ്രണഭാവമാപന്നസ്യ ച ന വിരുധ്യന്തേ; ശേഷാസ്തു പ്രായേണ വ്രണപ്രതീകാരഹേതവ ഏവ ||൧൦||
View original
षड्विधः प्रागुपदिष्टः शोफः, तस्यैकादशोपक्रमा भवन्त्यपतर्पणादयो विरेचनान्ताः; ते च विशेषेण शोथप्रतीकारे वर्तन्ते, व्रणभावमापन्नस्य च न विरुध्यन्ते; शेषास्तु प्रायेण व्रणप्रतीकारहेतव एव ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
അപതര്പണമാദ്യ ഉപക്രമഃ; ഏഷ സര്വശോഫാനാം സാമാന്യഃ പ്രധാനതമശ്ച ||൧൧||
View original
अपतर्पणमाद्य उपक्रमः; एष सर्वशोफानां सामान्यः प्रधानतमश्च ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ഭവന്തി ചാത്ര - ദോഷോച്ഛ്രായോപശാന്ത്യര്ഥം ദോഷാനദ്ധസ്യ ദേഹിനഃ | അവേക്ഷ്യ ദോഷം പ്രാണം ച കാര്യം സ്യാദപതര്പണമ് ||൧൨||
View original
भवन्ति चात्र - दोषोच्छ्रायोपशान्त्यर्थं दोषानद्धस्य देहिनः | अवेक्ष्य दोषं प्राणं च कार्यं स्यादपतर्पणम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ഊര്ധ്വമാരുതതൃഷ്ണാക്ഷുന്മുഖശോഷശ്രമാന്വിതൈഃ | ന കാര്യം ഗര്ഭിണീവൃദ്ധബാലദുര്ബലഭീരുഭിഃ ||൧൩||
View original
ऊर्ध्वमारुततृष्णाक्षुन्मुखशोषश्रमान्वितैः | न कार्यं गर्भिणीवृद्धबालदुर्बलभीरुभिः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ശോഫേഷൂത്ഥിതമാത്രേഷു വ്രണേഷൂഗ്രരുജേഷു ച | യഥാസ്വൈരൌഷധൈര്ലേപം പ്രത്യേകശ്യേന കാരയേത് ||൧൪||
View original
शोफेषूत्थितमात्रेषु व्रणेषूग्ररुजेषु च | यथास्वैरौषधैर्लेपं प्रत्येकश्येन कारयेत् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15-16) · Śloka 16
യഥാ പ്രവജ്വലിതേ വേശ്മന്യമ്ഭസാ പരിഷേചനമ് | ക്ഷിപ്രം പ്രശമയത്യഗ്നിമേവമാലേപനം രുജഃ ||൧൫|| പ്രഹ്ലാദനേ ശോധനേ ച ശോഫസ്യ ഹരണേ തഥാ | ഉത്സാദനേ രോപണേ ച ലേപഃ സ്യാത്തു തദര്ഥകൃത് ||൧൬||
View original
यथा प्रवज्वलिते वेश्मन्यम्भसा परिषेचनम् | क्षिप्रं प्रशमयत्यग्निमेवमालेपनं रुजः ||१५|| प्रह्लादने शोधने च शोफस्य हरणे तथा | उत्सादने रोपणे च लेपः स्यात्तु तदर्थकृत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17-18) · Śloka 18
വാതശോഫേ തു വേദനോപശമാര്ഥം സര്പിസ്തൈലധാന്യാമ്ലമാംസരസവാതഹരൌഷധനിഷ്ക്വാഥൈരശീതൈഃ പരിഷേകാന് കുര്വീത, പിത്തരക്താഭിഘാതവിഷനിമിത്തേഷു ക്ഷീരഘൃതമധുശര്കരോദകേക്ഷുരസമധുരൌഷധക്ഷീരവൃക്ഷനിഷ്ക്വാഥൈരനുഷ്ണൈഃ പരിഷേകാന് കുര്വീത, ശ്ലേഷ്മശോഫേ തു തൈലമൂത്രക്ഷാരോദകസുരാശുക്തകഫഘ്നൌഷധനിഷ്ക്വാഥൈരശീതൈഃ പരിഷേകാന് കുര്വീത ||൧൭|| യഥാऽമ്ബുഭിഃ സിച്യമാനഃ ശാന്തിമഗ്നിര്നിയച്ഛതി | ദോഷാഗ്നിരേവം സഹസാ പരിഷേകേണ ശാമ്യതി ||൧൮||
View original
वातशोफे तु वेदनोपशमार्थं सर्पिस्तैलधान्याम्लमांसरसवातहरौषधनिष्क्वाथैरशीतैः परिषेकान् कुर्वीत, पित्तरक्ताभिघातविषनिमित्तेषु क्षीरघृतमधुशर्करोदकेक्षुरसमधुरौषधक्षीरवृक्षनिष्क्वाथैरनुष्णैः परिषेकान् कुर्वीत, श्लेष्मशोफे तु तैलमूत्रक्षारोदकसुराशुक्तकफघ्नौषधनिष्क्वाथैरशीतैः परिषेकान् कुर्वीत ||१७|| यथाऽम्बुभिः सिच्यमानः शान्तिमग्निर्नियच्छति | दोषाग्निरेवं सहसा परिषेकेण शाम्यति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20
അഭ്യങ്ഗസ്തു ദോഷമാലോക്യോപയുക്തോ ദോഷോപശമം മൃദുതാം ച കരോതി ||൧൯|| സ്വേദവിമ്ലാപനാദീനാം ക്രിയാണാം പ്രാക് സ ഉച്യതേ | പശ്ചാത് കര്മസു ചാദിഷ്ടഃ സ ച വിസ്രാവണാദിഷു ||൨൦||
View original
अभ्यङ्गस्तु दोषमालोक्योपयुक्तो दोषोपशमं मृदुतां च करोति ||१९|| स्वेदविम्लापनादीनां क्रियाणां प्राक् स उच्यते | पश्चात् कर्मसु चादिष्टः स च विस्रावणादिषु ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
രുജാവതാം ദാരുണാനാം കഠിനാനാം തഥൈവ ച | ശോഫാനാം സ്വേദനം കാര്യം യേ ചാപ്യേവംവിധാ വ്രണാഃ ||൨൧||
View original
रुजावतां दारुणानां कठिनानां तथैव च | शोफानां स्वेदनं कार्यं ये चाप्येवंविधा व्रणाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (22) · Śloka 23
സ്ഥിരാണാം രുജതാം മന്ദം കാര്യം വിമ്ലാപനം ഭവേത് | അഭ്യജ്യ സ്വേദയിത്വാ തു വേണുനാഡ്യാ തതഃ ശനൈഃ ||൨൨|| വിമര്ദയേദ്ഭിഷക് പ്രാജ്ഞസ്തലേനാങ്ഗുഷ്ഠകേന വാ |൨൩|
View original
स्थिराणां रुजतां मन्दं कार्यं विम्लापनं भवेत् | अभ्यज्य स्वेदयित्वा तु वेणुनाड्या ततः शनैः ||२२|| विमर्दयेद्भिषक् प्राज्ञस्तलेनाङ्गुष्ठकेन वा |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (23) · Śloka 24
ശോഫയോരുപനാഹം തു കുര്യാദാമവിദഗ്ധയോഃ ||൨൩|| അവിദഗ്ധഃ ശമം യാതി വിദഗ്ധഃ പാകമേതി ച |൨൪|
View original
शोफयोरुपनाहं तु कुर्यादामविदग्धयोः ||२३|| अविदग्धः शमं याति विदग्धः पाकमेति च |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (24-26) · Śloka 27
നിവര്തതേ ന യഃ ശോഫോ വിരേകാന്തൈരുപക്രമൈഃ ||൨൪|| തസ്യ സമ്പാചനം കുര്യാത് സമാഹൃത്യൌഷധാനി തു | ദധിതക്രസുരാശുക്തധാന്യാമ്ലൈര്യോജിതാനി തു ||൨൫|| സ്നിഗ്ധാനി ലവണീകൃത്യ പചേദുത്കാരികാം ശുഭാമ് | സൈരണ്ഡപത്രയാ ശോഫം നാഹയേദുഷ്ണയാ തയാ ||൨൬|| ഹിതം സമ്ഭോജനം ചാപി പാകായാഭിമുഖോ യദി |൨൭|
View original
निवर्तते न यः शोफो विरेकान्तैरुपक्रमैः ||२४|| तस्य सम्पाचनं कुर्यात् समाहृत्यौषधानि तु | दधितक्रसुराशुक्तधान्याम्लैर्योजितानि तु ||२५|| स्निग्धानि लवणीकृत्य पचेदुत्कारिकां शुभाम् | सैरण्डपत्रया शोफं नाहयेदुष्णया तया ||२६|| हितं सम्भोजनं चापि पाकायाभिमुखो यदि |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (27-29) · Śloka 30
വേദനോപശമാര്ഥായ തഥാ പാകശമായ ച ||൨൭|| അചിരോത്പതിതേ ശോഫേ കുര്യാച്ഛോണിതമോക്ഷണമ് | സശോഫേ കഠിനേ ധ്യാമേ സരക്തേ വേദനാവതി ||൨൮|| സംരബ്ധേ വിഷമേ ചാപി വ്രണേ വിസ്രാവണം ഹിതമ് | സവിഷേ ച വിശേഷേണ ജലൌകോഭിഃ പദൈസ്തഥാ ||൨൯|| വേദനായാഃ പ്രശാന്ത്യര്ഥം പാകസ്യാപ്രാപ്തയേ തഥാ |൩൦|
View original
वेदनोपशमार्थाय तथा पाकशमाय च ||२७|| अचिरोत्पतिते शोफे कुर्याच्छोणितमोक्षणम् | सशोफे कठिने ध्यामे सरक्ते वेदनावति ||२८|| संरब्धे विषमे चापि व्रणे विस्रावणं हितम् | सविषे च विशेषेण जलौकोभिः पदैस्तथा ||२९|| वेदनायाः प्रशान्त्यर्थं पाकस्याप्राप्तये तथा |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (30) · Śloka 31
സോപദ്രവാണാം രൂക്ഷാണാം കൃശാനാം വ്രണശോഷിണാമ് ||൩൦|| യഥാസ്വമൌഷധൈഃ സിദ്ധം സ്നേഹപാനം വിധീയതേ |൩൧|
View original
सोपद्रवाणां रूक्षाणां कृशानां व्रणशोषिणाम् ||३०|| यथास्वमौषधैः सिद्धं स्नेहपानं विधीयते |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (31) · Śloka 32
ഉത്സന്നമാംസശോഫേ തു കഫജുഷ്ടേ വിശേഷതഃ ||൩൧|| സങ്ക്ലിഷ്ടശ്യാ(ധ്യാ)മരുധിരേ വ്രണേ പ്രച്ഛര്ദനം ഹിതമ് |൩൨|
View original
उत्सन्नमांसशोफे तु कफजुष्टे विशेषतः ||३१|| सङ्क्लिष्टश्या(ध्या)मरुधिरे व्रणे प्रच्छर्दनं हितम् |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (32) · Śloka 33
വാതപിത്തപ്രദുഷ്ടേഷു ദീര്ഘകാലാനുബന്ധിഷു ||൩൨|| വിരേചനം പ്രശംസന്തി വ്രണേഷു വ്രണകോവിദാഃ |൩൩|
View original
वातपित्तप्रदुष्टेषु दीर्घकालानुबन्धिषु ||३२|| विरेचनं प्रशंसन्ति व्रणेषु व्रणकोविदाः |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (33) · Śloka 34
അപാകേഷു തു രോഗേഷു കഠിനേഷു സ്ഥിരേഷു ച ||൩൩|| സ്നായുകോഥാദിഷു തഥാ ച്ഛേദനം പ്രാപ്തമുച്യതേ |൩൪|
View original
अपाकेषु तु रोगेषु कठिनेषु स्थिरेषु च ||३३|| स्नायुकोथादिषु तथा च्छेदनं प्राप्तमुच्यते |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (34) · Śloka 35
അന്തഃപൂയേഷ്വവക്ത്രേഷു തഥൈവോത്സങ്ഗവത്സ്വപി ||൩൪|| ഗതിമത്സു ച രോഗേഷു ഭേദനം പ്രാപ്തമുച്യതേ |൩൫|
View original
अन्तःपूयेष्ववक्त्रेषु तथैवोत्सङ्गवत्स्वपि ||३४|| गतिमत्सु च रोगेषु भेदनं प्राप्तमुच्यते |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (35-37) · Śloka 37
ബാലവൃദ്ധാസഹക്ഷീണഭീരൂണാം യോഷിതാമപി ||൩൫|| മര്മോപരി ച ജാതേഷു രോഗേഷൂക്തേഷു ദാരണമ് | സുപക്വേ പിണ്ഡിതേ ശോഫേ പീഡനൈരുപപീഡിതേ ||൩൬|| പാകോദ്വൃത്തേഷു ദോഷേഷു തത്തു കാര്യം വിജാനതാ | സുപിഷ്ടൈര്ദാരണദ്രവ്യൈര്യുക്തൈഃ ക്ഷാരേണ വാ പുനഃ ||൩൭||
View original
बालवृद्धासहक्षीणभीरूणां योषितामपि ||३५|| मर्मोपरि च जातेषु रोगेषूक्तेषु दारणम् | सुपक्वे पिण्डिते शोफे पीडनैरुपपीडिते ||३६|| पाकोद्वृत्तेषु दोषेषु तत्तु कार्यं विजानता | सुपिष्टैर्दारणद्रव्यैर्युक्तैः क्षारेण वा पुनः ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (38-39) · Śloka 39
കഠിനാന് സ്ഥൂലവൃത്തൌഷ്ഠാന് ദീര്യമാണാന് പുനഃ പുനഃ | കഠിനോത്സന്നമാംസാംശ്ച ലേഖനേനാചരേദ്ഭിഷക് ||൩൮|| സമം ലിഖേത് സുലിഖിതം ലിഖേന്നിരവശേഷതഃ | വര്ത്മനാം തു പ്രമാണേന സമം ശസ്ത്രേണ നിര്ലിഖേത് ||൩൯||
View original
कठिनान् स्थूलवृत्तौष्ठान् दीर्यमाणान् पुनः पुनः | कठिनोत्सन्नमांसांश्च लेखनेनाचरेद्भिषक् ||३८|| समं लिखेत् सुलिखितं लिखेन्निरवशेषतः | वर्त्मनां तु प्रमाणेन समं शस्त्रेण निर्लिखेत् ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (40) · Śloka 40
ക്ഷൌമം പ്ലോതം പിചും ഫേനം യാവശൂകം സസൈന്ധവമ് | കര്കശാനി ച പത്രാണി ലേഖനാര്ഥേ പ്രദാപയേത് ||൪൦||
View original
क्षौमं प्लोतं पिचुं फेनं यावशूकं ससैन्धवम् | कर्कशानि च पत्राणि लेखनार्थे प्रदापयेत् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (41-42) · Śloka 42
നാഡീവ്രണാഞ് ശല്യഗര്ഭാനുന്മാര്ഗ്യുത്സങ്ഗിനഃ ശനൈഃ | കരീരബാലാങ്ഗുലിഭിരേഷണ്യാ വൈഷയേദ്ഭിഷക് ||൪൧|| നേത്രവര്ത്മഗുദാഭ്യാസനാഡ്യോऽവക്ത്രാഃ സശോണിതാഃ | ചുച്ചൂപോദകജൈഃ ശ്ലക്ഷ്ണൈഃ കരീരൈരേഷയേത്തു താഃ ||൪൨||
View original
नाडीव्रणाञ् शल्यगर्भानुन्मार्ग्युत्सङ्गिनः शनैः | करीरबालाङ्गुलिभिरेषण्या वैषयेद्भिषक् ||४१|| नेत्रवर्त्मगुदाभ्यासनाड्योऽवक्त्राः सशोणिताः | चुच्चूपोदकजैः श्लक्ष्णैः करीरैरेषयेत्तु ताः ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (43) · Śloka 43
സംവൃതാസംവൃതാസ്യേഷു വ്രണേഷു മതിമാന് ഭിഷക് | യഥോക്തമാഹരേച്ഛല്യം പ്രാപ്തോദ്ധരണലക്ഷണമ് ||൪൩||
View original
संवृतासंवृतास्येषु व्रणेषु मतिमान् भिषक् | यथोक्तमाहरेच्छल्यं प्राप्तोद्धरणलक्षणम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (44) · Śloka 44
രോഗേ വ്യധനസാധ്യേ തു യഥോദ്ദേശം പ്രമാണതഃ | ശസ്ത്രം നിദധ്യാദ്ദോഷം ച സ്രാവയേത് കീര്തിതം യഥാ ||൪൪||
View original
रोगे व्यधनसाध्ये तु यथोद्देशं प्रमाणतः | शस्त्रं निदध्याद्दोषं च स्रावयेत् कीर्तितं यथा ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (45) · Śloka 45
അപാകോപദ്രുതാ യേ ച മാംസസ്ഥാ വിവൃതാശ്ച യേ | യഥോക്തം സീവനം തേഷു കാര്യം സന്ധാനമേവ ച ||൪൫||
View original
अपाकोपद्रुता ये च मांसस्था विवृताश्च ये | यथोक्तं सीवनं तेषु कार्यं सन्धानमेव च ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (46-47) · Śloka 47
പൂയഗര്ഭാനണുദ്വാരാന് വ്രണാന്മര്മഗതാനപി | യഥോക്തൈഃ പീഡനദ്രവ്യൈഃ സമന്താത് പരിപീഡയേത് ||൪൬|| ശുഷ്യമാണമുപേക്ഷേത പ്രദേഹം പീഡനം പ്രതി | ന ചാഭിമുഖമാലിമ്പേത്തഥാ ദോഷഃ പ്രസിച്യതേ ||൪൭||
View original
पूयगर्भानणुद्वारान् व्रणान्मर्मगतानपि | यथोक्तैः पीडनद्रव्यैः समन्तात् परिपीडयेत् ||४६|| शुष्यमाणमुपेक्षेत प्रदेहं पीडनं प्रति | न चाभिमुखमालिम्पेत्तथा दोषः प्रसिच्यते ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (48) · Śloka 48
തൈസ്തൈര്നിമിത്തൈര്ബഹുധാ ശോണിതേ പ്രസ്രുതേ ഭൃശമ് | കാര്യം യഥോക്തം വൈദ്യേന ശോണിതാസ്ഥാപനം ഭവേത് ||൪൮||
View original
तैस्तैर्निमित्तैर्बहुधा शोणिते प्रस्रुते भृशम् | कार्यं यथोक्तं वैद्येन शोणितास्थापनं भवेत् ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (49-50) · Śloka 50
ദാഹപാകജ്വരവതാം വ്രണാനാം പിത്തകോപതഃ | രക്തേന ചാഭിഭൂതാനാം കാര്യം നിര്വാപണം ഭവേത് ||൪൯|| യഥോക്തൈഃ ശീതലദ്രവ്യൈഃ ക്ഷീരപിഷ്ടൈര്ഘൃതാപ്ലുതൈഃ | ദിഹ്യാദബഹലാന് സേകാന് സുശീതാംശ്ചാവചാരയേത് ||൫൦||
View original
दाहपाकज्वरवतां व्रणानां पित्तकोपतः | रक्तेन चाभिभूतानां कार्यं निर्वापणं भवेत् ||४९|| यथोक्तैः शीतलद्रव्यैः क्षीरपिष्टैर्घृताप्लुतैः | दिह्यादबहलान् सेकान् सुशीतांश्चावचारयेत् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (51-52) · Śloka 53
വ്രണേഷു ക്ഷീണമാംസേഷു തനുസ്രാവിഷ്വപാകിഷു | തോദകാഠിന്യപാരുഷ്യശൂലവേപഥുമത്സു ച ||൫൧|| വാതഘ്നവര്ഗേऽമ്ലഗണേ കാകോല്യാദിഗണേ തഥാ | സ്നൈഹികേഷു ച ബീജേഷു പചേദുത്കാരികാം ശുഭാമ് ||൫൨|| തേഷാം ച സ്വേദനം കാര്യം സ്ഥിരാണാം വേദനാവതാമ് |൫൩|
View original
व्रणेषु क्षीणमांसेषु तनुस्राविष्वपाकिषु | तोदकाठिन्यपारुष्यशूलवेपथुमत्सु च ||५१|| वातघ्नवर्गेऽम्लगणे काकोल्यादिगणे तथा | स्नैहिकेषु च बीजेषु पचेदुत्कारिकां शुभाम् ||५२|| तेषां च स्वेदनं कार्यं स्थिराणां वेदनावताम् |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (53) · Śloka 54
ദുര്ഗന്ധാനാം ക്ലേദവതാം പിച്ഛിലാനാം വിശേഷതഃ ||൫൩|| കഷായൈഃ ശോധനം കാര്യം ശോധനൈഃ പ്രാഗുദീരിതൈഃ |൫൪|
View original
दुर्गन्धानां क्लेदवतां पिच्छिलानां विशेषतः ||५३|| कषायैः शोधनं कार्यं शोधनैः प्रागुदीरितैः |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (54-55) · Śloka 56
അന്തഃശല്യാനണുമുഖാന് ഗമ്ഭീരാന് മാംസസംശ്രിതാന് ശോധനദ്രവ്യയുക്താഭിര്വര്തിഭിസ്താന് യഥാക്രമമ് ||൫൪|| പൂതിമാംസപ്രതിച്ഛന്നാന് മഹാദോഷാംശ്ച ശോധയേത് ||൫൫|| കല്കീകൃതൈര്യഥാലാഭം വര്തിദ്രവ്യൈഃ പുരോദിതൈഃ |൫൬|
View original
अन्तःशल्यानणुमुखान् गम्भीरान् मांससंश्रितान् शोधनद्रव्ययुक्ताभिर्वर्तिभिस्तान् यथाक्रमम् ||५४|| पूतिमांसप्रतिच्छन्नान् महादोषांश्च शोधयेत् ||५५|| कल्कीकृतैर्यथालाभं वर्तिद्रव्यैः पुरोदितैः |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (56) · Śloka 57
പിത്തപ്രദുഷ്ടാന് ഗമ്ഭീരാന് ദാഹപാകപ്രപീഡിതാന് ||൫൬|| കാര്പാസീഫലമിശ്രേണ ജയേച്ഛോധനസര്പിഷാ |൫൭|
View original
पित्तप्रदुष्टान् गम्भीरान् दाहपाकप्रपीडितान् ||५६|| कार्पासीफलमिश्रेण जयेच्छोधनसर्पिषा |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (57) · Śloka 58
ഉത്സന്നമാംസാനസ്നിഗ്ധാനല്പസ്രാവാന് വ്രണാംസ്തഥാ ||൫൭|| സര്ഷപസ്നേഹയുക്തേന ധീമാംസ്തൈലേന ശോധയേത് |൫൮|
View original
उत्सन्नमांसानस्निग्धानल्पस्रावान् व्रणांस्तथा ||५७|| सर्षपस्नेहयुक्तेन धीमांस्तैलेन शोधयेत् |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (58-61) · Śloka 61
തൈലേനാശുധ്യമാനാനാം ശോധനീയാം രസക്രിയാമ് ||൫൮|| വ്രണാനാം സ്ഥിരമാംസാനാം കുര്യാദ്ദ്രവ്യൈരുദീരിതൈഃ | കഷായേ വിധിവത്തേഷാം കൃതേ ചാധിശ്രയേത് പുനഃ ||൫൯|| സുരാഷ്ട്രജാം സകാസീസാം ദദ്യാച്ചാപി മനഃശിലാമ് | ഹരിതാലം ച മതിമാംസ്തതസ്താമവചാരയേത് ||൬൦|| മാതുലുങ്ഗരസോപേതാം സക്ഷൌദ്രാമതിമര്ദിതാമ് | വ്രണേഷു ദത്ത്വാ താം തിഷ്ഠേത്ത്രീംസ്ത്രീംശ്ച ദിവസാന് പരമ് ||൬൧||
View original
तैलेनाशुध्यमानानां शोधनीयां रसक्रियाम् ||५८|| व्रणानां स्थिरमांसानां कुर्याद्द्रव्यैरुदीरितैः | कषाये विधिवत्तेषां कृते चाधिश्रयेत् पुनः ||५९|| सुराष्ट्रजां सकासीसां दद्याच्चापि मनःशिलाम् | हरितालं च मतिमांस्ततस्तामवचारयेत् ||६०|| मातुलुङ्गरसोपेतां सक्षौद्रामतिमर्दिताम् | व्रणेषु दत्त्वा तां तिष्ठेत्त्रींस्त्रींश्च दिवसान् परम् ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (62) · Śloka 62
മേദോജുഷ്ടാനഗമ്ഭീരാന് ദുര്ഗന്ധാംശ്ചൂര്ണശോധനൈഃ | ഉപാചരേത് ഭിഷക് പ്രാജ്ഞഃ ശ്ലക്ഷ്ണൈഃ ശോധനവര്തിജൈഃ ||൬൨||
View original
मेदोजुष्टानगम्भीरान् दुर्गन्धांश्चूर्णशोधनैः | उपाचरेत् भिषक् प्राज्ञः श्लक्ष्णैः शोधनवर्तिजैः ||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (63) · Śloka 63
ശുദ്ധലക്ഷണയുക്താനാം കഷായം രോപണം ഹിതമ് | തത്ര കാര്യം യഥോദ്ദിഷ്ടൈര്ദ്രവ്യൈര്വൈദ്യേന ജാനതാ ||൬൩||
View original
शुद्धलक्षणयुक्तानां कषायं रोपणं हितम् | तत्र कार्यं यथोद्दिष्टैर्द्रव्यैर्वैद्येन जानता ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (64) · Śloka 64
അവേദനാനാം ശുദ്ധാനാം ഗമ്ഭീരാണാം തഥൈവ ച | ഹിതാ രോപണവര്ത്യങ്ഗകൃതാ രോപണവര്തയഃ ||൬൪||
View original
अवेदनानां शुद्धानां गम्भीराणां तथैव च | हिता रोपणवर्त्यङ्गकृता रोपणवर्तयः ||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (65-69) · Śloka 70
അപേതപൂതിമാംസാനാം മാംസസ്ഥാനാമരോഹതാമ് | കല്കഃ സംരോഹണഃ കാര്യസ്തിലജോ മധുസംയുതഃ ||൬൫|| സ മാധുര്യാത്തഥൌഷ്ണ്യാച്ച സ്നേഹാച്ചാനിലനാശനഃ | കഷായഭാവാന്മാധുര്യാത്തിക്തത്വാച്ചാപി പിത്തഹൃത് ||൬൬|| ഔഷ്ണ്യാത് കഷായഭാവാച്ച തിക്തത്വാച്ച കഫേ ഹിതഃ | ശോധയേദ്രോപയേച്ചാപി യുക്തഃ ശോധനരോപണൈഃ ||൬൭|| നിമ്ബപത്രമധുഭ്യാം തു യുക്തഃ സംശോധനഃ സ്മൃതഃ | പൂര്വാഭ്യാം സര്പിഷാ ചാപി യുക്തശ്ചാപ്യുപരോപണഃ ||൬൮|| തിലവദ്യവകല്കം തു കേചിദാഹുര്മനീഷിണഃ | ശമയേദവിദഗ്ധം ച വിദഗ്ധമപി പാചയേത് ||൬൯|| പക്വം ഭിനത്തി ഭിന്നം ച ശോധയേദ്രോപയേത്തഥാ |൭൦|
View original
अपेतपूतिमांसानां मांसस्थानामरोहताम् | कल्कः संरोहणः कार्यस्तिलजो मधुसंयुतः ||६५|| स माधुर्यात्तथौष्ण्याच्च स्नेहाच्चानिलनाशनः | कषायभावान्माधुर्यात्तिक्तत्वाच्चापि पित्तहृत् ||६६|| औष्ण्यात् कषायभावाच्च तिक्तत्वाच्च कफे हितः | शोधयेद्रोपयेच्चापि युक्तः शोधनरोपणैः ||६७|| निम्बपत्रमधुभ्यां तु युक्तः संशोधनः स्मृतः | पूर्वाभ्यां सर्पिषा चापि युक्तश्चाप्युपरोपणः ||६८|| तिलवद्यवकल्कं तु केचिदाहुर्मनीषिणः | शमयेदविदग्धं च विदग्धमपि पाचयेत् ||६९|| पक्वं भिनत्ति भिन्नं च शोधयेद्रोपयेत्तथा |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (70) · Śloka 71
പിത്തരക്തവിഷാഗന്തൂന് ഗമ്ഭീരാനപി ച വ്രണാന് ||൭൦|| രോപയേദ്രോപണീയേന ക്ഷീരസിദ്ധേന സര്പിഷാ |൭൧|
View original
पित्तरक्तविषागन्तून् गम्भीरानपि च व्रणान् ||७०|| रोपयेद्रोपणीयेन क्षीरसिद्धेन सर्पिषा |७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (71) · Śloka 72
കഫവാതാഭിഭൂതാനാം വ്രണാനാം മതിമാന് ഭിഷക് ||൭൧|| കാരയേദ്രോപണം തൈലം ഭേഷജൈസ്തദ്യഥോദിതൈഃ |൭൨|
View original
कफवाताभिभूतानां व्रणानां मतिमान् भिषक् ||७१|| कारयेद्रोपणं तैलं भेषजैस्तद्यथोदितैः |७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (72) · Śloka 73
അബന്ധ്യാനാം ചലസ്ഥാനാം ശുദ്ധാനാം ച പ്രദുഷ്യതാമ് ||൭൨|| ദ്വിഹരിദ്രായുതാം കുര്യാദ്രോപണാര്ഥാം രസക്രിയാമ് |൭൩|
View original
अबन्ध्यानां चलस्थानां शुद्धानां च प्रदुष्यताम् ||७२|| द्विहरिद्रायुतां कुर्याद्रोपणार्थां रसक्रियाम् |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (73) · Śloka 74
സമാനാം സ്ഥിരമാംസാനാം ത്വക്സ്ഥാനാം രോപണം ഭിഷക് ||൭൩|| ചൂര്ണം വിദധ്യാന്മതിമാന് പ്രാക്സ്ഥാനോക്തോ വിധിര്യഥാ |൭൪|
View original
समानां स्थिरमांसानां त्वक्स्थानां रोपणं भिषक् ||७३|| चूर्णं विदध्यान्मतिमान् प्राक्स्थानोक्तो विधिर्यथा |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (74) · Śloka 75
ശോധനോ രോപണശ്ചൈവ വിധിര്യോऽയം പ്രകീര്തിതഃ ||൭൪|| സര്വവ്രണാനാം സാമാന്യേനോക്തോ ദോഷാവിശേഷതഃ |൭൫|
View original
शोधनो रोपणश्चैव विधिर्योऽयं प्रकीर्तितः ||७४|| सर्वव्रणानां सामान्येनोक्तो दोषाविशेषतः |७५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (75) · Śloka 76
ഏഷ ആഗമസിദ്ധത്വാത്തഥൈവ ഫലദര്ശനാത് ||൭൫|| മന്ത്രവത് സമ്പ്രയോക്തവ്യോ ന മീമാംസ്യഃ കഥഞ്ചന |൭൬|
View original
एष आगमसिद्धत्वात्तथैव फलदर्शनात् ||७५|| मन्त्रवत् सम्प्रयोक्तव्यो न मीमांस्यः कथञ्चन |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (76) · Śloka 77
സ്വബുദ്ധ്യാ ചാപി വിഭജേത് കഷായാദിഷു സപ്തസു ||൭൬|| ഭേഷജാനി യഥായോഗം യാന്യുക്താനി പുരാ മയാ |൭൭|
View original
स्वबुद्ध्या चापि विभजेत् कषायादिषु सप्तसु ||७६|| भेषजानि यथायोगं यान्युक्तानि पुरा मया |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (77-79) · Śloka 80
ആദ്യേ ദ്വേ പഞ്ചമൂല്യൌ തു ഗണോ യശ്ചാനിലാപഹഃ ||൭൭|| സ വാതദുഷ്ടേ ദാതവ്യഃ കഷായാദിഷു സപ്തസു | ന്യഗ്രോധാദിര്ഗണോ യസ്തു കാകോല്യാദിശ്ച യഃ സ്മൃതഃ ||൭൮|| തൌ പിത്തദുഷ്ടേ ദാതവ്യൌ കഷായാദിഷു സപ്തസു | ആരഗ്വധാദിസ്തു ഗണോ യശ്ചോഷ്ണഃ പരികീര്തിതഃ ||൭൯|| തൌ ദേയൌ കഫദുഷ്ടേ തു, സംസൃഷ്ടേ സംയുതാ ഗണാഃ |൮൦|
View original
आद्ये द्वे पञ्चमूल्यौ तु गणो यश्चानिलापहः ||७७|| स वातदुष्टे दातव्यः कषायादिषु सप्तसु | न्यग्रोधादिर्गणो यस्तु काकोल्यादिश्च यः स्मृतः ||७८|| तौ पित्तदुष्टे दातव्यौ कषायादिषु सप्तसु | आरग्वधादिस्तु गणो यश्चोष्णः परिकीर्तितः ||७९|| तौ देयौ कफदुष्टे तु, संसृष्टे संयुता गणाः |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (80) · Śloka 81
വാതാത്മകാനുഗ്രരുജാന് സാസ്രാവാനപി ച വ്രണാന് ||൮൦|| സക്ഷൌമയവസര്പിര്ഭിര്ധൂപനാങ്ഗൈശ്ച ധൂപയേത് |൮൧|
View original
वातात्मकानुग्ररुजान् सास्रावानपि च व्रणान् ||८०|| सक्षौमयवसर्पिर्भिर्धूपनाङ्गैश्च धूपयेत् |८१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (81-82) · Śloka 83
പരിശുഷ്കാല്പമാംസാനാം ഗമ്ഭീരാണാം തഥൈവ ച ||൮൧|| കുര്യാദുത്സാദനീയാനി സര്പീംഷ്യാലേപനാനി ച | മാംസാശിനാം ച മാംസാനി ഭക്ഷയേദ്വിധിവന്നരഃ ||൮൨|| വിശുദ്ധമനസസ്തസ്യ മാംസം മാംസേന വര്ധതേ |൮൩|
View original
परिशुष्काल्पमांसानां गम्भीराणां तथैव च ||८१|| कुर्यादुत्सादनीयानि सर्पींष्यालेपनानि च | मांसाशिनां च मांसानि भक्षयेद्विधिवन्नरः ||८२|| विशुद्धमनसस्तस्य मांसं मांसेन वर्धते |८३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (83) · Śloka 84
ഉത്സന്നമൃദുമാംസാനാം വ്രണാനാമവസാദനമ് ||൮൩|| കുര്യാദ്ദ്രവ്യൈര്യഥോദ്ദിഷ്ടൈശ്ചൂര്ണിതൈര്മധുനാ സഹ |൮൪|
View original
उत्सन्नमृदुमांसानां व्रणानामवसादनम् ||८३|| कुर्याद्द्रव्यैर्यथोद्दिष्टैश्चूर्णितैर्मधुना सह |८४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 58 (84-85) · Śloka 86
കഠിനാനാമമാംസാനാം ദുഷ്ടാനാം മാതരിശ്വനാ ||൮൪|| മൃദ്വീ ക്രിയാ വിധാതവ്യാ ശോണിതം ചാപി മോക്ഷയേത് | വാതഘ്നൌഷധസംയുക്താന് സ്നേഹാന് സേകാംശ്ച കാരയേത് ||൮൫|| മൃദുത്വമാശുരോഹം ച ഗാഢോ ബന്ധഃ കരോതി ഹി |൮൬|
View original
कठिनानाममांसानां दुष्टानां मातरिश्वना ||८४|| मृद्वी क्रिया विधातव्या शोणितं चापि मोक्षयेत् | वातघ्नौषधसंयुक्तान् स्नेहान् सेकांश्च कारयेत् ||८५|| मृदुत्वमाशुरोहं च गाढो बन्धः करोति हि |८६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 59 (86-87) · Śloka 87
വ്രണേഷു മൃദുമാംസേഷു ദാരുണീകരണം ഹിതമ് | ധവപ്രിയങ്ഗ്വശോകാനാം രോഹിണ്യാശ്ച ത്വചസ്തഥാ ||൮൬|| ത്രിഫലാധാതകീപുഷ്പരോധ്രസര്ജരസാന് സമാന് | കൃത്വാ സൂക്ഷ്മാണി ചൂര്ണാനി വ്രണം തൈരവചൂര്ണയേത് ||൮൭||
View original
व्रणेषु मृदुमांसेषु दारुणीकरणं हितम् | धवप्रियङ्ग्वशोकानां रोहिण्याश्च त्वचस्तथा ||८६|| त्रिफलाधातकीपुष्परोध्रसर्जरसान् समान् | कृत्वा सूक्ष्माणि चूर्णानि व्रणं तैरवचूर्णयेत् ||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 60 (88) · Śloka 88
ഉത്സന്നമാംസാന് കഠിനാന് കണ്ഡൂയുക്താംശ്ചിരോത്ഥിതാന് | തഥൈവ ഖലു ദുഃശോധ്യാഞ് ശോധയേത് ക്ഷാരകര്മണാ ||൮൮||
View original
उत्सन्नमांसान् कठिनान् कण्डूयुक्तांश्चिरोत्थितान् | तथैव खलु दुःशोध्याञ् शोधयेत् क्षारकर्मणा ||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 61 (89) · Śloka 89
സ്രവതോऽശ്മഭവാന്മൂത്രം യേ ചാന്യേ രക്തവാഹിനഃ | നിഃശേഷച്ഛിന്നസന്ധീംശ്ച സാധയേദഗ്നികര്മണാ ||൮൯||
View original
स्रवतोऽश्मभवान्मूत्रं ये चान्ये रक्तवाहिनः | निःशेषच्छिन्नसन्धींश्च साधयेदग्निकर्मणा ||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 62 (89-93) · Śloka 94
ദുരൂഢത്വാത്തു ശുക്ലാനാം കൃഷ്ണകര്മ ഹിതം ഭവേത് | ഭല്ലാതകാന് വാസയേത്തു ക്ഷീരേ പ്രാങ്മൂത്രഭാവിതാന് | തതോ ദ്വിധാച്ഛേദയിത്വാ ലൌഹേ കുമ്ഭേ നിധാപയേത് ||൯൦|| കുമ്ഭേऽന്യസ്മിന് നിഖാതേ തു തം കുമ്ഭമഥ യോജയേത് | മുഖം മുഖേന സന്ധായ ഗോമയൈര്ദാഹയേത്തതഃ ||൯൧|| യഃ സ്നേഹശ്ച്യവതേ തസ്മാദ്ഗ്രാഹയേത്തം ശനൈര്ഭിഷക് | ഗ്രാമ്യാനൂപശഫാന് ദഗ്ധ്വാ സൂക്ഷ്മചൂര്ണാനി കാരയേത് ||൯൨|| തൈലേനാനേന സംസൃഷ്ടം ശുക്ലമാലേപയേദ്വ്രണമ് | ഭല്ലാതകവിധാനേന സാരസ്നേഹാംസ്തു കാരയേത് ||൯൩|| യേ ച കേചിത് ഫലസ്നേഹാ വിധാനം തേഷു പൂര്വവത് |൯൪|
View original
दुरूढत्वात्तु शुक्लानां कृष्णकर्म हितं भवेत् | भल्लातकान् वासयेत्तु क्षीरे प्राङ्मूत्रभावितान् | ततो द्विधाच्छेदयित्वा लौहे कुम्भे निधापयेत् ||९०|| कुम्भेऽन्यस्मिन् निखाते तु तं कुम्भमथ योजयेत् | मुखं मुखेन सन्धाय गोमयैर्दाहयेत्ततः ||९१|| यः स्नेहश्च्यवते तस्माद्ग्राहयेत्तं शनैर्भिषक् | ग्राम्यानूपशफान् दग्ध्वा सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् ||९२|| तैलेनानेन संसृष्टं शुक्लमालेपयेद्व्रणम् | भल्लातकविधानेन सारस्नेहांस्तु कारयेत् ||९३|| ये च केचित् फलस्नेहा विधानं तेषु पूर्ववत् |९४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 63 (94-98) · Śloka 99
ദുരൂഢത്വാത്തു കൃഷ്ണാനാം പാണ്ഡുകര്മ ഹിതം ഭവേത് ||൯൪|| സപ്തരാത്രം സ്ഥിതം ക്ഷീരേ ഛാഗലേ രോഹിണീഫലമ് | തേനൈവ പിഷ്ടം സുശ്ലക്ഷ്ണം സവര്ണകരണം ഹിതമ് ||൯൫|| നവം കപാലികാചൂര്ണം വൈദുലം സര്ജനാമ ച | കാസീസം മധുകം ചൈവ ക്ഷൌദ്രയുക്തം പ്രലേപയേത് ||൯൬|| കപിത്ഥമുദ്ധൃതേ മാംസേ മൂത്രേണാജേന പൂരയേത് | കാസീസം രോചനാം തുത്ഥം ഹരിതാലം മനഃശിലാമ് ||൯൭|| വേണുനിര്ലേഖനം ചാപി പ്രപുന്നാഡരസാഞ്ജനമ് | അധസ്താദര്ജുനസ്യൈതന്മാസം ഭൂമൌ നിധാപയേത് ||൯൮|| മാസാദൂര്ധ്വം തതസ്തേന കൃഷ്ണമാലേപയേദ്വ്രണമ് |൯൯|
View original
दुरूढत्वात्तु कृष्णानां पाण्डुकर्म हितं भवेत् ||९४|| सप्तरात्रं स्थितं क्षीरे छागले रोहिणीफलम् | तेनैव पिष्टं सुश्लक्ष्णं सवर्णकरणं हितम् ||९५|| नवं कपालिकाचूर्णं वैदुलं सर्जनाम च | कासीसं मधुकं चैव क्षौद्रयुक्तं प्रलेपयेत् ||९६|| कपित्थमुद्धृते मांसे मूत्रेणाजेन पूरयेत् | कासीसं रोचनां तुत्थं हरितालं मनःशिलाम् ||९७|| वेणुनिर्लेखनं चापि प्रपुन्नाडरसाञ्जनम् | अधस्तादर्जुनस्यैतन्मासं भूमौ निधापयेत् ||९८|| मासादूर्ध्वं ततस्तेन कृष्णमालेपयेद्व्रणम् |९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 64 (99-100) · Śloka 100
കുക്കുടാണ്ഡകപാലാനി കതകം മധുകം സമമ് ||൯൯|| തഥാ സമുദ്രമണ്ഡൂകീ മണിചൂര്ണം ച ദാപയേത് | ഗുടികാ മൂത്രപിഷ്ടാസ്താ വ്രണാനാം പ്രതിസാരണമ് ||൧൦൦||
View original
कुक्कुटाण्डकपालानि कतकं मधुकं समम् ||९९|| तथा समुद्रमण्डूकी मणिचूर्णं च दापयेत् | गुटिका मूत्रपिष्टास्ता व्रणानां प्रतिसारणम् ||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 65 (101-103) · Śloka 103
ഹസ്തിദന്തമസീം കൃത്വാ മുഖ്യം ചൈവ രസാഞ്ജനമ് | രോമാണ്യേതേന ജായന്തേ ലേപാത്പാണിതലേഷ്വപി ||൧൦൧|| ചതുഷ്പദാനാം ത്വഗ്രോമഖുരശൃങ്ഗാസ്ഥിഭസ്മനാ | തൈലാക്താ ചൂര്ണിതാ ഭൂമിര്ഭവേദ്രോമവതീ പുനഃ ||൧൦൨|| കാസീസം നക്തമാലസ്യ പല്ലവാംശ്ചൈവ സംഹരേത് | കപിത്ഥരസപിഷ്ടാനി രോമസഞ്ജനനം പരമ് ||൧൦൩||
View original
हस्तिदन्तमसीं कृत्वा मुख्यं चैव रसाञ्जनम् | रोमाण्येतेन जायन्ते लेपात्पाणितलेष्वपि ||१०१|| चतुष्पदानां त्वग्रोमखुरशृङ्गास्थिभस्मना | तैलाक्ता चूर्णिता भूमिर्भवेद्रोमवती पुनः ||१०२|| कासीसं नक्तमालस्य पल्लवांश्चैव संहरेत् | कपित्थरसपिष्टानि रोमसञ्जननं परम् ||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 66 (104-108) · Śloka 108
രോമാകീര്ണോ വ്രണോ യസ്തു ന സമ്യഗുപരോഹതി | ക്ഷുരകര്തരിസന്ദംശൈസ്തസ്യ രോമാണി നിര്ഹരേത് ||൧൦൪|| (ശങ്ഖചൂര്ണസ്യ ഭാഗൌ ദ്വൌ ഹരിതാലം ച ഭാഗികമ് | ശുക്തേന സഹ പിഷ്ടാനി ലോമശാതനമുത്തമമ്) ||൧൦൫|| തൈലം ഭല്ലാതകസ്യാഥ സ്നുഹീക്ഷീരം തഥൈവ ച | പ്രഗൃഹ്യൈകത്ര മതിമാന് രോമശാതനമുത്തമമ് ||൧൦൬|| കദലീദീര്ഘവൃന്താഭ്യാം ഭസ്മാലം ലവണം ശമീബീജം ശീതോദപിഷ്ടം വാ രോമശാതനമാചരേത് ||൧൦൭|| ആഗാരഗോധികാപുച്ഛം രമ്ഭാऽऽലം ബീജമൈങ്ഗുദമ് | ദഗ്ധ്വാ തദ്ഭസ്മതൈലാമ്ബു സൂര്യപക്വം കചാന്തകൃത് ||൧൦൮||
View original
रोमाकीर्णो व्रणो यस्तु न सम्यगुपरोहति | क्षुरकर्तरिसन्दंशैस्तस्य रोमाणि निर्हरेत् ||१०४|| (शङ्खचूर्णस्य भागौ द्वौ हरितालं च भागिकम् | शुक्तेन सह पिष्टानि लोमशातनमुत्तमम्) ||१०५|| तैलं भल्लातकस्याथ स्नुहीक्षीरं तथैव च | प्रगृह्यैकत्र मतिमान् रोमशातनमुत्तमम् ||१०६|| कदलीदीर्घवृन्ताभ्यां भस्मालं लवणं शमीबीजं शीतोदपिष्टं वा रोमशातनमाचरेत् ||१०७|| आगारगोधिकापुच्छं रम्भाऽऽलं बीजमैङ्गुदम् | दग्ध्वा तद्भस्मतैलाम्बु सूर्यपक्वं कचान्तकृत् ||१०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 67 (109) · Śloka 109
വാതദുഷ്ടോ വ്രണോ യസ്തു രൂക്ഷശ്ചാത്യര്ഥവേദനഃ | അധഃകായേ വിശേഷേണ തത്ര ബസ്തിര്വിധീയതേ ||൧൦൯||
View original
वातदुष्टो व्रणो यस्तु रूक्षश्चात्यर्थवेदनः | अधःकाये विशेषेण तत्र बस्तिर्विधीयते ||१०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 68 (110) · Śloka 110
മൂത്രാഘാതേ മൂത്രദോഷേ ശുക്രദോഷേऽശ്മരീവ്രണേ | തഥൈവാര്തവദോഷേ ച ബസ്തിരപ്യുത്തരോ ഹിതഃ ||൧൧൦||
View original
मूत्राघाते मूत्रदोषे शुक्रदोषेऽश्मरीव्रणे | तथैवार्तवदोषे च बस्तिरप्युत्तरो हितः ||११०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 69 (111) · Śloka 111
യസ്മാച്ഛുധ്യതി ബന്ധേന വ്രണോ യാതി ച മാര്ദവമ് | രോഹത്യപി ച നിഃശങ്കസ്തസ്മാദ്ബന്ധോ വിധീയതേ ||൧൧൧||
View original
यस्माच्छुध्यति बन्धेन व्रणो याति च मार्दवम् | रोहत्यपि च निःशङ्कस्तस्माद्बन्धो विधीयते ||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 70 (112-118) · Śloka 118
സ്ഥിരാണാമല്പമാംസാനാം രൌക്ഷ്യാദനുപരോഹതാമ് | പത്രദാനം ഭവേത് കാര്യം യഥാദോഷം യഥര്തു ച ||൧൧൨|| ഏരണ്ഡഭൂര്ജപൂതീകഹരിദ്രാണാം തു വാതജേ | പത്രമാശ്വബലം യച്ച കാശ്മരീപത്രമേവ ച ||൧൧൩|| പത്രാണി ക്ഷീരവൃക്ഷാണാമൌദകാനി തഥൈവ ച | ദൂഷിതേ രക്തപിത്താഭ്യാം വ്രണേ ദദ്യാദ്വിചക്ഷണഃ ||൧൧൪|| പാഠാമൂര്വാഗുഡൂചീനാം കാകമാചീഹരിദ്രയോഃ | പത്രം ച ശുകനാസായാ യോജയേത് കഫജേ വ്രണേ ||൧൧൫|| അകര്കശമവിച്ഛിന്നമജീര്ണം സുകുമാരകമ് | അജന്തുജഗ്ധം മൃദു ച പത്രം ഗുണവദുച്യതേ ||൧൧൬|| സ്നേഹമൌഷധസാരം ച പട്ടഃ പത്രാന്തരീകൃതഃ | നാദത്തേ യത്തതഃ പത്രം ലേപസ്യോപരി ദാപയേത് ||൧൧൭|| ശൈത്യൌഷ്ണ്യജനനാര്ഥായ സ്നേഹസങ്ഗ്രഹണായ ച | ദത്തൌഷധേഷു ദാതവ്യം പത്രം വൈദ്യേന ജാനതാ ||൧൧൮||
View original
स्थिराणामल्पमांसानां रौक्ष्यादनुपरोहताम् | पत्रदानं भवेत् कार्यं यथादोषं यथर्तु च ||११२|| एरण्डभूर्जपूतीकहरिद्राणां तु वातजे | पत्रमाश्वबलं यच्च काश्मरीपत्रमेव च ||११३|| पत्राणि क्षीरवृक्षाणामौदकानि तथैव च | दूषिते रक्तपित्ताभ्यां व्रणे दद्याद्विचक्षणः ||११४|| पाठामूर्वागुडूचीनां काकमाचीहरिद्रयोः | पत्रं च शुकनासाया योजयेत् कफजे व्रणे ||११५|| अकर्कशमविच्छिन्नमजीर्णं सुकुमारकम् | अजन्तुजग्धं मृदु च पत्रं गुणवदुच्यते ||११६|| स्नेहमौषधसारं च पट्टः पत्रान्तरीकृतः | नादत्ते यत्ततः पत्रं लेपस्योपरि दापयेत् ||११७|| शैत्यौष्ण्यजननार्थाय स्नेहसङ्ग्रहणाय च | दत्तौषधेषु दातव्यं पत्रं वैद्येन जानता ||११८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 71 (119-122) · Śloka 122
മക്ഷികാ വ്രണമാഗത്യ നിഃക്ഷിപന്തി യദാ കൃമീന് | ശ്വയഥുര്ഭക്ഷിതേ തൈസ്തു ജായതേ ഭൃശദാരുണഃ ||൧൧൯|| തീവ്രാ രുജോ വിചിത്രാശ്ച രക്താസ്രാവശ്ച ജായതേ | സുരസാദിര്ഹിതസ്തത്ര ധാവനേ പൂരണേ തഥാ ||൧൨൦|| സപ്തപര്ണകരഞ്ജാര്കനിമ്ബരാജാദനത്വചഃ | ഹിതാ ഗോമൂത്രപിഷ്ടാശ്ച സേകഃ ക്ഷാരോദകേന വാ ||൧൨൧|| പ്രച്ഛാദ്യ മാംസപേശ്യാ വാ കൃമീനപഹരേദ്വ്രണാത് | വിംശതിം കൃമിജാതീസ്തു വക്ഷ്യാമ്യുപരി ഭാഗശഃ ||൧൨൨||
View original
मक्षिका व्रणमागत्य निःक्षिपन्ति यदा कृमीन् | श्वयथुर्भक्षिते तैस्तु जायते भृशदारुणः ||११९|| तीव्रा रुजो विचित्राश्च रक्तास्रावश्च जायते | सुरसादिर्हितस्तत्र धावने पूरणे तथा ||१२०|| सप्तपर्णकरञ्जार्कनिम्बराजादनत्वचः | हिता गोमूत्रपिष्टाश्च सेकः क्षारोदकेन वा ||१२१|| प्रच्छाद्य मांसपेश्या वा कृमीनपहरेद्व्रणात् | विंशतिं कृमिजातीस्तु वक्ष्याम्युपरि भागशः ||१२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 72 (123) · Śloka 123
ദീര്ഘകാലാതുരാണാം തു കൃശാനാം വ്രണശോഷിണാമ് | ബൃംഹണീയോ വിധിഃ സര്വഃ കായാഗ്നിം പരിരക്ഷതാ ||൧൨൩||
View original
दीर्घकालातुराणां तु कृशानां व्रणशोषिणाम् | बृंहणीयो विधिः सर्वः कायाग्निं परिरक्षता ||१२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 73 (124) · Śloka 124
വിഷജുഷ്ടസ്യ വിജ്ഞാനം വിഷനിശ്ചയമേവ ച | ചികിത്സിതം ച വക്ഷ്യാമി കല്പേഷു പ്രതിഭാഗശഃ ||൧൨൪||
View original
विषजुष्टस्य विज्ञानं विषनिश्चयमेव च | चिकित्सितं च वक्ष्यामि कल्पेषु प्रतिभागशः ||१२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 74 (125) · Śloka 125
കണ്ഡൂമന്തഃ സശോഫാശ്ച യേ ച ജത്രൂപരി വ്രണാഃ | ശിരോവിരേചനം തേഷു വിദധ്യാത്കുശലോ ഭിഷക് ||൧൨൫||
View original
कण्डूमन्तः सशोफाश्च ये च जत्रूपरि व्रणाः | शिरोविरेचनं तेषु विदध्यात्कुशलो भिषक् ||१२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 75 (126) · Śloka 126
രുജാവന്തോऽനിലാവിഷ്ടാ രൂക്ഷാ യേ ചോര്ധ്വജത്രുജാഃ | വ്രണേഷു തേഷു കര്തവ്യം നസ്യം വൈദ്യേന ജാനതാ ||൧൨൬||
View original
रुजावन्तोऽनिलाविष्टा रूक्षा ये चोर्ध्वजत्रुजाः | व्रणेषु तेषु कर्तव्यं नस्यं वैद्येन जानता ||१२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 76 (127-128) · Śloka 128
ദോഷപ്രച്യാവനാര്ഥായ രുജാദാഹക്ഷയായ ച | ജിഹ്വാദന്തസമുത്ഥസ്യ ഹരണാര്ഥം മലസ്യ ച ||൧൨൭|| ശോധനോ രോപണശ്ചൈവ വ്രണസ്യ മുഖജസ്യ വൈ | ഉഷ്ണോ വാ യദി വാ ശീതഃ കവലഗ്രഹ ഇഷ്യതേ ||൧൨൮||
View original
दोषप्रच्यावनार्थाय रुजादाहक्षयाय च | जिह्वादन्तसमुत्थस्य हरणार्थं मलस्य च ||१२७|| शोधनो रोपणश्चैव व्रणस्य मुखजस्य वै | उष्णो वा यदि वा शीतः कवलग्रह इष्यते ||१२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 77 (129) · Śloka 129
ഊര്ധ്വജത്രുഗതാന് രോഗാന് വ്രണാംശ്ച കഫവാതജാന് | ശോഫസ്രാവരുജായുക്താന് ധൂമപാനൈരുപാചരേത് ||൧൨൯||
View original
ऊर्ध्वजत्रुगतान् रोगान् व्रणांश्च कफवातजान् | शोफस्रावरुजायुक्तान् धूमपानैरुपाचरेत् ||१२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 78 (130) · Śloka 130
ക്ഷതോഷ്മണോ നിഗ്രഹാര്ഥം സന്ധാനാര്ഥം തഥൈവ ച | സദ്യോവ്രണേഷ്വായതേഷു ക്ഷൌദ്രസര്പിര്വിധീയതേ ||൧൩൦||
View original
क्षतोष्मणो निग्रहार्थं सन्धानार्थं तथैव च | सद्योव्रणेष्वायतेषु क्षौद्रसर्पिर्विधीयते ||१३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 79 (131) · Śloka 131
അവഗാഢാസ്ത്വണുമുഖാ യേ വ്രണാഃ ശല്യപീഡിതാഃ | നിവൃത്തഹസ്തോദ്ധരണാ യന്ത്രം തേഷു വിധീയതേ ||൧൩൧||
View original
अवगाढास्त्वणुमुखा ये व्रणाः शल्यपीडिताः | निवृत्तहस्तोद्धरणा यन्त्रं तेषु विधीयते ||१३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 80 (132) · Śloka 132
ലഘുമാത്രോ ലഘുശ്ചൈവ സ്നിഗ്ധ ഉഷ്ണോऽഗ്നിദീപനഃ | സര്വവ്രണിഭ്യോ ദേയസ്തു സദാऽऽഹാരോ വിജാനതാ ||൧൩൨||
View original
लघुमात्रो लघुश्चैव स्निग्ध उष्णोऽग्निदीपनः | सर्वव्रणिभ्यो देयस्तु सदाऽऽहारो विजानता ||१३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 81 (133) · Śloka 133
നിശാചരേഭ്യോ രക്ഷ്യസ്തു നിത്യമേവ ക്ഷതാതുരഃ | രക്ഷാവിധാനൈരുദ്ദിഷ്ടൈര്യമൈഃ സനിയമൈസ്തഥാ ||൧൩൩||
View original
निशाचरेभ्यो रक्ष्यस्तु नित्यमेव क्षतातुरः | रक्षाविधानैरुद्दिष्टैर्यमैः सनियमैस्तथा ||१३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 82 (134) · Śloka 134
ഷണ്മൂലോऽഷ്ടപരിഗ്രാഹീ പഞ്ചലക്ഷണലക്ഷിതഃ | ഷഷ്ട്യാ വിധാനൈര്നിര്ദിഷ്ടൈശ്ചതുര്ഭിഃ സാധ്യതേ വ്രണഃ ||൧൩൪||
View original
षण्मूलोऽष्टपरिग्राही पञ्चलक्षणलक्षितः | षष्ट्या विधानैर्निर्दिष्टैश्चतुर्भिः साध्यते व्रणः ||१३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 83 (135) · Śloka 135
യോऽല്പൌഷധകൃതോ യോഗോ ബഹുഗ്രന്ഥഭയാന്മയാ | ദ്രവ്യാണാം തത്സമാനാനാം തത്രാവാപോ ന ദുഷ്യതി ||൧൩൫||
View original
योऽल्पौषधकृतो योगो बहुग्रन्थभयान्मया | द्रव्याणां तत्समानानां तत्रावापो न दुष्यति ||१३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 84 (136) · Śloka 136
പ്രസങ്ഗാഭിഹിതോ യോ വാ ബഹുദുര്ലഭഭേഷജഃ | യഥോപപത്തി തത്രാപി കാര്യമേവ ചികിത്സിതമ് ||൧൩൬||
View original
प्रसङ्गाभिहितो यो वा बहुदुर्लभभेषजः | यथोपपत्ति तत्रापि कार्यमेव चिकित्सितम् ||१३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 85 (137) · Śloka 137
ഗണോക്തമപി യദ്ദ്രവ്യം ഭവേദ്വ്യാധാവയൌഗികമ് | തദുദ്ധരേദ്യൌഗികം തു പ്രക്ഷിപേദപ്യകീര്തിതമ് ||൧൩൭||
View original
गणोक्तमपि यद्द्रव्यं भवेद्व्याधावयौगिकम् | तदुद्धरेद्यौगिकं तु प्रक्षिपेदप्यकीर्तितम् ||१३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 86 (138-139) · Śloka 139
ഉപദ്രവാസ്തു വിവിധാ വ്രണസ്യ വ്രണിതസ്യ ച | തത്ര ഗന്ധാദയഃ പഞ്ച വ്രണസ്യോപദ്രവാഃ സ്മൃതാഃ ||൧൩൮|| ജ്വരാതിസാരൌ മൂര്ച്ഛാ ച ഹിക്കാ ച്ഛര്ദിരരോചകഃ | ശ്വാസകാസാവിപാകാശ്ച തൃഷ്ണാ ച വ്രണിതസ്യ തു ||൧൩൯||
View original
उपद्रवास्तु विविधा व्रणस्य व्रणितस्य च | तत्र गन्धादयः पञ्च व्रणस्योपद्रवाः स्मृताः ||१३८|| ज्वरातिसारौ मूर्च्छा च हिक्का च्छर्दिररोचकः | श्वासकासाविपाकाश्च तृष्णा च व्रणितस्य तु ||१३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 87 (140) · Śloka 140
വ്രണക്രിയാസ്വേവമാസു വ്യാസേനോക്താസ്വപി ക്രിയാമ് | ഭൂയോऽപ്യുപരി വക്ഷ്യാമി സദ്യോവ്രണചികിത്സിതേ ||൧൪൦||
View original
व्रणक्रियास्वेवमासु व्यासेनोक्तास्वपि क्रियाम् | भूयोऽप्युपरि वक्ष्यामि सद्योव्रणचिकित्सिते ||१४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ ദ്വിവ്രണീയചികിത്സിതം നാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ ||൧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने द्विव्रणीयचिकित्सितं नाम प्रथमोऽध्यायः ||१||
🔊 Audio coming soon