Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः सद्योव्रणचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
2. sadyōvraṇacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰ੍ਧਰ੍ਮਭਤਾਂ ਵਰਿਸ੍ਠੋ ਵਾਗ੍ਵਿਸ਼ਾਰਦਃ | ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸੁਤਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਮਸਿਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਮਨ੍ਵਸ਼ਾਤ੍ ||੩||
View original
धन्वन्तरिर्धर्मभृतां वरिष्ठो वाग्विशारदः | विश्वामित्रसुतं शिष्यमृषिं सुश्रुतमन्वशात् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਨਾਨਾਧਾਰਾਮੁਖੈਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਨਾਨਾਸ੍ਥਾਨਨਿਪਾਤਿਤੈਃ | ਨਾਨਾਰੂਪਾ ਵ੍ਰਣਾ ਯੇ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤੇਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੪||
View original
नानाधारामुखैः शस्त्रैर्नानास्थाननिपातितैः | नानारूपा व्रणा ये स्युस्तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 7
ਆਯਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰਸ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਰਾ ਮਣ੍ਡਲਿਨਸ੍ਤਥਾ | ਅਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾਃ ਕੁਟਿਲਾਸ੍ਤਥਾ ||੫|| ਸ਼ਰਾਵਨਿਮ੍ਨਮਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯਵਮਧ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ | ਏਵਮ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾਕਤਯੋ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਗਨ੍ਤਵੋ ਵ੍ਰਣਾਃ ||੬|| ਦੋਸਜਾ ਵਾ ਸ੍ਵਯਂ ਭਿਨ੍ਨਾ, ਨ ਤੁ ਵੈਦ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾਃ |੭|
View original
आयताश्चतुरस्राश्च त्र्यस्रा मण्डलिनस्तथा | अर्धचन्द्रप्रतीकाशा विशालाः कुटिलास्तथा ||५|| शरावनिम्नमध्याश्च यवमध्यास्तथाऽपरे | एवम्प्रकाराकृतयो भवन्त्यागन्तवो व्रणाः ||६|| दोषजा वा स्वयं भिन्ना, न तु वैद्यनिमित्तजाः |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 8
ਭਿਸਗ੍ਵ੍ਰਣਾਕਤਿਜ੍ਞੋ ਹਿ ਨ ਮੋਹਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ||੭|| ਭਸ਼ਂ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਰੂਪੇਸੁ ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਵਿਕਤੇਸ੍ਵਪਿ |੮|
View original
भिषग्व्रणाकृतिज्ञो हि न मोहमधिगच्छति ||७|| भृशं दुर्दर्शरूपेषु व्रणेषु विकृतेष्वपि |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 9
ਅਨਨ੍ਤਾਕਤਿਰਾਗਨ੍ਤੁਃ ਸ ਭਿਸਗ੍ਭਿਃ ਪੁਰਾਤਨੈਃ ||੮|| ਸਮਾਸਤੋ ਲਕ੍ਸਣਤਃ ਸਡ੍ਵਿਧਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ |੯|
View original
अनन्ताकृतिरागन्तुः स भिषग्भिः पुरातनैः ||८|| समासतो लक्षणतः षड्विधः परिकीर्तितः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 10
ਛਿਨ੍ਨਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸਤਂ ਪਿਚ੍ਚਿਤਮੇਵ ਚ ||੯|| ਘਸ੍ਟਮਾਹੁਸ੍ਤਥਾ ਸਸ੍ਠਂ ਤੇਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ |੧੦|
View original
छिन्नं भिन्नं तथा विद्धं क्षतं पिच्चितमेव च ||९|| घृष्टमाहुस्तथा षष्ठं तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 11
ਤਿਰਸ਼੍ਚੀਨ ਜੁਰ੍ਵਾਪਿ ਯੋ ਵ੍ਰਣਸ਼੍ਚਾਯਤੋ ਭਵੇਤ੍ ||੧੦|| ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪਾਤਨਂ ਚਾਪਿ ਛਿਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ |੧੧|
View original
तिरश्चीन ऋजुर्वाऽपि यो व्रणश्चायतो भवेत् ||१०|| गात्रस्य पातनं चापि छिन्नमित्युपदिश्यते |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 12
ਕੁਨ੍ਤਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਸ੍ਟਿਖਙ੍ਗਾਗ੍ਰਵਿਸਾਣਾਦਿਭਿਰਾਸ਼ਯਃ ||੧੧|| ਹਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ਤਦ੍ਧਿ ਭਿਨ੍ਨਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ |੧੨|
View original
कुन्तशक्त्यृष्टिखङ्गाग्रविषाणादिभिराशयः ||११|| हतः किञ्चित् स्रवेत्तद्धि भिन्नलक्षणमुच्यते |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 13
ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਮਾਗ੍ਨਿਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਰੁਧਿਰਸ੍ਯ ਚ ||੧੨|| ਹਦੁਣ੍ਡੁਕਃ ਫੁਪ੍ਫੁਸਸ਼੍ਚ ਕੋਸ੍ਠ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ |੧੩|
View original
स्थानान्यामाग्निपक्वानां मूत्रस्य रुधिरस्य च ||१२|| हृदुण्डुकः फुप्फुसश्च कोष्ठ इत्यभिधीयते |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13-15) · Śloka 16
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਿਨ੍ਨੇ ਰਕ੍ਤਪੂਰ੍ਣੇ ਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ||੧੩|| ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਗੁਦਾਸ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਂ ਘ੍ਰਾਣਾਚ੍ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ | ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਵਾਸਤਡਾਧ੍ਮਾਨਮਭਕ੍ਤਚ੍ਛਨ੍ਦ ਏਵ ਚ ||੧੪|| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਾਤਸਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਾਸ੍ਰਾਵੋਕ੍ਸਿਰਕ੍ਤਤਾ | ਲੋਹਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਮਾਸ੍ਯਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਮੇਵ ਚ ||੧੫|| ਹਚ੍ਛੂਲਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿ... |੧੬|
View original
तस्मिन् भिन्ने रक्तपूर्णे ज्वरो दाहश्च जायते ||१३|| मूत्रमार्गगुदास्येभ्यो रक्तं घ्राणाच्च गच्छति | मूर्च्छाश्वासतृडाध्मानमभक्तच्छन्द एव च ||१४|| विण्मूत्रवातसङ्गश्च स्वेदास्रावोऽक्षिरक्तता | लोहगन्धित्वमास्यस्य गात्रदौर्गन्ध्यमेव च ||१५|| हृच्छूलं पार्श्वयोश्चापि... |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16-17) · Śloka 18
... ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਚਾਤ੍ਰ ਮੇ ਸ਼ਣੁ | ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਰੁਧਿਰੇ ਰੁਧਿਰਂ ਛਰ੍ਦਯੇਤ੍ ਪੁਨਃ ||੧੬|| ਆਧ੍ਮਾਨਮਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ੂਲਂ ਚ ਭਸ਼ਦਾਰੁਣਮ੍ | ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਚਾਪਿ ਰੁਜੋ ਗੌਰਵਮੇਵ ਚ ||੧੭|| ਸ਼ੀਤਤਾ ਚਾਪ੍ਯਧੋ ਨਾਭੇਃ ਖੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਗਮਃ |੧੮|
View original
... विशेषं चात्र मे शृणु | आमाशयस्थे रुधिरे रुधिरं छर्दयेत् पुनः ||१६|| आध्मानमतिमात्रं च शूलं च भृशदारुणम् | पक्वाशयगते चापि रुजो गौरवमेव च ||१७|| शीतता चाप्यधो नाभेः खेभ्यो रक्तस्य चागमः |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18) · Śloka 19
ਅਭਿਨ੍ਨੇਪ੍ਯਾਸ਼ਯੇਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਖੈਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਰਨ੍ਤ੍ਰਪੂਰਣਮ੍ ||੧੮|| ਪਿਹਿਤਾਸ੍ਯੇ ਘਟੇ ਯਦ੍ਵਲ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਗੌਰਵਮ੍ |੧੯|
View original
अभिन्नेऽप्याशयेऽन्त्राणां खैः सूक्ष्मैरन्त्रपूरणम् ||१८|| पिहितास्ये घटे यद्वल्लक्ष्यते तस्य गौरवम् |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (19) · Śloka 20
ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਯਸ਼ਲ੍ਯਾਭਿਹਤਂ ਯਦਙ੍ਗਂ ਤ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦ੍ਵਿਨਾ ||੧੯|| ਉਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਂ ਨਿਰ੍ਗਤਂ ਵਾ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ |੨੦|
View original
सूक्ष्मास्यशल्याभिहतं यदङ्गं त्वाशयाद्विना ||१९|| उत्तुण्डितं निर्गतं वा तद्विद्धमिति निर्दिशेत् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20) · Śloka 21
ਨਾਤਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਨਾਤਿਭਿਨ੍ਨਮੁਭਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੨੦|| ਵਿਸਮਂ ਵ੍ਰਣਮਙ੍ਗੇ ਯਤ੍ਤਤ੍ ਕ੍ਸਤਂ ਤ੍ਵਭਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ |੨੧|
View original
नातिच्छिन्नं नातिभिन्नमुभयोर्लक्षणान्वितम् ||२०|| विषमं व्रणमङ्गे यत्तत् क्षतं त्वभिनिर्दिशेत् |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (21) · Śloka 22
ਪ੍ਰਹਾਰਪੀਡਨਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਯਦਙ੍ਗਂ ਪਥੁਤਾਂ ਗਤਮ੍ ||੨੧|| ਸਾਸ੍ਥਿ ਤਤ੍ ਪਿਚ੍ਚਿਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮਜ੍ਜਰਕ੍ਤਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍ |੨੨|
View original
प्रहारपीडनाभ्यां तु यदङ्गं पृथुतां गतम् ||२१|| सास्थि तत् पिच्चितं विद्यान्मज्जरक्तपरिप्लुतम् |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (22) · Śloka 23
ਵਿਗਤਤ੍ਵਗ੍ਯਦਙ੍ਗਂ ਹਿ ਸਙ੍ਘਰ੍ਸਾਦਨ੍ਯਥਾਪਿ ਵਾ ||੨੨|| ਉਸਾਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ਵਿਤਂ ਤਤ੍ਤੁ ਘਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ |੨੩|
View original
विगतत्वग्यदङ्गं हि सङ्घर्षादन्यथाऽपि वा ||२२|| उषास्रावान्वितं तत्तु घृष्टमित्युपदिश्यते |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23-25) · Śloka 26
ਛਿਨ੍ਨੇ ਭਿਨ੍ਨੇ ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਧੇ ਕ੍ਸਤੇ ਵਾਸਗਤਿਸ੍ਰਵੇਤ੍ ||੨੩|| ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਦ੍ਰੁਜਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਰੋਤਿ ਪਵਨੋ ਭਸ਼ਮ੍ | ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਹਿਤਂ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਸੇਕੋ ਵਿਹਿਤਸ੍ਤਥਾ ||੨੪|| ਵੇਸ਼ਵਾਰੈਃ ਸਕਸ਼ਰੈਃ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਸ਼੍ਚੋਪਨਾਹਨਮ੍ | ਧਾਨ੍ਯਸ੍ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਯਾਲੇਪਨਾਨਿ ਚ ||੨੫|| ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਸਿਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ |੨੬|
View original
छिन्ने भिन्ने तथा विद्धे क्षते वाऽसृगतिस्रवेत् ||२३|| रक्तक्षयाद्रुजस्तत्र करोति पवनो भृशम् | स्नेहपानं हितं तत्र तत्सेको विहितस्तथा ||२४|| वेशवारैः सकृशरैः सुस्निग्धैश्चोपनाहनम् | धान्यस्वेदांश्च कुर्वीत स्निग्धान्यालेपनानि च ||२५|| वातघ्नौषधसिद्धैश्च स्नेहैर्बस्तिर्विधीयते |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (26-27) · Śloka 28
ਪਿਚ੍ਚਿਤੇ ਚ ਵਿਘਸ੍ਟੇ ਚ ਨਾਤਿਸ੍ਰਵਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ||੨੬|| ਅਗਚ੍ਛਤਿ ਭਸ਼ਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਾਹਃ ਪਾਕਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ | ਤਤ੍ਰੋਸ੍ਮਣੋ ਨਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਤਥਾ ਦਾਹਪ੍ਰਪਾਕਯੋਃ ||੨੭|| ਸ਼ੀਤਮਾਲੇਪਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪਰਿਸੇਕਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਲਃ |੨੮|
View original
पिच्चिते च विघृष्टे च नातिस्रवति शोणितम् ||२६|| अगच्छति भृशं तस्मिन् दाहः पाकश्च जायते | तत्रोष्मणो निग्रहार्थं तथा दाहप्रपाकयोः ||२७|| शीतमालेपनं कार्यं परिषेकश्च शीतलः |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (28) · Śloka 29
ਸਟ੍ਸ੍ਵੇਤੇਸੁ ਯਥੋਕ੍ਤੇਸੁ ਛਿਨ੍ਨਾਦਿਸੁ ਸਮਾਸਤਃ ||੨੮|| ਜ੍ਞੇਯਂ ਸਮਰ੍ਪਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ |੨੯|
View original
षट्स्वेतेषु यथोक्तेषु छिन्नादिषु समासतः ||२८|| ज्ञेयं समर्पितं सर्वं सद्योव्रणचिकित्सितम् |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਛਿਨ੍ਨਾਨਾਂ ਤੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੨੯|| ਯੇ ਵ੍ਰਣਾ ਵਿਵਤਾਃ ਕੇਚਿਚ੍ਛਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਵਲਮ੍ਬਿਨਃ | ਤਾਨ੍ ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਵਿਧਿਨੋਕ੍ਤੇਨ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਗਾਢਮੇਵ ਚ ||੩੦||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि छिन्नानां तु चिकित्सितम् ||२९|| ये व्रणा विवृताः केचिच्छिरःपार्श्वावलम्बिनः | तान् सीव्येद्विधिनोक्तेन बध्नीयाद्गाढमेव च ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (31-33) · Śloka 33
ਕਰ੍ਣਂ ਸ੍ਥਾਨਾਦਪਹਤਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ | ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਤੈਲੇਨ ਸ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚਾਭਿਪ੍ਰਤਰ੍ਪਯੇਤ੍ ||੩੧|| ਕਕਾਟਿਕਾਨ੍ਤੇ ਛਿਨ੍ਨੇ ਤੁ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਪਿ ਸਮੀਰਣੇ | ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਸੀਵ੍ਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ||੩੨|| ਆਜੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚੈਵਂ ਪਰਿਸੇਕਂ ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍ | ਉਤ੍ਤਾਨੋਨ੍ਨਂ ਸਮਸ਼੍ਨੀਯਾਚ੍ਛਯੀਤ ਚ ਸੁਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ ||੩੩||
View original
कर्णं स्थानादपहृतं स्थापयित्वा यथास्थितम् | सीव्येद्यथोक्तं तैलेन स्रोतश्चाभिप्रतर्पयेत् ||३१|| कृकाटिकान्ते छिन्ने तु गच्छत्यपि समीरणे | सम्यङ्निवेश्य बध्नीयात् सीव्येच्चापि निरन्तरम् ||३२|| आजेन सर्पिषा चैवं परिषेकं तु कारयेत् | उत्तानोऽन्नं समश्नीयाच्छयीत च सुयन्त्रितः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (34-35) · Śloka 35
ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਪਤਿਤਾਂਸ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਹਾਰਾਨ੍ ਵਿਵਤਾਨ੍ ਭਸ਼ਮ੍ | ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯਾਸ਼ੁ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥੀਨ੍ਯਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ||੩੪|| ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵੇਲ੍ਲਿਤਕੇਨਾਸ਼ੁ ਤਤਸ੍ਤੈਲੇਨ ਸੇਚਯੇਤ੍ | ਚਰ੍ਮਣਾ ਗੋਫਣਾਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਯੋ ਵਾ ਹਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ ||੩੫||
View original
शाखासु पतितांस्तिर्यक् प्रहारान् विवृतान् भृशम् | सीव्येत् सम्यङ्निवेश्याशु सन्ध्यस्थीन्यनुपूर्वशः ||३४|| बद्ध्वा वेल्लितकेनाशु ततस्तैलेन सेचयेत् | चर्मणा गोफणाबन्धः कार्यो यो वा हितो भवेत् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (36) · Śloka 36
ਪਸ੍ਠੇ ਵ੍ਰਣੋ ਯਸ੍ਯ ਭਵੇਦੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸ਼ਾਯਯੇਤ੍ਤੁ ਤਮ੍ | ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਚੋਰਸਿਜੇ ਸ਼ਾਯਯੇਤ੍ ਪੁਰੁਸਂ ਵ੍ਰਣੇ ||੩੬||
View original
पृष्ठे व्रणो यस्य भवेदुत्तानं शाययेत्तु तम् | अतोऽन्यथा चोरसिजे शाययेत् पुरुषं व्रणे ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (37) · Śloka 37
ਛਿਨ੍ਨਾਂ ਨਿਃਸ਼ੇਸਤਃ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਤੈਲੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ | ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਕੋਸ਼ਬਨ੍ਧੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚ ਰੋਪਣਮ੍ ||੩੭||
View original
छिन्नां निःशेषतः शाखां दग्ध्वा तैलेन बुद्धिमान् | बध्नीयात् कोशबन्धेन प्राप्तं कार्यं च रोपणम् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (38) · Śloka 39
ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਰੋਧ੍ਰਮੁਤ੍ਪਲਾਨਿ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਃ | ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਮਧੁਕਂ ਚੈਵ ਪਯਃ ਸ੍ਯਾਦਤ੍ਰ ਚਾਸ੍ਟਮਮ੍ ||੩੮|| ਤੈਲਮੇਭਿਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੁ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍ |੩੯|
View original
चन्दनं पद्मकं रोध्रमुत्पलानि प्रियङ्गवः | हरिद्रा मधुकं चैव पयः स्यादत्र चाष्टमम् ||३८|| तैलमेभिर्विपक्वं तु प्रधानं व्रणरोपणम् |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (39-40) · Śloka 41
ਚਨ੍ਦਨਂ ਕਰ੍ਕਟਾਖ੍ਯਾ ਚ ਸਹੇ ਮਾਂਸ੍ਯਾਹ੍ਵਯਾਮਤਾ ||੩੯|| ਹਰੇਣਵੋ ਮਣਾਲਂ ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਪਦ੍ਮਕੋਤ੍ਪਲੇ | ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਙ੍ਗਂ ਤ੍ਰਿਵਤਮੇਤਦ੍ਵਾ ਪਯਸਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੪੦|| ਤੈਲਂ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸੇਕਾਰ੍ਥੇ ਹਿਤਂ ਤੁ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣੇ |੪੧|
View original
चन्दनं कर्कटाख्या च सहे मांस्याह्वयाऽमृता ||३९|| हरेणवो मृणालं च त्रिफला पद्मकोत्पले | त्रयोदशाङ्गं त्रिवृतमेतद्वा पयसाऽन्वितम् ||४०|| तैलं विपक्वं सेकार्थे हितं तु व्रणरोपणे |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (41-43) · Śloka 43
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਭਿਨ੍ਨਾਨਾਂ ਤੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੪੧|| ਭਿਨ੍ਨਂ ਨੇਤ੍ਰਮਕਰ੍ਮਣ੍ਯਮਭਿਨ੍ਨਂ ਲਮ੍ਬਤੇ ਤੁ ਯਤ੍ | ਤਨ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਮਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਸਿਰਂ ਸ਼ਨੈਃ ||੪੨|| ਪੀਡਯੇਤ੍ ਪਾਣਿਨਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਣ ਤੁ | ਤਤੋਸ੍ਯ ਤਰ੍ਪਣਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨਸ੍ਯਂ ਚਾਨੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ||੪੩||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि भिन्नानां तु चिकित्सितम् ||४१|| भिन्नं नेत्रमकर्मण्यमभिन्नं लम्बते तु यत् | तन्निवेश्य यथास्थानमव्याविद्धसिरं शनैः ||४२|| पीडयेत् पाणिना सम्यक् पद्मपत्त्रान्तरेण तु | ततोऽस्य तर्पणं कार्यं नस्यं चानेन सर्पिषा ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (44) · Śloka 45
ਆਜਂ ਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਪਾਤ੍ਰਂ ਮਧੁਕਂ ਚੋਤ੍ਪਲਾਨਿ ਚ | ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੌ ਚੈਵ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ ||੪੪|| ਸਰ੍ਵਨੇਤ੍ਰਾਭਿਘਾਤੇ ਤੁ ਸਰ੍ਪਿਰੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ |੪੫|
View original
आजं घृतं क्षीरपात्रं मधुकं चोत्पलानि च | जीवकर्षभकौ चैव पिष्ट्वा सर्पिर्विपाचयेत् ||४४|| सर्वनेत्राभिघाते तु सर्पिरेतत् प्रशस्यते |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (45-49) · Śloka 49
ਉਦਰਾਨ੍ਮੇਦਸੋ ਵਰ੍ਤਿਰ੍ਨਿਰ੍ਗਤਾ ਯਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ ||੪੫|| ਕਸਾਯਭਸ੍ਮਮਤ੍ਕੀਰ੍ਣਾਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਸੂਤ੍ਰਵਿਤ੍ | ਅਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਸਮਾਯੁਤਮ੍ ||੪੬|| ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਂ ਸੁਜੀਰ੍ਣੇਨ੍ਨੇ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਾਨਮਿਸ੍ਯਤੇ | ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਦਤੇ ਚਾਪਿ ਪਯਃਪਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ ||੪੭|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਯਸ੍ਟਿਭ੍ਯਾਂ ਲਾਕ੍ਸਯਾ ਵਾ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਯਾ | ਚਿਤ੍ਰਾਸਮਨ੍ਵਿਤਂ ਚੈਵ ਰੁਜਾਦਾਹਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੪੮|| ਆਟੋਪੋ ਮਰਣਂ ਵਾ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੂਲੋ ਵਾਚ੍ਛਿਦ੍ਯਮਾਨਯਾ | ਮੇਦੋਗ੍ਰਨ੍ਥੌ ਤੁ ਯਤ੍ਤੈਲਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤਚ੍ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍ ||੪੯||
View original
उदरान्मेदसो वर्तिर्निर्गता यस्य देहिनः ||४५|| कषायभस्ममृत्कीर्णां बद्ध्वा सूत्रेण सूत्रवित् | अग्नितप्तेन शस्त्रेण छिन्द्यान्मधुसमायुतम् ||४६|| बद्ध्वा व्रणं सुजीर्णेऽन्ने सर्पिषः पानमिष्यते | स्नेहपानादृते चापि पयःपानं विधीयते ||४७|| शर्करामधुयष्टिभ्यां लाक्षया वा श्वदंष्ट्रया | चित्रासमन्वितं चैव रुजादाहविनाशनम् ||४८|| आटोपो मरणं वा स्याच्छूलो वाऽच्छिद्यमानया | मेदोग्रन्थौ तु यत्तैलं वक्ष्यते तच्च योजयेत् ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (50) · Śloka 50
ਤ੍ਵਚੋਤੀਤ੍ਯ ਸਿਰਾਦੀਨਿ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾ ਪਰਿਹਤ੍ਯ ਵਾ | ਕੋਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਕ੍ਤਾਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ||੫੦||
View original
त्वचोऽतीत्य सिरादीनि भित्त्वा वा परिहृत्य वा | कोष्ठे प्रतिष्ठितं शल्यं कुर्यादुक्तानुपद्रवान् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (51) · Śloka 51
ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਲੋਹਿਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁਂ ਸ਼ੀਤਪਾਦਕਰਾਨਨਮ੍ | ਸ਼ੀਤੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਂ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਮਾਨਦ੍ਧਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੫੧||
View original
तत्रान्तर्लोहितं पाण्डुं शीतपादकराननम् | शीतोच्छ्वासं रक्तनेत्रमानद्धं च विवर्जयेत् ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (52-54) · Śloka 54
ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਰੁਧਿਰੇ ਵਮਨਂ ਪਥ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਦੇਯਂ ਚ ਵਿਰੇਚਨਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ ||੫੨|| ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਚ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਂ ਕਾਰ੍ਯਮੁਸ੍ਣੈਰ੍ਵਿਸ਼ੋਧਨੈਃ | ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹੇਨ ਰਸੇਨ ਚ ||੫੩|| ਭੁਞ੍ਜੀਤਾਨ੍ਨਂ ਯਵਾਗੂਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤਾਮ੍ | ਅਤਿਨਿਃਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤੋ ਵਾ ਭਿਨ੍ਨਕੋਸ੍ਠਃ ਪਿਬੇਦਸਕ੍ ||੫੪||
View original
आमाशयस्थे रुधिरे वमनं पथ्यमुच्यते | पक्वाशयस्थे देयं च विरेचनमसंशयम् ||५२|| आस्थापनं च निःस्नेहं कार्यमुष्णैर्विशोधनैः | यवकोलकुलत्थानां निःस्नेहेन रसेन च ||५३|| भुञ्जीतान्नं यवागूं वा पिबेत् सैन्धवसंयुताम् | अतिनिःस्रुतरक्तो वा भिन्नकोष्ठः पिबेदसृक् ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (55) · Śloka 55
ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੁ ਯਸ੍ਯ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਾਃ | ਵ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਃ ਸ ਭਿਨ੍ਨੇਪਿ ਕੋਸ੍ਠੇ ਜੀਵਤਿ ਮਾਨਵਃ ||੫੫||
View original
स्वमार्गप्रतिपन्नास्तु यस्य विण्मूत्रमारुताः | व्युपद्रवः स भिन्नेऽपि कोष्ठे जीवति मानवः ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (56-65) · Śloka 66
ਅਭਿਨ੍ਨਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ | ਪਿਪੀਲਿਕਾਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਤਦਪ੍ਯੇਕੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤੁ ||੫੬|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਪਯਸਾ ਦਿਗ੍ਧਂ ਤਣਸ਼ੋਣਿਤਪਾਂਸ਼ੁਭਿਃ | ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ਕਤ੍ਤਨਖੋ ਘਤੇਨਾਕ੍ਤਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ||੫੭|| ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਸਿਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤਮ੍ | ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਭਿਮਸ਼ੇਤ੍ ਕਣ੍ਠਂ ਜਲੇਨੋਦ੍ਵੇਜਯੇਦਪਿ ||੫੮|| ਹਸ੍ਤਪਾਦੇਸੁ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਮਹਾਬਲਾਃ | ਭਵਤ੍ਯਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਨਿਰ੍ਧੁਨੁਯੁਸ੍ਤਥਾ ||੫੯|| ਤਥਾਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਾਂ ਕਲਾਂ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ ਚ | ਵ੍ਰਣਾਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦ੍ਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਦੁਸ੍ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਯਤ੍ ||੬੦|| ਤਦਾਪਾਟ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਭਿਸਗਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ | ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਵਿਸ੍ਟੇ ਚ ਵ੍ਰਣਂ ਸੀਵ੍ਯੇਦਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ ||੬੧|| ਸ੍ਥਾਨਾਦਪੇਤਮਾਦਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਗੁਪਿਤਮੇਵ ਵਾ | ਵੇਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਟ੍ਟੇਨ ਘਤਸੇਕਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੬੨|| ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਚ ਚਿਤ੍ਰਾਤੈਲਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਮਦੁਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਕਤੋ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚਾਧਃਪ੍ਰਵਤ੍ਤਯੇ ||੬੩|| ਤਤਸ੍ਤੈਲਮਿਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰੋਪਣਾਰ੍ਥਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ | ਤ੍ਵਚੋਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਧਵਯੋਰ੍ਮੋਚਕੀਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਯੋਃ ||੬੪|| ਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਯਰ੍ਜੁਨਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰਿਣਾਂ ਤਥਾ | ਬਲਾਮੂਲਾਨਿ ਚਾਹਤ੍ਯ ਤੈਲਮੇਤੈਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ ||੬੫|| ਵ੍ਰਣਂ ਸਂਰੋਪਯੇਤ੍ਤੇਨ ਵਰ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਯਤੇਤ ਚ |੬੬|
View original
अभिन्नमन्त्रं निष्क्रान्तं प्रवेश्यं नान्यथा भवेत् | पिपीलिकाशिरोग्रस्तं तदप्येके वदन्ति तु ||५६|| प्रक्षाल्य पयसा दिग्धं तृणशोणितपांशुभिः | प्रवेशयेत् कृत्तनखो घृतेनाक्तं शनैः शनैः ||५७|| प्रवेशयेत् क्षीरसिक्तं शुष्कमन्त्रं घृताप्लुतम् | अङ्गुल्याऽभिमृशेत् कण्ठं जलेनोद्वेजयेदपि ||५८|| हस्तपादेषु सङ्गृह्य समुत्थाप्य महाबलाः | भवत्यन्तःप्रवेशस्तु यथा निर्धुनुयुस्तथा ||५९|| तथाऽन्त्राणि विशन्त्यन्तः स्वां कलां पीडयन्ति च | व्रणाल्पत्वाद्बहुत्वाद्वा दुष्प्रवेशं भवेत्तु यत् ||६०|| तदापाट्य प्रमाणेन भिषगन्त्रं प्रवेशयेत् | यथास्थानं निविष्टे च व्रणं सीव्येदतन्द्रितः ||६१|| स्थानादपेतमादत्ते प्राणान् गुपितमेव वा | वेष्टयित्वा तु पट्टेन घृतसेकं प्रदापयेत् ||६२|| घृतं पिबेत् सुखोष्णं च चित्रातैलसमन्वितम् | मृदुक्रियार्थं शकृतो वायोश्चाधःप्रवृत्तये ||६३|| ततस्तैलमिदं कुर्याद्रोपणार्थं चिकित्सकः | त्वचोऽश्वकर्णधवयोर्मोचकीमेषशृङ्गयोः ||६४|| शल्लक्यर्जुनयोश्चापि विदार्याः क्षीरिणां तथा | बलामूलानि चाहृत्य तैलमेतैर्विपाचयेत् ||६५|| व्रणं संरोपयेत्तेन वर्षमात्रं यतेत च |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (66-68) · Śloka 69
ਪਾਦੌ ਨਿਰਸ੍ਤਮੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਜਲੇਨ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ੍ਯ ਚਾਕ੍ਸਿਣੀ ||੬੬|| ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯ ਤੁਨ੍ਨਸੇਵਨ੍ਯਾ ਮੁਸ੍ਕੌ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍ | ਕਾਰ੍ਯੋ ਗੋਫਣਿਕਾਬਨ੍ਧਃ ਕਟ੍ਯਾਮਾਵੇਸ਼੍ਯ ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਮ੍ ||੬੭|| ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸੇਕਂ ਚ ਤੇਨ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤਿ ਹਿ ਵ੍ਰਣਃ | ਕਾਲਾਨੁਸਾਰ੍ਯਾਗੁਰ੍ਵੇਲਾਜਾਤੀਚਨ੍ਦਨਪਦ੍ਮਕੈਃ ||੬੮|| ਸ਼ਿਲਾਦਾਰ੍ਵ੍ਯਮਤਾਤੁਤ੍ਥੈਸ੍ਤੈਲਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਰੋਪਣਮ੍ |੬੯|
View original
पादौ निरस्तमुष्कस्य जलेन प्रोक्ष्य चाक्षिणी ||६६|| प्रवेश्य तुन्नसेवन्या मुष्कौ सीव्येत्ततः परम् | कार्यो गोफणिकाबन्धः कट्यामावेश्य यन्त्रकम् ||६७|| न कुर्यात् स्नेहसेकं च तेन क्लिद्यति हि व्रणः | कालानुसार्यागुर्वेलाजातीचन्दनपद्मकैः ||६८|| शिलादार्व्यमृतातुत्थैस्तैलं कुर्वीत रोपणम् |६९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (69-70) · Śloka 71
ਸ਼ਿਰਸੋਪਹਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਬਾਲਵਰ੍ਤਿਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ||੬੯|| ਬਾਲਵਰ੍ਤ੍ਯਾਮਦਤ੍ਤਾਯਾਂ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਂ ਵ੍ਰਣਾਤ੍ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ | ਹਨ੍ਯਾਦੇਨਂ ਤਤੋ ਵਾਯੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੭੦|| ਵ੍ਰਣੇ ਰੋਹਤਿ ਚੈਕੈਕਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ਬਾਲਮਪਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ |੭੧|
View original
शिरसोऽपहृते शल्ये बालवर्तिं निवेशयेत् ||६९|| बालवर्त्यामदत्तायां मस्तुलुङ्गं व्रणात् स्रवेत् | हन्यादेनं ततो वायुस्तस्मादेवमुपाचरेत् ||७०|| व्रणे रोहति चैकैकं शनैर्बालमपक्षिपेत् |७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (71) · Śloka 72
ਗਾਤ੍ਰਾਦਪਹਤੇਨ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ||੭੧|| ਕਤੇ ਨਿਃਸ਼ੋਣਿਤੇ ਚਾਪਿ ਵਿਧਿਃ ਸਦ੍ਯਃਕ੍ਸਤੇ ਹਿਤਃ |੭੨|
View original
गात्रादपहृतेऽन्यस्मात् स्नेहवर्तिं प्रवेशयेत् ||७१|| कृते निःशोणिते चापि विधिः सद्यःक्षते हितः |७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (72) · Śloka 73
ਦੂਰਾਵਗਾਢਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੋਣਿਤਾਨ੍ ||੭੨|| ਕਤ੍ਵਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੇਣ ਨੇਤ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਰਤੈਲੇਨ ਤਰ੍ਪਯੇਤ੍ |੭੩|
View original
दूरावगाढाः सूक्ष्माः स्युर्ये व्रणास्तान् विशोणितान् ||७२|| कृत्वा सूक्ष्मेण नेत्रेण चक्रतैलेन तर्पयेत् |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (73-74) · Śloka 74
ਸਮਙ੍ਗਾਂ ਰਜਨੀਂ ਪਦ੍ਮਾਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਂ ਤੁਤ੍ਥਮੇਵ ਚ ||੭੩|| ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਕਟੁਕਾਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਗੁਡੂਚੀਂ ਸਕਰਞ੍ਜਿਕਾਮ੍ | ਸਂਹਤ੍ਯ ਵਿਪਚੇਤ੍ ਕਾਲੇ ਤੈਲਂ ਰੋਪਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ||੭੪||
View original
समङ्गां रजनीं पद्मां त्रिवर्गं तुत्थमेव च ||७३|| विडङ्गं कटुकां पथ्यां गुडूचीं सकरञ्जिकाम् | संहृत्य विपचेत् काले तैलं रोपणमुत्तमम् ||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (75) · Śloka 76
ਤਾਲੀਸ਼ਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਮਾਂਸੀ ਹਰੇਣ੍ਵਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨਮ੍ | ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਪਦ੍ਮਬੀਜਾਨਿ ਸੋਸ਼ੀਰਂ ਮਧੁਕਂ ਚ ਤੈਃ ||੭੫|| ਪਕ੍ਵਂ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸੂਕ੍ਤਂ ਤੈਲਂ ਰੋਪਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ |੭੬|
View original
तालीशं पद्मकं मांसी हरेण्वगुरुचन्दनम् | हरिद्रे पद्मबीजानि सोशीरं मधुकं च तैः ||७५|| पक्वं सद्योव्रणेषूक्तं तैलं रोपणमुत्तमम् |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (76) · Śloka 76
ਕ੍ਸਤੇ ਕ੍ਸਤਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪਿਚ੍ਚਿਤੇ ਭਗ੍ਨਵਦ੍ਵਿਧਿਃ ||੭੬||
View original
क्षते क्षतविधिः कार्यः पिच्चिते भग्नवद्विधिः ||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (77) · Śloka 77
ਘਸ੍ਟੇ ਰੁਜੋ ਨਿਗਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਚੂਰ੍ਣੈਰੁਪਚਰੇਦ੍ਵ੍ਰਣਮ੍ |੭੭|
View original
घृष्टे रुजो निगृह्याशु चूर्णैरुपचरेद्व्रणम् |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (77-78) · Śloka 78
ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਦੇਹਂ ਪਤਿਤਂ ਮਥਿਤਂ ਹਤਮੇਵ ਚ ||੭੭|| ਵਾਸਯੇਤ੍ਤੈਲਪੂਰ੍ਣਾਯਾਂ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਮਾਂਸਰਸਾਸ਼ਨਮ੍ | ਅਯਮੇਵ ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਕ੍ਸੀਣੇ ਮਰ੍ਮਹਤੇ ਤਥਾ ||੭੮||
View original
विश्लिष्टदेहं पतितं मथितं हतमेव च ||७७|| वासयेत्तैलपूर्णायां द्रोण्यां मांसरसाशनम् | अयमेव विधिः कार्यः क्षीणे मर्महते तथा ||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (79) · Śloka 79
ਰੋਪਣੇ ਸਪਰੀਸੇਕੇ ਪਾਨੇ ਚ ਵ੍ਰਣਿਨਾਂ ਸਦਾ | ਤੈਲਂ ਘਤਂ ਵਾ ਸਂਯੋਜ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਰ੍ਤੂਨਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਹਿ ||੭੯||
View original
रोपणे सपरीषेके पाने च व्रणिनां सदा | तैलं घृतं वा संयोज्यं शरीरर्तूनवेक्ष्य हि ||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (80) · Śloka 80
ਘਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਤ੍ਨਤਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧੌ | ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸੁ ਦੇਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਜਾਨਤਾ ||੮੦||
View original
घृतानि यानि वक्ष्यामि यत्नतः पित्तविद्रधौ | सद्योव्रणेषु देयानि तानि वैद्येन जानता ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (81) · Śloka 81
ਸਦ੍ਯਃਕ੍ਸਤਵ੍ਰਣਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਸ਼ੂਲਂ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍ | ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੇਨ ਬਲਾਤੈਲੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ ||੮੧||
View original
सद्यःक्षतव्रणं वैद्यः सशूलं परिषेचयेत् | सर्पिषा नातिशीतेन बलातैलेन वा पुनः ||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (82-84) · Śloka 85
ਸਮਙ੍ਗਾਂ ਰਜਨੀਂ ਪਦ੍ਮਾਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਤੁਤ੍ਥਂ ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਮ੍ | ਪਦ੍ਮਕਂ ਰੋਧ੍ਰਮਧੁਕਂ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਹਰੇਣੁਕਾਮ੍ ||੮੨|| ਤਾਲੀਸ਼ਪਤ੍ਰਂ ਨਲਦਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਦ੍ਮਕੇਸ਼ਰਮ੍ | ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠੋਸ਼ੀਰਲਾਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਰਿਣਾਂ ਚਾਪਿ ਪਲ੍ਲਵਾਨ੍ ||੮੩|| ਪ੍ਰਿਯਾਲਬੀਜਂ ਤਿਨ੍ਦੁਕ੍ਯਾਸ੍ਤਰੁਣਾਨਿ ਫਲਾਨਿ ਚ | ਯਥਾਲਾਭਂ ਸਮਾਹਤ੍ਯ ਤੈਲਮੇਭਿਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ ||੮੪|| ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਦੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਤੁ ਰੋਪਣਮ੍ |੮੫|
View original
समङ्गां रजनीं पद्मां पथ्यां तुत्थं सुवर्चलाम् | पद्मकं रोध्रमधुकं विडङ्गानि हरेणुकाम् ||८२|| तालीशपत्रं नलदं चन्दनं पद्मकेशरम् | मञ्जिष्ठोशीरलाक्षाश्च क्षीरिणां चापि पल्लवान् ||८३|| प्रियालबीजं तिन्दुक्यास्तरुणानि फलानि च | यथालाभं समाहृत्य तैलमेभिर्विपाचयेत् ||८४|| सद्योव्रणानां सर्वेषामदुष्टानां तु रोपणम् |८५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (85) · Śloka 86
ਕਸਾਯਮਧੁਰਾਃਸ਼ੀਤਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍ ||੮੫|| ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਾਚਰੇਤ੍ |੮੬|
View original
कषायमधुराःशीताः क्रियाः स्निग्धाश्च योजयेत् ||८५|| सद्योव्रणानां सप्ताहं पश्चात् पूर्वोक्तमाचरेत् |८६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (86-88) · Śloka 88
ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣੇਸੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੮੬|| ਵਿਸ਼ੋਸਣਂ ਤਥਾਹਾਰਃ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯ ਚ ਮੋਕ੍ਸਣਮ੍ | ਕਸਾਯਂ ਰਾਜਵਕ੍ਸਾਦੌ ਸੁਰਸਾਦੌ ਚ ਧਾਵਨਮ੍ ||੮੭|| ਤਯੋਰੇਵ ਕਸਾਯੇਣ ਤੈਲਂ ਸ਼ੋਧਨਮਿਸ੍ਯਤੇ | ਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਪੇਨ ਵਾ ਤੈਲਂ ਕ੍ਸਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਸਾਧਿਤਮ੍ ||੮੮||
View original
दुष्टव्रणेषु कर्तव्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम् ||८६|| विशोषणं तथाऽऽहारः शोणितस्य च मोक्षणम् | कषायं राजवृक्षादौ सुरसादौ च धावनम् ||८७|| तयोरेव कषायेण तैलं शोधनमिष्यते | क्षारकल्पेन वा तैलं क्षारद्रव्येषु साधितम् ||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (89-92) · Śloka 92
ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ ਚਿਰਬਿਲ੍ਵਸ਼੍ਚ ਦਨ੍ਤੀ ਚਿਤ੍ਰਕਮੇਵ ਚ | ਪਥ੍ਵੀਕਾ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਣਿ ਕਾਸੀਸਂ ਤੁਤ੍ਥਮੇਵ ਚ ||੮੯|| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤੇਜੋਵਤੀ ਨੀਲੀ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤਿਲਾਃ | ਭੂਮਿਕਦਮ੍ਬਃ ਸੁਵਹਾ ਸ਼ੁਕਾਖ੍ਯਾ ਲਾਙ੍ਗਲਾਹ੍ਵਯਾ ||੯੦|| ਨੈਪਾਲੀ ਜਾਲਿਨੀ ਚੈਵ ਮਦਯਨ੍ਤੀ ਮਗਾਦਨੀ | ਸੁਧਾਮੂਰ੍ਵਾਰ੍ਕਕੀਟਾਰਿਹਰਿਤਾਲਕਰਞ੍ਜਿਕਾਃ ||੯੧|| ਯਥੋਪਪਤ੍ਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤੈਲਮੇਤੈਸ੍ਤੁ ਸ਼ੋਧਨਮ੍ | ਘਤਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਲ੍ਕਾਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਸ੍ਤਥਾ ||੯੨||
View original
द्रवन्ती चिरबिल्वश्च दन्ती चित्रकमेव च | पृथ्वीका निम्बपत्राणि कासीसं तुत्थमेव च ||८९|| त्रिवृत्तेजोवती नीली हरिद्रे सैन्धवं तिलाः | भूमिकदम्बः सुवहा शुकाख्या लाङ्गलाह्वया ||९०|| नैपाली जालिनी चैव मदयन्ती मृगादनी | सुधामूर्वार्ककीटारिहरितालकरञ्जिकाः ||९१|| यथोपपत्ति कर्तव्यं तैलमेतैस्तु शोधनम् | घृतं वा यदि वा प्राप्तं कल्काः संशोधनास्तथा ||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (93-94) · Śloka 94
ਸੈਨ੍ਧਵਤ੍ਰਿਵਦੇਰਣ੍ਡਪਤ੍ਰਕਲ੍ਕਸ੍ਤੁ ਵਾਤਿਕੇ | ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਧਰਿਦ੍ਰਾਮਧੁਕਕਲ੍ਕਃ ਪੈਤ੍ਤੇ ਤਿਲੈਰ੍ਯੁਤਃ ||੯੩|| ਕਫਜੇ ਤਿਲਤੇਜੋਹ੍ਵਾਦਨ੍ਤੀਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਚਿਤ੍ਰਕਾਃ | ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਮੇਹਕੁਸ੍ਠਵ੍ਰਣੇਸ੍ਵਪਿ ||੯੪||
View original
सैन्धवत्रिवृदेरण्डपत्रकल्कस्तु वातिके | त्रिवृद्धरिद्रामधुककल्कः पैत्ते तिलैर्युतः ||९३|| कफजे तिलतेजोह्वादन्तीस्वर्जिकचित्रकाः | दुष्टव्रणविधिः कार्यो मेहकुष्ठव्रणेष्वपि ||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (95) · Śloka 95
ਸਡ੍ਵਿਧਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟੋ ਯਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ | ਨਾਤਃ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਪਰਂ ਵਕ੍ਤੁਮਪਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਵਾਦਿਭਿਃ ||੯੫||
View original
षड्विधः प्राक् प्रदिष्टो यः सद्योव्रणविनिश्चयः | नातः शक्यं परं वक्तुमपि निश्चितवादिभिः ||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (96-97) · Śloka 97
ਉਪਸਰ੍ਗੈਰ੍ਨਿਪਾਤੈਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਤੁ ਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨਿਨਃ | ਕੇਚਿਤ੍ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਭਾਸਨ੍ਤੇ ਬਹੁਧਾ ਮਾਨਗਰ੍ਵਿਤਾਃ ||੯੬|| ਬਹੁ ਤਦ੍ਭਾਸਿਤਂ ਤੇਸਾਂ ਸਟ੍ਸ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ | ਵਿਸ਼ੇਸਾ ਇਵ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਸਟ੍ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਪਰਮਂ ਮਤਮ੍ ||੯੭||
View original
उपसर्गैर्निपातैश्च तत्तु पण्डितमानिनः | केचित् संयोज्य भाषन्ते बहुधा मानगर्विताः ||९६|| बहु तद्भाषितं तेषां षट्स्वेष्वेवावतिष्ठते | विशेषा इव सामान्ये षट्त्वं तु परमं मतम् ||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤਿਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने सद्योव्रणचिकित्सितं नाम द्वितियोऽध्यायः ||२||
🔊 Audio coming soon