Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో ద్వివ్రణీయం చికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो द्विव्रणीयं चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
1. dvivraṇīyacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ద్వౌ వ్రణౌ భవతః- శారీర, ఆగంతుశ్చ | తయోః శారీరః పవనపిత్తకఫశోణితసన్నిపాతనిమిత్తః; ఆగంతురపి పురుషపశుపక్షివ్యాలసరీసృపప్రపతనపీడనప్రహారాగ్నిక్షారవిషతీక్ష్ణౌషధశకలకపాలశృంగ- చక్రేషుపరశుశక్తికుంతాద్యాయుధాభిఘాతనిమిత్తః | తత్ర తుల్యే వ్రణసామాన్యే ద్వికారణోత్థానప్రయోజనసామర్థ్యాద్ ‘ద్వివ్రణీయ’ ఇత్యుచ్యతే ||3||
View original
द्वौ व्रणौ भवतः- शारीर, आगन्तुश्च | तयोः शारीरः पवनपित्तकफशोणितसन्निपातनिमित्तः; आगन्तुरपि पुरुषपशुपक्षिव्यालसरीसृपप्रपतनपीडनप्रहाराग्निक्षारविषतीक्ष्णौषधशकलकपालशृङ्ग- चक्रेषुपरशुशक्तिकुन्ताद्यायुधाभिघातनिमित्तः | तत्र तुल्ये व्रणसामान्ये द्विकारणोत्थानप्रयोजनसामर्थ्याद् ‘द्विव्रणीय’ इत्युच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
సర్వస్మిన్నేవాగంతువ్రణే తత్కాలమేవ క్షతోష్మణః ప్రసృతస్యోపశమార్థం పిత్తవచ్ఛీతక్రియావచారణవిధివిశేషః సంధానార్థం చ మధుఘృతప్రయోగ ఇత్యేతద్ద్వికారణోత్థానప్రయోజనం, ఉత్తరకాలం తు దోషోపప్లవవిశేషాచ్ఛారీరవత్ ప్రతీకారః ||4||
View original
सर्वस्मिन्नेवागन्तुव्रणे तत्कालमेव क्षतोष्मणः प्रसृतस्योपशमार्थं पित्तवच्छीतक्रियावचारणविधिविशेषः सन्धानार्थं च मधुघृतप्रयोग इत्येतद्द्विकारणोत्थानप्रयोजनम्, उत्तरकालं तु दोषोपप्लवविशेषाच्छारीरवत् प्रतीकारः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
దోషోపప్లవవిశేషః పునః సమాసతః పంచదశప్రకారః, ప్రసరణసామర్థ్యాత్, యథోక్తో వ్రణప్రశ్నాధికారే; శుద్ధత్వాత్ షోడశప్రకార ఇత్యేకే ||5||
View original
दोषोपप्लवविशेषः पुनः समासतः पञ्चदशप्रकारः, प्रसरणसामर्थ्यात्, यथोक्तो व्रणप्रश्नाधिकारे; शुद्धत्वात् षोडशप्रकार इत्येके ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
తస్య లక్షణం ద్వివిధం- సామాన్యం, వైశేషికం చ | తత్ర సామాన్యం రుక్ | ‘వ్రణ’ గాత్రవిచూర్ణనే, వ్రణయతీతి వ్రణః | విశేషలక్షణం పునర్వాతాదిలింగవిశేషః ||6||
View original
तस्य लक्षणं द्विविधं- सामान्यं, वैशेषिकं च | तत्र सामान्यं रुक् | ‘व्रण’ गात्रविचूर्णने, व्रणयतीति व्रणः | विशेषलक्षणं पुनर्वातादिलिङ्गविशेषः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
తత్ర శ్యావారుణాభస్తనుః శీతః పిచ్ఛిలోఽల్పస్రావీ రూక్షశ్చటచటాయనశీలః స్ఫురణాయామతోదభేదవేదనాబహులో నిర్మాంసశ్చేతి వాతాత్, క్షిప్రజః పీతనీలాభః కింశుకోదకాభోష్ణస్రావీ దాహపాకరాగవికారకారీ పీతపిడకాజుష్టశ్చేతి పిత్తాత్, ప్రతతచండకండూబహులః స్థూలౌష్ఠః స్తబ్ధసిరాస్నాయుజాలావతతః కఠినః పాండ్వవభాసో మందవేదనః శుక్లశీతసాంద్రపిచ్ఛిలాస్రావీ గురుశ్చేతి కఫాత్, ప్రవాలదలనిచయప్రకాశః కృష్ణస్ఫోటపిడకాజాలోపచితస్తురంగస్థానగంధిః సవేదనో ధూమాయనశీలో రక్తస్రావీ పిత్తలింగశ్చేతి రక్తాత్, తోదదాహధూమాయనప్రాయః పీతారుణాభస్తద్వర్ణస్రావీ చేతి వాతపిత్తాభ్యాం, కండూయనశీలః సనిస్తోదో రూక్షో గురుర్దారుణో ముహుర్ముహుః శీతపిచ్ఛిలాల్పస్రావీ చేతి వాతశ్లేష్మభ్యాం, గురుః సదాహ ఉష్ణః పీతపాండుస్రావీ చేతి పిత్తశ్లేష్మభ్యాం, రూక్షస్తనుస్తోదబహులః సుప్త ఇవ చ రక్తారుణాభస్తద్వర్ణాస్రావీ చేతి వాతశోణితాభ్యాం, ఘృతమండాభో మీనధావనతోయగంధిర్మృదుర్విసర్ప్యుష్ణకృష్ణస్రావీ చేతి పిత్తశోణితాభ్యాం, రక్తో గురుః స్నిగ్ధః పిచ్ఛిలః కండూప్రాయః స్థిరో సరక్తపాండుస్రావీ చేతి శ్లేష్మశోణితాభ్యాం, స్ఫురణతోదదాహధూమాయనప్రాయః పీతతనురక్తస్రావీ చేతి వాతపిత్తశోణితేభ్యః, కండూస్ఫురణచుమచుమాయమానప్రాయః పాండుఘనరక్తాస్రావీ చేతి వాతశ్లేష్మశోణితేభ్యః, దాహపాకరాగకండూప్రాయః పాండుఘనరక్తాస్రావీ చేతి పిత్తశ్లేష్మశోణితేభ్యః, త్రివిధవర్ణవేదనాస్రావవిశేషోపేతః పవనపిత్తకఫేభ్యః, నిర్దహననిర్మథనస్ఫురణతోదదాహపాకరాగకండూస్వాపబహులో నానావర్ణవేదనాస్రావవిశేషోపేతః పవనపిత్తకఫశోణితేభ్యః, జిహ్వాతలాభో మృదుః స్నిగ్ధః శ్లక్ష్ణో విగతవేదనః సువ్యవస్థితో నిరాస్రావశ్చేతి శుద్ధో వ్రణ ఇతి ||7||
View original
तत्र श्यावारुणाभस्तनुः शीतः पिच्छिलोऽल्पस्रावी रूक्षश्चटचटायनशीलः स्फुरणायामतोदभेदवेदनाबहुलो निर्मांसश्चेति वातात्, क्षिप्रजः पीतनीलाभः किंशुकोदकाभोष्णस्रावी दाहपाकरागविकारकारी पीतपिडकाजुष्टश्चेति पित्तात्, प्रततचण्डकण्डूबहुलः स्थूलौष्ठः स्तब्धसिरास्नायुजालावततः कठिनः पाण्ड्ववभासो मन्दवेदनः शुक्लशीतसान्द्रपिच्छिलास्रावी गुरुश्चेति कफात्, प्रवालदलनिचयप्रकाशः कृष्णस्फोटपिडकाजालोपचितस्तुरङ्गस्थानगन्धिः सवेदनो धूमायनशीलो रक्तस्रावी पित्तलिङ्गश्चेति रक्तात्, तोददाहधूमायनप्रायः पीतारुणाभस्तद्वर्णस्रावी चेति वातपित्ताभ्यां, कण्डूयनशीलः सनिस्तोदो रूक्षो गुरुर्दारुणो मुहुर्मुहुः शीतपिच्छिलाल्पस्रावी चेति वातश्लेष्मभ्यां, गुरुः सदाह उष्णः पीतपाण्डुस्रावी चेति पित्तश्लेष्मभ्यां, रूक्षस्तनुस्तोदबहुलः सुप्त इव च रक्तारुणाभस्तद्वर्णास्रावी चेति वातशोणिताभ्यां, घृतमण्डाभो मीनधावनतोयगन्धिर्मृदुर्विसर्प्युष्णकृष्णस्रावी चेति पित्तशोणिताभ्यां, रक्तो गुरुः स्निग्धः पिच्छिलः कण्डूप्रायः स्थिरो सरक्तपाण्डुस्रावी चेति श्लेष्मशोणिताभ्यां, स्फुरणतोददाहधूमायनप्रायः पीततनुरक्तस्रावी चेति वातपित्तशोणितेभ्यः, कण्डूस्फुरणचुमचुमायमानप्रायः पाण्डुघनरक्तास्रावी चेति वातश्लेष्मशोणितेभ्यः, दाहपाकरागकण्डूप्रायः पाण्डुघनरक्तास्रावी चेति पित्तश्लेष्मशोणितेभ्यः, त्रिविधवर्णवेदनास्रावविशेषोपेतः पवनपित्तकफेभ्यः, निर्दहननिर्मथनस्फुरणतोददाहपाकरागकण्डूस्वापबहुलो नानावर्णवेदनास्रावविशेषोपेतः पवनपित्तकफशोणितेभ्यः, जिह्वातलाभो मृदुः स्निग्धः श्लक्ष्णो विगतवेदनः सुव्यवस्थितो निरास्रावश्चेति शुद्धो व्रण इति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
తస్య వ్రణస్య షష్టిరుపక్రమా భవంతి | తద్యథా- అపతర్పణమాలేపః పరిషేకోఽభ్యంగః స్వేదో విమ్లాపనముపనాహః పాచనం విస్రావణం స్నేహో వమనం విరేచనం ఛేదనం భేదనం దారణం లేఖనమేషణమాహరణం వ్యధనం విస్రావణం సీవనం సంధానం పీడనం శోణితాస్థాపనం నిర్వాపణముత్కారికా కషాయో వర్తిః కల్కః సర్పిస్తైలం రసక్రియాఽవచూర్ణనం వ్రణధూపనముత్సాదనమవసాదనం మృదుకర్మ దారుణకర్మ క్షారకర్మాగ్నికర్మ కృష్ణకర్మ పాండుకర్మ ప్రతిసారణం రోమసంజననం లోమాపహరణం బస్తికర్మోత్తరబస్తికర్మ బంధః పత్రదానం కృమిఘ్నం బృంహణం విషఘ్నం శిరోవిరేచనం నస్యం కవలధారణం ధూమో మధు సర్పిర్యంత్రమాహారో రక్షావిధానమితి ||8||
View original
तस्य व्रणस्य षष्टिरुपक्रमा भवन्ति | तद्यथा- अपतर्पणमालेपः परिषेकोऽभ्यङ्गः स्वेदो विम्लापनमुपनाहः पाचनं विस्रावणं स्नेहो वमनं विरेचनं छेदनं भेदनं दारणं लेखनमेषणमाहरणं व्यधनं विस्रावणं सीवनं सन्धानं पीडनं शोणितास्थापनं निर्वापणमुत्कारिका कषायो वर्तिः कल्कः सर्पिस्तैलं रसक्रियाऽवचूर्णनं व्रणधूपनमुत्सादनमवसादनं मृदुकर्म दारुणकर्म क्षारकर्माग्निकर्म कृष्णकर्म पाण्डुकर्म प्रतिसारणं रोमसञ्जननं लोमापहरणं बस्तिकर्मोत्तरबस्तिकर्म बन्धः पत्रदानं कृमिघ्नं बृंहणं विषघ्नं शिरोविरेचनं नस्यं कवलधारणं धूमो मधु सर्पिर्यन्त्रमाहारो रक्षाविधानमिति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
తేషు కషాయో వర్తిః కల్కః సర్పిస్తైలం రసక్రియాఽవచూర్ణనమితి శోధనరోపణాని, తేష్వష్టౌ శస్త్రకృత్యాః, శోణితాస్థాపనం క్షారోఽగ్నిర్యంత్రమాహారో రక్షావిధానం బంధవిధానం చోక్తాని, స్నేహస్వేదనవమనవిరేచనబస్త్యుత్తరబస్తిశిరోవిరేచననస్యధూమకవలధారణాన్యన్యత్ర వక్ష్యామః , యదన్యదవశిష్టముపక్రమజాతం తదిహ వక్ష్యతే ||9||
View original
तेषु कषायो वर्तिः कल्कः सर्पिस्तैलं रसक्रियाऽवचूर्णनमिति शोधनरोपणानि, तेष्वष्टौ शस्त्रकृत्याः, शोणितास्थापनं क्षारोऽग्निर्यन्त्रमाहारो रक्षाविधानं बन्धविधानं चोक्तानि, स्नेहस्वेदनवमनविरेचनबस्त्युत्तरबस्तिशिरोविरेचननस्यधूमकवलधारणान्यन्यत्र वक्ष्यामः , यदन्यदवशिष्टमुपक्रमजातं तदिह वक्ष्यते ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
షడ్విధః ప్రాగుపదిష్టః శోఫః, తస్యైకాదశోపక్రమా భవంత్యపతర్పణాదయో విరేచనాంతాః; తే చ విశేషేణ శోథప్రతీకారే వర్తంతే, వ్రణభావమాపన్నస్య చ న విరుధ్యంతే; శేషాస్తు ప్రాయేణ వ్రణప్రతీకారహేతవ ఏవ ||10||
View original
षड्विधः प्रागुपदिष्टः शोफः, तस्यैकादशोपक्रमा भवन्त्यपतर्पणादयो विरेचनान्ताः; ते च विशेषेण शोथप्रतीकारे वर्तन्ते, व्रणभावमापन्नस्य च न विरुध्यन्ते; शेषास्तु प्रायेण व्रणप्रतीकारहेतव एव ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
అపతర్పణమాద్య ఉపక్రమః; ఏష సర్వశోఫానాం సామాన్యః ప్రధానతమశ్చ ||11||
View original
अपतर्पणमाद्य उपक्रमः; एष सर्वशोफानां सामान्यः प्रधानतमश्च ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
భవంతి చాత్ర - దోషోచ్ఛ్రాయోపశాంత్యర్థం దోషానద్ధస్య దేహినః | అవేక్ష్య దోషం ప్రాణం చ కార్యం స్యాదపతర్పణం ||12||
View original
भवन्ति चात्र - दोषोच्छ्रायोपशान्त्यर्थं दोषानद्धस्य देहिनः | अवेक्ष्य दोषं प्राणं च कार्यं स्यादपतर्पणम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ఊర్ధ్వమారుతతృష్ణాక్షున్ముఖశోషశ్రమాన్వితైః | న కార్యం గర్భిణీవృద్ధబాలదుర్బలభీరుభిః ||13||
View original
ऊर्ध्वमारुततृष्णाक्षुन्मुखशोषश्रमान्वितैः | न कार्यं गर्भिणीवृद्धबालदुर्बलभीरुभिः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
శోఫేషూత్థితమాత్రేషు వ్రణేషూగ్రరుజేషు చ | యథాస్వైరౌషధైర్లేపం ప్రత్యేకశ్యేన కారయేత్ ||14||
View original
शोफेषूत्थितमात्रेषु व्रणेषूग्ररुजेषु च | यथास्वैरौषधैर्लेपं प्रत्येकश्येन कारयेत् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15-16) · Śloka 16
యథా ప్రవజ్వలితే వేశ్మన్యంభసా పరిషేచనం | క్షిప్రం ప్రశమయత్యగ్నిమేవమాలేపనం రుజః ||15|| ప్రహ్లాదనే శోధనే చ శోఫస్య హరణే తథా | ఉత్సాదనే రోపణే చ లేపః స్యాత్తు తదర్థకృత్ ||16||
View original
यथा प्रवज्वलिते वेश्मन्यम्भसा परिषेचनम् | क्षिप्रं प्रशमयत्यग्निमेवमालेपनं रुजः ||१५|| प्रह्लादने शोधने च शोफस्य हरणे तथा | उत्सादने रोपणे च लेपः स्यात्तु तदर्थकृत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17-18) · Śloka 18
వాతశోఫే తు వేదనోపశమార్థం సర్పిస్తైలధాన్యామ్లమాంసరసవాతహరౌషధనిష్క్వాథైరశీతైః పరిషేకాన్ కుర్వీత, పిత్తరక్తాభిఘాతవిషనిమిత్తేషు క్షీరఘృతమధుశర్కరోదకేక్షురసమధురౌషధక్షీరవృక్షనిష్క్వాథైరనుష్ణైః పరిషేకాన్ కుర్వీత, శ్లేష్మశోఫే తు తైలమూత్రక్షారోదకసురాశుక్తకఫఘ్నౌషధనిష్క్వాథైరశీతైః పరిషేకాన్ కుర్వీత ||17|| యథాఽంబుభిః సిచ్యమానః శాంతిమగ్నిర్నియచ్ఛతి | దోషాగ్నిరేవం సహసా పరిషేకేణ శామ్యతి ||18||
View original
वातशोफे तु वेदनोपशमार्थं सर्पिस्तैलधान्याम्लमांसरसवातहरौषधनिष्क्वाथैरशीतैः परिषेकान् कुर्वीत, पित्तरक्ताभिघातविषनिमित्तेषु क्षीरघृतमधुशर्करोदकेक्षुरसमधुरौषधक्षीरवृक्षनिष्क्वाथैरनुष्णैः परिषेकान् कुर्वीत, श्लेष्मशोफे तु तैलमूत्रक्षारोदकसुराशुक्तकफघ्नौषधनिष्क्वाथैरशीतैः परिषेकान् कुर्वीत ||१७|| यथाऽम्बुभिः सिच्यमानः शान्तिमग्निर्नियच्छति | दोषाग्निरेवं सहसा परिषेकेण शाम्यति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20
అభ్యంగస్తు దోషమాలోక్యోపయుక్తో దోషోపశమం మృదుతాం చ కరోతి ||19|| స్వేదవిమ్లాపనాదీనాం క్రియాణాం ప్రాక్ స ఉచ్యతే | పశ్చాత్ కర్మసు చాదిష్టః స చ విస్రావణాదిషు ||20||
View original
अभ्यङ्गस्तु दोषमालोक्योपयुक्तो दोषोपशमं मृदुतां च करोति ||१९|| स्वेदविम्लापनादीनां क्रियाणां प्राक् स उच्यते | पश्चात् कर्मसु चादिष्टः स च विस्रावणादिषु ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
రుజావతాం దారుణానాం కఠినానాం తథైవ చ | శోఫానాం స్వేదనం కార్యం యే చాప్యేవంవిధా వ్రణాః ||21||
View original
रुजावतां दारुणानां कठिनानां तथैव च | शोफानां स्वेदनं कार्यं ये चाप्येवंविधा व्रणाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (22) · Śloka 23
స్థిరాణాం రుజతాం మందం కార్యం విమ్లాపనం భవేత్ | అభ్యజ్య స్వేదయిత్వా తు వేణునాడ్యా తతః శనైః ||22|| విమర్దయేద్భిషక్ ప్రాజ్ఞస్తలేనాంగుష్ఠకేన వా |23|
View original
स्थिराणां रुजतां मन्दं कार्यं विम्लापनं भवेत् | अभ्यज्य स्वेदयित्वा तु वेणुनाड्या ततः शनैः ||२२|| विमर्दयेद्भिषक् प्राज्ञस्तलेनाङ्गुष्ठकेन वा |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (23) · Śloka 24
శోఫయోరుపనాహం తు కుర్యాదామవిదగ్ధయోః ||23|| అవిదగ్ధః శమం యాతి విదగ్ధః పాకమేతి చ |24|
View original
शोफयोरुपनाहं तु कुर्यादामविदग्धयोः ||२३|| अविदग्धः शमं याति विदग्धः पाकमेति च |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (24-26) · Śloka 27
నివర్తతే న యః శోఫో విరేకాంతైరుపక్రమైః ||24|| తస్య సంపాచనం కుర్యాత్ సమాహృత్యౌషధాని తు | దధితక్రసురాశుక్తధాన్యామ్లైర్యోజితాని తు ||25|| స్నిగ్ధాని లవణీకృత్య పచేదుత్కారికాం శుభాం | సైరండపత్రయా శోఫం నాహయేదుష్ణయా తయా ||26|| హితం సంభోజనం చాపి పాకాయాభిముఖో యది |27|
View original
निवर्तते न यः शोफो विरेकान्तैरुपक्रमैः ||२४|| तस्य सम्पाचनं कुर्यात् समाहृत्यौषधानि तु | दधितक्रसुराशुक्तधान्याम्लैर्योजितानि तु ||२५|| स्निग्धानि लवणीकृत्य पचेदुत्कारिकां शुभाम् | सैरण्डपत्रया शोफं नाहयेदुष्णया तया ||२६|| हितं सम्भोजनं चापि पाकायाभिमुखो यदि |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (27-29) · Śloka 30
వేదనోపశమార్థాయ తథా పాకశమాయ చ ||27|| అచిరోత్పతితే శోఫే కుర్యాచ్ఛోణితమోక్షణం | సశోఫే కఠినే ధ్యామే సరక్తే వేదనావతి ||28|| సంరబ్ధే విషమే చాపి వ్రణే విస్రావణం హితం | సవిషే చ విశేషేణ జలౌకోభిః పదైస్తథా ||29|| వేదనాయాః ప్రశాంత్యర్థం పాకస్యాప్రాప్తయే తథా |30|
View original
वेदनोपशमार्थाय तथा पाकशमाय च ||२७|| अचिरोत्पतिते शोफे कुर्याच्छोणितमोक्षणम् | सशोफे कठिने ध्यामे सरक्ते वेदनावति ||२८|| संरब्धे विषमे चापि व्रणे विस्रावणं हितम् | सविषे च विशेषेण जलौकोभिः पदैस्तथा ||२९|| वेदनायाः प्रशान्त्यर्थं पाकस्याप्राप्तये तथा |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (30) · Śloka 31
సోపద్రవాణాం రూక్షాణాం కృశానాం వ్రణశోషిణాం ||30|| యథాస్వమౌషధైః సిద్ధం స్నేహపానం విధీయతే |31|
View original
सोपद्रवाणां रूक्षाणां कृशानां व्रणशोषिणाम् ||३०|| यथास्वमौषधैः सिद्धं स्नेहपानं विधीयते |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (31) · Śloka 32
ఉత్సన్నమాంసశోఫే తు కఫజుష్టే విశేషతః ||31|| సంక్లిష్టశ్యా(ధ్యా)మరుధిరే వ్రణే ప్రచ్ఛర్దనం హితం |32|
View original
उत्सन्नमांसशोफे तु कफजुष्टे विशेषतः ||३१|| सङ्क्लिष्टश्या(ध्या)मरुधिरे व्रणे प्रच्छर्दनं हितम् |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (32) · Śloka 33
వాతపిత్తప్రదుష్టేషు దీర్ఘకాలానుబంధిషు ||32|| విరేచనం ప్రశంసంతి వ్రణేషు వ్రణకోవిదాః |33|
View original
वातपित्तप्रदुष्टेषु दीर्घकालानुबन्धिषु ||३२|| विरेचनं प्रशंसन्ति व्रणेषु व्रणकोविदाः |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (33) · Śloka 34
అపాకేషు తు రోగేషు కఠినేషు స్థిరేషు చ ||33|| స్నాయుకోథాదిషు తథా చ్ఛేదనం ప్రాప్తముచ్యతే |34|
View original
अपाकेषु तु रोगेषु कठिनेषु स्थिरेषु च ||३३|| स्नायुकोथादिषु तथा च्छेदनं प्राप्तमुच्यते |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (34) · Śloka 35
అంతఃపూయేష్వవక్త్రేషు తథైవోత్సంగవత్స్వపి ||34|| గతిమత్సు చ రోగేషు భేదనం ప్రాప్తముచ్యతే |35|
View original
अन्तःपूयेष्ववक्त्रेषु तथैवोत्सङ्गवत्स्वपि ||३४|| गतिमत्सु च रोगेषु भेदनं प्राप्तमुच्यते |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (35-37) · Śloka 37
బాలవృద్ధాసహక్షీణభీరూణాం యోషితామపి ||35|| మర్మోపరి చ జాతేషు రోగేషూక్తేషు దారణం | సుపక్వే పిండితే శోఫే పీడనైరుపపీడితే ||36|| పాకోద్వృత్తేషు దోషేషు తత్తు కార్యం విజానతా | సుపిష్టైర్దారణద్రవ్యైర్యుక్తైః క్షారేణ వా పునః ||37||
View original
बालवृद्धासहक्षीणभीरूणां योषितामपि ||३५|| मर्मोपरि च जातेषु रोगेषूक्तेषु दारणम् | सुपक्वे पिण्डिते शोफे पीडनैरुपपीडिते ||३६|| पाकोद्वृत्तेषु दोषेषु तत्तु कार्यं विजानता | सुपिष्टैर्दारणद्रव्यैर्युक्तैः क्षारेण वा पुनः ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (38-39) · Śloka 39
కఠినాన్ స్థూలవృత్తౌష్ఠాన్ దీర్యమాణాన్ పునః పునః | కఠినోత్సన్నమాంసాంశ్చ లేఖనేనాచరేద్భిషక్ ||38|| సమం లిఖేత్ సులిఖితం లిఖేన్నిరవశేషతః | వర్త్మనాం తు ప్రమాణేన సమం శస్త్రేణ నిర్లిఖేత్ ||39||
View original
कठिनान् स्थूलवृत्तौष्ठान् दीर्यमाणान् पुनः पुनः | कठिनोत्सन्नमांसांश्च लेखनेनाचरेद्भिषक् ||३८|| समं लिखेत् सुलिखितं लिखेन्निरवशेषतः | वर्त्मनां तु प्रमाणेन समं शस्त्रेण निर्लिखेत् ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (40) · Śloka 40
క్షౌమం ప్లోతం పిచుం ఫేనం యావశూకం ససైంధవం | కర్కశాని చ పత్రాణి లేఖనార్థే ప్రదాపయేత్ ||40||
View original
क्षौमं प्लोतं पिचुं फेनं यावशूकं ससैन्धवम् | कर्कशानि च पत्राणि लेखनार्थे प्रदापयेत् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (41-42) · Śloka 42
నాడీవ్రణాఞ్ శల్యగర్భానున్మార్గ్యుత్సంగినః శనైః | కరీరబాలాంగులిభిరేషణ్యా వైషయేద్భిషక్ ||41|| నేత్రవర్త్మగుదాభ్యాసనాడ్యోఽవక్త్రాః సశోణితాః | చుచ్చూపోదకజైః శ్లక్ష్ణైః కరీరైరేషయేత్తు తాః ||42||
View original
नाडीव्रणाञ् शल्यगर्भानुन्मार्ग्युत्सङ्गिनः शनैः | करीरबालाङ्गुलिभिरेषण्या वैषयेद्भिषक् ||४१|| नेत्रवर्त्मगुदाभ्यासनाड्योऽवक्त्राः सशोणिताः | चुच्चूपोदकजैः श्लक्ष्णैः करीरैरेषयेत्तु ताः ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (43) · Śloka 43
సంవృతాసంవృతాస్యేషు వ్రణేషు మతిమాన్ భిషక్ | యథోక్తమాహరేచ్ఛల్యం ప్రాప్తోద్ధరణలక్షణం ||43||
View original
संवृतासंवृतास्येषु व्रणेषु मतिमान् भिषक् | यथोक्तमाहरेच्छल्यं प्राप्तोद्धरणलक्षणम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (44) · Śloka 44
రోగే వ్యధనసాధ్యే తు యథోద్దేశం ప్రమాణతః | శస్త్రం నిదధ్యాద్దోషం చ స్రావయేత్ కీర్తితం యథా ||44||
View original
रोगे व्यधनसाध्ये तु यथोद्देशं प्रमाणतः | शस्त्रं निदध्याद्दोषं च स्रावयेत् कीर्तितं यथा ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (45) · Śloka 45
అపాకోపద్రుతా యే చ మాంసస్థా వివృతాశ్చ యే | యథోక్తం సీవనం తేషు కార్యం సంధానమేవ చ ||45||
View original
अपाकोपद्रुता ये च मांसस्था विवृताश्च ये | यथोक्तं सीवनं तेषु कार्यं सन्धानमेव च ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (46-47) · Śloka 47
పూయగర్భానణుద్వారాన్ వ్రణాన్మర్మగతానపి | యథోక్తైః పీడనద్రవ్యైః సమంతాత్ పరిపీడయేత్ ||46|| శుష్యమాణముపేక్షేత ప్రదేహం పీడనం ప్రతి | న చాభిముఖమాలింపేత్తథా దోషః ప్రసిచ్యతే ||47||
View original
पूयगर्भानणुद्वारान् व्रणान्मर्मगतानपि | यथोक्तैः पीडनद्रव्यैः समन्तात् परिपीडयेत् ||४६|| शुष्यमाणमुपेक्षेत प्रदेहं पीडनं प्रति | न चाभिमुखमालिम्पेत्तथा दोषः प्रसिच्यते ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (48) · Śloka 48
తైస్తైర్నిమిత్తైర్బహుధా శోణితే ప్రస్రుతే భృశం | కార్యం యథోక్తం వైద్యేన శోణితాస్థాపనం భవేత్ ||48||
View original
तैस्तैर्निमित्तैर्बहुधा शोणिते प्रस्रुते भृशम् | कार्यं यथोक्तं वैद्येन शोणितास्थापनं भवेत् ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (49-50) · Śloka 50
దాహపాకజ్వరవతాం వ్రణానాం పిత్తకోపతః | రక్తేన చాభిభూతానాం కార్యం నిర్వాపణం భవేత్ ||49|| యథోక్తైః శీతలద్రవ్యైః క్షీరపిష్టైర్ఘృతాప్లుతైః | దిహ్యాదబహలాన్ సేకాన్ సుశీతాంశ్చావచారయేత్ ||50||
View original
दाहपाकज्वरवतां व्रणानां पित्तकोपतः | रक्तेन चाभिभूतानां कार्यं निर्वापणं भवेत् ||४९|| यथोक्तैः शीतलद्रव्यैः क्षीरपिष्टैर्घृताप्लुतैः | दिह्यादबहलान् सेकान् सुशीतांश्चावचारयेत् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (51-52) · Śloka 53
వ్రణేషు క్షీణమాంసేషు తనుస్రావిష్వపాకిషు | తోదకాఠిన్యపారుష్యశూలవేపథుమత్సు చ ||51|| వాతఘ్నవర్గేఽమ్లగణే కాకోల్యాదిగణే తథా | స్నైహికేషు చ బీజేషు పచేదుత్కారికాం శుభాం ||52|| తేషాం చ స్వేదనం కార్యం స్థిరాణాం వేదనావతాం |53|
View original
व्रणेषु क्षीणमांसेषु तनुस्राविष्वपाकिषु | तोदकाठिन्यपारुष्यशूलवेपथुमत्सु च ||५१|| वातघ्नवर्गेऽम्लगणे काकोल्यादिगणे तथा | स्नैहिकेषु च बीजेषु पचेदुत्कारिकां शुभाम् ||५२|| तेषां च स्वेदनं कार्यं स्थिराणां वेदनावताम् |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (53) · Śloka 54
దుర్గంధానాం క్లేదవతాం పిచ్ఛిలానాం విశేషతః ||53|| కషాయైః శోధనం కార్యం శోధనైః ప్రాగుదీరితైః |54|
View original
दुर्गन्धानां क्लेदवतां पिच्छिलानां विशेषतः ||५३|| कषायैः शोधनं कार्यं शोधनैः प्रागुदीरितैः |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (54-55) · Śloka 56
అంతఃశల్యానణుముఖాన్ గంభీరాన్ మాంససంశ్రితాన్ శోధనద్రవ్యయుక్తాభిర్వర్తిభిస్తాన్ యథాక్రమం ||54|| పూతిమాంసప్రతిచ్ఛన్నాన్ మహాదోషాంశ్చ శోధయేత్ ||55|| కల్కీకృతైర్యథాలాభం వర్తిద్రవ్యైః పురోదితైః |56|
View original
अन्तःशल्यानणुमुखान् गम्भीरान् मांससंश्रितान् शोधनद्रव्ययुक्ताभिर्वर्तिभिस्तान् यथाक्रमम् ||५४|| पूतिमांसप्रतिच्छन्नान् महादोषांश्च शोधयेत् ||५५|| कल्कीकृतैर्यथालाभं वर्तिद्रव्यैः पुरोदितैः |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (56) · Śloka 57
పిత్తప్రదుష్టాన్ గంభీరాన్ దాహపాకప్రపీడితాన్ ||56|| కార్పాసీఫలమిశ్రేణ జయేచ్ఛోధనసర్పిషా |57|
View original
पित्तप्रदुष्टान् गम्भीरान् दाहपाकप्रपीडितान् ||५६|| कार्पासीफलमिश्रेण जयेच्छोधनसर्पिषा |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (57) · Śloka 58
ఉత్సన్నమాంసానస్నిగ్ధానల్పస్రావాన్ వ్రణాంస్తథా ||57|| సర్షపస్నేహయుక్తేన ధీమాంస్తైలేన శోధయేత్ |58|
View original
उत्सन्नमांसानस्निग्धानल्पस्रावान् व्रणांस्तथा ||५७|| सर्षपस्नेहयुक्तेन धीमांस्तैलेन शोधयेत् |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (58-61) · Śloka 61
తైలేనాశుధ్యమానానాం శోధనీయాం రసక్రియాం ||58|| వ్రణానాం స్థిరమాంసానాం కుర్యాద్ద్రవ్యైరుదీరితైః | కషాయే విధివత్తేషాం కృతే చాధిశ్రయేత్ పునః ||59|| సురాష్ట్రజాం సకాసీసాం దద్యాచ్చాపి మనఃశిలాం | హరితాలం చ మతిమాంస్తతస్తామవచారయేత్ ||60|| మాతులుంగరసోపేతాం సక్షౌద్రామతిమర్దితాం | వ్రణేషు దత్త్వా తాం తిష్ఠేత్త్రీంస్త్రీంశ్చ దివసాన్ పరం ||61||
View original
तैलेनाशुध्यमानानां शोधनीयां रसक्रियाम् ||५८|| व्रणानां स्थिरमांसानां कुर्याद्द्रव्यैरुदीरितैः | कषाये विधिवत्तेषां कृते चाधिश्रयेत् पुनः ||५९|| सुराष्ट्रजां सकासीसां दद्याच्चापि मनःशिलाम् | हरितालं च मतिमांस्ततस्तामवचारयेत् ||६०|| मातुलुङ्गरसोपेतां सक्षौद्रामतिमर्दिताम् | व्रणेषु दत्त्वा तां तिष्ठेत्त्रींस्त्रींश्च दिवसान् परम् ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (62) · Śloka 62
మేదోజుష్టానగంభీరాన్ దుర్గంధాంశ్చూర్ణశోధనైః | ఉపాచరేత్ భిషక్ ప్రాజ్ఞః శ్లక్ష్ణైః శోధనవర్తిజైః ||62||
View original
मेदोजुष्टानगम्भीरान् दुर्गन्धांश्चूर्णशोधनैः | उपाचरेत् भिषक् प्राज्ञः श्लक्ष्णैः शोधनवर्तिजैः ||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (63) · Śloka 63
శుద్ధలక్షణయుక్తానాం కషాయం రోపణం హితం | తత్ర కార్యం యథోద్దిష్టైర్ద్రవ్యైర్వైద్యేన జానతా ||63||
View original
शुद्धलक्षणयुक्तानां कषायं रोपणं हितम् | तत्र कार्यं यथोद्दिष्टैर्द्रव्यैर्वैद्येन जानता ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (64) · Śloka 64
అవేదనానాం శుద్ధానాం గంభీరాణాం తథైవ చ | హితా రోపణవర్త్యంగకృతా రోపణవర్తయః ||64||
View original
अवेदनानां शुद्धानां गम्भीराणां तथैव च | हिता रोपणवर्त्यङ्गकृता रोपणवर्तयः ||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (65-69) · Śloka 70
అపేతపూతిమాంసానాం మాంసస్థానామరోహతాం | కల్కః సంరోహణః కార్యస్తిలజో మధుసంయుతః ||65|| స మాధుర్యాత్తథౌష్ణ్యాచ్చ స్నేహాచ్చానిలనాశనః | కషాయభావాన్మాధుర్యాత్తిక్తత్వాచ్చాపి పిత్తహృత్ ||66|| ఔష్ణ్యాత్ కషాయభావాచ్చ తిక్తత్వాచ్చ కఫే హితః | శోధయేద్రోపయేచ్చాపి యుక్తః శోధనరోపణైః ||67|| నింబపత్రమధుభ్యాం తు యుక్తః సంశోధనః స్మృతః | పూర్వాభ్యాం సర్పిషా చాపి యుక్తశ్చాప్యుపరోపణః ||68|| తిలవద్యవకల్కం తు కేచిదాహుర్మనీషిణః | శమయేదవిదగ్ధం చ విదగ్ధమపి పాచయేత్ ||69|| పక్వం భినత్తి భిన్నం చ శోధయేద్రోపయేత్తథా |70|
View original
अपेतपूतिमांसानां मांसस्थानामरोहताम् | कल्कः संरोहणः कार्यस्तिलजो मधुसंयुतः ||६५|| स माधुर्यात्तथौष्ण्याच्च स्नेहाच्चानिलनाशनः | कषायभावान्माधुर्यात्तिक्तत्वाच्चापि पित्तहृत् ||६६|| औष्ण्यात् कषायभावाच्च तिक्तत्वाच्च कफे हितः | शोधयेद्रोपयेच्चापि युक्तः शोधनरोपणैः ||६७|| निम्बपत्रमधुभ्यां तु युक्तः संशोधनः स्मृतः | पूर्वाभ्यां सर्पिषा चापि युक्तश्चाप्युपरोपणः ||६८|| तिलवद्यवकल्कं तु केचिदाहुर्मनीषिणः | शमयेदविदग्धं च विदग्धमपि पाचयेत् ||६९|| पक्वं भिनत्ति भिन्नं च शोधयेद्रोपयेत्तथा |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (70) · Śloka 71
పిత్తరక్తవిషాగంతూన్ గంభీరానపి చ వ్రణాన్ ||70|| రోపయేద్రోపణీయేన క్షీరసిద్ధేన సర్పిషా |71|
View original
पित्तरक्तविषागन्तून् गम्भीरानपि च व्रणान् ||७०|| रोपयेद्रोपणीयेन क्षीरसिद्धेन सर्पिषा |७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (71) · Śloka 72
కఫవాతాభిభూతానాం వ్రణానాం మతిమాన్ భిషక్ ||71|| కారయేద్రోపణం తైలం భేషజైస్తద్యథోదితైః |72|
View original
कफवाताभिभूतानां व्रणानां मतिमान् भिषक् ||७१|| कारयेद्रोपणं तैलं भेषजैस्तद्यथोदितैः |७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (72) · Śloka 73
అబంధ్యానాం చలస్థానాం శుద్ధానాం చ ప్రదుష్యతాం ||72|| ద్విహరిద్రాయుతాం కుర్యాద్రోపణార్థాం రసక్రియాం |73|
View original
अबन्ध्यानां चलस्थानां शुद्धानां च प्रदुष्यताम् ||७२|| द्विहरिद्रायुतां कुर्याद्रोपणार्थां रसक्रियाम् |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (73) · Śloka 74
సమానాం స్థిరమాంసానాం త్వక్స్థానాం రోపణం భిషక్ ||73|| చూర్ణం విదధ్యాన్మతిమాన్ ప్రాక్స్థానోక్తో విధిర్యథా |74|
View original
समानां स्थिरमांसानां त्वक्स्थानां रोपणं भिषक् ||७३|| चूर्णं विदध्यान्मतिमान् प्राक्स्थानोक्तो विधिर्यथा |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (74) · Śloka 75
శోధనో రోపణశ్చైవ విధిర్యోఽయం ప్రకీర్తితః ||74|| సర్వవ్రణానాం సామాన్యేనోక్తో దోషావిశేషతః |75|
View original
शोधनो रोपणश्चैव विधिर्योऽयं प्रकीर्तितः ||७४|| सर्वव्रणानां सामान्येनोक्तो दोषाविशेषतः |७५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (75) · Śloka 76
ఏష ఆగమసిద్ధత్వాత్తథైవ ఫలదర్శనాత్ ||75|| మంత్రవత్ సంప్రయోక్తవ్యో న మీమాంస్యః కథంచన |76|
View original
एष आगमसिद्धत्वात्तथैव फलदर्शनात् ||७५|| मन्त्रवत् सम्प्रयोक्तव्यो न मीमांस्यः कथञ्चन |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (76) · Śloka 77
స్వబుద్ధ్యా చాపి విభజేత్ కషాయాదిషు సప్తసు ||76|| భేషజాని యథాయోగం యాన్యుక్తాని పురా మయా |77|
View original
स्वबुद्ध्या चापि विभजेत् कषायादिषु सप्तसु ||७६|| भेषजानि यथायोगं यान्युक्तानि पुरा मया |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (77-79) · Śloka 80
ఆద్యే ద్వే పంచమూల్యౌ తు గణో యశ్చానిలాపహః ||77|| స వాతదుష్టే దాతవ్యః కషాయాదిషు సప్తసు | న్యగ్రోధాదిర్గణో యస్తు కాకోల్యాదిశ్చ యః స్మృతః ||78|| తౌ పిత్తదుష్టే దాతవ్యౌ కషాయాదిషు సప్తసు | ఆరగ్వధాదిస్తు గణో యశ్చోష్ణః పరికీర్తితః ||79|| తౌ దేయౌ కఫదుష్టే తు, సంసృష్టే సంయుతా గణాః |80|
View original
आद्ये द्वे पञ्चमूल्यौ तु गणो यश्चानिलापहः ||७७|| स वातदुष्टे दातव्यः कषायादिषु सप्तसु | न्यग्रोधादिर्गणो यस्तु काकोल्यादिश्च यः स्मृतः ||७८|| तौ पित्तदुष्टे दातव्यौ कषायादिषु सप्तसु | आरग्वधादिस्तु गणो यश्चोष्णः परिकीर्तितः ||७९|| तौ देयौ कफदुष्टे तु, संसृष्टे संयुता गणाः |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (80) · Śloka 81
వాతాత్మకానుగ్రరుజాన్ సాస్రావానపి చ వ్రణాన్ ||80|| సక్షౌమయవసర్పిర్భిర్ధూపనాంగైశ్చ ధూపయేత్ |81|
View original
वातात्मकानुग्ररुजान् सास्रावानपि च व्रणान् ||८०|| सक्षौमयवसर्पिर्भिर्धूपनाङ्गैश्च धूपयेत् |८१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (81-82) · Śloka 83
పరిశుష్కాల్పమాంసానాం గంభీరాణాం తథైవ చ ||81|| కుర్యాదుత్సాదనీయాని సర్పీంష్యాలేపనాని చ | మాంసాశినాం చ మాంసాని భక్షయేద్విధివన్నరః ||82|| విశుద్ధమనసస్తస్య మాంసం మాంసేన వర్ధతే |83|
View original
परिशुष्काल्पमांसानां गम्भीराणां तथैव च ||८१|| कुर्यादुत्सादनीयानि सर्पींष्यालेपनानि च | मांसाशिनां च मांसानि भक्षयेद्विधिवन्नरः ||८२|| विशुद्धमनसस्तस्य मांसं मांसेन वर्धते |८३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (83) · Śloka 84
ఉత్సన్నమృదుమాంసానాం వ్రణానామవసాదనం ||83|| కుర్యాద్ద్రవ్యైర్యథోద్దిష్టైశ్చూర్ణితైర్మధునా సహ |84|
View original
उत्सन्नमृदुमांसानां व्रणानामवसादनम् ||८३|| कुर्याद्द्रव्यैर्यथोद्दिष्टैश्चूर्णितैर्मधुना सह |८४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 58 (84-85) · Śloka 86
కఠినానామమాంసానాం దుష్టానాం మాతరిశ్వనా ||84|| మృద్వీ క్రియా విధాతవ్యా శోణితం చాపి మోక్షయేత్ | వాతఘ్నౌషధసంయుక్తాన్ స్నేహాన్ సేకాంశ్చ కారయేత్ ||85|| మృదుత్వమాశురోహం చ గాఢో బంధః కరోతి హి |86|
View original
कठिनानाममांसानां दुष्टानां मातरिश्वना ||८४|| मृद्वी क्रिया विधातव्या शोणितं चापि मोक्षयेत् | वातघ्नौषधसंयुक्तान् स्नेहान् सेकांश्च कारयेत् ||८५|| मृदुत्वमाशुरोहं च गाढो बन्धः करोति हि |८६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 59 (86-87) · Śloka 87
వ్రణేషు మృదుమాంసేషు దారుణీకరణం హితం | ధవప్రియంగ్వశోకానాం రోహిణ్యాశ్చ త్వచస్తథా ||86|| త్రిఫలాధాతకీపుష్పరోధ్రసర్జరసాన్ సమాన్ | కృత్వా సూక్ష్మాణి చూర్ణాని వ్రణం తైరవచూర్ణయేత్ ||87||
View original
व्रणेषु मृदुमांसेषु दारुणीकरणं हितम् | धवप्रियङ्ग्वशोकानां रोहिण्याश्च त्वचस्तथा ||८६|| त्रिफलाधातकीपुष्परोध्रसर्जरसान् समान् | कृत्वा सूक्ष्माणि चूर्णानि व्रणं तैरवचूर्णयेत् ||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 60 (88) · Śloka 88
ఉత్సన్నమాంసాన్ కఠినాన్ కండూయుక్తాంశ్చిరోత్థితాన్ | తథైవ ఖలు దుఃశోధ్యాఞ్ శోధయేత్ క్షారకర్మణా ||88||
View original
उत्सन्नमांसान् कठिनान् कण्डूयुक्तांश्चिरोत्थितान् | तथैव खलु दुःशोध्याञ् शोधयेत् क्षारकर्मणा ||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 61 (89) · Śloka 89
స్రవతోఽశ్మభవాన్మూత్రం యే చాన్యే రక్తవాహినః | నిఃశేషచ్ఛిన్నసంధీంశ్చ సాధయేదగ్నికర్మణా ||89||
View original
स्रवतोऽश्मभवान्मूत्रं ये चान्ये रक्तवाहिनः | निःशेषच्छिन्नसन्धींश्च साधयेदग्निकर्मणा ||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 62 (89-93) · Śloka 94
దురూఢత్వాత్తు శుక్లానాం కృష్ణకర్మ హితం భవేత్ | భల్లాతకాన్ వాసయేత్తు క్షీరే ప్రాఙ్మూత్రభావితాన్ | తతో ద్విధాచ్ఛేదయిత్వా లౌహే కుంభే నిధాపయేత్ ||90|| కుంభేఽన్యస్మిన్ నిఖాతే తు తం కుంభమథ యోజయేత్ | ముఖం ముఖేన సంధాయ గోమయైర్దాహయేత్తతః ||91|| యః స్నేహశ్చ్యవతే తస్మాద్గ్రాహయేత్తం శనైర్భిషక్ | గ్రామ్యానూపశఫాన్ దగ్ధ్వా సూక్ష్మచూర్ణాని కారయేత్ ||92|| తైలేనానేన సంసృష్టం శుక్లమాలేపయేద్వ్రణం | భల్లాతకవిధానేన సారస్నేహాంస్తు కారయేత్ ||93|| యే చ కేచిత్ ఫలస్నేహా విధానం తేషు పూర్వవత్ |94|
View original
दुरूढत्वात्तु शुक्लानां कृष्णकर्म हितं भवेत् | भल्लातकान् वासयेत्तु क्षीरे प्राङ्मूत्रभावितान् | ततो द्विधाच्छेदयित्वा लौहे कुम्भे निधापयेत् ||९०|| कुम्भेऽन्यस्मिन् निखाते तु तं कुम्भमथ योजयेत् | मुखं मुखेन सन्धाय गोमयैर्दाहयेत्ततः ||९१|| यः स्नेहश्च्यवते तस्माद्ग्राहयेत्तं शनैर्भिषक् | ग्राम्यानूपशफान् दग्ध्वा सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् ||९२|| तैलेनानेन संसृष्टं शुक्लमालेपयेद्व्रणम् | भल्लातकविधानेन सारस्नेहांस्तु कारयेत् ||९३|| ये च केचित् फलस्नेहा विधानं तेषु पूर्ववत् |९४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 63 (94-98) · Śloka 99
దురూఢత్వాత్తు కృష్ణానాం పాండుకర్మ హితం భవేత్ ||94|| సప్తరాత్రం స్థితం క్షీరే ఛాగలే రోహిణీఫలం | తేనైవ పిష్టం సుశ్లక్ష్ణం సవర్ణకరణం హితం ||95|| నవం కపాలికాచూర్ణం వైదులం సర్జనామ చ | కాసీసం మధుకం చైవ క్షౌద్రయుక్తం ప్రలేపయేత్ ||96|| కపిత్థముద్ధృతే మాంసే మూత్రేణాజేన పూరయేత్ | కాసీసం రోచనాం తుత్థం హరితాలం మనఃశిలాం ||97|| వేణునిర్లేఖనం చాపి ప్రపున్నాడరసాంజనం | అధస్తాదర్జునస్యైతన్మాసం భూమౌ నిధాపయేత్ ||98|| మాసాదూర్ధ్వం తతస్తేన కృష్ణమాలేపయేద్వ్రణం |99|
View original
दुरूढत्वात्तु कृष्णानां पाण्डुकर्म हितं भवेत् ||९४|| सप्तरात्रं स्थितं क्षीरे छागले रोहिणीफलम् | तेनैव पिष्टं सुश्लक्ष्णं सवर्णकरणं हितम् ||९५|| नवं कपालिकाचूर्णं वैदुलं सर्जनाम च | कासीसं मधुकं चैव क्षौद्रयुक्तं प्रलेपयेत् ||९६|| कपित्थमुद्धृते मांसे मूत्रेणाजेन पूरयेत् | कासीसं रोचनां तुत्थं हरितालं मनःशिलाम् ||९७|| वेणुनिर्लेखनं चापि प्रपुन्नाडरसाञ्जनम् | अधस्तादर्जुनस्यैतन्मासं भूमौ निधापयेत् ||९८|| मासादूर्ध्वं ततस्तेन कृष्णमालेपयेद्व्रणम् |९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 64 (99-100) · Śloka 100
కుక్కుటాండకపాలాని కతకం మధుకం సమం ||99|| తథా సముద్రమండూకీ మణిచూర్ణం చ దాపయేత్ | గుటికా మూత్రపిష్టాస్తా వ్రణానాం ప్రతిసారణం ||100||
View original
कुक्कुटाण्डकपालानि कतकं मधुकं समम् ||९९|| तथा समुद्रमण्डूकी मणिचूर्णं च दापयेत् | गुटिका मूत्रपिष्टास्ता व्रणानां प्रतिसारणम् ||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 65 (101-103) · Śloka 103
హస్తిదంతమసీం కృత్వా ముఖ్యం చైవ రసాంజనం | రోమాణ్యేతేన జాయంతే లేపాత్పాణితలేష్వపి ||101|| చతుష్పదానాం త్వగ్రోమఖురశృంగాస్థిభస్మనా | తైలాక్తా చూర్ణితా భూమిర్భవేద్రోమవతీ పునః ||102|| కాసీసం నక్తమాలస్య పల్లవాంశ్చైవ సంహరేత్ | కపిత్థరసపిష్టాని రోమసంజననం పరం ||103||
View original
हस्तिदन्तमसीं कृत्वा मुख्यं चैव रसाञ्जनम् | रोमाण्येतेन जायन्ते लेपात्पाणितलेष्वपि ||१०१|| चतुष्पदानां त्वग्रोमखुरशृङ्गास्थिभस्मना | तैलाक्ता चूर्णिता भूमिर्भवेद्रोमवती पुनः ||१०२|| कासीसं नक्तमालस्य पल्लवांश्चैव संहरेत् | कपित्थरसपिष्टानि रोमसञ्जननं परम् ||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 66 (104-108) · Śloka 108
రోమాకీర్ణో వ్రణో యస్తు న సమ్యగుపరోహతి | క్షురకర్తరిసందంశైస్తస్య రోమాణి నిర్హరేత్ ||104|| (శంఖచూర్ణస్య భాగౌ ద్వౌ హరితాలం చ భాగికం | శుక్తేన సహ పిష్టాని లోమశాతనముత్తమం) ||105|| తైలం భల్లాతకస్యాథ స్నుహీక్షీరం తథైవ చ | ప్రగృహ్యైకత్ర మతిమాన్ రోమశాతనముత్తమం ||106|| కదలీదీర్ఘవృంతాభ్యాం భస్మాలం లవణం శమీబీజం శీతోదపిష్టం వా రోమశాతనమాచరేత్ ||107|| ఆగారగోధికాపుచ్ఛం రంభాఽఽలం బీజమైంగుదం | దగ్ధ్వా తద్భస్మతైలాంబు సూర్యపక్వం కచాంతకృత్ ||108||
View original
रोमाकीर्णो व्रणो यस्तु न सम्यगुपरोहति | क्षुरकर्तरिसन्दंशैस्तस्य रोमाणि निर्हरेत् ||१०४|| (शङ्खचूर्णस्य भागौ द्वौ हरितालं च भागिकम् | शुक्तेन सह पिष्टानि लोमशातनमुत्तमम्) ||१०५|| तैलं भल्लातकस्याथ स्नुहीक्षीरं तथैव च | प्रगृह्यैकत्र मतिमान् रोमशातनमुत्तमम् ||१०६|| कदलीदीर्घवृन्ताभ्यां भस्मालं लवणं शमीबीजं शीतोदपिष्टं वा रोमशातनमाचरेत् ||१०७|| आगारगोधिकापुच्छं रम्भाऽऽलं बीजमैङ्गुदम् | दग्ध्वा तद्भस्मतैलाम्बु सूर्यपक्वं कचान्तकृत् ||१०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 67 (109) · Śloka 109
వాతదుష్టో వ్రణో యస్తు రూక్షశ్చాత్యర్థవేదనః | అధఃకాయే విశేషేణ తత్ర బస్తిర్విధీయతే ||109||
View original
वातदुष्टो व्रणो यस्तु रूक्षश्चात्यर्थवेदनः | अधःकाये विशेषेण तत्र बस्तिर्विधीयते ||१०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 68 (110) · Śloka 110
మూత్రాఘాతే మూత్రదోషే శుక్రదోషేఽశ్మరీవ్రణే | తథైవార్తవదోషే చ బస్తిరప్యుత్తరో హితః ||110||
View original
मूत्राघाते मूत्रदोषे शुक्रदोषेऽश्मरीव्रणे | तथैवार्तवदोषे च बस्तिरप्युत्तरो हितः ||११०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 69 (111) · Śloka 111
యస్మాచ్ఛుధ్యతి బంధేన వ్రణో యాతి చ మార్దవం | రోహత్యపి చ నిఃశంకస్తస్మాద్బంధో విధీయతే ||111||
View original
यस्माच्छुध्यति बन्धेन व्रणो याति च मार्दवम् | रोहत्यपि च निःशङ्कस्तस्माद्बन्धो विधीयते ||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 70 (112-118) · Śloka 118
స్థిరాణామల్పమాంసానాం రౌక్ష్యాదనుపరోహతాం | పత్రదానం భవేత్ కార్యం యథాదోషం యథర్తు చ ||112|| ఏరండభూర్జపూతీకహరిద్రాణాం తు వాతజే | పత్రమాశ్వబలం యచ్చ కాశ్మరీపత్రమేవ చ ||113|| పత్రాణి క్షీరవృక్షాణామౌదకాని తథైవ చ | దూషితే రక్తపిత్తాభ్యాం వ్రణే దద్యాద్విచక్షణః ||114|| పాఠామూర్వాగుడూచీనాం కాకమాచీహరిద్రయోః | పత్రం చ శుకనాసాయా యోజయేత్ కఫజే వ్రణే ||115|| అకర్కశమవిచ్ఛిన్నమజీర్ణం సుకుమారకం | అజంతుజగ్ధం మృదు చ పత్రం గుణవదుచ్యతే ||116|| స్నేహమౌషధసారం చ పట్ఠ్ పత్రాంతరీకృతః | నాదత్తే యత్తతః పత్రం లేపస్యోపరి దాపయేత్ ||117|| శైత్యౌష్ణ్యజననార్థాయ స్నేహసంగ్రహణాయ చ | దత్తౌషధేషు దాతవ్యం పత్రం వైద్యేన జానతా ||118||
View original
स्थिराणामल्पमांसानां रौक्ष्यादनुपरोहताम् | पत्रदानं भवेत् कार्यं यथादोषं यथर्तु च ||११२|| एरण्डभूर्जपूतीकहरिद्राणां तु वातजे | पत्रमाश्वबलं यच्च काश्मरीपत्रमेव च ||११३|| पत्राणि क्षीरवृक्षाणामौदकानि तथैव च | दूषिते रक्तपित्ताभ्यां व्रणे दद्याद्विचक्षणः ||११४|| पाठामूर्वागुडूचीनां काकमाचीहरिद्रयोः | पत्रं च शुकनासाया योजयेत् कफजे व्रणे ||११५|| अकर्कशमविच्छिन्नमजीर्णं सुकुमारकम् | अजन्तुजग्धं मृदु च पत्रं गुणवदुच्यते ||११६|| स्नेहमौषधसारं च पट्टः पत्रान्तरीकृतः | नादत्ते यत्ततः पत्रं लेपस्योपरि दापयेत् ||११७|| शैत्यौष्ण्यजननार्थाय स्नेहसङ्ग्रहणाय च | दत्तौषधेषु दातव्यं पत्रं वैद्येन जानता ||११८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 71 (119-122) · Śloka 122
మక్షికా వ్రణమాగత్య నిఃక్షిపంతి యదా కృమీన్ | శ్వయథుర్భక్షితే తైస్తు జాయతే భృశదారుణః ||119|| తీవ్రా రుజో విచిత్రాశ్చ రక్తాస్రావశ్చ జాయతే | సురసాదిర్హితస్తత్ర ధావనే పూరణే తథా ||120|| సప్తపర్ణకరంజార్కనింబరాజాదనత్వచః | హితా గోమూత్రపిష్టాశ్చ సేకః క్షారోదకేన వా ||121|| ప్రచ్ఛాద్య మాంసపేశ్యా వా కృమీనపహరేద్వ్రణాత్ | వింశతిం కృమిజాతీస్తు వక్ష్యామ్యుపరి భాగశః ||122||
View original
मक्षिका व्रणमागत्य निःक्षिपन्ति यदा कृमीन् | श्वयथुर्भक्षिते तैस्तु जायते भृशदारुणः ||११९|| तीव्रा रुजो विचित्राश्च रक्तास्रावश्च जायते | सुरसादिर्हितस्तत्र धावने पूरणे तथा ||१२०|| सप्तपर्णकरञ्जार्कनिम्बराजादनत्वचः | हिता गोमूत्रपिष्टाश्च सेकः क्षारोदकेन वा ||१२१|| प्रच्छाद्य मांसपेश्या वा कृमीनपहरेद्व्रणात् | विंशतिं कृमिजातीस्तु वक्ष्याम्युपरि भागशः ||१२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 72 (123) · Śloka 123
దీర్ఘకాలాతురాణాం తు కృశానాం వ్రణశోషిణాం | బృంహణీయో విధిః సర్వః కాయాగ్నిం పరిరక్షతా ||123||
View original
दीर्घकालातुराणां तु कृशानां व्रणशोषिणाम् | बृंहणीयो विधिः सर्वः कायाग्निं परिरक्षता ||१२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 73 (124) · Śloka 124
విషజుష్టస్య విజ్ఞానం విషనిశ్చయమేవ చ | చికిత్సితం చ వక్ష్యామి కల్పేషు ప్రతిభాగశః ||124||
View original
विषजुष्टस्य विज्ञानं विषनिश्चयमेव च | चिकित्सितं च वक्ष्यामि कल्पेषु प्रतिभागशः ||१२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 74 (125) · Śloka 125
కండూమంతః సశోఫాశ్చ యే చ జత్రూపరి వ్రణాః | శిరోవిరేచనం తేషు విదధ్యాత్కుశలో భిషక్ ||125||
View original
कण्डूमन्तः सशोफाश्च ये च जत्रूपरि व्रणाः | शिरोविरेचनं तेषु विदध्यात्कुशलो भिषक् ||१२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 75 (126) · Śloka 126
రుజావంతోఽనిలావిష్టా రూక్షా యే చోర్ధ్వజత్రుజాః | వ్రణేషు తేషు కర్తవ్యం నస్యం వైద్యేన జానతా ||126||
View original
रुजावन्तोऽनिलाविष्टा रूक्षा ये चोर्ध्वजत्रुजाः | व्रणेषु तेषु कर्तव्यं नस्यं वैद्येन जानता ||१२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 76 (127-128) · Śloka 128
దోషప్రచ్యావనార్థాయ రుజాదాహక్షయాయ చ | జిహ్వాదంతసముత్థస్య హరణార్థం మలస్య చ ||127|| శోధనో రోపణశ్చైవ వ్రణస్య ముఖజస్య వై | ఉష్ణో వా యది వా శీతః కవలగ్రహ ఇష్యతే ||128||
View original
दोषप्रच्यावनार्थाय रुजादाहक्षयाय च | जिह्वादन्तसमुत्थस्य हरणार्थं मलस्य च ||१२७|| शोधनो रोपणश्चैव व्रणस्य मुखजस्य वै | उष्णो वा यदि वा शीतः कवलग्रह इष्यते ||१२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 77 (129) · Śloka 129
ఊర్ధ్వజత్రుగతాన్ రోగాన్ వ్రణాంశ్చ కఫవాతజాన్ | శోఫస్రావరుజాయుక్తాన్ ధూమపానైరుపాచరేత్ ||129||
View original
ऊर्ध्वजत्रुगतान् रोगान् व्रणांश्च कफवातजान् | शोफस्रावरुजायुक्तान् धूमपानैरुपाचरेत् ||१२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 78 (130) · Śloka 130
క్షతోష్మణో నిగ్రహార్థం సంధానార్థం తథైవ చ | సద్యోవ్రణేష్వాయతేషు క్షౌద్రసర్పిర్విధీయతే ||130||
View original
क्षतोष्मणो निग्रहार्थं सन्धानार्थं तथैव च | सद्योव्रणेष्वायतेषु क्षौद्रसर्पिर्विधीयते ||१३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 79 (131) · Śloka 131
అవగాఢాస్త్వణుముఖా యే వ్రణాః శల్యపీడితాః | నివృత్తహస్తోద్ధరణా యంత్రం తేషు విధీయతే ||131||
View original
अवगाढास्त्वणुमुखा ये व्रणाः शल्यपीडिताः | निवृत्तहस्तोद्धरणा यन्त्रं तेषु विधीयते ||१३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 80 (132) · Śloka 132
లఘుమాత్రో లఘుశ్చైవ స్నిగ్ధ ఉష్ణోఽగ్నిదీపనః | సర్వవ్రణిభ్యో దేయస్తు సదాఽఽహారో విజానతా ||132||
View original
लघुमात्रो लघुश्चैव स्निग्ध उष्णोऽग्निदीपनः | सर्वव्रणिभ्यो देयस्तु सदाऽऽहारो विजानता ||१३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 81 (133) · Śloka 133
నిశాచరేభ్యో రక్ష్యస్తు నిత్యమేవ క్షతాతురః | రక్షావిధానైరుద్దిష్టైర్యమైః సనియమైస్తథా ||133||
View original
निशाचरेभ्यो रक्ष्यस्तु नित्यमेव क्षतातुरः | रक्षाविधानैरुद्दिष्टैर्यमैः सनियमैस्तथा ||१३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 82 (134) · Śloka 134
షణ్మూలోఽష్టపరిగ్రాహీ పంచలక్షణలక్షితః | షష్ట్యా విధానైర్నిర్దిష్టైశ్చతుర్భిః సాధ్యతే వ్రణః ||134||
View original
षण्मूलोऽष्टपरिग्राही पञ्चलक्षणलक्षितः | षष्ट्या विधानैर्निर्दिष्टैश्चतुर्भिः साध्यते व्रणः ||१३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 83 (135) · Śloka 135
యోఽల్పౌషధకృతో యోగో బహుగ్రంథభయాన్మయా | ద్రవ్యాణాం తత్సమానానాం తత్రావాపో న దుష్యతి ||135||
View original
योऽल्पौषधकृतो योगो बहुग्रन्थभयान्मया | द्रव्याणां तत्समानानां तत्रावापो न दुष्यति ||१३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 84 (136) · Śloka 136
ప్రసంగాభిహితో యో వా బహుదుర్లభభేషజః | యథోపపత్తి తత్రాపి కార్యమేవ చికిత్సితం ||136||
View original
प्रसङ्गाभिहितो यो वा बहुदुर्लभभेषजः | यथोपपत्ति तत्रापि कार्यमेव चिकित्सितम् ||१३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 85 (137) · Śloka 137
గణోక్తమపి యద్ద్రవ్యం భవేద్వ్యాధావయౌగికం | తదుద్ధరేద్యౌగికం తు ప్రక్షిపేదప్యకీర్తితం ||137||
View original
गणोक्तमपि यद्द्रव्यं भवेद्व्याधावयौगिकम् | तदुद्धरेद्यौगिकं तु प्रक्षिपेदप्यकीर्तितम् ||१३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 86 (138-139) · Śloka 139
ఉపద్రవాస్తు వివిధా వ్రణస్య వ్రణితస్య చ | తత్ర గంధాదయః పంచ వ్రణస్యోపద్రవాః స్మృతాః ||138|| జ్వరాతిసారౌ మూర్చ్ఛా చ హిక్కా చ్ఛర్దిరరోచకః | శ్వాసకాసావిపాకాశ్చ తృష్ణా చ వ్రణితస్య తు ||139||
View original
उपद्रवास्तु विविधा व्रणस्य व्रणितस्य च | तत्र गन्धादयः पञ्च व्रणस्योपद्रवाः स्मृताः ||१३८|| ज्वरातिसारौ मूर्च्छा च हिक्का च्छर्दिररोचकः | श्वासकासाविपाकाश्च तृष्णा च व्रणितस्य तु ||१३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 87 (140) · Śloka 140
వ్రణక్రియాస్వేవమాసు వ్యాసేనోక్తాస్వపి క్రియాం | భూయోఽప్యుపరి వక్ష్యామి సద్యోవ్రణచికిత్సితే ||140||
View original
व्रणक्रियास्वेवमासु व्यासेनोक्तास्वपि क्रियाम् | भूयोऽप्युपरि वक्ष्यामि सद्योव्रणचिकित्सिते ||१४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం చికిత్సాస్థానే ద్వివ్రణీయచికిత్సితం నామ ప్రథమోఽధ్యాయః ||1||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने द्विव्रणीयचिकित्सितं नाम प्रथमोऽध्यायः ||१||
🔊 Audio coming soon