2. sadyōvraṇacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതഃ സദ്യോവ്രണചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ധന്വന്തരിര്ധര്മഭൃതാം വരിഷ്ഠോ വാഗ്വിശാരദഃ | വിശ്വാമിത്രസുതം ശിഷ്യമൃഷിം സുശ്രുതമന്വശാത് ||൩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

നാനാധാരാമുഖൈഃ ശസ്ത്രൈര്നാനാസ്ഥാനനിപാതിതൈഃ | നാനാരൂപാ വ്രണാ യേ സ്യുസ്തേഷാം വക്ഷ്യാമി ലക്ഷണമ് ||൪||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 7

ആയതാശ്ചതുരസ്രാശ്ച ത്ര്യസ്രാ മണ്ഡലിനസ്തഥാ | അര്ധചന്ദ്രപ്രതീകാശാ വിശാലാഃ കുടിലാസ്തഥാ ||൫|| ശരാവനിമ്നമധ്യാശ്ച യവമധ്യാസ്തഥാऽപരേ | ഏവമ്പ്രകാരാകൃതയോ ഭവന്ത്യാഗന്തവോ വ്രണാഃ ||൬|| ദോഷജാ വാ സ്വയം ഭിന്നാ, ന തു വൈദ്യനിമിത്തജാഃ |൭|

Adhikarana 5 (7) · Śloka 8

ഭിഷഗ്വ്രണാകൃതിജ്ഞോ ഹി ന മോഹമധിഗച്ഛതി ||൭|| ഭൃശം ദുര്ദര്ശരൂപേഷു വ്രണേഷു വികൃതേഷ്വപി |൮|

Adhikarana 6 (8) · Śloka 9

അനന്താകൃതിരാഗന്തുഃ സ ഭിഷഗ്ഭിഃ പുരാതനൈഃ ||൮|| സമാസതോ ലക്ഷണതഃ ഷഡ്വിധഃ പരികീര്തിതഃ |൯|

Adhikarana 7 (9) · Śloka 10

ഛിന്നം ഭിന്നം തഥാ വിദ്ധം ക്ഷതം പിച്ചിതമേവ ച ||൯|| ഘൃഷ്ടമാഹുസ്തഥാ ഷഷ്ഠം തേഷാം വക്ഷ്യാമി ലക്ഷണമ് |൧൦|

Adhikarana 8 (10) · Śloka 11

തിരശ്ചീന ഋജുര്വാऽപി യോ വ്രണശ്ചായതോ ഭവേത് ||൧൦|| ഗാത്രസ്യ പാതനം ചാപി ഛിന്നമിത്യുപദിശ്യതേ |൧൧|

Adhikarana 9 (11) · Śloka 12

കുന്തശക്ത്യൃഷ്ടിഖങ്ഗാഗ്രവിഷാണാദിഭിരാശയഃ ||൧൧|| ഹതഃ കിഞ്ചിത് സ്രവേത്തദ്ധി ഭിന്നലക്ഷണമുച്യതേ |൧൨|

Adhikarana 10 (12) · Śloka 13

സ്ഥാനാന്യാമാഗ്നിപക്വാനാം മൂത്രസ്യ രുധിരസ്യ ച ||൧൨|| ഹൃദുണ്ഡുകഃ ഫുപ്ഫുസശ്ച കോഷ്ഠ ഇത്യഭിധീയതേ |൧൩|

Adhikarana 11 (13-15) · Śloka 16

തസ്മിന് ഭിന്നേ രക്തപൂര്ണേ ജ്വരോ ദാഹശ്ച ജായതേ ||൧൩|| മൂത്രമാര്ഗഗുദാസ്യേഭ്യോ രക്തം ഘ്രാണാച്ച ഗച്ഛതി | മൂര്ച്ഛാശ്വാസതൃഡാധ്മാനമഭക്തച്ഛന്ദ ഏവ ച ||൧൪|| വിണ്മൂത്രവാതസങ്ഗശ്ച സ്വേദാസ്രാവോऽക്ഷിരക്തതാ | ലോഹഗന്ധിത്വമാസ്യസ്യ ഗാത്രദൌര്ഗന്ധ്യമേവ ച ||൧൫|| ഹൃച്ഛൂലം പാര്ശ്വയോശ്ചാപി... |൧൬|

Adhikarana 12 (16-17) · Śloka 18

... വിശേഷം ചാത്ര മേ ശൃണു | ആമാശയസ്ഥേ രുധിരേ രുധിരം ഛര്ദയേത് പുനഃ ||൧൬|| ആധ്മാനമതിമാത്രം ച ശൂലം ച ഭൃശദാരുണമ് | പക്വാശയഗതേ ചാപി രുജോ ഗൌരവമേവ ച ||൧൭|| ശീതതാ ചാപ്യധോ നാഭേഃ ഖേഭ്യോ രക്തസ്യ ചാഗമഃ |൧൮|

Adhikarana 13 (18) · Śloka 19

അഭിന്നേऽപ്യാശയേऽന്ത്രാണാം ഖൈഃ സൂക്ഷ്മൈരന്ത്രപൂരണമ് ||൧൮|| പിഹിതാസ്യേ ഘടേ യദ്വല്ലക്ഷ്യതേ തസ്യ ഗൌരവമ് |൧൯|

Adhikarana 14 (19) · Śloka 20

സൂക്ഷ്മാസ്യശല്യാഭിഹതം യദങ്ഗം ത്വാശയാദ്വിനാ ||൧൯|| ഉത്തുണ്ഡിതം നിര്ഗതം വാ തദ്വിദ്ധമിതി നിര്ദിശേത് |൨൦|

Adhikarana 15 (20) · Śloka 21

നാതിച്ഛിന്നം നാതിഭിന്നമുഭയോര്ലക്ഷണാന്വിതമ് ||൨൦|| വിഷമം വ്രണമങ്ഗേ യത്തത് ക്ഷതം ത്വഭിനിര്ദിശേത് |൨൧|

Adhikarana 16 (21) · Śloka 22

പ്രഹാരപീഡനാഭ്യാം തു യദങ്ഗം പൃഥുതാം ഗതമ് ||൨൧|| സാസ്ഥി തത് പിച്ചിതം വിദ്യാന്മജ്ജരക്തപരിപ്ലുതമ് |൨൨|

Adhikarana 17 (22) · Śloka 23

വിഗതത്വഗ്യദങ്ഗം ഹി സങ്ഘര്ഷാദന്യഥാऽപി വാ ||൨൨|| ഉഷാസ്രാവാന്വിതം തത്തു ഘൃഷ്ടമിത്യുപദിശ്യതേ |൨൩|

Adhikarana 18 (23-25) · Śloka 26

ഛിന്നേ ഭിന്നേ തഥാ വിദ്ധേ ക്ഷതേ വാऽസൃഗതിസ്രവേത് ||൨൩|| രക്തക്ഷയാദ്രുജസ്തത്ര കരോതി പവനോ ഭൃശമ് | സ്നേഹപാനം ഹിതം തത്ര തത്സേകോ വിഹിതസ്തഥാ ||൨൪|| വേശവാരൈഃ സകൃശരൈഃ സുസ്നിഗ്ധൈശ്ചോപനാഹനമ് | ധാന്യസ്വേദാംശ്ച കുര്വീത സ്നിഗ്ധാന്യാലേപനാനി ച ||൨൫|| വാതഘ്നൌഷധസിദ്ധൈശ്ച സ്നേഹൈര്ബസ്തിര്വിധീയതേ |൨൬|

Adhikarana 19 (26-27) · Śloka 28

പിച്ചിതേ ച വിഘൃഷ്ടേ ച നാതിസ്രവതി ശോണിതമ് ||൨൬|| അഗച്ഛതി ഭൃശം തസ്മിന് ദാഹഃ പാകശ്ച ജായതേ | തത്രോഷ്മണോ നിഗ്രഹാര്ഥം തഥാ ദാഹപ്രപാകയോഃ ||൨൭|| ശീതമാലേപനം കാര്യം പരിഷേകശ്ച ശീതലഃ |൨൮|

Adhikarana 20 (28) · Śloka 29

ഷട്സ്വേതേഷു യഥോക്തേഷു ഛിന്നാദിഷു സമാസതഃ ||൨൮|| ജ്ഞേയം സമര്പിതം സര്വം സദ്യോവ്രണചികിത്സിതമ് |൨൯|

Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30

അത ഊര്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി ഛിന്നാനാം തു ചികിത്സിതമ് ||൨൯|| യേ വ്രണാ വിവൃതാഃ കേചിച്ഛിരഃപാര്ശ്വാവലമ്ബിനഃ | താന് സീവ്യേദ്വിധിനോക്തേന ബധ്നീയാദ്ഗാഢമേവ ച ||൩൦||

Adhikarana 22 (31-33) · Śloka 33

കര്ണം സ്ഥാനാദപഹൃതം സ്ഥാപയിത്വാ യഥാസ്ഥിതമ് | സീവ്യേദ്യഥോക്തം തൈലേന സ്രോതശ്ചാഭിപ്രതര്പയേത് ||൩൧|| കൃകാടികാന്തേ ഛിന്നേ തു ഗച്ഛത്യപി സമീരണേ | സമ്യങ്നിവേശ്യ ബധ്നീയാത് സീവ്യേച്ചാപി നിരന്തരമ് ||൩൨|| ആജേന സര്പിഷാ ചൈവം പരിഷേകം തു കാരയേത് | ഉത്താനോऽന്നം സമശ്നീയാച്ഛയീത ച സുയന്ത്രിതഃ ||൩൩||

Adhikarana 23 (34-35) · Śloka 35

ശാഖാസു പതിതാംസ്തിര്യക് പ്രഹാരാന് വിവൃതാന് ഭൃശമ് | സീവ്യേത് സമ്യങ്നിവേശ്യാശു സന്ധ്യസ്ഥീന്യനുപൂര്വശഃ ||൩൪|| ബദ്ധ്വാ വേല്ലിതകേനാശു തതസ്തൈലേന സേചയേത് | ചര്മണാ ഗോഫണാബന്ധഃ കാര്യോ യോ വാ ഹിതോ ഭവേത് ||൩൫||

Adhikarana 24 (36) · Śloka 36

പൃഷ്ഠേ വ്രണോ യസ്യ ഭവേദുത്താനം ശായയേത്തു തമ് | അതോऽന്യഥാ ചോരസിജേ ശായയേത് പുരുഷം വ്രണേ ||൩൬||

Adhikarana 25 (37) · Śloka 37

ഛിന്നാം നിഃശേഷതഃ ശാഖാം ദഗ്ധ്വാ തൈലേന ബുദ്ധിമാന് | ബധ്നീയാത് കോശബന്ധേന പ്രാപ്തം കാര്യം ച രോപണമ് ||൩൭||

Adhikarana 26 (38) · Śloka 39

ചന്ദനം പദ്മകം രോധ്രമുത്പലാനി പ്രിയങ്ഗവഃ | ഹരിദ്രാ മധുകം ചൈവ പയഃ സ്യാദത്ര ചാഷ്ടമമ് ||൩൮|| തൈലമേഭിര്വിപക്വം തു പ്രധാനം വ്രണരോപണമ് |൩൯|

Adhikarana 27 (39-40) · Śloka 41

ചന്ദനം കര്കടാഖ്യാ ച സഹേ മാംസ്യാഹ്വയാऽമൃതാ ||൩൯|| ഹരേണവോ മൃണാലം ച ത്രിഫലാ പദ്മകോത്പലേ | ത്രയോദശാങ്ഗം ത്രിവൃതമേതദ്വാ പയസാऽന്വിതമ് ||൪൦|| തൈലം വിപക്വം സേകാര്ഥേ ഹിതം തു വ്രണരോപണേ |൪൧|

Adhikarana 28 (41-43) · Śloka 43

അത ഊര്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി ഭിന്നാനാം തു ചികിത്സിതമ് ||൪൧|| ഭിന്നം നേത്രമകര്മണ്യമഭിന്നം ലമ്ബതേ തു യത് | തന്നിവേശ്യ യഥാസ്ഥാനമവ്യാവിദ്ധസിരം ശനൈഃ ||൪൨|| പീഡയേത് പാണിനാ സമ്യക് പദ്മപത്ത്രാന്തരേണ തു | തതോऽസ്യ തര്പണം കാര്യം നസ്യം ചാനേന സര്പിഷാ ||൪൩||

Adhikarana 29 (44) · Śloka 45

ആജം ഘൃതം ക്ഷീരപാത്രം മധുകം ചോത്പലാനി ച | ജീവകര്ഷഭകൌ ചൈവ പിഷ്ട്വാ സര്പിര്വിപാചയേത് ||൪൪|| സര്വനേത്രാഭിഘാതേ തു സര്പിരേതത് പ്രശസ്യതേ |൪൫|

Adhikarana 30 (45-49) · Śloka 49

ഉദരാന്മേദസോ വര്തിര്നിര്ഗതാ യസ്യ ദേഹിനഃ ||൪൫|| കഷായഭസ്മമൃത്കീര്ണാം ബദ്ധ്വാ സൂത്രേണ സൂത്രവിത് | അഗ്നിതപ്തേന ശസ്ത്രേണ ഛിന്ദ്യാന്മധുസമായുതമ് ||൪൬|| ബദ്ധ്വാ വ്രണം സുജീര്ണേऽന്നേ സര്പിഷഃ പാനമിഷ്യതേ | സ്നേഹപാനാദൃതേ ചാപി പയഃപാനം വിധീയതേ ||൪൭|| ശര്കരാമധുയഷ്ടിഭ്യാം ലാക്ഷയാ വാ ശ്വദംഷ്ട്രയാ | ചിത്രാസമന്വിതം ചൈവ രുജാദാഹവിനാശനമ് ||൪൮|| ആടോപോ മരണം വാ സ്യാച്ഛൂലോ വാऽച്ഛിദ്യമാനയാ | മേദോഗ്രന്ഥൌ തു യത്തൈലം വക്ഷ്യതേ തച്ച യോജയേത് ||൪൯||

Adhikarana 31 (50) · Śloka 50

ത്വചോऽതീത്യ സിരാദീനി ഭിത്ത്വാ വാ പരിഹൃത്യ വാ | കോഷ്ഠേ പ്രതിഷ്ഠിതം ശല്യം കുര്യാദുക്താനുപദ്രവാന് ||൫൦||

Adhikarana 32 (51) · Śloka 51

തത്രാന്തര്ലോഹിതം പാണ്ഡും ശീതപാദകരാനനമ് | ശീതോച്ഛ്വാസം രക്തനേത്രമാനദ്ധം ച വിവര്ജയേത് ||൫൧||

Adhikarana 33 (52-54) · Śloka 54

ആമാശയസ്ഥേ രുധിരേ വമനം പഥ്യമുച്യതേ | പക്വാശയസ്ഥേ ദേയം ച വിരേചനമസംശയമ് ||൫൨|| ആസ്ഥാപനം ച നിഃസ്നേഹം കാര്യമുഷ്ണൈര്വിശോധനൈഃ | യവകോലകുലത്ഥാനാം നിഃസ്നേഹേന രസേന ച ||൫൩|| ഭുഞ്ജീതാന്നം യവാഗൂം വാ പിബേത് സൈന്ധവസംയുതാമ് | അതിനിഃസ്രുതരക്തോ വാ ഭിന്നകോഷ്ഠഃ പിബേദസൃക് ||൫൪||

Adhikarana 34 (55) · Śloka 55

സ്വമാര്ഗപ്രതിപന്നാസ്തു യസ്യ വിണ്മൂത്രമാരുതാഃ | വ്യുപദ്രവഃ സ ഭിന്നേऽപി കോഷ്ഠേ ജീവതി മാനവഃ ||൫൫||

Adhikarana 35 (56-65) · Śloka 66

അഭിന്നമന്ത്രം നിഷ്ക്രാന്തം പ്രവേശ്യം നാന്യഥാ ഭവേത് | പിപീലികാശിരോഗ്രസ്തം തദപ്യേകേ വദന്തി തു ||൫൬|| പ്രക്ഷാല്യ പയസാ ദിഗ്ധം തൃണശോണിതപാംശുഭിഃ | പ്രവേശയേത് കൃത്തനഖോ ഘൃതേനാക്തം ശനൈഃ ശനൈഃ ||൫൭|| പ്രവേശയേത് ക്ഷീരസിക്തം ശുഷ്കമന്ത്രം ഘൃതാപ്ലുതമ് | അങ്ഗുല്യാऽഭിമൃശേത് കണ്ഠം ജലേനോദ്വേജയേദപി ||൫൮|| ഹസ്തപാദേഷു സങ്ഗൃഹ്യ സമുത്ഥാപ്യ മഹാബലാഃ | ഭവത്യന്തഃപ്രവേശസ്തു യഥാ നിര്ധുനുയുസ്തഥാ ||൫൯|| തഥാऽന്ത്രാണി വിശന്ത്യന്തഃ സ്വാം കലാം പീഡയന്തി ച | വ്രണാല്പത്വാദ്ബഹുത്വാദ്വാ ദുഷ്പ്രവേശം ഭവേത്തു യത് ||൬൦|| തദാപാട്യ പ്രമാണേന ഭിഷഗന്ത്രം പ്രവേശയേത് | യഥാസ്ഥാനം നിവിഷ്ടേ ച വ്രണം സീവ്യേദതന്ദ്രിതഃ ||൬൧|| സ്ഥാനാദപേതമാദത്തേ പ്രാണാന് ഗുപിതമേവ വാ | വേഷ്ടയിത്വാ തു പട്ടേന ഘൃതസേകം പ്രദാപയേത് ||൬൨|| ഘൃതം പിബേത് സുഖോഷ്ണം ച ചിത്രാതൈലസമന്വിതമ് | മൃദുക്രിയാര്ഥം ശകൃതോ വായോശ്ചാധഃപ്രവൃത്തയേ ||൬൩|| തതസ്തൈലമിദം കുര്യാദ്രോപണാര്ഥം ചികിത്സകഃ | ത്വചോऽശ്വകര്ണധവയോര്മോചകീമേഷശൃങ്ഗയോഃ ||൬൪|| ശല്ലക്യര്ജുനയോശ്ചാപി വിദാര്യാഃ ക്ഷീരിണാം തഥാ | ബലാമൂലാനി ചാഹൃത്യ തൈലമേതൈര്വിപാചയേത് ||൬൫|| വ്രണം സംരോപയേത്തേന വര്ഷമാത്രം യതേത ച |൬൬|

Adhikarana 36 (66-68) · Śloka 69

പാദൌ നിരസ്തമുഷ്കസ്യ ജലേന പ്രോക്ഷ്യ ചാക്ഷിണീ ||൬൬|| പ്രവേശ്യ തുന്നസേവന്യാ മുഷ്കൌ സീവ്യേത്തതഃ പരമ് | കാര്യോ ഗോഫണികാബന്ധഃ കട്യാമാവേശ്യ യന്ത്രകമ് ||൬൭|| ന കുര്യാത് സ്നേഹസേകം ച തേന ക്ലിദ്യതി ഹി വ്രണഃ | കാലാനുസാര്യാഗുര്വേലാജാതീചന്ദനപദ്മകൈഃ ||൬൮|| ശിലാദാര്വ്യമൃതാതുത്ഥൈസ്തൈലം കുര്വീത രോപണമ് |൬൯|

Adhikarana 37 (69-70) · Śloka 71

ശിരസോऽപഹൃതേ ശല്യേ ബാലവര്തിം നിവേശയേത് ||൬൯|| ബാലവര്ത്യാമദത്തായാം മസ്തുലുങ്ഗം വ്രണാത് സ്രവേത് | ഹന്യാദേനം തതോ വായുസ്തസ്മാദേവമുപാചരേത് ||൭൦|| വ്രണേ രോഹതി ചൈകൈകം ശനൈര്ബാലമപക്ഷിപേത് |൭൧|

Adhikarana 38 (71) · Śloka 72

ഗാത്രാദപഹൃതേऽന്യസ്മാത് സ്നേഹവര്തിം പ്രവേശയേത് ||൭൧|| കൃതേ നിഃശോണിതേ ചാപി വിധിഃ സദ്യഃക്ഷതേ ഹിതഃ |൭൨|

Adhikarana 39 (72) · Śloka 73

ദൂരാവഗാഢാഃ സൂക്ഷ്മാഃ സ്യുര്യേ വ്രണാസ്താന് വിശോണിതാന് ||൭൨|| കൃത്വാ സൂക്ഷ്മേണ നേത്രേണ ചക്രതൈലേന തര്പയേത് |൭൩|

Adhikarana 40 (73-74) · Śloka 74

സമങ്ഗാം രജനീം പദ്മാം ത്രിവര്ഗം തുത്ഥമേവ ച ||൭൩|| വിഡങ്ഗം കടുകാം പഥ്യാം ഗുഡൂചീം സകരഞ്ജികാമ് | സംഹൃത്യ വിപചേത് കാലേ തൈലം രോപണമുത്തമമ് ||൭൪||

Adhikarana 41 (75) · Śloka 76

താലീശം പദ്മകം മാംസീ ഹരേണ്വഗുരുചന്ദനമ് | ഹരിദ്രേ പദ്മബീജാനി സോശീരം മധുകം ച തൈഃ ||൭൫|| പക്വം സദ്യോവ്രണേഷൂക്തം തൈലം രോപണമുത്തമമ് |൭൬|

Adhikarana 42 (76) · Śloka 76

ക്ഷതേ ക്ഷതവിധിഃ കാര്യഃ പിച്ചിതേ ഭഗ്നവദ്വിധിഃ ||൭൬||

Adhikarana 43 (77) · Śloka 77

ഘൃഷ്ടേ രുജോ നിഗൃഹ്യാശു ചൂര്ണൈരുപചരേദ്വ്രണമ് |൭൭|

Adhikarana 44 (77-78) · Śloka 78

വിശ്ലിഷ്ടദേഹം പതിതം മഥിതം ഹതമേവ ച ||൭൭|| വാസയേത്തൈലപൂര്ണായാം ദ്രോണ്യാം മാംസരസാശനമ് | അയമേവ വിധിഃ കാര്യഃ ക്ഷീണേ മര്മഹതേ തഥാ ||൭൮||

Adhikarana 45 (79) · Śloka 79

രോപണേ സപരീഷേകേ പാനേ ച വ്രണിനാം സദാ | തൈലം ഘൃതം വാ സംയോജ്യം ശരീരര്തൂനവേക്ഷ്യ ഹി ||൭൯||

Adhikarana 46 (80) · Śloka 80

ഘൃതാനി യാനി വക്ഷ്യാമി യത്നതഃ പിത്തവിദ്രധൌ | സദ്യോവ്രണേഷു ദേയാനി താനി വൈദ്യേന ജാനതാ ||൮൦||

Adhikarana 47 (81) · Śloka 81

സദ്യഃക്ഷതവ്രണം വൈദ്യഃ സശൂലം പരിഷേചയേത് | സര്പിഷാ നാതിശീതേന ബലാതൈലേന വാ പുനഃ ||൮൧||

Adhikarana 48 (82-84) · Śloka 85

സമങ്ഗാം രജനീം പദ്മാം പഥ്യാം തുത്ഥം സുവര്ചലാമ് | പദ്മകം രോധ്രമധുകം വിഡങ്ഗാനി ഹരേണുകാമ് ||൮൨|| താലീശപത്രം നലദം ചന്ദനം പദ്മകേശരമ് | മഞ്ജിഷ്ഠോശീരലാക്ഷാശ്ച ക്ഷീരിണാം ചാപി പല്ലവാന് ||൮൩|| പ്രിയാലബീജം തിന്ദുക്യാസ്തരുണാനി ഫലാനി ച | യഥാലാഭം സമാഹൃത്യ തൈലമേഭിര്വിപാചയേത് ||൮൪|| സദ്യോവ്രണാനാം സര്വേഷാമദുഷ്ടാനാം തു രോപണമ് |൮൫|

Adhikarana 49 (85) · Śloka 86

കഷായമധുരാഃശീതാഃ ക്രിയാഃ സ്നിഗ്ധാശ്ച യോജയേത് ||൮൫|| സദ്യോവ്രണാനാം സപ്താഹം പശ്ചാത് പൂര്വോക്തമാചരേത് |൮൬|

Adhikarana 50 (86-88) · Śloka 88

ദുഷ്ടവ്രണേഷു കര്തവ്യമൂര്ധ്വം ചാധശ്ച ശോധനമ് ||൮൬|| വിശോഷണം തഥാऽऽഹാരഃ ശോണിതസ്യ ച മോക്ഷണമ് | കഷായം രാജവൃക്ഷാദൌ സുരസാദൌ ച ധാവനമ് ||൮൭|| തയോരേവ കഷായേണ തൈലം ശോധനമിഷ്യതേ | ക്ഷാരകല്പേന വാ തൈലം ക്ഷാരദ്രവ്യേഷു സാധിതമ് ||൮൮||

Adhikarana 51 (89-92) · Śloka 92

ദ്രവന്തീ ചിരബില്വശ്ച ദന്തീ ചിത്രകമേവ ച | പൃഥ്വീകാ നിമ്ബപത്രാണി കാസീസം തുത്ഥമേവ ച ||൮൯|| ത്രിവൃത്തേജോവതീ നീലീ ഹരിദ്രേ സൈന്ധവം തിലാഃ | ഭൂമികദമ്ബഃ സുവഹാ ശുകാഖ്യാ ലാങ്ഗലാഹ്വയാ ||൯൦|| നൈപാലീ ജാലിനീ ചൈവ മദയന്തീ മൃഗാദനീ | സുധാമൂര്വാര്കകീടാരിഹരിതാലകരഞ്ജികാഃ ||൯൧|| യഥോപപത്തി കര്തവ്യം തൈലമേതൈസ്തു ശോധനമ് | ഘൃതം വാ യദി വാ പ്രാപ്തം കല്കാഃ സംശോധനാസ്തഥാ ||൯൨||

Adhikarana 52 (93-94) · Śloka 94

സൈന്ധവത്രിവൃദേരണ്ഡപത്രകല്കസ്തു വാതികേ | ത്രിവൃദ്ധരിദ്രാമധുകകല്കഃ പൈത്തേ തിലൈര്യുതഃ ||൯൩|| കഫജേ തിലതേജോഹ്വാദന്തീസ്വര്ജികചിത്രകാഃ | ദുഷ്ടവ്രണവിധിഃ കാര്യോ മേഹകുഷ്ഠവ്രണേഷ്വപി ||൯൪||

Adhikarana 53 (95) · Śloka 95

ഷഡ്വിധഃ പ്രാക് പ്രദിഷ്ടോ യഃ സദ്യോവ്രണവിനിശ്ചയഃ | നാതഃ ശക്യം പരം വക്തുമപി നിശ്ചിതവാദിഭിഃ ||൯൫||

Adhikarana 54 (96-97) · Śloka 97

ഉപസര്ഗൈര്നിപാതൈശ്ച തത്തു പണ്ഡിതമാനിനഃ | കേചിത് സംയോജ്യ ഭാഷന്തേ ബഹുധാ മാനഗര്വിതാഃ ||൯൬|| ബഹു തദ്ഭാഷിതം തേഷാം ഷട്സ്വേഷ്വേവാവതിഷ്ഠതേ | വിശേഷാ ഇവ സാമാന്യേ ഷട്ത്വം തു പരമം മതമ് ||൯൭||

Adhikarana puShpikA · Śloka 2

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ സദ്യോവ്രണചികിത്സിതം നാമ ദ്വിതിയോऽധ്യായഃ ||൨||