Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
અથાતો ગ્રન્થ્યપચ્યર્બુદગલગણ્ડચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨|| ગ્રન્થિષ્વથામેષુ ભિષગ્વિદધ્યાચ્છોફક્રિયાં વિસ્તરશો વિધિજ્ઞઃ | રક્ષેદ્બલં ચાપિ નરસ્ય નિત્યં તદ્રક્ષિતં વ્યાધિબલં નિહન્તિ ||૩||
अथातो ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| ग्रन्थिष्वथामेषु भिषग्विदध्याच्छोफक्रियां विस्तरशो विधिज्ञः | रक्षेद्बलं चापि नरस्य नित्यं तद्रक्षितं व्याधिबलं निहन्ति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
તૈલં પિબેત્ સર્પિરથો દ્વયં વા દત્ત્વા વસાં વા ત્રિવૃતં વિદધ્યાત્ | અપેહિવાતાદશમૂલસિદ્ધં વૈદ્યશ્ચતુઃસ્નેહમથો દ્વયં વા ||૪||
तैलं पिबेत् सर्पिरथो द्वयं वा दत्त्वा वसां वा त्रिवृतं विदध्यात् | अपेहिवातादशमूलसिद्धं वैद्यश्चतुःस्नेहमथो द्वयं वा ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-7) · Śloka 8
હિંસ્રાઽથ રોહિણ્યમૃતાઽથ ભાર્ગી શ્યોનાકબિલ્વાગુરુકૃષ્ણગન્ધાઃ | ગોજી ચ પિષ્ટા સહ તાલપત્ર્યા ગ્રન્થૌ વિધેયોઽનિલજે પ્રલેપઃ ||૫|| સ્વેદોપનાહાન્ વિવિધાંશ્ચ કુર્યાત્તથા પ્રસિદ્ધાનપરાંશ્ચ લેપાન્ | વિદાર્ય વા પક્વમપોહ્ય પૂયં પ્રક્ષાલ્ય બિલ્વાર્કનરેન્દ્રતોયૈઃ ||૬|| તિલૈઃ સપઞ્ચાઙ્ગુલપત્રમિશ્રૈઃ સંશોધયેત્ સૈન્ધવસમ્પ્રયુક્તૈઃ | શુદ્ધં વ્રણં વાઽપ્યુપરોપયેત્તુ તૈલેન રાસ્નાસરલાન્વિતેન ||૭|| વિડઙ્ગયષ્ટીમધુકામૃતાભિઃ સિદ્ધેન વા ક્ષીરસમન્વિતેન |૮|
हिंस्राऽथ रोहिण्यमृताऽथ भार्गी श्योनाकबिल्वागुरुकृष्णगन्धाः | गोजी च पिष्टा सह तालपत्र्या ग्रन्थौ विधेयोऽनिलजे प्रलेपः ||५|| स्वेदोपनाहान् विविधांश्च कुर्यात्तथा प्रसिद्धानपरांश्च लेपान् | विदार्य वा पक्वमपोह्य पूयं प्रक्षाल्य बिल्वार्कनरेन्द्रतोयैः ||६|| तिलैः सपञ्चाङ्गुलपत्रमिश्रैः संशोधयेत् सैन्धवसम्प्रयुक्तैः | शुद्धं व्रणं वाऽप्युपरोपयेत्तु तैलेन रास्नासरलान्वितेन ||७|| विडङ्गयष्टीमधुकामृताभिः सिद्धेन वा क्षीरसमन्वितेन |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (8-11) · Śloka 11
જલૌકસઃ પિત્તકૃતે હિતાસ્તુ ક્ષીરોદકાભ્યાં પરિષેચનં ચ ||૮|| કાકોલિવર્ગસ્ય ચ શીતલાનિ પિબેત્ કષાયાણિ સશર્કરાણિ | દ્રાક્ષારસેનેક્ષુરસેન વાઽપિ ચૂર્ણં પિબેચ્ચાપિ હરીતકીનામ્ ||૯|| મધૂકજમ્બ્વર્જુનવેતસાનાં ત્વગ્ભિઃ પ્રદેહાનવચારયેત | સશર્કરૈર્વા તૃણશૂન્યકન્દૈર્દિહ્યાદભીક્ષ્ણં મુચુલુન્દજૈર્વા ||૧૦|| વિદાર્ય વા પક્વમપોહ્ય પૂયં ધાવેત્ કષાયેણ વનસ્પતીનામ્ | તિલૈઃ સયષ્ટીમધુકૈર્વિશોધ્ય સર્પિઃ પ્રયોજ્યં મધુરૈર્વિપક્વમ્ ||૧૧||
जलौकसः पित्तकृते हितास्तु क्षीरोदकाभ्यां परिषेचनं च ||८|| काकोलिवर्गस्य च शीतलानि पिबेत् कषायाणि सशर्कराणि | द्राक्षारसेनेक्षुरसेन वाऽपि चूर्णं पिबेच्चापि हरीतकीनाम् ||९|| मधूकजम्ब्वर्जुनवेतसानां त्वग्भिः प्रदेहानवचारयेत | सशर्करैर्वा तृणशून्यकन्दैर्दिह्यादभीक्ष्णं मुचुलुन्दजैर्वा ||१०|| विदार्य वा पक्वमपोह्य पूयं धावेत् कषायेण वनस्पतीनाम् | तिलैः सयष्टीमधुकैर्विशोध्य सर्पिः प्रयोज्यं मधुरैर्विपक्वम् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (12-13) · Śloka 13
હૃતેષુ દોષેષુ યથાનુપૂર્વ્યા ગ્રન્થૌ ભિષક્ શ્લેષ્મસમુત્થિતે તુ | સ્વિન્નસ્ય વિમ્લાપનમેવ કુર્યાદઙ્ગુષ્ઠલોહોપલવેણુદણ્ડૈઃ ||૧૨|| વિકઙ્કતારગ્વધકાકણન્તીકાકાદનીતાપસવૃક્ષમૂલૈઃ | આલેપયેત્ પિણ્ડફલાર્કભાર્ગીકરઞ્જકાલામદનૈશ્ચ વિદ્વાન્ ||૧૩||
हृतेषु दोषेषु यथानुपूर्व्या ग्रन्थौ भिषक् श्लेष्मसमुत्थिते तु | स्विन्नस्य विम्लापनमेव कुर्यादङ्गुष्ठलोहोपलवेणुदण्डैः ||१२|| विकङ्कतारग्वधकाकणन्तीकाकादनीतापसवृक्षमूलैः | आलेपयेत् पिण्डफलार्कभार्गीकरञ्जकालामदनैश्च विद्वान् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14) · Śloka 14
અમર્મજાતં શમમપ્રયાન્તમપક્વમેવાપહરેદ્વિદાર્ય | દહેત્ સ્થિતે ચાસૃજિ સિદ્ધકર્મા સદ્યઃક્ષતોક્તં ચ વિધિં વિદધ્યાત્ ||૧૪||
अमर्मजातं शममप्रयान्तमपक्वमेवापहरेद्विदार्य | दहेत् स्थिते चासृजि सिद्धकर्मा सद्यःक्षतोक्तं च विधिं विदध्यात् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (15-16) · Śloka 16
યા માંસકન્દ્યઃ કઠિના બૃહત્યસ્તાસ્વેષ યોજ્યશ્ચ વિધિર્વિધિજ્ઞૈઃ | શસ્ત્રેણ વાઽઽપાટ્ય સુપક્વમાશુ પ્રક્ષાલયેત્ પથ્યતમૈઃ કષાયૈઃ ||૧૫|| સંશોધનૈસ્તં ચ વિશોધયેત્તુ ક્ષારોત્તરૈઃ ક્ષૌદ્રગુડપ્રગાઢૈઃ | શુદ્ધે ચ તૈલં ત્વવચારણીયં વિડઙ્ગપાઠારજનીવિપક્વમ્ ||૧૬||
या मांसकन्द्यः कठिना बृहत्यस्तास्वेष योज्यश्च विधिर्विधिज्ञैः | शस्त्रेण वाऽऽपाट्य सुपक्वमाशु प्रक्षालयेत् पथ्यतमैः कषायैः ||१५|| संशोधनैस्तं च विशोधयेत्तु क्षारोत्तरैः क्षौद्रगुडप्रगाढैः | शुद्धे च तैलं त्ववचारणीयं विडङ्गपाठारजनीविपक्वम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (17-19) · Śloka 20
મેદઃસમુત્થે તિલકલ્કદિગ્ધં દત્ત્વોપરિષ્ટાદ્દ્વિગુણં પટાન્તમ્ | હુતાશતપ્તેન મુહુઃ પ્રમૃજ્યાલ્લોહેન ધીમાનદહન્ હિતાય ||૧૭|| પ્રલિપ્ય દાર્વીમથ લાક્ષયા વા પ્રતપ્તયા સ્વેદનમસ્ય કાર્યમ્ | નિપાત્ય વા શસ્ત્રમપોહ્ય મેદો દહેત્ સુપક્વં ત્વથવા વિદાર્ય ||૧૮|| પ્રક્ષાલ્ય મૂત્રેણ તિલૈઃ સુપિષ્ટૈઃ સુવર્ચિકાદ્યૈર્હરિતાલમિશ્રૈઃ | સસૈન્ધવૈઃ ક્ષૌદ્રઘૃતપ્રગાઢૈઃ ક્ષારોત્તરૈરેનમભિપ્રશોધ્ય ||૧૯|| તૈલં વિદદ્યાદ્દ્વિકરઞ્જગુઞ્જાવંશાવલેખેઙ્ગુદમૂત્રસિદ્ધમ્ |૨૦|
मेदःसमुत्थे तिलकल्कदिग्धं दत्त्वोपरिष्टाद्द्विगुणं पटान्तम् | हुताशतप्तेन मुहुः प्रमृज्याल्लोहेन धीमानदहन् हिताय ||१७|| प्रलिप्य दार्वीमथ लाक्षया वा प्रतप्तया स्वेदनमस्य कार्यम् | निपात्य वा शस्त्रमपोह्य मेदो दहेत् सुपक्वं त्वथवा विदार्य ||१८|| प्रक्षाल्य मूत्रेण तिलैः सुपिष्टैः सुवर्चिकाद्यैर्हरितालमिश्रैः | ससैन्धवैः क्षौद्रघृतप्रगाढैः क्षारोत्तरैरेनमभिप्रशोध्य ||१९|| तैलं विदद्याद्द्विकरञ्जगुञ्जावंशावलेखेङ्गुदमूत्रसिद्धम् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (20-23) · Śloka 23
જીમૂતકૈઃ કોશવતીફલૈશ્ચ દન્તીદ્રવન્તીત્રિવૃતાસુ ચૈવ ||૨૦|| સર્પિઃ કૃતં હન્ત્યપચીં પ્રવૃદ્ધાં દ્વિધા પ્રવૃત્તં તદુદારવીર્યમ્ | નિર્ગુણ્ડિજાતીબરિહિષ્ઠયુક્તં જીમૂતકં માક્ષિકસૈન્ધવાઢ્યમ્ ||૨૧|| અભિપ્રતપ્તં વમનં પ્રગાઢં દુષ્ટાપચીષૂત્તમમાદિશન્તિ | કૈડર્યબિમ્બીકરવીરસિદ્ધં તૈલં હિતં મૂર્ધવિરેચનં ચ ||૨૨|| શાખોટકસ્ય સ્વરસેન સિદ્ધં તૈલં હિતં નસ્યવિરેચનેષુ | મધૂકસારશ્ચ હિતોઽવપીડે ફલાનિ શિગ્રોઃ ખરમઞ્જરેર્વા ||૨૩||
जीमूतकैः कोशवतीफलैश्च दन्तीद्रवन्तीत्रिवृतासु चैव ||२०|| सर्पिः कृतं हन्त्यपचीं प्रवृद्धां द्विधा प्रवृत्तं तदुदारवीर्यम् | निर्गुण्डिजातीबरिहिष्ठयुक्तं जीमूतकं माक्षिकसैन्धवाढ्यम् ||२१|| अभिप्रतप्तं वमनं प्रगाढं दुष्टापचीषूत्तममादिशन्ति | कैडर्यबिम्बीकरवीरसिद्धं तैलं हितं मूर्धविरेचनं च ||२२|| शाखोटकस्य स्वरसेन सिद्धं तैलं हितं नस्यविरेचनेषु | मधूकसारश्च हितोऽवपीडे फलानि शिग्रोः खरमञ्जरेर्वा ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (24) · Śloka 24
ગ્રન્થીનમર્મપ્રભવાનપક્વાનુદ્ધૃત્ય ચાગ્નિં વિદધીત પશ્ચાત્ | ક્ષારેણ વાઽપિ પ્રતિસારયેત્તુ સંલિખ્ય શસ્ત્રેણ યથોપદેશમ્ ||૨૪||
ग्रन्थीनमर्मप्रभवानपक्वानुद्धृत्य चाग्निं विदधीत पश्चात् | क्षारेण वाऽपि प्रतिसारयेत्तु संलिख्य शस्त्रेण यथोपदेशम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (25-26) · Śloka 26
પાર્ષ્ણિં પ્રતિ દ્વે દશ ચાઙ્ગુલાનિ મિત્વેન્દ્રબસ્તિં પરિવર્જ્ય ધીમાન્ | વિદાર્ય મત્સ્યાણ્ડનિભાનિ વૈદ્યો નિષ્કૃષ્ય જાલાન્યનલં વિદધ્યાત્ ||૨૫|| આ ગુલ્ફકર્ણાત્ સુમિતસ્ય જન્તોસ્તસ્યાષ્ટભાગં ખુડકાદ્વિભજ્ય | ઘોણર્જુવેધઃ સુરરાજબસ્તેર્હિત્વાઽક્ષિમાત્રં ત્વપરે વદન્તિ ||૨૬||
पार्ष्णिं प्रति द्वे दश चाङ्गुलानि मित्वेन्द्रबस्तिं परिवर्ज्य धीमान् | विदार्य मत्स्याण्डनिभानि वैद्यो निष्कृष्य जालान्यनलं विदध्यात् ||२५|| आ गुल्फकर्णात् सुमितस्य जन्तोस्तस्याष्टभागं खुडकाद्विभज्य | घोणर्जुवेधः सुरराजबस्तेर्हित्वाऽक्षिमात्रं त्वपरे वदन्ति ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (27) · Śloka 27
મણિબન્ધોપરિષ્ટાદ્વા કુર્યાદ્રેખાત્રયં ભિષક્ | અઙ્ગુલ્યન્તરિતં સમ્યગપચીનાં નિવૃત્તયે ||૨૭||
मणिबन्धोपरिष्टाद्वा कुर्याद्रेखात्रयं भिषक् | अङ्गुल्यन्तरितं सम्यगपचीनां निवृत्तये ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (28) · Śloka 29
ચૂર્ણસ્ય કાલે પ્રચલાકકાકગોધાહિકૂર્મપ્રભવાં મસીં તુ | દદ્યાચ્ચ તૈલેન સહેઙ્ગુદીનાં યદ્વક્ષ્યતે શ્લીપદિનાં ચ તૈલમ્ ||૨૮|| વિરેચનં ધૂમમુપાદદીત ભવેચ્ચ નિત્યં યવમુદ્ગભોજી |૨૯|
चूर्णस्य काले प्रचलाककाकगोधाहिकूर्मप्रभवां मसीं तु | दद्याच्च तैलेन सहेङ्गुदीनां यद्वक्ष्यते श्लीपदिनां च तैलम् ||२८|| विरेचनं धूममुपाददीत भवेच्च नित्यं यवमुद्गभोजी |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (29-31) · Śloka 31
કર્કારુકૈર્વારુકનારિકેલપ્રિયાલપઞ્ચાઙ્ગુલબીજચૂર્ણૈઃ ||૨૯|| વાતાર્બુદં ક્ષીરઘૃતામ્બુસિદ્ધૈરુષ્ણૈઃ સતૈલૈરુપનાહયેત્તુ | કુર્યાચ્ચ મુખ્યાન્યુપનાહનાનિ સિદ્ધૈશ્ચ માંસૈરથ વેસવારૈઃ ||૩૦|| સ્વેદં વિદધ્યાત્ કુશલસ્તુ નાડ્યા શૃઙ્ગેણ રક્તં બહુશો હરેચ્ચ | વાતઘ્નનિર્યૂહપયોમ્લભાગૈઃ સિદ્ધં શતાખ્યં ત્રિવૃતં પિબેદ્વા ||૩૧||
कर्कारुकैर्वारुकनारिकेलप्रियालपञ्चाङ्गुलबीजचूर्णैः ||२९|| वातार्बुदं क्षीरघृताम्बुसिद्धैरुष्णैः सतैलैरुपनाहयेत्तु | कुर्याच्च मुख्यान्युपनाहनानि सिद्धैश्च मांसैरथ वेसवारैः ||३०|| स्वेदं विदध्यात् कुशलस्तु नाड्या शृङ्गेण रक्तं बहुशो हरेच्च | वातघ्ननिर्यूहपयोम्लभागैः सिद्धं शताख्यं त्रिवृतं पिबेद्वा ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (32-34) · Śloka 34
સ્વેદોપનાહા મૃદવસ્તુ કાર્યાઃ પિત્તાર્બુદે કાયવિરેચનં ચ | વિઘૃષ્ય ચોદુમ્બરશાકગોજીપત્રૈર્ભૃશં ક્ષૌદ્રયુતૈઃ પ્રલિમ્પેત્ ||૩૨|| શ્લક્ષ્ણીકૃતૈઃ સર્જરસપ્રિયઙ્ગુપત્તઙ્ગરોધ્રાઞ્જનયષ્ટિકાહ્વૈઃ | વિસ્રાવ્ય ચારગ્વધગોજિસોમાઃ શ્યામા ચ યોજ્યા કુશલેન લેપે ||૩૩|| શ્યામાગિરિહ્વાઞ્જનકીરસેષુ દ્રાક્ષારસે સપ્તલિકારસે ચ | ઘૃતં પિબેત્ ક્લીતકસમ્પ્રસિદ્ધં પિત્તાર્બુદી તજ્જઠરી ચ જન્તુઃ ||૩૪||
स्वेदोपनाहा मृदवस्तु कार्याः पित्तार्बुदे कायविरेचनं च | विघृष्य चोदुम्बरशाकगोजीपत्रैर्भृशं क्षौद्रयुतैः प्रलिम्पेत् ||३२|| श्लक्ष्णीकृतैः सर्जरसप्रियङ्गुपत्तङ्गरोध्राञ्जनयष्टिकाह्वैः | विस्राव्य चारग्वधगोजिसोमाः श्यामा च योज्या कुशलेन लेपे ||३३|| श्यामागिरिह्वाञ्जनकीरसेषु द्राक्षारसे सप्तलिकारसे च | घृतं पिबेत् क्लीतकसम्प्रसिद्धं पित्तार्बुदी तज्जठरी च जन्तुः ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (35-36) · Śloka 36
શુદ્ધસ્ય જન્તોઃ કફજેઽર્બુદે તુ રક્તેઽવસિક્તે તુ તતોઽર્બુદં તત્ | દ્રવ્યાણિ યાન્યૂર્ધ્વમધશ્ચ દોષાન્ હરન્તિ તૈઃ કલ્કકૃતૈઃ પ્રદિહ્યાત્ ||૩૫|| કપોતપારાવતવિડ્વિમિશ્રૈઃ સકાંસ્યનીલૈઃ શુકલાઙ્ગલાખ્યૈઃ | મૂત્રૈસ્તુ કાકાદનિમૂલમિશ્રૈઃ ક્ષારપ્રદિગ્ધૈરથવા પ્રદિહ્યાત્ ||૩૬||
शुद्धस्य जन्तोः कफजेऽर्बुदे तु रक्तेऽवसिक्ते तु ततोऽर्बुदं तत् | द्रव्याणि यान्यूर्ध्वमधश्च दोषान् हरन्ति तैः कल्ककृतैः प्रदिह्यात् ||३५|| कपोतपारावतविड्विमिश्रैः सकांस्यनीलैः शुकलाङ्गलाख्यैः | मूत्रैस्तु काकादनिमूलमिश्रैः क्षारप्रदिग्धैरथवा प्रदिह्यात् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (37-40) · Śloka 40
નિષ્પાવપિણ્યાકકુલત્થકલ્કૈર્માંસપ્રગાઢૈર્દધિમસ્તુયુક્તૈઃ | લેપં વિદધ્યાત્ કૃમયો યથાઽત્ર મૂર્ચ્છન્તિ મુઞ્ચન્ત્યથ મક્ષિકાશ્ચ ||૩૭|| અલ્પાવશિષ્ટે કૃમિભક્ષિતે ચ લિખેત્તતોઽગ્નિં વિદધીત પશ્ચાત્ | યદલ્પમૂલં ત્રપુતામ્રસીસપટ્ટૈઃ સમાવેષ્ટ્ય તદાયસૈર્વા ||૩૮|| ક્ષારાગ્નિશસ્ત્રાણ્યસકૃદ્વિદધ્યાત્ પ્રાણાનહિંસન્ ભિષગપ્રમત્તઃ | આસ્ફોતજાતીકરવીરપત્રૈઃ કષાયમિષ્ટં વ્રણશોધનાર્થમ્ ||૩૯|| શુદ્ધે ચ તૈલં વિદધીત ભાર્ગીવિડઙ્ગપાઠાત્રિફલાવિપક્વમ્ | યદૃચ્છયા ચોપગતાનિ પાકં પાકક્રમેણોપચરેદ્વિધિજ્ઞઃ ||૪૦||
निष्पावपिण्याककुलत्थकल्कैर्मांसप्रगाढैर्दधिमस्तुयुक्तैः | लेपं विदध्यात् कृमयो यथाऽत्र मूर्च्छन्ति मुञ्चन्त्यथ मक्षिकाश्च ||३७|| अल्पावशिष्टे कृमिभक्षिते च लिखेत्ततोऽग्निं विदधीत पश्चात् | यदल्पमूलं त्रपुताम्रसीसपट्टैः समावेष्ट्य तदायसैर्वा ||३८|| क्षाराग्निशस्त्राण्यसकृद्विदध्यात् प्राणानहिंसन् भिषगप्रमत्तः | आस्फोतजातीकरवीरपत्रैः कषायमिष्टं व्रणशोधनार्थम् ||३९|| शुद्धे च तैलं विदधीत भार्गीविडङ्गपाठात्रिफलाविपक्वम् | यदृच्छया चोपगतानि पाकं पाकक्रमेणोपचरेद्विधिज्ञः ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (41-42) · Śloka 43
મેદોર્બુદં સ્વિન્નમથો વિદાર્ય વિશોધ્ય સીવ્યેદ્ગતરક્તમાશુ | તતો હરિદ્રાગૃહધૂમરોધ્રપતઙ્ગચૂર્ણૈઃ સમનઃશિલાલૈઃ ||૪૧|| વ્રણં પ્રતિગ્રાહ્ય મધુપ્રગાઢૈઃ કરઞ્જતૈલં વિદધીત શુદ્ધે | સશેષદોષાણિ હિ યોઽર્બૂદાનિ કરોતિ તસ્યાશુ પુનર્ભવન્તિ ||૪૨|| તસ્માદશેષાણિ સમુદ્ધરેત્તુ હન્યુઃ સશેષાણિ યથા હિ વહ્નિઃ |૪૩|
मेदोर्बुदं स्विन्नमथो विदार्य विशोध्य सीव्येद्गतरक्तमाशु | ततो हरिद्रागृहधूमरोध्रपतङ्गचूर्णैः समनःशिलालैः ||४१|| व्रणं प्रतिग्राह्य मधुप्रगाढैः करञ्जतैलं विदधीत शुद्धे | सशेषदोषाणि हि योऽर्बूदानि करोति तस्याशु पुनर्भवन्ति ||४२|| तस्मादशेषाणि समुद्धरेत्तु हन्युः सशेषाणि यथा हि वह्निः |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (43-47) · Śloka 47
સંસ્વેદ્ય ગણ્ડં પવનોત્થમાદૌ નાડ્યાઽનિલઘ્નૌષધપત્રભઙ્ગૈઃ ||૪૩|| અમ્લૈઃ સમૂત્રૈર્વિવિધૈઃ પયોભિરુષ્ણૈઃ સતૈલૈઃ પિશિતૈશ્ચ વિદ્વાન્ | વિસ્રાવયેત્ સ્વિન્નમતન્દ્રિતશ્ચ શુદ્ધં વ્રણં ચાપ્યુપનાહયેત્તુ ||૪૪|| શણાતસીમૂલકશિગ્રુકિણ્વપ્રિયાલમજ્જાનુયુતૈસ્તિલૈસ્તુ | કાલામૃતાશિગ્રુપુનર્નવાર્કગજાદિનામાકરહાટકુષ્ઠૈઃ ||૪૫|| એકૈષિકાવૃક્ષકતિલ્વકૈશ્ચ સુરામ્લપિષ્ટૈરસકૃત્ પ્રદિહ્યાત્ ||૪૬|| તૈલં પિબેચ્ચામૃતવલ્લિનિમ્બહંસાહ્વયાવૃક્ષકપિપ્પલીભીઃ | સિદ્ધં બલાભ્યાં ચ સદેવદારુ હિતાય નિત્યં ગલગણ્ડરોગે ||૪૭||
संस्वेद्य गण्डं पवनोत्थमादौ नाड्याऽनिलघ्नौषधपत्रभङ्गैः ||४३|| अम्लैः समूत्रैर्विविधैः पयोभिरुष्णैः सतैलैः पिशितैश्च विद्वान् | विस्रावयेत् स्विन्नमतन्द्रितश्च शुद्धं व्रणं चाप्युपनाहयेत्तु ||४४|| शणातसीमूलकशिग्रुकिण्वप्रियालमज्जानुयुतैस्तिलैस्तु | कालामृताशिग्रुपुनर्नवार्कगजादिनामाकरहाटकुष्ठैः ||४५|| एकैषिकावृक्षकतिल्वकैश्च सुराम्लपिष्टैरसकृत् प्रदिह्यात् ||४६|| तैलं पिबेच्चामृतवल्लिनिम्बहंसाह्वयावृक्षकपिप्पलीभीः | सिद्धं बलाभ्यां च सदेवदारु हिताय नित्यं गलगण्डरोगे ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (48-50) · Śloka 50
સ્વેદોપનાહૈઃ કફસમ્ભવં તુ સંસ્વેદ્ય વિસ્રાવણમેવ કુર્યાત્ | તતોઽજગન્ધાતિવિષાવિશલ્યાવિષાણિકાકુષ્ઠશુકાહ્વયાભિઃ ||૪૮|| પલાશભસ્મોદકપેષિતાભિર્દિહ્યાત્ સુગુઞ્જાભિરશીતલાભિઃ | દશાર્ધસઙ્ખ્યૈર્લવણૈશ્ચ યુક્તં તૈલં પિબેન્માગધિકાદિસિદ્ધમ્ ||૪૯|| પ્રચ્છર્દનં મૂર્ધવિરેચનં ચ ધૂમશ્ચ વૈરેચનિકો હિતસ્તુ | પાકક્રમો વાઽપિ સદા વિધેયો વૈદ્યેન પાકઙ્ગતયોઃ કથઞ્ચિત્ ||૫૦||
स्वेदोपनाहैः कफसम्भवं तु संस्वेद्य विस्रावणमेव कुर्यात् | ततोऽजगन्धातिविषाविशल्याविषाणिकाकुष्ठशुकाह्वयाभिः ||४८|| पलाशभस्मोदकपेषिताभिर्दिह्यात् सुगुञ्जाभिरशीतलाभिः | दशार्धसङ्ख्यैर्लवणैश्च युक्तं तैलं पिबेन्मागधिकादिसिद्धम् ||४९|| प्रच्छर्दनं मूर्धविरेचनं च धूमश्च वैरेचनिको हितस्तु | पाकक्रमो वाऽपि सदा विधेयो वैद्येन पाकङ्गतयोः कथञ्चित् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (51) · Śloka 51
કટુત્રિકક્ષૌદ્રયુતાઃ સમૂત્રા ભક્ષ્યા યવાન્નાનિ રસાશ્ચ મૌદ્ગાઃ | સશૃઙ્ગવેરાઃ સપટોલનિમ્બા હિતાય દેયા ગલગણ્ડરોગે ||૫૧||
कटुत्रिकक्षौद्रयुताः समूत्रा भक्ष्या यवान्नानि रसाश्च मौद्गाः | सशृङ्गवेराः सपटोलनिम्बा हिताय देया गलगण्डरोगे ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (52-55) · Śloka 55
મેદઃસમુત્થે તુ યથોપદિષ્ટાં વિધ્યેત્ સિરાં સ્નિગ્ધતનોર્નરસ્ય | શ્યામાસુધાલોહપુરીષદન્તીરસાઞ્જનૈશ્ચાપિ હિતઃ પ્રદેહઃ ||૫૨|| મૂત્રેણ વાઽઽલોડ્ય હિતાય સારં પ્રાતઃ પિબેત્ સાલમહીરુહાણામ્ | શસ્ત્રેણ વાઽઽપાટ્ય વિદાર્ય ચૈનં મેદઃ સમુદ્ધૃત્ય હિતાય સીવ્યેત્ ||૫૩|| મજ્જાજ્યમેદોમધુભિર્દહેદ્વા દગ્ધે ચ સર્પિર્મધુ ચાવચાર્યમ્ | કાસીસતુત્થે ચ તતોઽત્ર દેયે ચૂર્ણીકૃતે રોચનયા સમેતે ||૫૪|| તૈલેન ચાભ્યજ્ય હિતાય દદ્યાત્ સારોદ્ભવં ગોમયજં ચ ભસ્મ | હિતશ્ચ નિત્યં ત્રિફલાકષાયો ગાઢશ્ચ બન્ધો યવભોજનં ચ ||૫૫||
मेदःसमुत्थे तु यथोपदिष्टां विध्येत् सिरां स्निग्धतनोर्नरस्य | श्यामासुधालोहपुरीषदन्तीरसाञ्जनैश्चापि हितः प्रदेहः ||५२|| मूत्रेण वाऽऽलोड्य हिताय सारं प्रातः पिबेत् सालमहीरुहाणाम् | शस्त्रेण वाऽऽपाट्य विदार्य चैनं मेदः समुद्धृत्य हिताय सीव्येत् ||५३|| मज्जाज्यमेदोमधुभिर्दहेद्वा दग्धे च सर्पिर्मधु चावचार्यम् | कासीसतुत्थे च ततोऽत्र देये चूर्णीकृते रोचनया समेते ||५४|| तैलेन चाभ्यज्य हिताय दद्यात् सारोद्भवं गोमयजं च भस्म | हितश्च नित्यं त्रिफलाकषायो गाढश्च बन्धो यवभोजनं च ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં ચિકિત્સાસ્થાને ગ્રન્થ્યપચ્યર્બુદગલગણ્ડચિકિત્સિતં નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ ||૧૮||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डचिकित्सितं नामाष्टादशोऽध्यायः ||१८||
🔊 Audio coming soon