Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਪਚ੍ਯਰ੍ਬੁਦਗਲਗਣ੍ਡਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨|| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ੍ਵਥਾਮੇਸੁ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਚ੍ਛੋਫਕ੍ਰਿਯਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰਸ਼ੋ ਵਿਧਿਜ੍ਞਃ | ਰਕ੍ਸੇਦ੍ਬਲਂ ਚਾਪਿ ਨਰਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਦ੍ਰਕ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਧਿਬਲਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ||੩||
अथातो ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| ग्रन्थिष्वथामेषु भिषग्विदध्याच्छोफक्रियां विस्तरशो विधिज्ञः | रक्षेद्बलं चापि नरस्य नित्यं तद्रक्षितं व्याधिबलं निहन्ति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ਤੈਲਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰਥੋ ਦ੍ਵਯਂ ਵਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਸਾਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਤਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ | ਅਪੇਹਿਵਾਤਾਦਸ਼ਮੂਲਸਿਦ੍ਧਂ ਵੈਦ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਃਸ੍ਨੇਹਮਥੋ ਦ੍ਵਯਂ ਵਾ ||੪||
तैलं पिबेत् सर्पिरथो द्वयं वा दत्त्वा वसां वा त्रिवृतं विदध्यात् | अपेहिवातादशमूलसिद्धं वैद्यश्चतुःस्नेहमथो द्वयं वा ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-7) · Śloka 8
ਹਿਂਸ੍ਰਾਥ ਰੋਹਿਣ੍ਯਮਤਾਥ ਭਾਰ੍ਗੀ ਸ਼੍ਯੋਨਾਕਬਿਲ੍ਵਾਗੁਰੁਕਸ੍ਣਗਨ੍ਧਾਃ | ਗੋਜੀ ਚ ਪਿਸ੍ਟਾ ਸਹ ਤਾਲਪਤ੍ਰ੍ਯਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੌ ਵਿਧੇਯੋਨਿਲਜੇ ਪ੍ਰਲੇਪਃ ||੫|| ਸ੍ਵੇਦੋਪਨਾਹਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਪਰਾਂਸ਼੍ਚ ਲੇਪਾਨ੍ | ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਵਾ ਪਕ੍ਵਮਪੋਹ੍ਯ ਪੂਯਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਬਿਲ੍ਵਾਰ੍ਕਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਤੋਯੈਃ ||੬|| ਤਿਲੈਃ ਸਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਪਤ੍ਰਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਸਂਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ ਸੈਨ੍ਧਵਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਃ | ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵ੍ਰਣਂ ਵਾਪ੍ਯੁਪਰੋਪਯੇਤ੍ਤੁ ਤੈਲੇਨ ਰਾਸ੍ਨਾਸਰਲਾਨ੍ਵਿਤੇਨ ||੭|| ਵਿਡਙ੍ਗਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਾਮਤਾਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਸਮਨ੍ਵਿਤੇਨ |੮|
हिंस्राऽथ रोहिण्यमृताऽथ भार्गी श्योनाकबिल्वागुरुकृष्णगन्धाः | गोजी च पिष्टा सह तालपत्र्या ग्रन्थौ विधेयोऽनिलजे प्रलेपः ||५|| स्वेदोपनाहान् विविधांश्च कुर्यात्तथा प्रसिद्धानपरांश्च लेपान् | विदार्य वा पक्वमपोह्य पूयं प्रक्षाल्य बिल्वार्कनरेन्द्रतोयैः ||६|| तिलैः सपञ्चाङ्गुलपत्रमिश्रैः संशोधयेत् सैन्धवसम्प्रयुक्तैः | शुद्धं व्रणं वाऽप्युपरोपयेत्तु तैलेन रास्नासरलान्वितेन ||७|| विडङ्गयष्टीमधुकामृताभिः सिद्धेन वा क्षीरसमन्वितेन |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (8-11) · Śloka 11
ਜਲੌਕਸਃ ਪਿਤ੍ਤਕਤੇ ਹਿਤਾਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸੀਰੋਦਕਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਸੇਚਨਂ ਚ ||੮|| ਕਾਕੋਲਿਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੀਤਲਾਨਿ ਪਿਬੇਤ੍ ਕਸਾਯਾਣਿ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਣਿ | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨੇਕ੍ਸੁਰਸੇਨ ਵਾਪਿ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਬੇਚ੍ਚਾਪਿ ਹਰੀਤਕੀਨਾਮ੍ ||੯|| ਮਧੂਕਜਮ੍ਬ੍ਵਰ੍ਜੁਨਵੇਤਸਾਨਾਂ ਤ੍ਵਗ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾਨਵਚਾਰਯੇਤ | ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੈਰ੍ਵਾ ਤਣਸ਼ੂਨ੍ਯਕਨ੍ਦੈਰ੍ਦਿਹ੍ਯਾਦਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮੁਚੁਲੁਨ੍ਦਜੈਰ੍ਵਾ ||੧੦|| ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਵਾ ਪਕ੍ਵਮਪੋਹ੍ਯ ਪੂਯਂ ਧਾਵੇਤ੍ ਕਸਾਯੇਣ ਵਨਸ੍ਪਤੀਨਾਮ੍ | ਤਿਲੈਃ ਸਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕੈਰ੍ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਮਧੁਰੈਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਮ੍ ||੧੧||
जलौकसः पित्तकृते हितास्तु क्षीरोदकाभ्यां परिषेचनं च ||८|| काकोलिवर्गस्य च शीतलानि पिबेत् कषायाणि सशर्कराणि | द्राक्षारसेनेक्षुरसेन वाऽपि चूर्णं पिबेच्चापि हरीतकीनाम् ||९|| मधूकजम्ब्वर्जुनवेतसानां त्वग्भिः प्रदेहानवचारयेत | सशर्करैर्वा तृणशून्यकन्दैर्दिह्यादभीक्ष्णं मुचुलुन्दजैर्वा ||१०|| विदार्य वा पक्वमपोह्य पूयं धावेत् कषायेण वनस्पतीनाम् | तिलैः सयष्टीमधुकैर्विशोध्य सर्पिः प्रयोज्यं मधुरैर्विपक्वम् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (12-13) · Śloka 13
ਹਤੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਯਥਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੌ ਭਿਸਕ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਮੁਤ੍ਥਿਤੇ ਤੁ | ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਮੇਵ ਕੁਰ੍ਯਾਦਙ੍ਗੁਸ੍ਠਲੋਹੋਪਲਵੇਣੁਦਣ੍ਡੈਃ ||੧੨|| ਵਿਕਙ੍ਕਤਾਰਗ੍ਵਧਕਾਕਣਨ੍ਤੀਕਾਕਾਦਨੀਤਾਪਸਵਕ੍ਸਮੂਲੈਃ | ਆਲੇਪਯੇਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਫਲਾਰ੍ਕਭਾਰ੍ਗੀਕਰਞ੍ਜਕਾਲਾਮਦਨੈਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ||੧੩||
हृतेषु दोषेषु यथानुपूर्व्या ग्रन्थौ भिषक् श्लेष्मसमुत्थिते तु | स्विन्नस्य विम्लापनमेव कुर्यादङ्गुष्ठलोहोपलवेणुदण्डैः ||१२|| विकङ्कतारग्वधकाकणन्तीकाकादनीतापसवृक्षमूलैः | आलेपयेत् पिण्डफलार्कभार्गीकरञ्जकालामदनैश्च विद्वान् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14) · Śloka 14
ਅਮਰ੍ਮਜਾਤਂ ਸ਼ਮਮਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਮਪਕ੍ਵਮੇਵਾਪਹਰੇਦ੍ਵਿਦਾਰ੍ਯ | ਦਹੇਤ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ ਚਾਸਜਿ ਸਿਦ੍ਧਕਰ੍ਮਾ ਸਦ੍ਯਃਕ੍ਸਤੋਕ੍ਤਂ ਚ ਵਿਧਿਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ||੧੪||
अमर्मजातं शममप्रयान्तमपक्वमेवापहरेद्विदार्य | दहेत् स्थिते चासृजि सिद्धकर्मा सद्यःक्षतोक्तं च विधिं विदध्यात् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (15-16) · Śloka 16
ਯਾ ਮਾਂਸਕਨ੍ਦ੍ਯਃ ਕਠਿਨਾ ਬਹਤ੍ਯਸ੍ਤਾਸ੍ਵੇਸ ਯੋਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਰ੍ਵਿਧਿਜ੍ਞੈਃ | ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਾਪਾਟ੍ਯ ਸੁਪਕ੍ਵਮਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਯੇਤ੍ ਪਥ੍ਯਤਮੈਃ ਕਸਾਯੈਃ ||੧੫|| ਸਂਸ਼ੋਧਨੈਸ੍ਤਂ ਚ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ਤੁ ਕ੍ਸਾਰੋਤ੍ਤਰੈਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਗੁਡਪ੍ਰਗਾਢੈਃ | ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚ ਤੈਲਂ ਤ੍ਵਵਚਾਰਣੀਯਂ ਵਿਡਙ੍ਗਪਾਠਾਰਜਨੀਵਿਪਕ੍ਵਮ੍ ||੧੬||
या मांसकन्द्यः कठिना बृहत्यस्तास्वेष योज्यश्च विधिर्विधिज्ञैः | शस्त्रेण वाऽऽपाट्य सुपक्वमाशु प्रक्षालयेत् पथ्यतमैः कषायैः ||१५|| संशोधनैस्तं च विशोधयेत्तु क्षारोत्तरैः क्षौद्रगुडप्रगाढैः | शुद्धे च तैलं त्ववचारणीयं विडङ्गपाठारजनीविपक्वम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (17-19) · Śloka 20
ਮੇਦਃਸਮੁਤ੍ਥੇ ਤਿਲਕਲ੍ਕਦਿਗ੍ਧਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵੋਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪਟਾਨ੍ਤਮ੍ | ਹੁਤਾਸ਼ਤਪ੍ਤੇਨ ਮੁਹੁਃ ਪ੍ਰਮਜ੍ਯਾਲ੍ਲੋਹੇਨ ਧੀਮਾਨਦਹਨ੍ ਹਿਤਾਯ ||੧੭|| ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਯ ਦਾਰ੍ਵੀਮਥ ਲਾਕ੍ਸਯਾ ਵਾ ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਯਾ ਸ੍ਵੇਦਨਮਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ | ਨਿਪਾਤ੍ਯ ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਪੋਹ੍ਯ ਮੇਦੋ ਦਹੇਤ੍ ਸੁਪਕ੍ਵਂ ਤ੍ਵਥਵਾ ਵਿਦਾਰ੍ਯ ||੧੮|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤਿਲੈਃ ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾਦ੍ਯੈਰ੍ਹਰਿਤਾਲਮਿਸ਼੍ਰੈਃ | ਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਪ੍ਰਗਾਢੈਃ ਕ੍ਸਾਰੋਤ੍ਤਰੈਰੇਨਮਭਿਪ੍ਰਸ਼ੋਧ੍ਯ ||੧੯|| ਤੈਲਂ ਵਿਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਕਰਞ੍ਜਗੁਞ੍ਜਾਵਂਸ਼ਾਵਲੇਖੇਙ੍ਗੁਦਮੂਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍ |੨੦|
मेदःसमुत्थे तिलकल्कदिग्धं दत्त्वोपरिष्टाद्द्विगुणं पटान्तम् | हुताशतप्तेन मुहुः प्रमृज्याल्लोहेन धीमानदहन् हिताय ||१७|| प्रलिप्य दार्वीमथ लाक्षया वा प्रतप्तया स्वेदनमस्य कार्यम् | निपात्य वा शस्त्रमपोह्य मेदो दहेत् सुपक्वं त्वथवा विदार्य ||१८|| प्रक्षाल्य मूत्रेण तिलैः सुपिष्टैः सुवर्चिकाद्यैर्हरितालमिश्रैः | ससैन्धवैः क्षौद्रघृतप्रगाढैः क्षारोत्तरैरेनमभिप्रशोध्य ||१९|| तैलं विदद्याद्द्विकरञ्जगुञ्जावंशावलेखेङ्गुदमूत्रसिद्धम् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (20-23) · Śloka 23
ਜੀਮੂਤਕੈਃ ਕੋਸ਼ਵਤੀਫਲੈਸ਼੍ਚ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਵਤਾਸੁ ਚੈਵ ||੨੦|| ਸਰ੍ਪਿਃ ਕਤਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯਪਚੀਂ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਤਦੁਦਾਰਵੀਰ੍ਯਮ੍ | ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡਿਜਾਤੀਬਰਿਹਿਸ੍ਠਯੁਕ੍ਤਂ ਜੀਮੂਤਕਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸੈਨ੍ਧਵਾਢ੍ਯਮ੍ ||੨੧|| ਅਭਿਪ੍ਰਤਪ੍ਤਂ ਵਮਨਂ ਪ੍ਰਗਾਢਂ ਦੁਸ੍ਟਾਪਚੀਸੂਤ੍ਤਮਮਾਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ | ਕੈਡਰ੍ਯਬਿਮ੍ਬੀਕਰਵੀਰਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਹਿਤਂ ਮੂਰ੍ਧਵਿਰੇਚਨਂ ਚ ||੨੨|| ਸ਼ਾਖੋਟਕਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਵਿਰੇਚਨੇਸੁ | ਮਧੂਕਸਾਰਸ਼੍ਚ ਹਿਤੋਵਪੀਡੇ ਫਲਾਨਿ ਸ਼ਿਗ੍ਰੋਃ ਖਰਮਞ੍ਜਰੇਰ੍ਵਾ ||੨੩||
जीमूतकैः कोशवतीफलैश्च दन्तीद्रवन्तीत्रिवृतासु चैव ||२०|| सर्पिः कृतं हन्त्यपचीं प्रवृद्धां द्विधा प्रवृत्तं तदुदारवीर्यम् | निर्गुण्डिजातीबरिहिष्ठयुक्तं जीमूतकं माक्षिकसैन्धवाढ्यम् ||२१|| अभिप्रतप्तं वमनं प्रगाढं दुष्टापचीषूत्तममादिशन्ति | कैडर्यबिम्बीकरवीरसिद्धं तैलं हितं मूर्धविरेचनं च ||२२|| शाखोटकस्य स्वरसेन सिद्धं तैलं हितं नस्यविरेचनेषु | मधूकसारश्च हितोऽवपीडे फलानि शिग्रोः खरमञ्जरेर्वा ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (24) · Śloka 24
ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨਮਰ੍ਮਪ੍ਰਭਵਾਨਪਕ੍ਵਾਨੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨਿਂ ਵਿਦਧੀਤ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ | ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍ਤੁ ਸਂਲਿਖ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਥੋਪਦੇਸ਼ਮ੍ ||੨੪||
ग्रन्थीनमर्मप्रभवानपक्वानुद्धृत्य चाग्निं विदधीत पश्चात् | क्षारेण वाऽपि प्रतिसारयेत्तु संलिख्य शस्त्रेण यथोपदेशम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (25-26) · Śloka 26
ਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਂ ਪ੍ਰਤਿ ਦ੍ਵੇ ਦਸ਼ ਚਾਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਮਿਤ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਬਸ੍ਤਿਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜ੍ਯ ਧੀਮਾਨ੍ | ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਣ੍ਡਨਿਭਾਨਿ ਵੈਦ੍ਯੋ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯ ਜਾਲਾਨ੍ਯਨਲਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ||੨੫|| ਆ ਗੁਲ੍ਫਕਰ੍ਣਾਤ੍ ਸੁਮਿਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਟਭਾਗਂ ਖੁਡਕਾਦ੍ਵਿਭਜ੍ਯ | ਘੋਣਰ੍ਜੁਵੇਧਃ ਸੁਰਰਾਜਬਸ੍ਤੇਰ੍ਹਿਤ੍ਵਾਕ੍ਸਿਮਾਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਪਰੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ||੨੬||
पार्ष्णिं प्रति द्वे दश चाङ्गुलानि मित्वेन्द्रबस्तिं परिवर्ज्य धीमान् | विदार्य मत्स्याण्डनिभानि वैद्यो निष्कृष्य जालान्यनलं विदध्यात् ||२५|| आ गुल्फकर्णात् सुमितस्य जन्तोस्तस्याष्टभागं खुडकाद्विभज्य | घोणर्जुवेधः सुरराजबस्तेर्हित्वाऽक्षिमात्रं त्वपरे वदन्ति ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (27) · Śloka 27
ਮਣਿਬਨ੍ਧੋਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰੇਖਾਤ੍ਰਯਂ ਭਿਸਕ੍ | ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਨ੍ਤਰਿਤਂ ਸਮ੍ਯਗਪਚੀਨਾਂ ਨਿਵਤ੍ਤਯੇ ||੨੭||
मणिबन्धोपरिष्टाद्वा कुर्याद्रेखात्रयं भिषक् | अङ्गुल्यन्तरितं सम्यगपचीनां निवृत्तये ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (28) · Śloka 29
ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਚਲਾਕਕਾਕਗੋਧਾਹਿਕੂਰ੍ਮਪ੍ਰਭਵਾਂ ਮਸੀਂ ਤੁ | ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਤੈਲੇਨ ਸਹੇਙ੍ਗੁਦੀਨਾਂ ਯਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਲੀਪਦਿਨਾਂ ਚ ਤੈਲਮ੍ ||੨੮|| ਵਿਰੇਚਨਂ ਧੂਮਮੁਪਾਦਦੀਤ ਭਵੇਚ੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਵਮੁਦ੍ਗਭੋਜੀ |੨੯|
चूर्णस्य काले प्रचलाककाकगोधाहिकूर्मप्रभवां मसीं तु | दद्याच्च तैलेन सहेङ्गुदीनां यद्वक्ष्यते श्लीपदिनां च तैलम् ||२८|| विरेचनं धूममुपाददीत भवेच्च नित्यं यवमुद्गभोजी |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (29-31) · Śloka 31
ਕਰ੍ਕਾਰੁਕੈਰ੍ਵਾਰੁਕਨਾਰਿਕੇਲਪ੍ਰਿਯਾਲਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਬੀਜਚੂਰ੍ਣੈਃ ||੨੯|| ਵਾਤਾਰ੍ਬੁਦਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਾਮ੍ਬੁਸਿਦ੍ਧੈਰੁਸ੍ਣੈਃ ਸਤੈਲੈਰੁਪਨਾਹਯੇਤ੍ਤੁ | ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮੁਖ੍ਯਾਨ੍ਯੁਪਨਾਹਨਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸੈਰਥ ਵੇਸਵਾਰੈਃ ||੩੦|| ਸ੍ਵੇਦਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਸ਼ਲਸ੍ਤੁ ਨਾਡ੍ਯਾ ਸ਼ਙ੍ਗੇਣ ਰਕ੍ਤਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਹਰੇਚ੍ਚ | ਵਾਤਘ੍ਨਨਿਰ੍ਯੂਹਪਯੋਮ੍ਲਭਾਗੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ਤਾਖ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵਤਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ||੩੧||
कर्कारुकैर्वारुकनारिकेलप्रियालपञ्चाङ्गुलबीजचूर्णैः ||२९|| वातार्बुदं क्षीरघृताम्बुसिद्धैरुष्णैः सतैलैरुपनाहयेत्तु | कुर्याच्च मुख्यान्युपनाहनानि सिद्धैश्च मांसैरथ वेसवारैः ||३०|| स्वेदं विदध्यात् कुशलस्तु नाड्या शृङ्गेण रक्तं बहुशो हरेच्च | वातघ्ननिर्यूहपयोम्लभागैः सिद्धं शताख्यं त्रिवृतं पिबेद्वा ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (32-34) · Śloka 34
ਸ੍ਵੇਦੋਪਨਾਹਾ ਮਦਵਸ੍ਤੁ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਰ੍ਬੁਦੇ ਕਾਯਵਿਰੇਚਨਂ ਚ | ਵਿਘਸ੍ਯ ਚੋਦੁਮ੍ਬਰਸ਼ਾਕਗੋਜੀਪਤ੍ਰੈਰ੍ਭਸ਼ਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤੈਃ ਪ੍ਰਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ ||੩੨|| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੀਕਤੈਃ ਸਰ੍ਜਰਸਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਪਤ੍ਤਙ੍ਗਰੋਧ੍ਰਾਞ੍ਜਨਯਸ੍ਟਿਕਾਹ੍ਵੈਃ | ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਚਾਰਗ੍ਵਧਗੋਜਿਸੋਮਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਚ ਯੋਜ੍ਯਾ ਕੁਸ਼ਲੇਨ ਲੇਪੇ ||੩੩|| ਸ਼੍ਯਾਮਾਗਿਰਿਹ੍ਵਾਞ੍ਜਨਕੀਰਸੇਸੁ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇ ਸਪ੍ਤਲਿਕਾਰਸੇ ਚ | ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਲੀਤਕਸਮ੍ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਾਰ੍ਬੁਦੀ ਤਜ੍ਜਠਰੀ ਚ ਜਨ੍ਤੁਃ ||੩੪||
स्वेदोपनाहा मृदवस्तु कार्याः पित्तार्बुदे कायविरेचनं च | विघृष्य चोदुम्बरशाकगोजीपत्रैर्भृशं क्षौद्रयुतैः प्रलिम्पेत् ||३२|| श्लक्ष्णीकृतैः सर्जरसप्रियङ्गुपत्तङ्गरोध्राञ्जनयष्टिकाह्वैः | विस्राव्य चारग्वधगोजिसोमाः श्यामा च योज्या कुशलेन लेपे ||३३|| श्यामागिरिह्वाञ्जनकीरसेषु द्राक्षारसे सप्तलिकारसे च | घृतं पिबेत् क्लीतकसम्प्रसिद्धं पित्तार्बुदी तज्जठरी च जन्तुः ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (35-36) · Śloka 36
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਃ ਕਫਜੇਰ੍ਬੁਦੇ ਤੁ ਰਕ੍ਤੇਵਸਿਕ੍ਤੇ ਤੁ ਤਤੋਰ੍ਬੁਦਂ ਤਤ੍ | ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਯਾਨ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾਨ੍ ਹਰਨ੍ਤਿ ਤੈਃ ਕਲ੍ਕਕਤੈਃ ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਾਤ੍ ||੩੫|| ਕਪੋਤਪਾਰਾਵਤਵਿਡ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਸਕਾਂਸ੍ਯਨੀਲੈਃ ਸ਼ੁਕਲਾਙ੍ਗਲਾਖ੍ਯੈਃ | ਮੂਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਕਾਕਾਦਨਿਮੂਲਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧੈਰਥਵਾ ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਾਤ੍ ||੩੬||
शुद्धस्य जन्तोः कफजेऽर्बुदे तु रक्तेऽवसिक्ते तु ततोऽर्बुदं तत् | द्रव्याणि यान्यूर्ध्वमधश्च दोषान् हरन्ति तैः कल्ककृतैः प्रदिह्यात् ||३५|| कपोतपारावतविड्विमिश्रैः सकांस्यनीलैः शुकलाङ्गलाख्यैः | मूत्रैस्तु काकादनिमूलमिश्रैः क्षारप्रदिग्धैरथवा प्रदिह्यात् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (37-40) · Śloka 40
ਨਿਸ੍ਪਾਵਪਿਣ੍ਯਾਕਕੁਲਤ੍ਥਕਲ੍ਕੈਰ੍ਮਾਂਸਪ੍ਰਗਾਢੈਰ੍ਦਧਿਮਸ੍ਤੁਯੁਕ੍ਤੈਃ | ਲੇਪਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਕਮਯੋ ਯਥਾਤ੍ਰ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤ੍ਯਥ ਮਕ੍ਸਿਕਾਸ਼੍ਚ ||੩੭|| ਅਲ੍ਪਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟੇ ਕਮਿਭਕ੍ਸਿਤੇ ਚ ਲਿਖੇਤ੍ਤਤੋਗ੍ਨਿਂ ਵਿਦਧੀਤ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ | ਯਦਲ੍ਪਮੂਲਂ ਤ੍ਰਪੁਤਾਮ੍ਰਸੀਸਪਟ੍ਟੈਃ ਸਮਾਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਤਦਾਯਸੈਰ੍ਵਾ ||੩੮|| ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਸਕਦ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨਹਿਂਸਨ੍ ਭਿਸਗਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ | ਆਸ੍ਫੋਤਜਾਤੀਕਰਵੀਰਪਤ੍ਰੈਃ ਕਸਾਯਮਿਸ੍ਟਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਮ੍ ||੩੯|| ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚ ਤੈਲਂ ਵਿਦਧੀਤ ਭਾਰ੍ਗੀਵਿਡਙ੍ਗਪਾਠਾਤ੍ਰਿਫਲਾਵਿਪਕ੍ਵਮ੍ | ਯਦਚ੍ਛਯਾ ਚੋਪਗਤਾਨਿ ਪਾਕਂ ਪਾਕਕ੍ਰਮੇਣੋਪਚਰੇਦ੍ਵਿਧਿਜ੍ਞਃ ||੪੦||
निष्पावपिण्याककुलत्थकल्कैर्मांसप्रगाढैर्दधिमस्तुयुक्तैः | लेपं विदध्यात् कृमयो यथाऽत्र मूर्च्छन्ति मुञ्चन्त्यथ मक्षिकाश्च ||३७|| अल्पावशिष्टे कृमिभक्षिते च लिखेत्ततोऽग्निं विदधीत पश्चात् | यदल्पमूलं त्रपुताम्रसीसपट्टैः समावेष्ट्य तदायसैर्वा ||३८|| क्षाराग्निशस्त्राण्यसकृद्विदध्यात् प्राणानहिंसन् भिषगप्रमत्तः | आस्फोतजातीकरवीरपत्रैः कषायमिष्टं व्रणशोधनार्थम् ||३९|| शुद्धे च तैलं विदधीत भार्गीविडङ्गपाठात्रिफलाविपक्वम् | यदृच्छया चोपगतानि पाकं पाकक्रमेणोपचरेद्विधिज्ञः ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (41-42) · Śloka 43
ਮੇਦੋਰ੍ਬੁਦਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਥੋ ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਗਤਰਕ੍ਤਮਾਸ਼ੁ | ਤਤੋ ਹਰਿਦ੍ਰਾਗਹਧੂਮਰੋਧ੍ਰਪਤਙ੍ਗਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਮਨਃਸ਼ਿਲਾਲੈਃ ||੪੧|| ਵ੍ਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਮਧੁਪ੍ਰਗਾਢੈਃ ਕਰਞ੍ਜਤੈਲਂ ਵਿਦਧੀਤ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ | ਸਸ਼ੇਸਦੋਸਾਣਿ ਹਿ ਯੋਰ੍ਬੂਦਾਨਿ ਕਰੋਤਿ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪੁਨਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ||੪੨|| ਤਸ੍ਮਾਦਸ਼ੇਸਾਣਿ ਸਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ਤੁ ਹਨ੍ਯੁਃ ਸਸ਼ੇਸਾਣਿ ਯਥਾ ਹਿ ਵਹ੍ਨਿਃ |੪੩|
मेदोर्बुदं स्विन्नमथो विदार्य विशोध्य सीव्येद्गतरक्तमाशु | ततो हरिद्रागृहधूमरोध्रपतङ्गचूर्णैः समनःशिलालैः ||४१|| व्रणं प्रतिग्राह्य मधुप्रगाढैः करञ्जतैलं विदधीत शुद्धे | सशेषदोषाणि हि योऽर्बूदानि करोति तस्याशु पुनर्भवन्ति ||४२|| तस्मादशेषाणि समुद्धरेत्तु हन्युः सशेषाणि यथा हि वह्निः |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (43-47) · Śloka 47
ਸਂਸ੍ਵੇਦ੍ਯ ਗਣ੍ਡਂ ਪਵਨੋਤ੍ਥਮਾਦੌ ਨਾਡ੍ਯਾਨਿਲਘ੍ਨੌਸਧਪਤ੍ਰਭਙ੍ਗੈਃ ||੪੩|| ਅਮ੍ਲੈਃ ਸਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਪਯੋਭਿਰੁਸ੍ਣੈਃ ਸਤੈਲੈਃ ਪਿਸ਼ਿਤੈਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ | ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵ੍ਰਣਂ ਚਾਪ੍ਯੁਪਨਾਹਯੇਤ੍ਤੁ ||੪੪|| ਸ਼ਣਾਤਸੀਮੂਲਕਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕਿਣ੍ਵਪ੍ਰਿਯਾਲਮਜ੍ਜਾਨੁਯੁਤੈਸ੍ਤਿਲੈਸ੍ਤੁ | ਕਾਲਾਮਤਾਸ਼ਿਗ੍ਰੁਪੁਨਰ੍ਨਵਾਰ੍ਕਗਜਾਦਿਨਾਮਾਕਰਹਾਟਕੁਸ੍ਠੈਃ ||੪੫|| ਏਕੈਸਿਕਾਵਕ੍ਸਕਤਿਲ੍ਵਕੈਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟੈਰਸਕਤ੍ ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਾਤ੍ ||੪੬|| ਤੈਲਂ ਪਿਬੇਚ੍ਚਾਮਤਵਲ੍ਲਿਨਿਮ੍ਬਹਂਸਾਹ੍ਵਯਾਵਕ੍ਸਕਪਿਪ੍ਪਲੀਭੀਃ | ਸਿਦ੍ਧਂ ਬਲਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸਦੇਵਦਾਰੁ ਹਿਤਾਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਗਲਗਣ੍ਡਰੋਗੇ ||੪੭||
संस्वेद्य गण्डं पवनोत्थमादौ नाड्याऽनिलघ्नौषधपत्रभङ्गैः ||४३|| अम्लैः समूत्रैर्विविधैः पयोभिरुष्णैः सतैलैः पिशितैश्च विद्वान् | विस्रावयेत् स्विन्नमतन्द्रितश्च शुद्धं व्रणं चाप्युपनाहयेत्तु ||४४|| शणातसीमूलकशिग्रुकिण्वप्रियालमज्जानुयुतैस्तिलैस्तु | कालामृताशिग्रुपुनर्नवार्कगजादिनामाकरहाटकुष्ठैः ||४५|| एकैषिकावृक्षकतिल्वकैश्च सुराम्लपिष्टैरसकृत् प्रदिह्यात् ||४६|| तैलं पिबेच्चामृतवल्लिनिम्बहंसाह्वयावृक्षकपिप्पलीभीः | सिद्धं बलाभ्यां च सदेवदारु हिताय नित्यं गलगण्डरोगे ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (48-50) · Śloka 50
ਸ੍ਵੇਦੋਪਨਾਹੈਃ ਕਫਸਮ੍ਭਵਂ ਤੁ ਸਂਸ੍ਵੇਦ੍ਯ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਮੇਵ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ | ਤਤੋਜਗਨ੍ਧਾਤਿਵਿਸਾਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾਵਿਸਾਣਿਕਾਕੁਸ੍ਠਸ਼ੁਕਾਹ੍ਵਯਾਭਿਃ ||੪੮|| ਪਲਾਸ਼ਭਸ੍ਮੋਦਕਪੇਸਿਤਾਭਿਰ੍ਦਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਗੁਞ੍ਜਾਭਿਰਸ਼ੀਤਲਾਭਿਃ | ਦਸ਼ਾਰ੍ਧਸਙ੍ਖ੍ਯੈਰ੍ਲਵਣੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤੈਲਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਗਧਿਕਾਦਿਸਿਦ੍ਧਮ੍ ||੪੯|| ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਮੂਰ੍ਧਵਿਰੇਚਨਂ ਚ ਧੂਮਸ਼੍ਚ ਵੈਰੇਚਨਿਕੋ ਹਿਤਸ੍ਤੁ | ਪਾਕਕ੍ਰਮੋ ਵਾਪਿ ਸਦਾ ਵਿਧੇਯੋ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਪਾਕਙ੍ਗਤਯੋਃ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ ||੫੦||
स्वेदोपनाहैः कफसम्भवं तु संस्वेद्य विस्रावणमेव कुर्यात् | ततोऽजगन्धातिविषाविशल्याविषाणिकाकुष्ठशुकाह्वयाभिः ||४८|| पलाशभस्मोदकपेषिताभिर्दिह्यात् सुगुञ्जाभिरशीतलाभिः | दशार्धसङ्ख्यैर्लवणैश्च युक्तं तैलं पिबेन्मागधिकादिसिद्धम् ||४९|| प्रच्छर्दनं मूर्धविरेचनं च धूमश्च वैरेचनिको हितस्तु | पाकक्रमो वाऽपि सदा विधेयो वैद्येन पाकङ्गतयोः कथञ्चित् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (51) · Śloka 51
ਕਟੁਤ੍ਰਿਕਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਾਃ ਸਮੂਤ੍ਰਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਯਵਾਨ੍ਨਾਨਿ ਰਸਾਸ਼੍ਚ ਮੌਦ੍ਗਾਃ | ਸਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਾਃ ਸਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਾ ਹਿਤਾਯ ਦੇਯਾ ਗਲਗਣ੍ਡਰੋਗੇ ||੫੧||
कटुत्रिकक्षौद्रयुताः समूत्रा भक्ष्या यवान्नानि रसाश्च मौद्गाः | सशृङ्गवेराः सपटोलनिम्बा हिताय देया गलगण्डरोगे ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (52-55) · Śloka 55
ਮੇਦਃਸਮੁਤ੍ਥੇ ਤੁ ਯਥੋਪਦਿਸ੍ਟਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍ ਸਿਰਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਨੋਰ੍ਨਰਸ੍ਯ | ਸ਼੍ਯਾਮਾਸੁਧਾਲੋਹਪੁਰੀਸਦਨ੍ਤੀਰਸਾਞ੍ਜਨੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਹਿਤਃ ਪ੍ਰਦੇਹਃ ||੫੨|| ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਵਾਲੋਡ੍ਯ ਹਿਤਾਯ ਸਾਰਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਾਲਮਹੀਰੁਹਾਣਾਮ੍ | ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਾਪਾਟ੍ਯ ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਚੈਨਂ ਮੇਦਃ ਸਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਹਿਤਾਯ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ ||੫੩|| ਮਜ੍ਜਾਜ੍ਯਮੇਦੋਮਧੁਭਿਰ੍ਦਹੇਦ੍ਵਾ ਦਗ੍ਧੇ ਚ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁ ਚਾਵਚਾਰ੍ਯਮ੍ | ਕਾਸੀਸਤੁਤ੍ਥੇ ਚ ਤਤੋਤ੍ਰ ਦੇਯੇ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤੇ ਰੋਚਨਯਾ ਸਮੇਤੇ ||੫੪|| ਤੈਲੇਨ ਚਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਹਿਤਾਯ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਾਰੋਦ੍ਭਵਂ ਗੋਮਯਜਂ ਚ ਭਸ੍ਮ | ਹਿਤਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕਸਾਯੋ ਗਾਢਸ਼੍ਚ ਬਨ੍ਧੋ ਯਵਭੋਜਨਂ ਚ ||੫੫||
मेदःसमुत्थे तु यथोपदिष्टां विध्येत् सिरां स्निग्धतनोर्नरस्य | श्यामासुधालोहपुरीषदन्तीरसाञ्जनैश्चापि हितः प्रदेहः ||५२|| मूत्रेण वाऽऽलोड्य हिताय सारं प्रातः पिबेत् सालमहीरुहाणाम् | शस्त्रेण वाऽऽपाट्य विदार्य चैनं मेदः समुद्धृत्य हिताय सीव्येत् ||५३|| मज्जाज्यमेदोमधुभिर्दहेद्वा दग्धे च सर्पिर्मधु चावचार्यम् | कासीसतुत्थे च ततोऽत्र देये चूर्णीकृते रोचनया समेते ||५४|| तैलेन चाभ्यज्य हिताय दद्यात् सारोद्भवं गोमयजं च भस्म | हितश्च नित्यं त्रिफलाकषायो गाढश्च बन्धो यवभोजनं च ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਪਚ੍ਯਰ੍ਬੁਦਗਲਗਣ੍ਡਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੮||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डचिकित्सितं नामाष्टादशोऽध्यायः ||१८||
🔊 Audio coming soon