Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
অথাতো গ্রন্থ্যপচ্যর্বুদগলগণ্ডচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ ||১|| যথোবাচ ভগবান্ ধন্বন্তরিঃ ||২|| গ্রন্থিষ্বথামেষু ভিষগ্বিদধ্যাচ্ছোফক্রিযাং বিস্তরশো বিধিজ্ঞঃ | রক্ষেদ্বলং চাপি নরস্য নিত্যং তদ্রক্ষিতং ব্যাধিবলং নিহন্তি ||৩||
अथातो ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| ग्रन्थिष्वथामेषु भिषग्विदध्याच्छोफक्रियां विस्तरशो विधिज्ञः | रक्षेद्बलं चापि नरस्य नित्यं तद्रक्षितं व्याधिबलं निहन्ति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
তৈলং পিবেত্ সর্পিরথো দ্বযং বা দত্ত্বা বসাং বা ত্রিবৃতং বিদধ্যাত্ | অপেহিবাতাদশমূলসিদ্ধং বৈদ্যশ্চতুঃস্নেহমথো দ্বযং বা ||৪||
तैलं पिबेत् सर्पिरथो द्वयं वा दत्त्वा वसां वा त्रिवृतं विदध्यात् | अपेहिवातादशमूलसिद्धं वैद्यश्चतुःस्नेहमथो द्वयं वा ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-7) · Śloka 8
হিংস্রাঽথ রোহিণ্যমৃতাঽথ ভার্গী শ্যোনাকবিল্বাগুরুকৃষ্ণগন্ধাঃ | গোজী চ পিষ্টা সহ তালপত্র্যা গ্রন্থৌ বিধেযোঽনিলজে প্রলেপঃ ||৫|| স্বেদোপনাহান্ বিবিধাংশ্চ কুর্যাত্তথা প্রসিদ্ধানপরাংশ্চ লেপান্ | বিদার্য বা পক্বমপোহ্য পূযং প্রক্ষাল্য বিল্বার্কনরেন্দ্রতোযৈঃ ||৬|| তিলৈঃ সপঞ্চাঙ্গুলপত্রমিশ্রৈঃ সংশোধযেত্ সৈন্ধবসম্প্রযুক্তৈঃ | শুদ্ধং ব্রণং বাঽপ্যুপরোপযেত্তু তৈলেন রাস্নাসরলান্বিতেন ||৭|| বিডঙ্গযষ্টীমধুকামৃতাভিঃ সিদ্ধেন বা ক্ষীরসমন্বিতেন |৮|
हिंस्राऽथ रोहिण्यमृताऽथ भार्गी श्योनाकबिल्वागुरुकृष्णगन्धाः | गोजी च पिष्टा सह तालपत्र्या ग्रन्थौ विधेयोऽनिलजे प्रलेपः ||५|| स्वेदोपनाहान् विविधांश्च कुर्यात्तथा प्रसिद्धानपरांश्च लेपान् | विदार्य वा पक्वमपोह्य पूयं प्रक्षाल्य बिल्वार्कनरेन्द्रतोयैः ||६|| तिलैः सपञ्चाङ्गुलपत्रमिश्रैः संशोधयेत् सैन्धवसम्प्रयुक्तैः | शुद्धं व्रणं वाऽप्युपरोपयेत्तु तैलेन रास्नासरलान्वितेन ||७|| विडङ्गयष्टीमधुकामृताभिः सिद्धेन वा क्षीरसमन्वितेन |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (8-11) · Śloka 11
জলৌকসঃ পিত্তকৃতে হিতাস্তু ক্ষীরোদকাভ্যাং পরিষেচনং চ ||৮|| কাকোলিবর্গস্য চ শীতলানি পিবেত্ কষাযাণি সশর্করাণি | দ্রাক্ষারসেনেক্ষুরসেন বাঽপি চূর্ণং পিবেচ্চাপি হরীতকীনাম্ ||৯|| মধূকজম্ব্বর্জুনবেতসানাং ত্বগ্ভিঃ প্রদেহানবচারযেত | সশর্করৈর্বা তৃণশূন্যকন্দৈর্দিহ্যাদভীক্ষ্ণং মুচুলুন্দজৈর্বা ||১০|| বিদার্য বা পক্বমপোহ্য পূযং ধাবেত্ কষাযেণ বনস্পতীনাম্ | তিলৈঃ সযষ্টীমধুকৈর্বিশোধ্য সর্পিঃ প্রযোজ্যং মধুরৈর্বিপক্বম্ ||১১||
जलौकसः पित्तकृते हितास्तु क्षीरोदकाभ्यां परिषेचनं च ||८|| काकोलिवर्गस्य च शीतलानि पिबेत् कषायाणि सशर्कराणि | द्राक्षारसेनेक्षुरसेन वाऽपि चूर्णं पिबेच्चापि हरीतकीनाम् ||९|| मधूकजम्ब्वर्जुनवेतसानां त्वग्भिः प्रदेहानवचारयेत | सशर्करैर्वा तृणशून्यकन्दैर्दिह्यादभीक्ष्णं मुचुलुन्दजैर्वा ||१०|| विदार्य वा पक्वमपोह्य पूयं धावेत् कषायेण वनस्पतीनाम् | तिलैः सयष्टीमधुकैर्विशोध्य सर्पिः प्रयोज्यं मधुरैर्विपक्वम् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (12-13) · Śloka 13
হৃতেষু দোষেষু যথানুপূর্ব্যা গ্রন্থৌ ভিষক্ শ্লেষ্মসমুত্থিতে তু | স্বিন্নস্য বিম্লাপনমেব কুর্যাদঙ্গুষ্ঠলোহোপলবেণুদণ্ডৈঃ ||১২|| বিকঙ্কতারগ্বধকাকণন্তীকাকাদনীতাপসবৃক্ষমূলৈঃ | আলেপযেত্ পিণ্ডফলার্কভার্গীকরঞ্জকালামদনৈশ্চ বিদ্বান্ ||১৩||
हृतेषु दोषेषु यथानुपूर्व्या ग्रन्थौ भिषक् श्लेष्मसमुत्थिते तु | स्विन्नस्य विम्लापनमेव कुर्यादङ्गुष्ठलोहोपलवेणुदण्डैः ||१२|| विकङ्कतारग्वधकाकणन्तीकाकादनीतापसवृक्षमूलैः | आलेपयेत् पिण्डफलार्कभार्गीकरञ्जकालामदनैश्च विद्वान् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14) · Śloka 14
অমর্মজাতং শমমপ্রযান্তমপক্বমেবাপহরেদ্বিদার্য | দহেত্ স্থিতে চাসৃজি সিদ্ধকর্মা সদ্যঃক্ষতোক্তং চ বিধিং বিদধ্যাত্ ||১৪||
अमर्मजातं शममप्रयान्तमपक्वमेवापहरेद्विदार्य | दहेत् स्थिते चासृजि सिद्धकर्मा सद्यःक्षतोक्तं च विधिं विदध्यात् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (15-16) · Śloka 16
যা মাংসকন্দ্যঃ কঠিনা বৃহত্যস্তাস্বেষ যোজ্যশ্চ বিধির্বিধিজ্ঞৈঃ | শস্ত্রেণ বাঽঽপাট্য সুপক্বমাশু প্রক্ষালযেত্ পথ্যতমৈঃ কষাযৈঃ ||১৫|| সংশোধনৈস্তং চ বিশোধযেত্তু ক্ষারোত্তরৈঃ ক্ষৌদ্রগুডপ্রগাঢৈঃ | শুদ্ধে চ তৈলং ত্ববচারণীযং বিডঙ্গপাঠারজনীবিপক্বম্ ||১৬||
या मांसकन्द्यः कठिना बृहत्यस्तास्वेष योज्यश्च विधिर्विधिज्ञैः | शस्त्रेण वाऽऽपाट्य सुपक्वमाशु प्रक्षालयेत् पथ्यतमैः कषायैः ||१५|| संशोधनैस्तं च विशोधयेत्तु क्षारोत्तरैः क्षौद्रगुडप्रगाढैः | शुद्धे च तैलं त्ववचारणीयं विडङ्गपाठारजनीविपक्वम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (17-19) · Śloka 20
মেদঃসমুত্থে তিলকল্কদিগ্ধং দত্ত্বোপরিষ্টাদ্দ্বিগুণং পটান্তম্ | হুতাশতপ্তেন মুহুঃ প্রমৃজ্যাল্লোহেন ধীমানদহন্ হিতায ||১৭|| প্রলিপ্য দার্বীমথ লাক্ষযা বা প্রতপ্তযা স্বেদনমস্য কার্যম্ | নিপাত্য বা শস্ত্রমপোহ্য মেদো দহেত্ সুপক্বং ত্বথবা বিদার্য ||১৮|| প্রক্ষাল্য মূত্রেণ তিলৈঃ সুপিষ্টৈঃ সুবর্চিকাদ্যৈর্হরিতালমিশ্রৈঃ | সসৈন্ধবৈঃ ক্ষৌদ্রঘৃতপ্রগাঢৈঃ ক্ষারোত্তরৈরেনমভিপ্রশোধ্য ||১৯|| তৈলং বিদদ্যাদ্দ্বিকরঞ্জগুঞ্জাবংশাবলেখেঙ্গুদমূত্রসিদ্ধম্ |২০|
मेदःसमुत्थे तिलकल्कदिग्धं दत्त्वोपरिष्टाद्द्विगुणं पटान्तम् | हुताशतप्तेन मुहुः प्रमृज्याल्लोहेन धीमानदहन् हिताय ||१७|| प्रलिप्य दार्वीमथ लाक्षया वा प्रतप्तया स्वेदनमस्य कार्यम् | निपात्य वा शस्त्रमपोह्य मेदो दहेत् सुपक्वं त्वथवा विदार्य ||१८|| प्रक्षाल्य मूत्रेण तिलैः सुपिष्टैः सुवर्चिकाद्यैर्हरितालमिश्रैः | ससैन्धवैः क्षौद्रघृतप्रगाढैः क्षारोत्तरैरेनमभिप्रशोध्य ||१९|| तैलं विदद्याद्द्विकरञ्जगुञ्जावंशावलेखेङ्गुदमूत्रसिद्धम् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (20-23) · Śloka 23
জীমূতকৈঃ কোশবতীফলৈশ্চ দন্তীদ্রবন্তীত্রিবৃতাসু চৈব ||২০|| সর্পিঃ কৃতং হন্ত্যপচীং প্রবৃদ্ধাং দ্বিধা প্রবৃত্তং তদুদারবীর্যম্ | নির্গুণ্ডিজাতীবরিহিষ্ঠযুক্তং জীমূতকং মাক্ষিকসৈন্ধবাঢ্যম্ ||২১|| অভিপ্রতপ্তং বমনং প্রগাঢং দুষ্টাপচীষূত্তমমাদিশন্তি | কৈডর্যবিম্বীকরবীরসিদ্ধং তৈলং হিতং মূর্ধবিরেচনং চ ||২২|| শাখোটকস্য স্বরসেন সিদ্ধং তৈলং হিতং নস্যবিরেচনেষু | মধূকসারশ্চ হিতোঽবপীডে ফলানি শিগ্রোঃ খরমঞ্জরের্বা ||২৩||
जीमूतकैः कोशवतीफलैश्च दन्तीद्रवन्तीत्रिवृतासु चैव ||२०|| सर्पिः कृतं हन्त्यपचीं प्रवृद्धां द्विधा प्रवृत्तं तदुदारवीर्यम् | निर्गुण्डिजातीबरिहिष्ठयुक्तं जीमूतकं माक्षिकसैन्धवाढ्यम् ||२१|| अभिप्रतप्तं वमनं प्रगाढं दुष्टापचीषूत्तममादिशन्ति | कैडर्यबिम्बीकरवीरसिद्धं तैलं हितं मूर्धविरेचनं च ||२२|| शाखोटकस्य स्वरसेन सिद्धं तैलं हितं नस्यविरेचनेषु | मधूकसारश्च हितोऽवपीडे फलानि शिग्रोः खरमञ्जरेर्वा ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (24) · Śloka 24
গ্রন্থীনমর্মপ্রভবানপক্বানুদ্ধৃত্য চাগ্নিং বিদধীত পশ্চাত্ | ক্ষারেণ বাঽপি প্রতিসারযেত্তু সংলিখ্য শস্ত্রেণ যথোপদেশম্ ||২৪||
ग्रन्थीनमर्मप्रभवानपक्वानुद्धृत्य चाग्निं विदधीत पश्चात् | क्षारेण वाऽपि प्रतिसारयेत्तु संलिख्य शस्त्रेण यथोपदेशम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (25-26) · Śloka 26
পার্ষ্ণিং প্রতি দ্বে দশ চাঙ্গুলানি মিত্বেন্দ্রবস্তিং পরিবর্জ্য ধীমান্ | বিদার্য মত্স্যাণ্ডনিভানি বৈদ্যো নিষ্কৃষ্য জালান্যনলং বিদধ্যাত্ ||২৫|| আ গুল্ফকর্ণাত্ সুমিতস্য জন্তোস্তস্যাষ্টভাগং খুডকাদ্বিভজ্য | ঘোণর্জুবেধঃ সুররাজবস্তের্হিত্বাঽক্ষিমাত্রং ত্বপরে বদন্তি ||২৬||
पार्ष्णिं प्रति द्वे दश चाङ्गुलानि मित्वेन्द्रबस्तिं परिवर्ज्य धीमान् | विदार्य मत्स्याण्डनिभानि वैद्यो निष्कृष्य जालान्यनलं विदध्यात् ||२५|| आ गुल्फकर्णात् सुमितस्य जन्तोस्तस्याष्टभागं खुडकाद्विभज्य | घोणर्जुवेधः सुरराजबस्तेर्हित्वाऽक्षिमात्रं त्वपरे वदन्ति ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (27) · Śloka 27
মণিবন্ধোপরিষ্টাদ্বা কুর্যাদ্রেখাত্রযং ভিষক্ | অঙ্গুল্যন্তরিতং সম্যগপচীনাং নিবৃত্তযে ||২৭||
मणिबन्धोपरिष्टाद्वा कुर्याद्रेखात्रयं भिषक् | अङ्गुल्यन्तरितं सम्यगपचीनां निवृत्तये ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (28) · Śloka 29
চূর্ণস্য কালে প্রচলাককাকগোধাহিকূর্মপ্রভবাং মসীং তু | দদ্যাচ্চ তৈলেন সহেঙ্গুদীনাং যদ্বক্ষ্যতে শ্লীপদিনাং চ তৈলম্ ||২৮|| বিরেচনং ধূমমুপাদদীত ভবেচ্চ নিত্যং যবমুদ্গভোজী |২৯|
चूर्णस्य काले प्रचलाककाकगोधाहिकूर्मप्रभवां मसीं तु | दद्याच्च तैलेन सहेङ्गुदीनां यद्वक्ष्यते श्लीपदिनां च तैलम् ||२८|| विरेचनं धूममुपाददीत भवेच्च नित्यं यवमुद्गभोजी |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (29-31) · Śloka 31
কর্কারুকৈর্বারুকনারিকেলপ্রিযালপঞ্চাঙ্গুলবীজচূর্ণৈঃ ||২৯|| বাতার্বুদং ক্ষীরঘৃতাম্বুসিদ্ধৈরুষ্ণৈঃ সতৈলৈরুপনাহযেত্তু | কুর্যাচ্চ মুখ্যান্যুপনাহনানি সিদ্ধৈশ্চ মাংসৈরথ বেসবারৈঃ ||৩০|| স্বেদং বিদধ্যাত্ কুশলস্তু নাড্যা শৃঙ্গেণ রক্তং বহুশো হরেচ্চ | বাতঘ্ননির্যূহপযোম্লভাগৈঃ সিদ্ধং শতাখ্যং ত্রিবৃতং পিবেদ্বা ||৩১||
कर्कारुकैर्वारुकनारिकेलप्रियालपञ्चाङ्गुलबीजचूर्णैः ||२९|| वातार्बुदं क्षीरघृताम्बुसिद्धैरुष्णैः सतैलैरुपनाहयेत्तु | कुर्याच्च मुख्यान्युपनाहनानि सिद्धैश्च मांसैरथ वेसवारैः ||३०|| स्वेदं विदध्यात् कुशलस्तु नाड्या शृङ्गेण रक्तं बहुशो हरेच्च | वातघ्ननिर्यूहपयोम्लभागैः सिद्धं शताख्यं त्रिवृतं पिबेद्वा ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (32-34) · Śloka 34
স্বেদোপনাহা মৃদবস্তু কার্যাঃ পিত্তার্বুদে কাযবিরেচনং চ | বিঘৃষ্য চোদুম্বরশাকগোজীপত্রৈর্ভৃশং ক্ষৌদ্রযুতৈঃ প্রলিম্পেত্ ||৩২|| শ্লক্ষ্ণীকৃতৈঃ সর্জরসপ্রিযঙ্গুপত্তঙ্গরোধ্রাঞ্জনযষ্টিকাহ্বৈঃ | বিস্রাব্য চারগ্বধগোজিসোমাঃ শ্যামা চ যোজ্যা কুশলেন লেপে ||৩৩|| শ্যামাগিরিহ্বাঞ্জনকীরসেষু দ্রাক্ষারসে সপ্তলিকারসে চ | ঘৃতং পিবেত্ ক্লীতকসম্প্রসিদ্ধং পিত্তার্বুদী তজ্জঠরী চ জন্তুঃ ||৩৪||
स्वेदोपनाहा मृदवस्तु कार्याः पित्तार्बुदे कायविरेचनं च | विघृष्य चोदुम्बरशाकगोजीपत्रैर्भृशं क्षौद्रयुतैः प्रलिम्पेत् ||३२|| श्लक्ष्णीकृतैः सर्जरसप्रियङ्गुपत्तङ्गरोध्राञ्जनयष्टिकाह्वैः | विस्राव्य चारग्वधगोजिसोमाः श्यामा च योज्या कुशलेन लेपे ||३३|| श्यामागिरिह्वाञ्जनकीरसेषु द्राक्षारसे सप्तलिकारसे च | घृतं पिबेत् क्लीतकसम्प्रसिद्धं पित्तार्बुदी तज्जठरी च जन्तुः ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (35-36) · Śloka 36
শুদ্ধস্য জন্তোঃ কফজেঽর্বুদে তু রক্তেঽবসিক্তে তু ততোঽর্বুদং তত্ | দ্রব্যাণি যান্যূর্ধ্বমধশ্চ দোষান্ হরন্তি তৈঃ কল্ককৃতৈঃ প্রদিহ্যাত্ ||৩৫|| কপোতপারাবতবিড্বিমিশ্রৈঃ সকাংস্যনীলৈঃ শুকলাঙ্গলাখ্যৈঃ | মূত্রৈস্তু কাকাদনিমূলমিশ্রৈঃ ক্ষারপ্রদিগ্ধৈরথবা প্রদিহ্যাত্ ||৩৬||
शुद्धस्य जन्तोः कफजेऽर्बुदे तु रक्तेऽवसिक्ते तु ततोऽर्बुदं तत् | द्रव्याणि यान्यूर्ध्वमधश्च दोषान् हरन्ति तैः कल्ककृतैः प्रदिह्यात् ||३५|| कपोतपारावतविड्विमिश्रैः सकांस्यनीलैः शुकलाङ्गलाख्यैः | मूत्रैस्तु काकादनिमूलमिश्रैः क्षारप्रदिग्धैरथवा प्रदिह्यात् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (37-40) · Śloka 40
নিষ্পাবপিণ্যাককুলত্থকল্কৈর্মাংসপ্রগাঢৈর্দধিমস্তুযুক্তৈঃ | লেপং বিদধ্যাত্ কৃমযো যথাঽত্র মূর্চ্ছন্তি মুঞ্চন্ত্যথ মক্ষিকাশ্চ ||৩৭|| অল্পাবশিষ্টে কৃমিভক্ষিতে চ লিখেত্ততোঽগ্নিং বিদধীত পশ্চাত্ | যদল্পমূলং ত্রপুতাম্রসীসপট্টৈঃ সমাবেষ্ট্য তদাযসৈর্বা ||৩৮|| ক্ষারাগ্নিশস্ত্রাণ্যসকৃদ্বিদধ্যাত্ প্রাণানহিংসন্ ভিষগপ্রমত্তঃ | আস্ফোতজাতীকরবীরপত্রৈঃ কষাযমিষ্টং ব্রণশোধনার্থম্ ||৩৯|| শুদ্ধে চ তৈলং বিদধীত ভার্গীবিডঙ্গপাঠাত্রিফলাবিপক্বম্ | যদৃচ্ছযা চোপগতানি পাকং পাকক্রমেণোপচরেদ্বিধিজ্ঞঃ ||৪০||
निष्पावपिण्याककुलत्थकल्कैर्मांसप्रगाढैर्दधिमस्तुयुक्तैः | लेपं विदध्यात् कृमयो यथाऽत्र मूर्च्छन्ति मुञ्चन्त्यथ मक्षिकाश्च ||३७|| अल्पावशिष्टे कृमिभक्षिते च लिखेत्ततोऽग्निं विदधीत पश्चात् | यदल्पमूलं त्रपुताम्रसीसपट्टैः समावेष्ट्य तदायसैर्वा ||३८|| क्षाराग्निशस्त्राण्यसकृद्विदध्यात् प्राणानहिंसन् भिषगप्रमत्तः | आस्फोतजातीकरवीरपत्रैः कषायमिष्टं व्रणशोधनार्थम् ||३९|| शुद्धे च तैलं विदधीत भार्गीविडङ्गपाठात्रिफलाविपक्वम् | यदृच्छया चोपगतानि पाकं पाकक्रमेणोपचरेद्विधिज्ञः ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (41-42) · Śloka 43
মেদোর্বুদং স্বিন্নমথো বিদার্য বিশোধ্য সীব্যেদ্গতরক্তমাশু | ততো হরিদ্রাগৃহধূমরোধ্রপতঙ্গচূর্ণৈঃ সমনঃশিলালৈঃ ||৪১|| ব্রণং প্রতিগ্রাহ্য মধুপ্রগাঢৈঃ করঞ্জতৈলং বিদধীত শুদ্ধে | সশেষদোষাণি হি যোঽর্বূদানি করোতি তস্যাশু পুনর্ভবন্তি ||৪২|| তস্মাদশেষাণি সমুদ্ধরেত্তু হন্যুঃ সশেষাণি যথা হি বহ্নিঃ |৪৩|
मेदोर्बुदं स्विन्नमथो विदार्य विशोध्य सीव्येद्गतरक्तमाशु | ततो हरिद्रागृहधूमरोध्रपतङ्गचूर्णैः समनःशिलालैः ||४१|| व्रणं प्रतिग्राह्य मधुप्रगाढैः करञ्जतैलं विदधीत शुद्धे | सशेषदोषाणि हि योऽर्बूदानि करोति तस्याशु पुनर्भवन्ति ||४२|| तस्मादशेषाणि समुद्धरेत्तु हन्युः सशेषाणि यथा हि वह्निः |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (43-47) · Śloka 47
সংস্বেদ্য গণ্ডং পবনোত্থমাদৌ নাড্যাঽনিলঘ্নৌষধপত্রভঙ্গৈঃ ||৪৩|| অম্লৈঃ সমূত্রৈর্বিবিধৈঃ পযোভিরুষ্ণৈঃ সতৈলৈঃ পিশিতৈশ্চ বিদ্বান্ | বিস্রাবযেত্ স্বিন্নমতন্দ্রিতশ্চ শুদ্ধং ব্রণং চাপ্যুপনাহযেত্তু ||৪৪|| শণাতসীমূলকশিগ্রুকিণ্বপ্রিযালমজ্জানুযুতৈস্তিলৈস্তু | কালামৃতাশিগ্রুপুনর্নবার্কগজাদিনামাকরহাটকুষ্ঠৈঃ ||৪৫|| একৈষিকাবৃক্ষকতিল্বকৈশ্চ সুরাম্লপিষ্টৈরসকৃত্ প্রদিহ্যাত্ ||৪৬|| তৈলং পিবেচ্চামৃতবল্লিনিম্বহংসাহ্বযাবৃক্ষকপিপ্পলীভীঃ | সিদ্ধং বলাভ্যাং চ সদেবদারু হিতায নিত্যং গলগণ্ডরোগে ||৪৭||
संस्वेद्य गण्डं पवनोत्थमादौ नाड्याऽनिलघ्नौषधपत्रभङ्गैः ||४३|| अम्लैः समूत्रैर्विविधैः पयोभिरुष्णैः सतैलैः पिशितैश्च विद्वान् | विस्रावयेत् स्विन्नमतन्द्रितश्च शुद्धं व्रणं चाप्युपनाहयेत्तु ||४४|| शणातसीमूलकशिग्रुकिण्वप्रियालमज्जानुयुतैस्तिलैस्तु | कालामृताशिग्रुपुनर्नवार्कगजादिनामाकरहाटकुष्ठैः ||४५|| एकैषिकावृक्षकतिल्वकैश्च सुराम्लपिष्टैरसकृत् प्रदिह्यात् ||४६|| तैलं पिबेच्चामृतवल्लिनिम्बहंसाह्वयावृक्षकपिप्पलीभीः | सिद्धं बलाभ्यां च सदेवदारु हिताय नित्यं गलगण्डरोगे ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (48-50) · Śloka 50
স্বেদোপনাহৈঃ কফসম্ভবং তু সংস্বেদ্য বিস্রাবণমেব কুর্যাত্ | ততোঽজগন্ধাতিবিষাবিশল্যাবিষাণিকাকুষ্ঠশুকাহ্বযাভিঃ ||৪৮|| পলাশভস্মোদকপেষিতাভির্দিহ্যাত্ সুগুঞ্জাভিরশীতলাভিঃ | দশার্ধসঙ্খ্যৈর্লবণৈশ্চ যুক্তং তৈলং পিবেন্মাগধিকাদিসিদ্ধম্ ||৪৯|| প্রচ্ছর্দনং মূর্ধবিরেচনং চ ধূমশ্চ বৈরেচনিকো হিতস্তু | পাকক্রমো বাঽপি সদা বিধেযো বৈদ্যেন পাকঙ্গতযোঃ কথঞ্চিত্ ||৫০||
स्वेदोपनाहैः कफसम्भवं तु संस्वेद्य विस्रावणमेव कुर्यात् | ततोऽजगन्धातिविषाविशल्याविषाणिकाकुष्ठशुकाह्वयाभिः ||४८|| पलाशभस्मोदकपेषिताभिर्दिह्यात् सुगुञ्जाभिरशीतलाभिः | दशार्धसङ्ख्यैर्लवणैश्च युक्तं तैलं पिबेन्मागधिकादिसिद्धम् ||४९|| प्रच्छर्दनं मूर्धविरेचनं च धूमश्च वैरेचनिको हितस्तु | पाकक्रमो वाऽपि सदा विधेयो वैद्येन पाकङ्गतयोः कथञ्चित् ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (51) · Śloka 51
কটুত্রিকক্ষৌদ্রযুতাঃ সমূত্রা ভক্ষ্যা যবান্নানি রসাশ্চ মৌদ্গাঃ | সশৃঙ্গবেরাঃ সপটোলনিম্বা হিতায দেযা গলগণ্ডরোগে ||৫১||
कटुत्रिकक्षौद्रयुताः समूत्रा भक्ष्या यवान्नानि रसाश्च मौद्गाः | सशृङ्गवेराः सपटोलनिम्बा हिताय देया गलगण्डरोगे ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (52-55) · Śloka 55
মেদঃসমুত্থে তু যথোপদিষ্টাং বিধ্যেত্ সিরাং স্নিগ্ধতনোর্নরস্য | শ্যামাসুধালোহপুরীষদন্তীরসাঞ্জনৈশ্চাপি হিতঃ প্রদেহঃ ||৫২|| মূত্রেণ বাঽঽলোড্য হিতায সারং প্রাতঃ পিবেত্ সালমহীরুহাণাম্ | শস্ত্রেণ বাঽঽপাট্য বিদার্য চৈনং মেদঃ সমুদ্ধৃত্য হিতায সীব্যেত্ ||৫৩|| মজ্জাজ্যমেদোমধুভির্দহেদ্বা দগ্ধে চ সর্পির্মধু চাবচার্যম্ | কাসীসতুত্থে চ ততোঽত্র দেযে চূর্ণীকৃতে রোচনযা সমেতে ||৫৪|| তৈলেন চাভ্যজ্য হিতায দদ্যাত্ সারোদ্ভবং গোমযজং চ ভস্ম | হিতশ্চ নিত্যং ত্রিফলাকষাযো গাঢশ্চ বন্ধো যবভোজনং চ ||৫৫||
मेदःसमुत्थे तु यथोपदिष्टां विध्येत् सिरां स्निग्धतनोर्नरस्य | श्यामासुधालोहपुरीषदन्तीरसाञ्जनैश्चापि हितः प्रदेहः ||५२|| मूत्रेण वाऽऽलोड्य हिताय सारं प्रातः पिबेत् सालमहीरुहाणाम् | शस्त्रेण वाऽऽपाट्य विदार्य चैनं मेदः समुद्धृत्य हिताय सीव्येत् ||५३|| मज्जाज्यमेदोमधुभिर्दहेद्वा दग्धे च सर्पिर्मधु चावचार्यम् | कासीसतुत्थे च ततोऽत्र देये चूर्णीकृते रोचनया समेते ||५४|| तैलेन चाभ्यज्य हिताय दद्यात् सारोद्भवं गोमयजं च भस्म | हितश्च नित्यं त्रिफलाकषायो गाढश्च बन्धो यवभोजनं च ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ইতি সুশ্রুতসংহিতাযাং চিকিত্সাস্থানে গ্রন্থ্যপচ্যর্বুদগলগণ্ডচিকিত্সিতং নামাষ্টাদশোঽধ্যাযঃ ||১৮||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डचिकित्सितं नामाष्टादशोऽध्यायः ||१८||
🔊 Audio coming soon