Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 5
ಅಥಾತೋ ಮಧುಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
ಮಧುಮೇಹಿತ್ವಮಾಪನ್ನಂ ಭಿಷಗ್ಭಿಃ ಪರಿವರ್ಜಿತಮ್ |
ಯೋಗೇನಾನೇನ ಮತಿಮಾನ್ ಪ್ರಮೇಹಿಣಮುಪಾಚರೇತ್ ||೩||
ಮಾಸೇ ಶುಕ್ರೇ ಶುಚೌ ಚೈವ ಶೈಲಾಃ ಸೂರ್ಯಾಂಶುತಾಪಿತಾಃ |
ಜತುಪ್ರಕಾಶಂ ಸ್ವರಸಂ ಶಿಲಾಭ್ಯಃ ಪ್ರಸ್ರವನ್ತಿ ಹಿ ||೪||
ಶಿಲಾಜತ್ವಿತಿ ವಿಖ್ಯಾತಂ ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿವಿನಾಶನಮ್ |೫|
View original
अथातो मधुमेहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
मधुमेहित्वमापन्नं भिषग्भिः परिवर्जितम् |
योगेनानेन मतिमान् प्रमेहिणमुपाचरेत् ||३||
मासे शुक्रे शुचौ चैव शैलाः सूर्यांशुतापिताः |
जतुप्रकाशं स्वरसं शिलाभ्यः प्रस्रवन्ति हि ||४||
शिलाजत्विति विख्यातं सर्वव्याधिविनाशनम् |५|
Adhikarana 2 (5) · Śloka 6
ತ್ರಪ್ವಾದೀನಾಂ ತು ಲೋಹಾನಾಂ ಷಣ್ಣಾಮನ್ಯತಮಾನ್ವಯಮ್ ||೫||
ಜ್ಞೇಯಂ ಸ್ವಗನ್ಧತಶ್ಚಾಪಿ ಷಡ್ಯೋನಿ ಪ್ರಥಿತಂ ಕ್ಷಿತೌ |೬|
View original
त्रप्वादीनां तु लोहानां षण्णामन्यतमान्वयम् ||५||
ज्ञेयं स्वगन्धतश्चापि षड्योनि प्रथितं क्षितौ |६|
Adhikarana 3 (6) · Śloka 7
ಲೋಹಾದ್ಭವತಿ ತದ್ಯಸ್ಮಾಚ್ಛಿಲಾಜತು ಜತುಪ್ರಭಮ್ ||೬||
ತಸ್ಯ ಲೋಹಸ್ಯ ತದ್ವೀರ್ಯಂ ರಸಂ ಚಾಪಿ ಬಿಭರ್ತಿ ತತ್ |೭|
View original
लोहाद्भवति तद्यस्माच्छिलाजतु जतुप्रभम् ||६||
तस्य लोहस्य तद्वीर्यं रसं चापि बिभर्ति तत् |७|
Adhikarana 4 (7) · Śloka 8
ತ್ರಪುಸೀಸಾಯಸಾದೀನಿ ಪ್ರಧಾನಾನ್ಯುತ್ತರೋತ್ತರಮ್ ||೭||
ಯಥಾ ತಥಾ ಪ್ರಯೋಗೇಽಪಿ ಶ್ರೇಷ್ಠೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ |೮|
View original
त्रपुसीसायसादीनि प्रधानान्युत्तरोत्तरम् ||७||
यथा तथा प्रयोगेऽपि श्रेष्ठे श्रेष्ठगुणाः स्मृताः |८|
Adhikarana 5 (8) · Śloka 9
ತತ್ಸರ್ವಂ ತಿಕ್ತಕಟುಕಂ ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ಸರಮ್ ||೮||
ಕಟುಪಾಕ್ಯುಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ಚ ಶೋಷಣಂ ಛೇದನಂ ತಥಾ |೯|
View original
तत्सर्वं तिक्तकटुकं कषायानुरसं सरम् ||८||
कटुपाक्युष्णवीर्यं च शोषणं छेदनं तथा |९|
Adhikarana 6 (9) · Śloka 10
ತೇಷು ಯತ್ ಕೃಷ್ಣಮಲಘು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ನಿಃಶರ್ಕರಂ ಚ ಯತ್ ||೯||
ಗೋಮೂತ್ರಗನ್ಧಿ ಯಚ್ಚಾಪಿ ತತ್ ಪ್ರಧಾನಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ |೧೦|
View original
तेषु यत् कृष्णमलघु स्निग्धं निःशर्करं च यत् ||९||
गोमूत्रगन्धि यच्चापि तत् प्रधानं प्रचक्षते |१०|
Adhikarana 7 (10-16) · Śloka 17
ತದ್ಭಾವಿತಂ ಸಾರಗಣೈರ್ಹೃತದೋಷೋ ದಿನೋದಯೇ ||೧೦||
ಪಿಬೇತ್ ಸಾರೋದಕೇನೈವ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಂ ಯಥಾಬಲಮ್ |
ಜಾಙ್ಗಲೇನ ರಸೇನಾನ್ನಂ ತಸ್ಮಿಞ್ಜೀರ್ಣೇ ತು ಭೋಜಯೇತ್ ||೧೧||
ಉಪಯುಜ್ಯ ತುಲಾಮೇವಂ ಗಿರಿಜಾದಮೃತೋಪಮಾತ್ |
ವಪುರ್ವರ್ಣಬಲೋಪೇತೋ ಮಧುಮೇಹವಿವರ್ಜಿತಃ ||೧೨||
ಜೀವೇದ್ವರ್ಷಶತಂ ಪೂರ್ಣಮಜರೋಽಮರಸನ್ನಿಭಃ |
ಶತಂ ಶತಂ ತುಲಾಯಾಂ ತು ಸಹಸ್ರಂ ದಶತೌಲಿಕೇ ||೧೩||
ಭಲ್ಲಾತಕವಿಧಾನೇನ ಪರಿಹಾರವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ |
ಮೇಹಂ ಕುಷ್ಠಮಪಸ್ಮಾರಮುನ್ಮಾದಂ ಶ್ಲೀಪದಂ ಗರಮ್ ||೧೪||
ಶೋಷಂ ಶೋಫಾರ್ಶಸೀ ಗುಲ್ಮಂ ಪಾಣ್ಡುತಾಂ ವಿಷಮಜ್ವರಮ್ |
ಅಪೋಹತ್ಯಚಿರಾತ್ಕಾಲಾಚ್ಛಿಲಾಜತು ನಿಷೇವಿತಮ್ ||೧೫||
ನ ಸೋಽಸ್ತಿ ರೋಗೋ ಯಂ ಚಾಪಿ ನಿಹನ್ಯಾನ್ನ ಶಿಲಾಜತು |
ಶರ್ಕರಾಂ ಚಿರಸಮ್ಭೂತಾಂ ಭಿನತ್ತಿ ಚ ತಥಾಽಶ್ಮರೀಮ್ ||೧೬||
ಭಾವನಾಲೋಡನೇ ಚಾಸ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯೇ ಭೇಷಜೈರ್ಹಿತೈಃ |೧೭|
View original
तद्भावितं सारगणैर्हृतदोषो दिनोदये ||१०||
पिबेत् सारोदकेनैव श्लक्ष्णपिष्टं यथाबलम् |
जाङ्गलेन रसेनान्नं तस्मिञ्जीर्णे तु भोजयेत् ||११||
उपयुज्य तुलामेवं गिरिजादमृतोपमात् |
वपुर्वर्णबलोपेतो मधुमेहविवर्जितः ||१२||
जीवेद्वर्षशतं पूर्णमजरोऽमरसन्निभः |
शतं शतं तुलायां तु सहस्रं दशतौलिके ||१३||
भल्लातकविधानेन परिहारविधिः स्मृतः |
मेहं कुष्ठमपस्मारमुन्मादं श्लीपदं गरम् ||१४||
शोषं शोफार्शसी गुल्मं पाण्डुतां विषमज्वरम् |
अपोहत्यचिरात्कालाच्छिलाजतु निषेवितम् ||१५||
न सोऽस्ति रोगो यं चापि निहन्यान्न शिलाजतु |
शर्करां चिरसम्भूतां भिनत्ति च तथाऽश्मरीम् ||१६||
भावनालोडने चास्य कर्तव्ये भेषजैर्हितैः |१७|
Adhikarana 8 (17-18) · Śloka 19
ಏವಂ ಚ ಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಧಾತುಂ ತಾಪೀಜಮಮೃತೋಪಮಮ್ ||೧೭||
ಮಧುರಂ ಕಾಞ್ಚನಾಭಾಸಮಮ್ಲಂ ವಾ ರಜತಪ್ರಭಮ್ |
ಪಿಬನ್ ಹನ್ತಿ ಜರಾಕುಷ್ಠಮೇಹಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಕ್ಷಯಾನ್ ||೧೮||
ತದ್ಭಾವಿತಃ ಕಪೋತಾಂಶ್ಚ ಕುಲತ್ಥಾಂಶ್ಚ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ |೧೯|
View original
एवं च माक्षिकं धातुं तापीजममृतोपमम् ||१७||
मधुरं काञ्चनाभासमम्लं वा रजतप्रभम् |
पिबन् हन्ति जराकुष्ठमेहपाण्ड्वामयक्षयान् ||१८||
तद्भावितः कपोतांश्च कुलत्थांश्च विवर्जयेत् |१९|
Adhikarana 9 (19) · Śloka 20
ಪಞ್ಚಕರ್ಮಗುಣಾತೀತಂ ಶ್ರದ್ಧಾವನ್ತಂ ಜಿಜೀವಿಷುಮ್ ||೧೯||
ಯೋಗೇನಾನೇನ ಮತಿಮಾನ್ ಸಾಧಯೇದಪಿ ಕುಷ್ಠಿನಮ್ |೨೦|
View original
पञ्चकर्मगुणातीतं श्रद्धावन्तं जिजीविषुम् ||१९||
योगेनानेन मतिमान् साधयेदपि कुष्ठिनम् |२०|
Adhikarana 10 (20-34) · Śloka 34
ವೃಕ್ಷಾಸ್ತುವರಕಾ ಯೇ ಸ್ಯುಃ ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಣವಭೂಮಿಷು ||೨೦||
ವೀಚೀತರಙ್ಗವಿಕ್ಷೇಪಮಾರುತೋದ್ಧೂತಪಲ್ಲವಾಃ |
ತೇಷಾಂ ಫಲಾನಿ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ ಸುಪಕ್ವಾನ್ಯಮ್ಬುದಾಗಮೇ ||೨೧||
ಮಜ್ಜಾಂ ತೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಸಂಹೃತ್ಯ ಶೋಷಯಿತ್ವಾ ವಿಚೂರ್ಣ್ಯ ಚ |
ತಿಲವತ್ ಪೀಡಯೇದ್ದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಸ್ರಾವಯೇದ್ವಾ ಕುಸುಮ್ಭವತ್ ||೨೨||
ತತ್ತೈಲಂ ಸಂಹೃತಂ ಭೂಯಃ ಪಚೇದಾತೋಯಸಮ್ಕ್ಷಯಾತ್ |
ಅವತಾರ್ಯ ಕರೀಷೇ ಚ ಪಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್ ||೨೩||
ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ವಿನ್ನೋ ಹೃತಮಲಃ ಪಕ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಯತ್ನವಾನ್ |
ಚತುರ್ಥಭಕ್ತಾನ್ತರಿತಃ ಶುಕ್ಲಾದೌ ದಿವಸೇ ಶುಭೇ ||೨೪||
ಮನ್ತ್ರಪೂತಸ್ಯ ತೈಲಸ್ಯ ಪಿಬೇನ್ಮಾತ್ರಾಂ ಯಥಾಬಲಮ್ |
ತತ್ರ ಮನ್ತ್ರಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯೇನೇದಮಭಿಮನ್ತ್ರ್ಯತೇ ||೨೫||
‘ಮಜ್ಜಸಾರ ಮಹಾವೀರ್ಯ ಸರ್ವಾನ್ ಧಾತೂನ್ ವಿಶೋಧಯ |
ಶಙ್ಖಚಕ್ರಗದಾಪಾಣಿಸ್ತ್ವಾಮಾಜ್ಞಾಪಯತೇಽಚ್ಯುತಃ’ ||೨೬||
ತೇನಾಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚಾಪಿ ದೋಷಾ ಯಾನ್ತ್ಯಸಕೃತ್ತತಃ |
ಅಸ್ನೇಹಲವಣಾಂ ಸಾಯಂ ಯವಾಗೂಂ ಶೀತಲಾಂ ಪಿಬೇತ್ ||೨೭||
ಪಞ್ಚಾಹಂ ಪ್ರಪಿಬೇತ್ತೈಲಮನೇನ ವಿಧಿನಾ ನರಃ |
ಪಕ್ಷಂ ಪರಿಹರೇಚ್ಚಾಪಿ ಮುದ್ಗಯೂಷೌದನಾಶನಃ ||೨೮||
ಪಞ್ಚಭಿರ್ದಿವಸೈರೇವಂ ಸರ್ವಕುಷ್ಠೈರ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ |
ತದೇವ ಖದಿರಕ್ವಾಥೇ ತ್ರಿಗುಣೇ ಸಾಧು ಸಾಧಿತಮ್ ||೨೯||
ನಿಹಿತಂ ಪೂರ್ವವತ್ ಪಕ್ಷಾತ್ ಪಿಬೇನ್ಮಾಸಮತನ್ದ್ರಿತಃ |
ತೇನಾಭ್ಯಕ್ತಶರೀರಶ್ಚ ಕುರ್ವೀತಾಹಾರಮೀರಿತಮ್ ||೩೦||
ಭಿನ್ನಸ್ವರಂ ರಕ್ತನೇತ್ರಂ ವಿಶೀರ್ಣಂ ಕೃಮಿಭಕ್ಷಿತಮ್ |
ಅನೇನಾಶು ಪ್ರಯೋಗೇಣ ಸಾಧಯೇತ್ ಕುಷ್ಠಿನಂ ನರಮ್ ||೩೧||
ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಯುತಂ ಪೀತಂ ತದೇವ ಖದಿರಾಮ್ಬುನಾ |
ಪಕ್ಷಿಮಾಂಸರಸಾಹಾರಂ ಕರೋತಿ ದ್ವಿಶತಾಯುಷಮ್ ||೩೨||
ತದೇವ ನಸ್ಯೇ ಪಞ್ಚಾಶದ್ದಿವಸಾನುಪಯೋಜಿತಮ್ |
ವಪುಷ್ಮನ್ತಂ ಶ್ರುತಿಧರಂ ಕರೋತಿ ತ್ರಿಶತಾಯುಷಮ್ ||೩೩||
ಶೋಧಯನ್ತಿ ನರಂ ಪೀತಾ ಮಜ್ಜಾನಸ್ತಸ್ಯ ಮಾತ್ರಯಾ |
ಮಹಾವೀರ್ಯಸ್ತುವರಕಃ ಕುಷ್ಠಮೇಹಾಪಹಃ ಪರಃ ||೩೪||
View original
वृक्षास्तुवरका ये स्युः पश्चिमार्णवभूमिषु ||२०||
वीचीतरङ्गविक्षेपमारुतोद्धूतपल्लवाः |
तेषां फलानि गृह्णीयात् सुपक्वान्यम्बुदागमे ||२१||
मज्जां तेभ्योऽपि संहृत्य शोषयित्वा विचूर्ण्य च |
तिलवत् पीडयेद्द्रोण्यां स्रावयेद्वा कुसुम्भवत् ||२२||
तत्तैलं संहृतं भूयः पचेदातोयसम्क्षयात् |
अवतार्य करीषे च पक्षमात्रं निधापयेत् ||२३||
स्निग्धः स्विन्नो हृतमलः पक्षादूर्ध्वं प्रयत्नवान् |
चतुर्थभक्तान्तरितः शुक्लादौ दिवसे शुभे ||२४||
मन्त्रपूतस्य तैलस्य पिबेन्मात्रां यथाबलम् |
तत्र मन्त्रं प्रवक्ष्यामि येनेदमभिमन्त्र्यते ||२५||
‘मज्जसार महावीर्य सर्वान् धातून् विशोधय |
शङ्खचक्रगदापाणिस्त्वामाज्ञापयतेऽच्युतः’ ||२६||
तेनास्योर्ध्वमधश्चापि दोषा यान्त्यसकृत्ततः |
अस्नेहलवणां सायं यवागूं शीतलां पिबेत् ||२७||
पञ्चाहं प्रपिबेत्तैलमनेन विधिना नरः |
पक्षं परिहरेच्चापि मुद्गयूषौदनाशनः ||२८||
पञ्चभिर्दिवसैरेवं सर्वकुष्ठैर्विमुच्यते |
तदेव खदिरक्वाथे त्रिगुणे साधु साधितम् ||२९||
निहितं पूर्ववत् पक्षात् पिबेन्मासमतन्द्रितः |
तेनाभ्यक्तशरीरश्च कुर्वीताहारमीरितम् ||३०||
भिन्नस्वरं रक्तनेत्रं विशीर्णं कृमिभक्षितम् |
अनेनाशु प्रयोगेण साधयेत् कुष्ठिनं नरम् ||३१||
सर्पिर्मधुयुतं पीतं तदेव खदिराम्बुना |
पक्षिमांसरसाहारं करोति द्विशतायुषम् ||३२||
तदेव नस्ये पञ्चाशद्दिवसानुपयोजितम् |
वपुष्मन्तं श्रुतिधरं करोति त्रिशतायुषम् ||३३||
शोधयन्ति नरं पीता मज्जानस्तस्य मात्रया |
महावीर्यस्तुवरकः कुष्ठमेहापहः परः ||३४||
Adhikarana 11 (35) · Śloka 35
ಸಾನ್ತರ್ಧೂಮಸ್ತಸ್ಯ ಮಜ್ಜಾ ತು ದಗ್ಧಃ ಕ್ಷಿಪ್ತಸ್ತೈಲೇ ಸೈನ್ಧವಂ ಚಾಞ್ಜನಂ ಚ |
ಪೈಲ್ಲ್ಯಂ ಹನ್ಯಾದರ್ಮನಕ್ತಾನ್ಧ್ಯಕಾಚಾನ್ ನೀಲೀರೋಗಂ ತೈಮಿರಂ ಚಾಞ್ಜನೇನ ||೩೫||
View original
सान्तर्धूमस्तस्य मज्जा तु दग्धः क्षिप्तस्तैले सैन्धवं चाञ्जनं च |
पैल्ल्यं हन्यादर्मनक्तान्ध्यकाचान् नीलीरोगं तैमिरं चाञ्जनेन ||३५||
Adhikarana puShpikA · Śloka 13
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಮಧುಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने मधुमेहचिकित्सितं नाम त्रयोदशोऽध्यायः ||१३||