Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 5
അഥാതോ മധുമേഹചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
മധുമേഹിത്വമാപന്നം ഭിഷഗ്ഭിഃ പരിവര്ജിതമ് |
യോഗേനാനേന മതിമാന് പ്രമേഹിണമുപാചരേത് ||൩||
മാസേ ശുക്രേ ശുചൌ ചൈവ ശൈലാഃ സൂര്യാംശുതാപിതാഃ |
ജതുപ്രകാശം സ്വരസം ശിലാഭ്യഃ പ്രസ്രവന്തി ഹി ||൪||
ശിലാജത്വിതി വിഖ്യാതം സര്വവ്യാധിവിനാശനമ് |൫|
View original
अथातो मधुमेहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
मधुमेहित्वमापन्नं भिषग्भिः परिवर्जितम् |
योगेनानेन मतिमान् प्रमेहिणमुपाचरेत् ||३||
मासे शुक्रे शुचौ चैव शैलाः सूर्यांशुतापिताः |
जतुप्रकाशं स्वरसं शिलाभ्यः प्रस्रवन्ति हि ||४||
शिलाजत्विति विख्यातं सर्वव्याधिविनाशनम् |५|
Adhikarana 2 (5) · Śloka 6
ത്രപ്വാദീനാം തു ലോഹാനാം ഷണ്ണാമന്യതമാന്വയമ് ||൫||
ജ്ഞേയം സ്വഗന്ധതശ്ചാപി ഷഡ്യോനി പ്രഥിതം ക്ഷിതൌ |൬|
View original
त्रप्वादीनां तु लोहानां षण्णामन्यतमान्वयम् ||५||
ज्ञेयं स्वगन्धतश्चापि षड्योनि प्रथितं क्षितौ |६|
Adhikarana 3 (6) · Śloka 7
ലോഹാദ്ഭവതി തദ്യസ്മാച്ഛിലാജതു ജതുപ്രഭമ് ||൬||
തസ്യ ലോഹസ്യ തദ്വീര്യം രസം ചാപി ബിഭര്തി തത് |൭|
View original
लोहाद्भवति तद्यस्माच्छिलाजतु जतुप्रभम् ||६||
तस्य लोहस्य तद्वीर्यं रसं चापि बिभर्ति तत् |७|
Adhikarana 4 (7) · Śloka 8
ത്രപുസീസായസാദീനി പ്രധാനാന്യുത്തരോത്തരമ് ||൭||
യഥാ തഥാ പ്രയോഗേऽപി ശ്രേഷ്ഠേ ശ്രേഷ്ഠഗുണാഃ സ്മൃതാഃ |൮|
View original
त्रपुसीसायसादीनि प्रधानान्युत्तरोत्तरम् ||७||
यथा तथा प्रयोगेऽपि श्रेष्ठे श्रेष्ठगुणाः स्मृताः |८|
Adhikarana 5 (8) · Śloka 9
തത്സര്വം തിക്തകടുകം കഷായാനുരസം സരമ് ||൮||
കടുപാക്യുഷ്ണവീര്യം ച ശോഷണം ഛേദനം തഥാ |൯|
View original
तत्सर्वं तिक्तकटुकं कषायानुरसं सरम् ||८||
कटुपाक्युष्णवीर्यं च शोषणं छेदनं तथा |९|
Adhikarana 6 (9) · Śloka 10
തേഷു യത് കൃഷ്ണമലഘു സ്നിഗ്ധം നിഃശര്കരം ച യത് ||൯||
ഗോമൂത്രഗന്ധി യച്ചാപി തത് പ്രധാനം പ്രചക്ഷതേ |൧൦|
View original
तेषु यत् कृष्णमलघु स्निग्धं निःशर्करं च यत् ||९||
गोमूत्रगन्धि यच्चापि तत् प्रधानं प्रचक्षते |१०|
Adhikarana 7 (10-16) · Śloka 17
തദ്ഭാവിതം സാരഗണൈര്ഹൃതദോഷോ ദിനോദയേ ||൧൦||
പിബേത് സാരോദകേനൈവ ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടം യഥാബലമ് |
ജാങ്ഗലേന രസേനാന്നം തസ്മിഞ്ജീര്ണേ തു ഭോജയേത് ||൧൧||
ഉപയുജ്യ തുലാമേവം ഗിരിജാദമൃതോപമാത് |
വപുര്വര്ണബലോപേതോ മധുമേഹവിവര്ജിതഃ ||൧൨||
ജീവേദ്വര്ഷശതം പൂര്ണമജരോऽമരസന്നിഭഃ |
ശതം ശതം തുലായാം തു സഹസ്രം ദശതൌലികേ ||൧൩||
ഭല്ലാതകവിധാനേന പരിഹാരവിധിഃ സ്മൃതഃ |
മേഹം കുഷ്ഠമപസ്മാരമുന്മാദം ശ്ലീപദം ഗരമ് ||൧൪||
ശോഷം ശോഫാര്ശസീ ഗുല്മം പാണ്ഡുതാം വിഷമജ്വരമ് |
അപോഹത്യചിരാത്കാലാച്ഛിലാജതു നിഷേവിതമ് ||൧൫||
ന സോऽസ്തി രോഗോ യം ചാപി നിഹന്യാന്ന ശിലാജതു |
ശര്കരാം ചിരസമ്ഭൂതാം ഭിനത്തി ച തഥാऽശ്മരീമ് ||൧൬||
ഭാവനാലോഡനേ ചാസ്യ കര്തവ്യേ ഭേഷജൈര്ഹിതൈഃ |൧൭|
View original
तद्भावितं सारगणैर्हृतदोषो दिनोदये ||१०||
पिबेत् सारोदकेनैव श्लक्ष्णपिष्टं यथाबलम् |
जाङ्गलेन रसेनान्नं तस्मिञ्जीर्णे तु भोजयेत् ||११||
उपयुज्य तुलामेवं गिरिजादमृतोपमात् |
वपुर्वर्णबलोपेतो मधुमेहविवर्जितः ||१२||
जीवेद्वर्षशतं पूर्णमजरोऽमरसन्निभः |
शतं शतं तुलायां तु सहस्रं दशतौलिके ||१३||
भल्लातकविधानेन परिहारविधिः स्मृतः |
मेहं कुष्ठमपस्मारमुन्मादं श्लीपदं गरम् ||१४||
शोषं शोफार्शसी गुल्मं पाण्डुतां विषमज्वरम् |
अपोहत्यचिरात्कालाच्छिलाजतु निषेवितम् ||१५||
न सोऽस्ति रोगो यं चापि निहन्यान्न शिलाजतु |
शर्करां चिरसम्भूतां भिनत्ति च तथाऽश्मरीम् ||१६||
भावनालोडने चास्य कर्तव्ये भेषजैर्हितैः |१७|
Adhikarana 8 (17-18) · Śloka 19
ഏവം ച മാക്ഷികം ധാതും താപീജമമൃതോപമമ് ||൧൭||
മധുരം കാഞ്ചനാഭാസമമ്ലം വാ രജതപ്രഭമ് |
പിബന് ഹന്തി ജരാകുഷ്ഠമേഹപാണ്ഡ്വാമയക്ഷയാന് ||൧൮||
തദ്ഭാവിതഃ കപോതാംശ്ച കുലത്ഥാംശ്ച വിവര്ജയേത് |൧൯|
View original
एवं च माक्षिकं धातुं तापीजममृतोपमम् ||१७||
मधुरं काञ्चनाभासमम्लं वा रजतप्रभम् |
पिबन् हन्ति जराकुष्ठमेहपाण्ड्वामयक्षयान् ||१८||
तद्भावितः कपोतांश्च कुलत्थांश्च विवर्जयेत् |१९|
Adhikarana 9 (19) · Śloka 20
പഞ്ചകര്മഗുണാതീതം ശ്രദ്ധാവന്തം ജിജീവിഷുമ് ||൧൯||
യോഗേനാനേന മതിമാന് സാധയേദപി കുഷ്ഠിനമ് |൨൦|
View original
पञ्चकर्मगुणातीतं श्रद्धावन्तं जिजीविषुम् ||१९||
योगेनानेन मतिमान् साधयेदपि कुष्ठिनम् |२०|
Adhikarana 10 (20-34) · Śloka 34
വൃക്ഷാസ്തുവരകാ യേ സ്യുഃ പശ്ചിമാര്ണവഭൂമിഷു ||൨൦||
വീചീതരങ്ഗവിക്ഷേപമാരുതോദ്ധൂതപല്ലവാഃ |
തേഷാം ഫലാനി ഗൃഹ്ണീയാത് സുപക്വാന്യമ്ബുദാഗമേ ||൨൧||
മജ്ജാം തേഭ്യോऽപി സംഹൃത്യ ശോഷയിത്വാ വിചൂര്ണ്യ ച |
തിലവത് പീഡയേദ്ദ്രോണ്യാം സ്രാവയേദ്വാ കുസുമ്ഭവത് ||൨൨||
തത്തൈലം സംഹൃതം ഭൂയഃ പചേദാതോയസമ്ക്ഷയാത് |
അവതാര്യ കരീഷേ ച പക്ഷമാത്രം നിധാപയേത് ||൨൩||
സ്നിഗ്ധഃ സ്വിന്നോ ഹൃതമലഃ പക്ഷാദൂര്ധ്വം പ്രയത്നവാന് |
ചതുര്ഥഭക്താന്തരിതഃ ശുക്ലാദൌ ദിവസേ ശുഭേ ||൨൪||
മന്ത്രപൂതസ്യ തൈലസ്യ പിബേന്മാത്രാം യഥാബലമ് |
തത്ര മന്ത്രം പ്രവക്ഷ്യാമി യേനേദമഭിമന്ത്ര്യതേ ||൨൫||
‘മജ്ജസാര മഹാവീര്യ സര്വാന് ധാതൂന് വിശോധയ |
ശങ്ഖചക്രഗദാപാണിസ്ത്വാമാജ്ഞാപയതേऽച്യുതഃ’ ||൨൬||
തേനാസ്യോര്ധ്വമധശ്ചാപി ദോഷാ യാന്ത്യസകൃത്തതഃ |
അസ്നേഹലവണാം സായം യവാഗൂം ശീതലാം പിബേത് ||൨൭||
പഞ്ചാഹം പ്രപിബേത്തൈലമനേന വിധിനാ നരഃ |
പക്ഷം പരിഹരേച്ചാപി മുദ്ഗയൂഷൌദനാശനഃ ||൨൮||
പഞ്ചഭിര്ദിവസൈരേവം സര്വകുഷ്ഠൈര്വിമുച്യതേ |
തദേവ ഖദിരക്വാഥേ ത്രിഗുണേ സാധു സാധിതമ് ||൨൯||
നിഹിതം പൂര്വവത് പക്ഷാത് പിബേന്മാസമതന്ദ്രിതഃ |
തേനാഭ്യക്തശരീരശ്ച കുര്വീതാഹാരമീരിതമ് ||൩൦||
ഭിന്നസ്വരം രക്തനേത്രം വിശീര്ണം കൃമിഭക്ഷിതമ് |
അനേനാശു പ്രയോഗേണ സാധയേത് കുഷ്ഠിനം നരമ് ||൩൧||
സര്പിര്മധുയുതം പീതം തദേവ ഖദിരാമ്ബുനാ |
പക്ഷിമാംസരസാഹാരം കരോതി ദ്വിശതായുഷമ് ||൩൨||
തദേവ നസ്യേ പഞ്ചാശദ്ദിവസാനുപയോജിതമ് |
വപുഷ്മന്തം ശ്രുതിധരം കരോതി ത്രിശതായുഷമ് ||൩൩||
ശോധയന്തി നരം പീതാ മജ്ജാനസ്തസ്യ മാത്രയാ |
മഹാവീര്യസ്തുവരകഃ കുഷ്ഠമേഹാപഹഃ പരഃ ||൩൪||
View original
वृक्षास्तुवरका ये स्युः पश्चिमार्णवभूमिषु ||२०||
वीचीतरङ्गविक्षेपमारुतोद्धूतपल्लवाः |
तेषां फलानि गृह्णीयात् सुपक्वान्यम्बुदागमे ||२१||
मज्जां तेभ्योऽपि संहृत्य शोषयित्वा विचूर्ण्य च |
तिलवत् पीडयेद्द्रोण्यां स्रावयेद्वा कुसुम्भवत् ||२२||
तत्तैलं संहृतं भूयः पचेदातोयसम्क्षयात् |
अवतार्य करीषे च पक्षमात्रं निधापयेत् ||२३||
स्निग्धः स्विन्नो हृतमलः पक्षादूर्ध्वं प्रयत्नवान् |
चतुर्थभक्तान्तरितः शुक्लादौ दिवसे शुभे ||२४||
मन्त्रपूतस्य तैलस्य पिबेन्मात्रां यथाबलम् |
तत्र मन्त्रं प्रवक्ष्यामि येनेदमभिमन्त्र्यते ||२५||
‘मज्जसार महावीर्य सर्वान् धातून् विशोधय |
शङ्खचक्रगदापाणिस्त्वामाज्ञापयतेऽच्युतः’ ||२६||
तेनास्योर्ध्वमधश्चापि दोषा यान्त्यसकृत्ततः |
अस्नेहलवणां सायं यवागूं शीतलां पिबेत् ||२७||
पञ्चाहं प्रपिबेत्तैलमनेन विधिना नरः |
पक्षं परिहरेच्चापि मुद्गयूषौदनाशनः ||२८||
पञ्चभिर्दिवसैरेवं सर्वकुष्ठैर्विमुच्यते |
तदेव खदिरक्वाथे त्रिगुणे साधु साधितम् ||२९||
निहितं पूर्ववत् पक्षात् पिबेन्मासमतन्द्रितः |
तेनाभ्यक्तशरीरश्च कुर्वीताहारमीरितम् ||३०||
भिन्नस्वरं रक्तनेत्रं विशीर्णं कृमिभक्षितम् |
अनेनाशु प्रयोगेण साधयेत् कुष्ठिनं नरम् ||३१||
सर्पिर्मधुयुतं पीतं तदेव खदिराम्बुना |
पक्षिमांसरसाहारं करोति द्विशतायुषम् ||३२||
तदेव नस्ये पञ्चाशद्दिवसानुपयोजितम् |
वपुष्मन्तं श्रुतिधरं करोति त्रिशतायुषम् ||३३||
शोधयन्ति नरं पीता मज्जानस्तस्य मात्रया |
महावीर्यस्तुवरकः कुष्ठमेहापहः परः ||३४||
Adhikarana 11 (35) · Śloka 35
സാന്തര്ധൂമസ്തസ്യ മജ്ജാ തു ദഗ്ധഃ ക്ഷിപ്തസ്തൈലേ സൈന്ധവം ചാഞ്ജനം ച |
പൈല്ല്യം ഹന്യാദര്മനക്താന്ധ്യകാചാന് നീലീരോഗം തൈമിരം ചാഞ്ജനേന ||൩൫||
View original
सान्तर्धूमस्तस्य मज्जा तु दग्धः क्षिप्तस्तैले सैन्धवं चाञ्जनं च |
पैल्ल्यं हन्यादर्मनक्तान्ध्यकाचान् नीलीरोगं तैमिरं चाञ्जनेन ||३५||
Adhikarana puShpikA · Śloka 13
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ മധുമേഹചികിത്സിതം നാമ ത്രയോദശോऽധ്യായഃ ||൧൩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने मधुमेहचिकित्सितं नाम त्रयोदशोऽध्यायः ||१३||