Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
અથાતો મહાવાતવ્યાધિચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧||
યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
દ્વિવિધં વાતશોણિતમુત્તાનમવગાઢં ચેત્યેકે ભાષન્તે; તત્તુ ન સમ્યક્, તદ્ધિ કુષ્ઠવદુત્તાનં ભૂત્વા કાલાન્તરેણાવગાઢીભવતિ, તસ્માન્ન દ્વિવિધમ્ ||૩||
View original
अथातो महावातव्याधिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
द्विविधं वातशोणितमुत्तानमवगाढं चेत्येके भाषन्ते; तत्तु न सम्यक्, तद्धि कुष्ठवदुत्तानं भूत्वा कालान्तरेणावगाढीभवति, तस्मान्न द्विविधम् ||३||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
તત્ર બલવદ્વિગ્રહાદિભિઃ પ્રકુપિતસ્ય વાયોર્ગુરૂષ્ણાધ્યશનશીલસ્ય પ્રદુષ્ટં શોણિતં માર્ગમાવૃત્ય વાતેન સહૈકીભૂતં યુગપદ્વાતરક્તનિમિત્તાં વેદનાં જનયતીતિ વાતરક્તમ્ |
તત્તુ પૂર્વં હસ્તપાદયોરવસ્થાનં કૃત્વા પશ્ચાદ્દેહં વ્યાપ્નોતિ |
તસ્ય પૂર્વરૂપાણિતોદદાહકણ્ડૂશોફસ્તમ્ભત્વક્પારુષ્યસિરાસ્નાયુધમનીસ્પન્દનસક્થિદૌર્બલ્યાનિ શ્યાવારુણમણ્ડલોત્પત્તિશ્ચાકસ્માત્ પાણિપાદતલાઙ્ગુલિગુલ્ફમણિબન્ધપ્રભૃતિષુ, તત્રાપ્રતિકારિણોઽપચારિણશ્ચ રોગો વ્યક્તતરઃ, તસ્ય લક્ષણમુક્તં; તત્રાપ્રતિકારિણો વૈકલ્યં ભવતિ ||૪||
View original
तत्र बलवद्विग्रहादिभिः प्रकुपितस्य वायोर्गुरूष्णाध्यशनशीलस्य प्रदुष्टं शोणितं मार्गमावृत्य वातेन सहैकीभूतं युगपद्वातरक्तनिमित्तां वेदनां जनयतीति वातरक्तम् |
तत्तु पूर्वं हस्तपादयोरवस्थानं कृत्वा पश्चाद्देहं व्याप्नोति |
तस्य पूर्वरूपाणितोददाहकण्डूशोफस्तम्भत्वक्पारुष्यसिरास्नायुधमनीस्पन्दनसक्थिदौर्बल्यानि श्यावारुणमण्डलोत्पत्तिश्चाकस्मात् पाणिपादतलाङ्गुलिगुल्फमणिबन्धप्रभृतिषु, तत्राप्रतिकारिणोऽपचारिणश्च रोगो व्यक्ततरः, तस्य लक्षणमुक्तं; तत्राप्रतिकारिणो वैकल्यं भवति ||४||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ભવતિ ચાત્ર- પ્રાયશઃ સુકુમારાણાં મિથ્યાહારવિહારિણામ્ |
સ્થૂલાનાં સુખિનાં ચાપિ વાતરક્તં પ્રકુપ્યતિ ||૫||
View original
भवति चात्र- प्रायशः सुकुमाराणां मिथ्याहारविहारिणाम् |
स्थूलानां सुखिनां चापि वातरक्तं प्रकुप्यति ||५||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
તત્ર પ્રાણમાંસક્ષયપિપાસાજ્વરમૂર્ચ્છાશ્વાસકાસસ્તમ્ભારોચકાવિપાકવિસરણસઙ્કોચનૈરનુપદ્રુતં બલવન્તમાત્મવન્તમુપકરણવન્તં ચોપક્રમેત્ ||૬||
View original
तत्र प्राणमांसक्षयपिपासाज्वरमूर्च्छाश्वासकासस्तम्भारोचकाविपाकविसरणसङ्कोचनैरनुपद्रुतं बलवन्तमात्मवन्तमुपकरणवन्तं चोपक्रमेत् ||६||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
તત્ર, આદાવેવ બહુવાતરૂક્ષમ્લાનાઙ્ગાદૃતે માર્ગાવરણાદ્દુષ્ટશોણિતમસકૃદલ્પાલ્પમવસિઞ્ચેદ્વાતકોપભયાત્ |
તતો વમનાદિભિરુપક્રમૈરુપપાદ્ય પ્રતિસંસૃષ્ટભક્તં વાતપ્રબલે પુરાણઘૃતં પાયયેત્ |
અજાક્ષીરં વાઽર્ધતૈલં મધુકાક્ષયયુક્તં, શૃગાલવિન્નાસિદ્ધં વા શર્કરામધુમધુરં, શુણ્ઠીશૃઙ્ગાટકકશેરુકસિદ્ધં વા, શ્યામારાસ્નાસુષવીશૃગાલવિન્નાપીલુશતાવરીશ્વદંષ્ટ્રાદ્વિપઞ્ચમૂલીસિદ્ધં વા |
દ્વિપઞ્ચમૂલીક્વાથાષ્ટગુણસિદ્ધેન પયસા મધુકમેષશૃઙ્ગીશ્વદંષ્ટ્રાસરલભદ્રદારુવચાસુરભિકલ્કપ્રતીવાપં તૈલં પાચયિત્વા પાનાદિષૂપયુઞ્જીત, શતાવરીમયૂરકકિણિહ્યજમોદામધુકક્ષીરવિદારીબલાતિબલાતૃણપઞ્ચમૂલીક્વાથસિદ્ધં વા કાકોલ્યાદિપ્રતિવાપં, બલાતૈલં શતપાકં વેતિ |
વાતહરમૂલસિદ્ધેન ચ પયસા પરિષેચનમમ્લૈર્વા કુર્વીત |
યવમધુકૈરણ્ડતિલવર્ષાભૂભિર્વા પ્રદેહઃ કાર્યઃ |
તત્ર ચૂર્ણિતેષુ યવગોધૂમતિલમુદ્ગમાષેષુ પ્રત્યેકશઃ કાકોલીક્ષીરકાકોલીજીવકર્ષભકબલાતિબલાબિસમૃણાલશૃગાલવિન્નામેષશૃઙ્ગી- પ્રિયાલશર્કરાકશેરુકસુરભિવચાકલ્કમિશ્રેષૂપનાહાર્થં સર્પિસ્તૈલવસામજ્જદુગ્ધસિદ્ધાઃ પઞ્ચ પાયસા વ્યાખ્યાતાઃ, સ્નૈહિકફલસારોત્કારિકા વા, ચૂર્ણિતેષુ યવગોધૂમતિલમુદ્વમાષેષુ મત્સ્યપિશિતવેશવારો વા, બિલ્વપેશિકાતગરદેવદારુસરલારાસ્નાહરેણુકુષ્ઠશતપુષ્પૈલાસુરાદધિમસ્તુયુક્ત ઉપનાહઃ, માતુલુઙ્ગામ્લસૈન્ધવઘૃતમિશ્રં મધુશિગ્રુમૂલમાલેપસ્તિલકલ્કો વેતિ વાતપ્રબલે ||૭||
View original
तत्र, आदावेव बहुवातरूक्षम्लानाङ्गादृते मार्गावरणाद्दुष्टशोणितमसकृदल्पाल्पमवसिञ्चेद्वातकोपभयात् |
ततो वमनादिभिरुपक्रमैरुपपाद्य प्रतिसंसृष्टभक्तं वातप्रबले पुराणघृतं पाययेत् |
अजाक्षीरं वाऽर्धतैलं मधुकाक्षययुक्तं, शृगालविन्नासिद्धं वा शर्करामधुमधुरं, शुण्ठीशृङ्गाटककशेरुकसिद्धं वा, श्यामारास्नासुषवीशृगालविन्नापीलुशतावरीश्वदंष्ट्राद्विपञ्चमूलीसिद्धं वा |
द्विपञ्चमूलीक्वाथाष्टगुणसिद्धेन पयसा मधुकमेषशृङ्गीश्वदंष्ट्रासरलभद्रदारुवचासुरभिकल्कप्रतीवापं तैलं पाचयित्वा पानादिषूपयुञ्जीत, शतावरीमयूरककिणिह्यजमोदामधुकक्षीरविदारीबलातिबलातृणपञ्चमूलीक्वाथसिद्धं वा काकोल्यादिप्रतिवापं, बलातैलं शतपाकं वेति |
वातहरमूलसिद्धेन च पयसा परिषेचनमम्लैर्वा कुर्वीत |
यवमधुकैरण्डतिलवर्षाभूभिर्वा प्रदेहः कार्यः |
तत्र चूर्णितेषु यवगोधूमतिलमुद्गमाषेषु प्रत्येकशः काकोलीक्षीरकाकोलीजीवकर्षभकबलातिबलाबिसमृणालशृगालविन्नामेषशृङ्गी- प्रियालशर्कराकशेरुकसुरभिवचाकल्कमिश्रेषूपनाहार्थं सर्पिस्तैलवसामज्जदुग्धसिद्धाः पञ्च पायसा व्याख्याताः, स्नैहिकफलसारोत्कारिका वा, चूर्णितेषु यवगोधूमतिलमुद्वमाषेषु मत्स्यपिशितवेशवारो वा, बिल्वपेशिकातगरदेवदारुसरलारास्नाहरेणुकुष्ठशतपुष्पैलासुरादधिमस्तुयुक्त उपनाहः, मातुलुङ्गाम्लसैन्धवघृतमिश्रं मधुशिग्रुमूलमालेपस्तिलकल्को वेति वातप्रबले ||७||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
પિત્તપ્રબલે દ્રાક્ષારેવતકટ્ફલપયસ્યામધુકચન્દનકાશ્મર્યકષાયં શર્કરામધુમધુરં પાયયેત્, શતાવરીમધુકપટોલત્રિફલાકટુરોહિણીકષાયં , ગુડૂચીકષાયં વા, પિત્તજ્વરહરં વા ચન્દનાદિકષાયં શર્કરામધુમધુરં, મધુરતિક્તકષાયસિદ્ધં વા સર્પિઃ; બિસમૃણાલભદ્રશ્રિયપદ્મકકષાયેણાર્ધક્ષીરેણ પરિષેકઃ, ક્ષીરેક્ષુરસૈર્મધુકશર્કરાતણ્ડુલોદકૈર્વા દ્રાક્ષેક્ષુકષાયમિશ્રૈર્વા મસ્તુમદ્યધાન્યામ્લૈઃ; જીવનીયસિદ્ધેન વા સર્પિષાઽભ્યઙ્ગઃ, શતધૌતઘૃતેન વા, કાકોલ્યાદિકલ્કકષાયવિપક્વેન વા સર્પિષા; શાલિષષ્ટિકનલવઞ્જુલતાલીસશૃઙ્ગાટકગલોડ્યગૌરીગૈરિકશૈવલપદ્મકપદ્મપત્રપ્રભૃતિભિર્ધાન્યામ્લપિષ્ટૈઃ પ્રદેહો ઘૃતમિશ્રઃ, વાતપ્રબલેઽપ્યેષ સુખોષ્ણઃ પ્રદેહઃ કાર્યઃ ||૮||
View original
पित्तप्रबले द्राक्षारेवतकट्फलपयस्यामधुकचन्दनकाश्मर्यकषायं शर्करामधुमधुरं पाययेत्, शतावरीमधुकपटोलत्रिफलाकटुरोहिणीकषायं , गुडूचीकषायं वा, पित्तज्वरहरं वा चन्दनादिकषायं शर्करामधुमधुरं, मधुरतिक्तकषायसिद्धं वा सर्पिः; बिसमृणालभद्रश्रियपद्मककषायेणार्धक्षीरेण परिषेकः, क्षीरेक्षुरसैर्मधुकशर्करातण्डुलोदकैर्वा द्राक्षेक्षुकषायमिश्रैर्वा मस्तुमद्यधान्याम्लैः; जीवनीयसिद्धेन वा सर्पिषाऽभ्यङ्गः, शतधौतघृतेन वा, काकोल्यादिकल्ककषायविपक्वेन वा सर्पिषा; शालिषष्टिकनलवञ्जुलतालीसशृङ्गाटकगलोड्यगौरीगैरिकशैवलपद्मकपद्मपत्रप्रभृतिभिर्धान्याम्लपिष्टैः प्रदेहो घृतमिश्रः, वातप्रबलेऽप्येष सुखोष्णः प्रदेहः कार्यः ||८||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
રક્તપ્રબલેઽપ્યેવં, બહુશશ્ચ શોણિતમવસેચયેત્, શીતતમાશ્ચ પ્રદેહાઃ કાર્યા ઇતિ ||૯||
View original
रक्तप्रबलेऽप्येवं, बहुशश्च शोणितमवसेचयेत्, शीततमाश्च प्रदेहाः कार्या इति ||९||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
શ્લેષ્મપ્રબલે ત્વામલકહરિદ્રાકષાયં મધુમધુરં પાયયેત્, ત્રિફલાકષાયં વા ; મધુકશૃઙ્ગવેરહરીતકીતિક્તરોહિણીકલ્કં વા સક્ષૌદ્રં, મૂત્રતોયયોરન્યતરેણ ગુડહરીતકીં વા ભક્ષયેત્; તૈલમૂત્રક્ષારોદકસુરાશુક્તકફઘ્નૌષધનિઃક્વાથૈશ્ચ પરિષેકઃ, આરગ્વધાદિકષાયૈર્વોષ્ણૈઃ; મસ્તુમૂત્રસુરાશુક્તમધુકસારિવાપદ્મકસિદ્ધં વા ઘૃતમભ્યઙ્ગઃ; તિલસર્ષપાતસીયવચૂર્ણાનિ શ્લેષ્માતકકપિત્થમધુશિગ્રુમિશ્રાણિ ક્ષારમૂત્રપિષ્ટાનિ પ્રદેહઃ; શ્વેતસર્ષપકલ્કઃ, તિલાશ્વગન્ધાકલ્કઃ, પ્રિયાલસેલુકપિત્થકલ્કઃ, મધુશિગ્રુપુનર્નવાકલ્કઃ, વ્યોષતિક્તાપૃથક્પર્ણીબૃહતીકલ્ક ઇત્યેતેષાં પઞ્ચ પ્રદેહાઃ સુખોષ્ણાઃ ક્ષારોદકપિષ્ટાઃ, શાલિપર્ણી પૃશ્નિપર્ણી બૃહત્યૌ વા ક્ષીરપિષ્ટાસ્તર્પણમિશ્રાઃ ||૧૦||
View original
श्लेष्मप्रबले त्वामलकहरिद्राकषायं मधुमधुरं पाययेत्, त्रिफलाकषायं वा ; मधुकशृङ्गवेरहरीतकीतिक्तरोहिणीकल्कं वा सक्षौद्रं, मूत्रतोययोरन्यतरेण गुडहरीतकीं वा भक्षयेत्; तैलमूत्रक्षारोदकसुराशुक्तकफघ्नौषधनिःक्वाथैश्च परिषेकः, आरग्वधादिकषायैर्वोष्णैः; मस्तुमूत्रसुराशुक्तमधुकसारिवापद्मकसिद्धं वा घृतमभ्यङ्गः; तिलसर्षपातसीयवचूर्णानि श्लेष्मातककपित्थमधुशिग्रुमिश्राणि क्षारमूत्रपिष्टानि प्रदेहः; श्वेतसर्षपकल्कः, तिलाश्वगन्धाकल्कः, प्रियालसेलुकपित्थकल्कः, मधुशिग्रुपुनर्नवाकल्कः, व्योषतिक्तापृथक्पर्णीबृहतीकल्क इत्येतेषां पञ्च प्रदेहाः सुखोष्णाः क्षारोदकपिष्टाः, शालिपर्णी पृश्निपर्णी बृहत्यौ वा क्षीरपिष्टास्तर्पणमिश्राः ||१०||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
સંસર્ગે સન્નિપાતે ચ ક્રિયાપથમુક્તં મિશ્રં કુર્યાત્ ||૧૧||
View original
संसर्गे सन्निपाते च क्रियापथमुक्तं मिश्रं कुर्यात् ||११||
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
સર્વેષુ ચ ગુડહરીતકીમાસેવેત; પિપ્પલીર્વા ક્ષીરપિષ્ટા વારિપિષ્ટા વા પઞ્ચાભિવૃદ્ધ્યા દશાભિવૃદ્ધ્યા વા પિબેત્ ક્ષીરૌદનાહારો દશરાત્રં, ભૂયશ્ચાપકર્ષયેત્, એવં યાવત્ પઞ્ચ દશ વેતિ; તદેતત્ પિપ્પલીવર્ધમાનકં વાતશોણિતવિષમજ્વરારોચકપાણ્ડુરોગપ્લીહોદરાર્શઃકાસશ્વાસશોફશોષાગ્નિસાદહૃદ્રોગોદરાણ્યપહન્તિ; જીવનીયપ્રતીવાપં સર્પિઃ પયસા પાચયિત્વાઽભ્યજ્યાત્; સહાસહદેવાચન્દનમૂર્વામુસ્તાપ્રિયાલશતાવરીકશેરુપદ્મકમધુકશતપુષ્પાવિદારીકુષ્ઠાનિ ક્ષીરપિષ્ટઃ પ્રદેહો ઘૃતમણ્ડયુક્તઃ, સૈરેયકાટરૂષકબલાતિબલાજીવન્તીસુષવીકલ્કો વા ચ્છાગક્ષીરપિષ્ટઃ, ગોક્ષીરપિષ્ટઃ કાશ્મર્યમધુકતર્પણકલ્કો વા; મધૂચ્છિષ્ટમઞ્જિષ્ઠાસર્જરસસારિવાક્ષીરસિદ્ધં પિણ્ડતૈલમભ્યઙ્ગઃ; સર્વેષુ ચ પુરાણઘૃતમામલકરસવિપક્વં વા પાનાર્થે; જીવનીયસિદ્ધં પરિષેકાર્થે, કાકોલ્યાદિક્વાથકલ્કસિદ્ધં વા; સુષવીક્વાથકલ્કસિદ્ધં વા, કારવેલ્લકક્વાથમાત્રસિદ્ધં વા; બલાતૈલં વા પરિષેકાવગાહબસ્તિભોજનેષુ; શાલિષષ્ટિકયવગોધૂમાન્નમનવં ભુઞ્જીત પયસા જાઙ્ગલરસેન વા મુદ્ગયૂષેણ વાઽનમ્લેન; શોણિતમોક્ષં ચાભીક્ષ્ણં કુર્વીત; ઉચ્છ્રિતદોષે ચ વમનવિરેચનાસ્થાપનાનુવાસનકર્મ કર્તવ્યમ્ ||૧૨||
(પટોલત્રિફલાભીરુગુડૂચીકટુકાકૃતમ્ |
ક્વાથં પીત્વા જયત્યાશુ વાતશોણિતજાં રુજમ્ ) ||૧૩||
View original
सर्वेषु च गुडहरीतकीमासेवेत; पिप्पलीर्वा क्षीरपिष्टा वारिपिष्टा वा पञ्चाभिवृद्ध्या दशाभिवृद्ध्या वा पिबेत् क्षीरौदनाहारो दशरात्रं, भूयश्चापकर्षयेत्, एवं यावत् पञ्च दश वेति; तदेतत् पिप्पलीवर्धमानकं वातशोणितविषमज्वरारोचकपाण्डुरोगप्लीहोदरार्शःकासश्वासशोफशोषाग्निसादहृद्रोगोदराण्यपहन्ति; जीवनीयप्रतीवापं सर्पिः पयसा पाचयित्वाऽभ्यज्यात्; सहासहदेवाचन्दनमूर्वामुस्ताप्रियालशतावरीकशेरुपद्मकमधुकशतपुष्पाविदारीकुष्ठानि क्षीरपिष्टः प्रदेहो घृतमण्डयुक्तः, सैरेयकाटरूषकबलातिबलाजीवन्तीसुषवीकल्को वा च्छागक्षीरपिष्टः, गोक्षीरपिष्टः काश्मर्यमधुकतर्पणकल्को वा; मधूच्छिष्टमञ्जिष्ठासर्जरससारिवाक्षीरसिद्धं पिण्डतैलमभ्यङ्गः; सर्वेषु च पुराणघृतमामलकरसविपक्वं वा पानार्थे; जीवनीयसिद्धं परिषेकार्थे, काकोल्यादिक्वाथकल्कसिद्धं वा; सुषवीक्वाथकल्कसिद्धं वा, कारवेल्लकक्वाथमात्रसिद्धं वा; बलातैलं वा परिषेकावगाहबस्तिभोजनेषु; शालिषष्टिकयवगोधूमान्नमनवं भुञ्जीत पयसा जाङ्गलरसेन वा मुद्गयूषेण वाऽनम्लेन; शोणितमोक्षं चाभीक्ष्णं कुर्वीत; उच्छ्रितदोषे च वमनविरेचनास्थापनानुवासनकर्म कर्तव्यम् ||१२||
(पटोलत्रिफलाभीरुगुडूचीकटुकाकृतम् |
क्वाथं पीत्वा जयत्याशु वातशोणितजां रुजम् ) ||१३||
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ભવન્તિ ચાત્ર- એવમાદ્યૈઃ ક્રિયાયોગૈરચિરોત્પતિતં સુખમ્ |
વાતાસૃક્ સાધ્યતે વૈદ્યૈર્યાપ્યતે તુ ચિરોત્થિતમ્ ||૧૪||
View original
भवन्ति चात्र- एवमाद्यैः क्रियायोगैरचिरोत्पतितं सुखम् |
वातासृक् साध्यते वैद्यैर्याप्यते तु चिरोत्थितम् ||१४||
Adhikarana 12 (15-16) · Śloka 16
ઉપનાહપરીષેકપ્રદેહાભ્યઞ્જનાનિ ચ |
શરણાન્યપ્રવાતાનિ મનોજ્ઞાનિ મહાન્તિ ચ ||૧૫||
મૃદુગણ્ડોપધાનાનિ શયનાનિ સુખાનિ ચ |
વાતરક્તે પ્રશસ્યન્તે મૃદુસંવાહનાનિ ચ ||૧૬||
View original
उपनाहपरीषेकप्रदेहाभ्यञ्जनानि च |
शरणान्यप्रवातानि मनोज्ञानि महान्ति च ||१५||
मृदुगण्डोपधानानि शयनानि सुखानि च |
वातरक्ते प्रशस्यन्ते मृदुसंवाहनानि च ||१६||
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
વ્યાયામં મૈથુનં કોપમુષ્ણામ્લલવણાશનમ્ |
દિવાસ્વપ્નમભિષ્યન્દિ ગુરુ ચાન્નં વિવર્જયેત્ ||૧૭||
View original
व्यायामं मैथुनं कोपमुष्णाम्ललवणाशनम् |
दिवास्वप्नमभिष्यन्दि गुरु चान्नं विवर्जयेत् ||१७||
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
અપતાનકિનમસ્રસ્તાક્ષમવક્રભ્રુવમસ્તબ્ધમેઢ્રમસ્વેદનમવેપનમપ્રલાપિનમખટ્વાપાતિનમબહિરાયામિનં ચોપક્રમેત્ |
તત્ર પ્રાગેવ સ્નેહાભ્યક્તં સ્વિન્નશરીરમવપીડનેન તીક્ષ્ણેનોપક્રમેત શિરઃશુદ્ધ્યર્થં; અનન્તરં વિદારિગન્ધાદિક્વાથમાંસરસક્ષીરદધિપક્વં સર્પિરચ્છં પાયયેત્, તથા હિ નાતિમાત્રં વાયુઃ પ્રસરતિ; તતો ભદ્રદાર્વાદિવાતઘ્નગણમાહૃત્ય સયવકોલકુલત્થં સાનૂપૌદકમાંસં પઞ્ચવર્ગમેકતઃ પ્રક્વાથ્ય તમાદાય કષાયમમ્લક્ષીરૈઃ સહોન્મિશ્ર્ય સર્પિસ્તૈલવસામજ્જભિઃ સહ વિપચેન્મધુરકપ્રતીવાપં, તદેતત્ત્રૈવૃતમપતાનકિનાં પરિષેકાવગાહાભ્યઙ્ગપાનભોજનાનુવાસનનસ્યેષુ વિદધ્યાત્; યથોક્તૈશ્ચ સ્વેદવિધાનૈઃ સ્વેદયેત્, બલીયસિ વાતે સુખોષ્ણતુષબુસકરીષપૂર્ણે કૂપે નિદધ્યાદામુખાત્, તપ્તાયાં વા રથકારચુલ્લ્યાં તપ્તાયાં વા શિલાયાં સુરાપરિષિક્તાયાં પલાશદલચ્છન્નાયાં શાયયેત્, કૃશરાવેશવારપાયસૈર્વા સ્વેદયેત્ |
મૂલકોરુબૂસ્ફૂર્જાર્જકાર્કસપ્તલાશઙ્ખિનીસ્વરસસિદ્ધં તૈલમપતાનકિનાં પરિષેકાદિષૂપયોજ્યમ્ |
અભુક્તવતા પીતમમ્લં દધિ મરિચવચાયુક્તમપતાનકં હન્તિ; તૈલસર્પિર્વસાક્ષૌદ્રાણિ વા |
એતચ્છુદ્ધવાતાપતાનકવિધાનમુક્તં, સંસૃષ્ટે સંસૃષ્ટં કર્તવ્યમ્ |
વેગાન્તરેષુ ચાવપીડં દદ્યાત્; તામ્રચૂડકર્કટકૃષ્ણમત્સ્યશિશુમારવરાહવસાશ્ચાસેવેત, ક્ષીરાણિ વા વાતહરસિદ્ધાનિ, યવકોલકુલત્થમૂલકદધિઘૃતતૈલસિદ્ધા વા યવાગૂઃ; સ્નેહવિરેચનાસ્થાપનાનુવાસનૈશ્ચૈનં દશરાત્રાહૃતવેગમુપક્રમેત ; વાતવ્યાધિચિકિત્સિતં ચાવેક્ષેત; રક્ષાકર્મ ચ કુર્યાદિતિ ||૧૮||
View original
अपतानकिनमस्रस्ताक्षमवक्रभ्रुवमस्तब्धमेढ्रमस्वेदनमवेपनमप्रलापिनमखट्वापातिनमबहिरायामिनं चोपक्रमेत् |
तत्र प्रागेव स्नेहाभ्यक्तं स्विन्नशरीरमवपीडनेन तीक्ष्णेनोपक्रमेत शिरःशुद्ध्यर्थं; अनन्तरं विदारिगन्धादिक्वाथमांसरसक्षीरदधिपक्वं सर्पिरच्छं पाययेत्, तथा हि नातिमात्रं वायुः प्रसरति; ततो भद्रदार्वादिवातघ्नगणमाहृत्य सयवकोलकुलत्थं सानूपौदकमांसं पञ्चवर्गमेकतः प्रक्वाथ्य तमादाय कषायमम्लक्षीरैः सहोन्मिश्र्य सर्पिस्तैलवसामज्जभिः सह विपचेन्मधुरकप्रतीवापं, तदेतत्त्रैवृतमपतानकिनां परिषेकावगाहाभ्यङ्गपानभोजनानुवासननस्येषु विदध्यात्; यथोक्तैश्च स्वेदविधानैः स्वेदयेत्, बलीयसि वाते सुखोष्णतुषबुसकरीषपूर्णे कूपे निदध्यादामुखात्, तप्तायां वा रथकारचुल्ल्यां तप्तायां वा शिलायां सुरापरिषिक्तायां पलाशदलच्छन्नायां शाययेत्, कृशरावेशवारपायसैर्वा स्वेदयेत् |
मूलकोरुबूस्फूर्जार्जकार्कसप्तलाशङ्खिनीस्वरससिद्धं तैलमपतानकिनां परिषेकादिषूपयोज्यम् |
अभुक्तवता पीतमम्लं दधि मरिचवचायुक्तमपतानकं हन्ति; तैलसर्पिर्वसाक्षौद्राणि वा |
एतच्छुद्धवातापतानकविधानमुक्तं, संसृष्टे संसृष्टं कर्तव्यम् |
वेगान्तरेषु चावपीडं दद्यात्; ताम्रचूडकर्कटकृष्णमत्स्यशिशुमारवराहवसाश्चासेवेत, क्षीराणि वा वातहरसिद्धानि, यवकोलकुलत्थमूलकदधिघृततैलसिद्धा वा यवागूः; स्नेहविरेचनास्थापनानुवासनैश्चैनं दशरात्राहृतवेगमुपक्रमेत ; वातव्याधिचिकित्सितं चावेक्षेत; रक्षाकर्म च कुर्यादिति ||१८||
Adhikarana 15 (19) · Śloka 19
પક્ષાઘાતોપદ્રુતમમ્લાનગાત્રં સરુજમાત્મવન્તમુપકરણવન્તં ચોપક્રમેત્ |
તત્ર પ્રાગેવ સ્નેહસ્વેદોપપન્નં મૃદુના શોધનેન સંશોધ્યાનુવાસ્યાસ્થાપ્ય ચ યથાકાલમાક્ષેપકવિધાનેનોપચરેત્; વૈશેષિકશ્ચાત્ર મસ્તિષ્ક્યઃ શિરોબસ્તિઃ , અણુતૈલમભ્યઙ્ગાર્થે, સાલ્વણમુપનાહાર્થે, બલાતૈલમનુવાસનાર્થે; એવમતન્દ્રિતસ્ત્રીંશ્ચતુરો વા માસાન્ ક્રિયાપથમુપસેવેત ||૧૯||
View original
पक्षाघातोपद्रुतमम्लानगात्रं सरुजमात्मवन्तमुपकरणवन्तं चोपक्रमेत् |
तत्र प्रागेव स्नेहस्वेदोपपन्नं मृदुना शोधनेन संशोध्यानुवास्यास्थाप्य च यथाकालमाक्षेपकविधानेनोपचरेत्; वैशेषिकश्चात्र मस्तिष्क्यः शिरोबस्तिः , अणुतैलमभ्यङ्गार्थे, साल्वणमुपनाहार्थे, बलातैलमनुवासनार्थे; एवमतन्द्रितस्त्रींश्चतुरो वा मासान् क्रियापथमुपसेवेत ||१९||
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
મન્યાસ્તમ્ભેઽપ્યેતદેવ વિધાનં, વિશેષતો વાતશ્લેષ્મહરૈર્નસ્યૈ રૂક્ષસ્વેદૈશ્ચોપચરેત્ ||૨૦||
View original
मन्यास्तम्भेऽप्येतदेव विधानं, विशेषतो वातश्लेष्महरैर्नस्यै रूक्षस्वेदैश्चोपचरेत् ||२०||
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
અપતન્ત્રકાતુરં નાપતર્પયેત્, વમનાનુવાસનાસ્થાપનાનિ ન નિષેવેત, વાતશ્લેષ્મોપરુદ્ધોચ્છ્વાસં તીક્ષ્ણૈઃ પ્રધ્માપનૈર્મોક્ષયેત્, તુમ્બુરુપુષ્કરાહ્વહિઙ્ગ્વમ્લવેતસપથ્યાલવણત્રયં યવક્વાથેન પાતું પ્રયચ્છેત્, પથ્યાશતાર્ધે સૌવર્ચલદ્વિપલે ચતુર્ગુણે પયસિ સર્પિઃ પ્રસ્થં સિદ્ધં; વાતશ્લેષ્માપનુચ્ચ કર્મ કુર્યાત્ ||૨૧||
View original
अपतन्त्रकातुरं नापतर्पयेत्, वमनानुवासनास्थापनानि न निषेवेत, वातश्लेष्मोपरुद्धोच्छ्वासं तीक्ष्णैः प्रध्मापनैर्मोक्षयेत्, तुम्बुरुपुष्कराह्वहिङ्ग्वम्लवेतसपथ्यालवणत्रयं यवक्वाथेन पातुं प्रयच्छेत्, पथ्याशतार्धे सौवर्चलद्विपले चतुर्गुणे पयसि सर्पिः प्रस्थं सिद्धं; वातश्लेष्मापनुच्च कर्म कुर्यात् ||२१||
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
અર્દિતાતુરં બલવન્તમાત્મવન્તમુપકરણવન્તં ચ વાતવ્યાધિવિધાનેનોપચરેત્, વૈશેષિકૈશ્ચ મસ્તિષ્ક્યશિરોબસ્તિનસ્યધૂમોપનાહસ્નેહનાડીસ્વેદાદિભિઃ; તતઃ સતૃણં મહાપઞ્ચમૂલં કાકોલ્યાદિં વિદારિગન્ધાદિમૌદકાનૂપમાંસં તથૈવૌદકકન્દાંશ્ચાહૃત્ય દ્વિગુણોદકે ક્ષીરદ્રોણે નિઃક્વાથ્ય ક્ષીરાવશિષ્ટમવતાર્ય પરિસ્રાવ્ય તૈલપ્રસ્થેનોન્મિશ્ર્ય પુનરગ્નાવધિશ્રયેત્, તતસ્તૈલં ક્ષીરાનુગતમવતાર્ય શીતીભૂતમભિમથ્નીયાત્, તત્ર યઃ સ્નેહ ઉત્તિષ્ઠેત્તમાદાય મધુરૌષધસહાક્ષીરયુક્તં વિપચેત્, એતત્ ક્ષીરતૈલમર્દિતાતુરાણાં પાનાભ્યઙ્ગાદિષૂપયોજ્યં, તૈલહીનં વા ક્ષીરસર્પિરક્ષિતર્પણમિતિ ||૨૨||
View original
अर्दितातुरं बलवन्तमात्मवन्तमुपकरणवन्तं च वातव्याधिविधानेनोपचरेत्, वैशेषिकैश्च मस्तिष्क्यशिरोबस्तिनस्यधूमोपनाहस्नेहनाडीस्वेदादिभिः; ततः सतृणं महापञ्चमूलं काकोल्यादिं विदारिगन्धादिमौदकानूपमांसं तथैवौदककन्दांश्चाहृत्य द्विगुणोदके क्षीरद्रोणे निःक्वाथ्य क्षीरावशिष्टमवतार्य परिस्राव्य तैलप्रस्थेनोन्मिश्र्य पुनरग्नावधिश्रयेत्, ततस्तैलं क्षीरानुगतमवतार्य शीतीभूतमभिमथ्नीयात्, तत्र यः स्नेह उत्तिष्ठेत्तमादाय मधुरौषधसहाक्षीरयुक्तं विपचेत्, एतत् क्षीरतैलमर्दितातुराणां पानाभ्यङ्गादिषूपयोज्यं, तैलहीनं वा क्षीरसर्पिरक्षितर्पणमिति ||२२||
Adhikarana 19 (23) · Śloka 23
ગૃધ્રસીવિશ્વાચીક્રોષ્ટુકશિરઃખઞ્જપઙ્ગુલવાતકણ્ટકપાદદાહપાદહર્ષાવબાહુકબાધિર્યધમનીગતવાતરોગેષુ યથોક્તં યથોદ્દેશં ચ સિરાવ્યધં કુર્યાત્, અન્યત્રાવબાહુકાત્; વાતવ્યાધિચિકિત્સિતં ચાવેક્ષેત ||૨૩||
View original
गृध्रसीविश्वाचीक्रोष्टुकशिरःखञ्जपङ्गुलवातकण्टकपाददाहपादहर्षावबाहुकबाधिर्यधमनीगतवातरोगेषु यथोक्तं यथोद्देशं च सिराव्यधं कुर्यात्, अन्यत्रावबाहुकात्; वातव्याधिचिकित्सितं चावेक्षेत ||२३||
Adhikarana 20 (24) · Śloka 24
કર્ણશૂલે તુ શૃઙ્ગવેરરસં તૈલમધુસંસૃષ્ટં સૈન્ધવોપહિતં સુખોષ્ણં કર્ણે દદ્યાત્, અજામૂત્રમધુતૈલાનિ વા, માતુલુઙ્ગદાડિમતિન્તિડીકસ્વરસમૂત્રસિદ્ધં તૈલં, શુક્તસુરાતક્રમૂત્રલવણસિદ્ધં વા; નાડીસ્વેદૈશ્ચ સ્વેદયેત્, વાતવ્યાધિચિકિત્સાં ચાવેક્ષેત; ભૂયશ્ચોત્તરે વક્ષ્યામઃ ||૨૪||
View original
कर्णशूले तु शृङ्गवेररसं तैलमधुसंसृष्टं सैन्धवोपहितं सुखोष्णं कर्णे दद्यात्, अजामूत्रमधुतैलानि वा, मातुलुङ्गदाडिमतिन्तिडीकस्वरसमूत्रसिद्धं तैलं, शुक्तसुरातक्रमूत्रलवणसिद्धं वा; नाडीस्वेदैश्च स्वेदयेत्, वातव्याधिचिकित्सां चावेक्षेत; भूयश्चोत्तरे वक्ष्यामः ||२४||
Adhikarana 21 (25) · Śloka 25
તૂનીપ્રતૂન્યોઃ સ્નેહલવણમુષ્ણોદકેન પાયયેત્, પિપ્પલ્યાદિચૂર્ણં વા, હિઙ્ગુયવક્ષારપ્રગાઢં વા સર્પિઃ, બસ્તિભિશ્ચૈનમુપક્રમેત્ ||૨૫||
View original
तूनीप्रतून्योः स्नेहलवणमुष्णोदकेन पाययेत्, पिप्पल्यादिचूर्णं वा, हिङ्गुयवक्षारप्रगाढं वा सर्पिः, बस्तिभिश्चैनमुपक्रमेत् ||२५||
Adhikarana 22 (26) · Śloka 26
આધ્માને ત્વપતર્પણપાણિતાપ(દીપનચૂર્ણ )ફલવર્તિક્રિયાપાચનીયદીપનીયબસ્તિભિરુપાચરેત્; લઙ્ઘનાનન્તરં ચાન્નકાલે ધાન્યકજીરકાદિદીપનસિદ્ધાન્યન્નાનિ |
પ્રત્યાધ્માને છર્દનાપતર્પણદીપનાનિ કુર્યાત્ ||૨૬||
View original
आध्माने त्वपतर्पणपाणिताप(दीपनचूर्ण )फलवर्तिक्रियापाचनीयदीपनीयबस्तिभिरुपाचरेत्; लङ्घनानन्तरं चान्नकाले धान्यकजीरकादिदीपनसिद्धान्यन्नानि |
प्रत्याध्माने छर्दनापतर्पणदीपनानि कुर्यात् ||२६||
Adhikarana 23 (27) · Śloka 27
અષ્ઠીલાપ્રત્યષ્ઠીલયોર્ગુલ્માભ્યન્તરવિદ્રધિવત્ ક્રિયાવિભાગ ઇતિ ||૨૭||
View original
अष्ठीलाप्रत्यष्ठीलयोर्गुल्माभ्यन्तरविद्रधिवत् क्रियाविभाग इति ||२७||
Adhikarana 24 (28) · Śloka 28
હિઙ્ગુત્રિકટુવચાજમોદાધાન્યાજગન્ધાદાડિમતિન્તિડીકપાઠાચિત્રકયવક્ષારસૈન્ધવવિડસૌર્વચલ- સ્વર્જિકાપિપ્પલીમૂલામ્લવેતસશટીપુષ્કરમૂલહપુષાચવ્યાજાજીપથ્યાશ્ચૂર્ણયિત્વા માતુલુઙ્ગામ્લેન બહુશઃ પરિભાવ્યાક્ષમાત્રા ગુટિકાઃ કારયેત્, તતઃ પ્રાતરેકૈકાં વાતવિકારી ભક્ષયેત્, એષ યોગઃ કાસશ્વાસગુલ્મોદરારોચકહૃદ્રોગાધ્માનપાર્શ્વોદરબસ્તિશૂલાનાહમૂત્રકૃચ્છ્રપ્લીહાર્શસ્તૂનીપ્રતૂનીરપહન્તિ ||૨૮||
View original
हिङ्गुत्रिकटुवचाजमोदाधान्याजगन्धादाडिमतिन्तिडीकपाठाचित्रकयवक्षारसैन्धवविडसौर्वचल- स्वर्जिकापिप्पलीमूलाम्लवेतसशटीपुष्करमूलहपुषाचव्याजाजीपथ्याश्चूर्णयित्वा मातुलुङ्गाम्लेन बहुशः परिभाव्याक्षमात्रा गुटिकाः कारयेत्, ततः प्रातरेकैकां वातविकारी भक्षयेत्, एष योगः कासश्वासगुल्मोदरारोचकहृद्रोगाध्मानपार्श्वोदरबस्तिशूलानाहमूत्रकृच्छ्रप्लीहार्शस्तूनीप्रतूनीरपहन्ति ||२८||
Adhikarana 25 (29) · Śloka 29
ભવન્તિ ચાત્ર- કેવલો દોષયુક્તો વા ધાતુભિર્વાઽઽવૃતોઽનિલઃ |
વિજ્ઞેયો લક્ષણોહાભ્યાં ચિકિત્સ્યશ્ચાવિરોધતઃ ||૨૯||
View original
भवन्ति चात्र- केवलो दोषयुक्तो वा धातुभिर्वाऽऽवृतोऽनिलः |
विज्ञेयो लक्षणोहाभ्यां चिकित्स्यश्चाविरोधतः ||२९||
Adhikarana 26 (30) · Śloka 30
રુજાવન્તં ઘનં શીતં શોફં મેદોયુતોઽનિલઃ |
કરોતિ યસ્ય તં વૈદ્યઃ શોથવત્ સમુપાચરેત્ ||૩૦||
View original
रुजावन्तं घनं शीतं शोफं मेदोयुतोऽनिलः |
करोति यस्य तं वैद्यः शोथवत् समुपाचरेत् ||३०||
Adhikarana 27 (31-32) · Śloka 33
કફમેદોવૃતો વાયુર્યદોરૂ પ્રતિપદ્યતે |
તદાઽઙ્ગમર્દસ્તૈમિત્ય રોમહર્ષરુજાજ્વરૈઃ ||૩૧||
નિદ્રયા ચાર્દિતૌ સ્તબ્ધૌ શીતલાવપ્રચેતનૌ |
ગુરુકાવસ્થિરાવૂરૂ ન સ્વાવિવ ચ મન્યતે ||૩૨||
તમૂરુસ્તમ્ભમિત્યાહુરાઢ્યવાતમથાપરે |૩૩|
View original
कफमेदोवृतो वायुर्यदोरू प्रतिपद्यते |
तदाऽङ्गमर्दस्तैमित्य रोमहर्षरुजाज्वरैः ||३१||
निद्रया चार्दितौ स्तब्धौ शीतलावप्रचेतनौ |
गुरुकावस्थिरावूरू न स्वाविव च मन्यते ||३२||
तमूरुस्तम्भमित्याहुराढ्यवातमथापरे |३३|
Adhikarana 28 (33-35) · Śloka 36
સ્નેહવર્જં પિબેત્તત્ર ચૂર્ણં ષડ્ધરણં નરઃ ||૩૩||
હિતમુષ્ણામ્બુના તદ્વત્ પિપ્પલ્યાદિગણૈઃ કૃતમ્ |
લિહ્યાદ્વા ત્રૈફલં ચૂર્ણં ક્ષૌદ્રેણ કટુકાન્વિતમ્ ||૩૪||
મૂત્રૈર્વા ગુગ્ગુલં શ્રેષ્ઠં પિબેદ્વાઽપિ શિલાજતુ |
તતો હન્તિ કફાક્રાન્તં સમેદસ્કં પ્રભઞ્જનમ્ ||૩૫||
હૃદ્રોગમરુચિં ગુલ્મં તથાઽભ્યન્તરવિદ્રધિમ્ |૩૬|
View original
स्नेहवर्जं पिबेत्तत्र चूर्णं षड्धरणं नरः ||३३||
हितमुष्णाम्बुना तद्वत् पिप्पल्यादिगणैः कृतम् |
लिह्याद्वा त्रैफलं चूर्णं क्षौद्रेण कटुकान्वितम् ||३४||
मूत्रैर्वा गुग्गुलं श्रेष्ठं पिबेद्वाऽपि शिलाजतु |
ततो हन्ति कफाक्रान्तं समेदस्कं प्रभञ्जनम् ||३५||
हृद्रोगमरुचिं गुल्मं तथाऽभ्यन्तरविद्रधिम् |३६|
Adhikarana 29 (36) · Śloka 37
સક્ષારમૂત્રસ્વેદાંશ્ચ રૂક્ષાણ્યુત્સાદનાનિ ચ ||૩૬||
કુર્યાદ્દિહ્યાચ્ચ મૂત્રાઢ્યૈઃ કરઞ્જફલસર્ષપૈઃ |૩૭|
View original
सक्षारमूत्रस्वेदांश्च रूक्षाण्युत्सादनानि च ||३६||
कुर्याद्दिह्याच्च मूत्राढ्यैः करञ्जफलसर्षपैः |३७|
Adhikarana 30 (37-38) · Śloka 38
ભોજ્યાઃ પુરાણશ્યામાકકોદ્રવોદ્દાલશાલયઃ ||૩૭||
શુષ્કમૂલકયૂષેણ પટોલસ્ય રસેન વા |
જાઙ્ગલૈરઘૃતૈર્માંસૈઃ શાકૈશ્ચાલવણૈર્હિતૈઃ ||૩૮||
View original
भोज्याः पुराणश्यामाककोद्रवोद्दालशालयः ||३७||
शुष्कमूलकयूषेण पटोलस्य रसेन वा |
जाङ्गलैरघृतैर्मांसैः शाकैश्चालवणैर्हितैः ||३८||
Adhikarana 31 (39) · Śloka 39
યદા સ્યાતાં પરિક્ષીણે ભૂયિષ્ઠે કફમેદસી |
તદા સ્નેહાદિકં કર્મ પુનરત્રાવચારયેત્ ||૩૯||
View original
यदा स्यातां परिक्षीणे भूयिष्ठे कफमेदसी |
तदा स्नेहादिकं कर्म पुनरत्रावचारयेत् ||३९||
Adhikarana 32 (40-45) · Śloka 45
સુગન્ધિઃ સુલઘુઃ સૂક્ષ્મસ્તીક્ષ્ણોષ્ણઃ કટુકો રસે |
કટુપાકઃ સરો હૃદ્યો ગુગ્ગુલુઃ સ્નિગ્ધપિચ્છિલઃ ||૪૦||
સ નવો બૃંહણો વૃષ્યઃ પુરાણસ્ત્વપકર્ષણઃ |
તૈક્ષ્ણ્યૌષ્ણ્યાત્કફવાતઘ્નઃ સરત્વાન્મલપિત્તનુત્ ||૪૧||
સૌગન્ધ્યાત્ પૂતિકોષ્ઠઘ્નઃ સૌક્ષ્મ્યાચ્ચાનલદીપનઃ |
તં પ્રાતસ્ત્રિફલાદાર્વીપટોલકુશવારિભિઃ ||૪૨||
પિબેદાવાપ્ય વા મૂત્રૈઃ ક્ષારૈરુષ્ણોદકેન વા |
જીર્ણે યૂષરસૈઃ ક્ષીરૈર્ભુઞ્જાનો હન્તિ માસતઃ ||૪૩||
ગુલ્મં મેહમુદાવર્તમુદરં સભગન્દરમ્ |
કૃમિકણ્ડ્વરુચિશ્વિત્રાણ્યર્બુદં ગ્રન્થિમેવ ચ ||૪૪||
નાડ્યાઢ્યવાતશ્વયથૂન્ કુષ્ઠદુષ્ટવ્રણાંશ્ચ સઃ |
કોષ્ઠસન્ધ્યસ્થિગં વાયું વૃક્ષમિન્દ્રાશનિર્યથા ||૪૫||
View original
सुगन्धिः सुलघुः सूक्ष्मस्तीक्ष्णोष्णः कटुको रसे |
कटुपाकः सरो हृद्यो गुग्गुलुः स्निग्धपिच्छिलः ||४०||
स नवो बृंहणो वृष्यः पुराणस्त्वपकर्षणः |
तैक्ष्ण्यौष्ण्यात्कफवातघ्नः सरत्वान्मलपित्तनुत् ||४१||
सौगन्ध्यात् पूतिकोष्ठघ्नः सौक्ष्म्याच्चानलदीपनः |
तं प्रातस्त्रिफलादार्वीपटोलकुशवारिभिः ||४२||
पिबेदावाप्य वा मूत्रैः क्षारैरुष्णोदकेन वा |
जीर्णे यूषरसैः क्षीरैर्भुञ्जानो हन्ति मासतः ||४३||
गुल्मं मेहमुदावर्तमुदरं सभगन्दरम् |
कृमिकण्ड्वरुचिश्वित्राण्यर्बुदं ग्रन्थिमेव च ||४४||
नाड्याढ्यवातश्वयथून् कुष्ठदुष्टव्रणांश्च सः |
कोष्ठसन्ध्यस्थिगं वायुं वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा ||४५||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં ચિકિત્સાસ્થાને મહાવાતવ્યાધિચિકિત્સિતં નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ ||૫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने महावातव्याधिचिकित्सितं नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||