Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ಅಥಾತೋ ಮಹಾವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
ದ್ವಿವಿಧಂ ವಾತಶೋಣಿತಮುತ್ತಾನಮವಗಾಢಂ ಚೇತ್ಯೇಕೇ ಭಾಷನ್ತೇ; ತತ್ತು ನ ಸಮ್ಯಕ್, ತದ್ಧಿ ಕುಷ್ಠವದುತ್ತಾನಂ ಭೂತ್ವಾ ಕಾಲಾನ್ತರೇಣಾವಗಾಢೀಭವತಿ, ತಸ್ಮಾನ್ನ ದ್ವಿವಿಧಮ್ ||೩||
View original
अथातो महावातव्याधिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
द्विविधं वातशोणितमुत्तानमवगाढं चेत्येके भाषन्ते; तत्तु न सम्यक्, तद्धि कुष्ठवदुत्तानं भूत्वा कालान्तरेणावगाढीभवति, तस्मान्न द्विविधम् ||३||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ಬಲವದ್ವಿಗ್ರಹಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಕುಪಿತಸ್ಯ ವಾಯೋರ್ಗುರೂಷ್ಣಾಧ್ಯಶನಶೀಲಸ್ಯ ಪ್ರದುಷ್ಟಂ ಶೋಣಿತಂ ಮಾರ್ಗಮಾವೃತ್ಯ ವಾತೇನ ಸಹೈಕೀಭೂತಂ ಯುಗಪದ್ವಾತರಕ್ತನಿಮಿತ್ತಾಂ ವೇದನಾಂ ಜನಯತೀತಿ ವಾತರಕ್ತಮ್ |
ತತ್ತು ಪೂರ್ವಂ ಹಸ್ತಪಾದಯೋರವಸ್ಥಾನಂ ಕೃತ್ವಾ ಪಶ್ಚಾದ್ದೇಹಂ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ |
ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿತೋದದಾಹಕಣ್ಡೂಶೋಫಸ್ತಮ್ಭತ್ವಕ್ಪಾರುಷ್ಯಸಿರಾಸ್ನಾಯುಧಮನೀಸ್ಪನ್ದನಸಕ್ಥಿದೌರ್ಬಲ್ಯಾನಿ ಶ್ಯಾವಾರುಣಮಣ್ಡಲೋತ್ಪತ್ತಿಶ್ಚಾಕಸ್ಮಾತ್ ಪಾಣಿಪಾದತಲಾಙ್ಗುಲಿಗುಲ್ಫಮಣಿಬನ್ಧಪ್ರಭೃತಿಷು, ತತ್ರಾಪ್ರತಿಕಾರಿಣೋಽಪಚಾರಿಣಶ್ಚ ರೋಗೋ ವ್ಯಕ್ತತರಃ, ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಂ; ತತ್ರಾಪ್ರತಿಕಾರಿಣೋ ವೈಕಲ್ಯಂ ಭವತಿ ||೪||
View original
तत्र बलवद्विग्रहादिभिः प्रकुपितस्य वायोर्गुरूष्णाध्यशनशीलस्य प्रदुष्टं शोणितं मार्गमावृत्य वातेन सहैकीभूतं युगपद्वातरक्तनिमित्तां वेदनां जनयतीति वातरक्तम् |
तत्तु पूर्वं हस्तपादयोरवस्थानं कृत्वा पश्चाद्देहं व्याप्नोति |
तस्य पूर्वरूपाणितोददाहकण्डूशोफस्तम्भत्वक्पारुष्यसिरास्नायुधमनीस्पन्दनसक्थिदौर्बल्यानि श्यावारुणमण्डलोत्पत्तिश्चाकस्मात् पाणिपादतलाङ्गुलिगुल्फमणिबन्धप्रभृतिषु, तत्राप्रतिकारिणोऽपचारिणश्च रोगो व्यक्ततरः, तस्य लक्षणमुक्तं; तत्राप्रतिकारिणो वैकल्यं भवति ||४||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಪ್ರಾಯಶಃ ಸುಕುಮಾರಾಣಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರಿಣಾಮ್ |
ಸ್ಥೂಲಾನಾಂ ಸುಖಿನಾಂ ಚಾಪಿ ವಾತರಕ್ತಂ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ ||೫||
View original
भवति चात्र- प्रायशः सुकुमाराणां मिथ्याहारविहारिणाम् |
स्थूलानां सुखिनां चापि वातरक्तं प्रकुप्यति ||५||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ಪ್ರಾಣಮಾಂಸಕ್ಷಯಪಿಪಾಸಾಜ್ವರಮೂರ್ಚ್ಛಾಶ್ವಾಸಕಾಸಸ್ತಮ್ಭಾರೋಚಕಾವಿಪಾಕವಿಸರಣಸಙ್ಕೋಚನೈರನುಪದ್ರುತಂ ಬಲವನ್ತಮಾತ್ಮವನ್ತಮುಪಕರಣವನ್ತಂ ಚೋಪಕ್ರಮೇತ್ ||೬||
View original
तत्र प्राणमांसक्षयपिपासाज्वरमूर्च्छाश्वासकासस्तम्भारोचकाविपाकविसरणसङ्कोचनैरनुपद्रुतं बलवन्तमात्मवन्तमुपकरणवन्तं चोपक्रमेत् ||६||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ತತ್ರ, ಆದಾವೇವ ಬಹುವಾತರೂಕ್ಷಮ್ಲಾನಾಙ್ಗಾದೃತೇ ಮಾರ್ಗಾವರಣಾದ್ದುಷ್ಟಶೋಣಿತಮಸಕೃದಲ್ಪಾಲ್ಪಮವಸಿಞ್ಚೇದ್ವಾತಕೋಪಭಯಾತ್ |
ತತೋ ವಮನಾದಿಭಿರುಪಕ್ರಮೈರುಪಪಾದ್ಯ ಪ್ರತಿಸಂಸೃಷ್ಟಭಕ್ತಂ ವಾತಪ್ರಬಲೇ ಪುರಾಣಘೃತಂ ಪಾಯಯೇತ್ |
ಅಜಾಕ್ಷೀರಂ ವಾಽರ್ಧತೈಲಂ ಮಧುಕಾಕ್ಷಯಯುಕ್ತಂ, ಶೃಗಾಲವಿನ್ನಾಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಶರ್ಕರಾಮಧುಮಧುರಂ, ಶುಣ್ಠೀಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕಸಿದ್ಧಂ ವಾ, ಶ್ಯಾಮಾರಾಸ್ನಾಸುಷವೀಶೃಗಾಲವಿನ್ನಾಪೀಲುಶತಾವರೀಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲೀಸಿದ್ಧಂ ವಾ |
ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲೀಕ್ವಾಥಾಷ್ಟಗುಣಸಿದ್ಧೇನ ಪಯಸಾ ಮಧುಕಮೇಷಶೃಙ್ಗೀಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಸರಲಭದ್ರದಾರುವಚಾಸುರಭಿಕಲ್ಕಪ್ರತೀವಾಪಂ ತೈಲಂ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ ಪಾನಾದಿಷೂಪಯುಞ್ಜೀತ, ಶತಾವರೀಮಯೂರಕಕಿಣಿಹ್ಯಜಮೋದಾಮಧುಕಕ್ಷೀರವಿದಾರೀಬಲಾತಿಬಲಾತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲೀಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಪ್ರತಿವಾಪಂ, ಬಲಾತೈಲಂ ಶತಪಾಕಂ ವೇತಿ |
ವಾತಹರಮೂಲಸಿದ್ಧೇನ ಚ ಪಯಸಾ ಪರಿಷೇಚನಮಮ್ಲೈರ್ವಾ ಕುರ್ವೀತ |
ಯವಮಧುಕೈರಣ್ಡತಿಲವರ್ಷಾಭೂಭಿರ್ವಾ ಪ್ರದೇಹಃ ಕಾರ್ಯಃ |
ತತ್ರ ಚೂರ್ಣಿತೇಷು ಯವಗೋಧೂಮತಿಲಮುದ್ಗಮಾಷೇಷು ಪ್ರತ್ಯೇಕಶಃ ಕಾಕೋಲೀಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀಜೀವಕರ್ಷಭಕಬಲಾತಿಬಲಾಬಿಸಮೃಣಾಲಶೃಗಾಲವಿನ್ನಾಮೇಷಶೃಙ್ಗೀ- ಪ್ರಿಯಾಲಶರ್ಕರಾಕಶೇರುಕಸುರಭಿವಚಾಕಲ್ಕಮಿಶ್ರೇಷೂಪನಾಹಾರ್ಥಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲವಸಾಮಜ್ಜದುಗ್ಧಸಿದ್ಧಾಃ ಪಞ್ಚ ಪಾಯಸಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ, ಸ್ನೈಹಿಕಫಲಸಾರೋತ್ಕಾರಿಕಾ ವಾ, ಚೂರ್ಣಿತೇಷು ಯವಗೋಧೂಮತಿಲಮುದ್ವಮಾಷೇಷು ಮತ್ಸ್ಯಪಿಶಿತವೇಶವಾರೋ ವಾ, ಬಿಲ್ವಪೇಶಿಕಾತಗರದೇವದಾರುಸರಲಾರಾಸ್ನಾಹರೇಣುಕುಷ್ಠಶತಪುಷ್ಪೈಲಾಸುರಾದಧಿಮಸ್ತುಯುಕ್ತ ಉಪನಾಹಃ, ಮಾತುಲುಙ್ಗಾಮ್ಲಸೈನ್ಧವಘೃತಮಿಶ್ರಂ ಮಧುಶಿಗ್ರುಮೂಲಮಾಲೇಪಸ್ತಿಲಕಲ್ಕೋ ವೇತಿ ವಾತಪ್ರಬಲೇ ||೭||
View original
तत्र, आदावेव बहुवातरूक्षम्लानाङ्गादृते मार्गावरणाद्दुष्टशोणितमसकृदल्पाल्पमवसिञ्चेद्वातकोपभयात् |
ततो वमनादिभिरुपक्रमैरुपपाद्य प्रतिसंसृष्टभक्तं वातप्रबले पुराणघृतं पाययेत् |
अजाक्षीरं वाऽर्धतैलं मधुकाक्षययुक्तं, शृगालविन्नासिद्धं वा शर्करामधुमधुरं, शुण्ठीशृङ्गाटककशेरुकसिद्धं वा, श्यामारास्नासुषवीशृगालविन्नापीलुशतावरीश्वदंष्ट्राद्विपञ्चमूलीसिद्धं वा |
द्विपञ्चमूलीक्वाथाष्टगुणसिद्धेन पयसा मधुकमेषशृङ्गीश्वदंष्ट्रासरलभद्रदारुवचासुरभिकल्कप्रतीवापं तैलं पाचयित्वा पानादिषूपयुञ्जीत, शतावरीमयूरककिणिह्यजमोदामधुकक्षीरविदारीबलातिबलातृणपञ्चमूलीक्वाथसिद्धं वा काकोल्यादिप्रतिवापं, बलातैलं शतपाकं वेति |
वातहरमूलसिद्धेन च पयसा परिषेचनमम्लैर्वा कुर्वीत |
यवमधुकैरण्डतिलवर्षाभूभिर्वा प्रदेहः कार्यः |
तत्र चूर्णितेषु यवगोधूमतिलमुद्गमाषेषु प्रत्येकशः काकोलीक्षीरकाकोलीजीवकर्षभकबलातिबलाबिसमृणालशृगालविन्नामेषशृङ्गी- प्रियालशर्कराकशेरुकसुरभिवचाकल्कमिश्रेषूपनाहार्थं सर्पिस्तैलवसामज्जदुग्धसिद्धाः पञ्च पायसा व्याख्याताः, स्नैहिकफलसारोत्कारिका वा, चूर्णितेषु यवगोधूमतिलमुद्वमाषेषु मत्स्यपिशितवेशवारो वा, बिल्वपेशिकातगरदेवदारुसरलारास्नाहरेणुकुष्ठशतपुष्पैलासुरादधिमस्तुयुक्त उपनाहः, मातुलुङ्गाम्लसैन्धवघृतमिश्रं मधुशिग्रुमूलमालेपस्तिलकल्को वेति वातप्रबले ||७||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ಪಿತ್ತಪ್ರಬಲೇ ದ್ರಾಕ್ಷಾರೇವತಕಟ್ಫಲಪಯಸ್ಯಾಮಧುಕಚನ್ದನಕಾಶ್ಮರ್ಯಕಷಾಯಂ ಶರ್ಕರಾಮಧುಮಧುರಂ ಪಾಯಯೇತ್, ಶತಾವರೀಮಧುಕಪಟೋಲತ್ರಿಫಲಾಕಟುರೋಹಿಣೀಕಷಾಯಂ , ಗುಡೂಚೀಕಷಾಯಂ ವಾ, ಪಿತ್ತಜ್ವರಹರಂ ವಾ ಚನ್ದನಾದಿಕಷಾಯಂ ಶರ್ಕರಾಮಧುಮಧುರಂ, ಮಧುರತಿಕ್ತಕಷಾಯಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ; ಬಿಸಮೃಣಾಲಭದ್ರಶ್ರಿಯಪದ್ಮಕಕಷಾಯೇಣಾರ್ಧಕ್ಷೀರೇಣ ಪರಿಷೇಕಃ, ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸೈರ್ಮಧುಕಶರ್ಕರಾತಣ್ಡುಲೋದಕೈರ್ವಾ ದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುಕಷಾಯಮಿಶ್ರೈರ್ವಾ ಮಸ್ತುಮದ್ಯಧಾನ್ಯಾಮ್ಲೈಃ; ಜೀವನೀಯಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಸರ್ಪಿಷಾಽಭ್ಯಙ್ಗಃ, ಶತಧೌತಘೃತೇನ ವಾ, ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಕಲ್ಕಕಷಾಯವಿಪಕ್ವೇನ ವಾ ಸರ್ಪಿಷಾ; ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕನಲವಞ್ಜುಲತಾಲೀಸಶೃಙ್ಗಾಟಕಗಲೋಡ್ಯಗೌರೀಗೈರಿಕಶೈವಲಪದ್ಮಕಪದ್ಮಪತ್ರಪ್ರಭೃತಿಭಿರ್ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಪಿಷ್ಟೈಃ ಪ್ರದೇಹೋ ಘೃತಮಿಶ್ರಃ, ವಾತಪ್ರಬಲೇಽಪ್ಯೇಷ ಸುಖೋಷ್ಣಃ ಪ್ರದೇಹಃ ಕಾರ್ಯಃ ||೮||
View original
पित्तप्रबले द्राक्षारेवतकट्फलपयस्यामधुकचन्दनकाश्मर्यकषायं शर्करामधुमधुरं पाययेत्, शतावरीमधुकपटोलत्रिफलाकटुरोहिणीकषायं , गुडूचीकषायं वा, पित्तज्वरहरं वा चन्दनादिकषायं शर्करामधुमधुरं, मधुरतिक्तकषायसिद्धं वा सर्पिः; बिसमृणालभद्रश्रियपद्मककषायेणार्धक्षीरेण परिषेकः, क्षीरेक्षुरसैर्मधुकशर्करातण्डुलोदकैर्वा द्राक्षेक्षुकषायमिश्रैर्वा मस्तुमद्यधान्याम्लैः; जीवनीयसिद्धेन वा सर्पिषाऽभ्यङ्गः, शतधौतघृतेन वा, काकोल्यादिकल्ककषायविपक्वेन वा सर्पिषा; शालिषष्टिकनलवञ्जुलतालीसशृङ्गाटकगलोड्यगौरीगैरिकशैवलपद्मकपद्मपत्रप्रभृतिभिर्धान्याम्लपिष्टैः प्रदेहो घृतमिश्रः, वातप्रबलेऽप्येष सुखोष्णः प्रदेहः कार्यः ||८||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ರಕ್ತಪ್ರಬಲೇಽಪ್ಯೇವಂ, ಬಹುಶಶ್ಚ ಶೋಣಿತಮವಸೇಚಯೇತ್, ಶೀತತಮಾಶ್ಚ ಪ್ರದೇಹಾಃ ಕಾರ್ಯಾ ಇತಿ ||೯||
View original
रक्तप्रबलेऽप्येवं, बहुशश्च शोणितमवसेचयेत्, शीततमाश्च प्रदेहाः कार्या इति ||९||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಬಲೇ ತ್ವಾಮಲಕಹರಿದ್ರಾಕಷಾಯಂ ಮಧುಮಧುರಂ ಪಾಯಯೇತ್, ತ್ರಿಫಲಾಕಷಾಯಂ ವಾ ; ಮಧುಕಶೃಙ್ಗವೇರಹರೀತಕೀತಿಕ್ತರೋಹಿಣೀಕಲ್ಕಂ ವಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ, ಮೂತ್ರತೋಯಯೋರನ್ಯತರೇಣ ಗುಡಹರೀತಕೀಂ ವಾ ಭಕ್ಷಯೇತ್; ತೈಲಮೂತ್ರಕ್ಷಾರೋದಕಸುರಾಶುಕ್ತಕಫಘ್ನೌಷಧನಿಃಕ್ವಾಥೈಶ್ಚ ಪರಿಷೇಕಃ, ಆರಗ್ವಧಾದಿಕಷಾಯೈರ್ವೋಷ್ಣೈಃ; ಮಸ್ತುಮೂತ್ರಸುರಾಶುಕ್ತಮಧುಕಸಾರಿವಾಪದ್ಮಕಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಘೃತಮಭ್ಯಙ್ಗಃ; ತಿಲಸರ್ಷಪಾತಸೀಯವಚೂರ್ಣಾನಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಕಪಿತ್ಥಮಧುಶಿಗ್ರುಮಿಶ್ರಾಣಿ ಕ್ಷಾರಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟಾನಿ ಪ್ರದೇಹಃ; ಶ್ವೇತಸರ್ಷಪಕಲ್ಕಃ, ತಿಲಾಶ್ವಗನ್ಧಾಕಲ್ಕಃ, ಪ್ರಿಯಾಲಸೇಲುಕಪಿತ್ಥಕಲ್ಕಃ, ಮಧುಶಿಗ್ರುಪುನರ್ನವಾಕಲ್ಕಃ, ವ್ಯೋಷತಿಕ್ತಾಪೃಥಕ್ಪರ್ಣೀಬೃಹತೀಕಲ್ಕ ಇತ್ಯೇತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚ ಪ್ರದೇಹಾಃ ಸುಖೋಷ್ಣಾಃ ಕ್ಷಾರೋದಕಪಿಷ್ಟಾಃ, ಶಾಲಿಪರ್ಣೀ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ಬೃಹತ್ಯೌ ವಾ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಾಸ್ತರ್ಪಣಮಿಶ್ರಾಃ ||೧೦||
View original
श्लेष्मप्रबले त्वामलकहरिद्राकषायं मधुमधुरं पाययेत्, त्रिफलाकषायं वा ; मधुकशृङ्गवेरहरीतकीतिक्तरोहिणीकल्कं वा सक्षौद्रं, मूत्रतोययोरन्यतरेण गुडहरीतकीं वा भक्षयेत्; तैलमूत्रक्षारोदकसुराशुक्तकफघ्नौषधनिःक्वाथैश्च परिषेकः, आरग्वधादिकषायैर्वोष्णैः; मस्तुमूत्रसुराशुक्तमधुकसारिवापद्मकसिद्धं वा घृतमभ्यङ्गः; तिलसर्षपातसीयवचूर्णानि श्लेष्मातककपित्थमधुशिग्रुमिश्राणि क्षारमूत्रपिष्टानि प्रदेहः; श्वेतसर्षपकल्कः, तिलाश्वगन्धाकल्कः, प्रियालसेलुकपित्थकल्कः, मधुशिग्रुपुनर्नवाकल्कः, व्योषतिक्तापृथक्पर्णीबृहतीकल्क इत्येतेषां पञ्च प्रदेहाः सुखोष्णाः क्षारोदकपिष्टाः, शालिपर्णी पृश्निपर्णी बृहत्यौ वा क्षीरपिष्टास्तर्पणमिश्राः ||१०||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ಸಂಸರ್ಗೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಚ ಕ್ರಿಯಾಪಥಮುಕ್ತಂ ಮಿಶ್ರಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ||೧೧||
View original
संसर्गे सन्निपाते च क्रियापथमुक्तं मिश्रं कुर्यात् ||११||
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
ಸರ್ವೇಷು ಚ ಗುಡಹರೀತಕೀಮಾಸೇವೇತ; ಪಿಪ್ಪಲೀರ್ವಾ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಾ ವಾರಿಪಿಷ್ಟಾ ವಾ ಪಞ್ಚಾಭಿವೃದ್ಧ್ಯಾ ದಶಾಭಿವೃದ್ಧ್ಯಾ ವಾ ಪಿಬೇತ್ ಕ್ಷೀರೌದನಾಹಾರೋ ದಶರಾತ್ರಂ, ಭೂಯಶ್ಚಾಪಕರ್ಷಯೇತ್, ಏವಂ ಯಾವತ್ ಪಞ್ಚ ದಶ ವೇತಿ; ತದೇತತ್ ಪಿಪ್ಪಲೀವರ್ಧಮಾನಕಂ ವಾತಶೋಣಿತವಿಷಮಜ್ವರಾರೋಚಕಪಾಣ್ಡುರೋಗಪ್ಲೀಹೋದರಾರ್ಶಃಕಾಸಶ್ವಾಸಶೋಫಶೋಷಾಗ್ನಿಸಾದಹೃದ್ರೋಗೋದರಾಣ್ಯಪಹನ್ತಿ; ಜೀವನೀಯಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಯಸಾ ಪಾಚಯಿತ್ವಾಽಭ್ಯಜ್ಯಾತ್; ಸಹಾಸಹದೇವಾಚನ್ದನಮೂರ್ವಾಮುಸ್ತಾಪ್ರಿಯಾಲಶತಾವರೀಕಶೇರುಪದ್ಮಕಮಧುಕಶತಪುಷ್ಪಾವಿದಾರೀಕುಷ್ಠಾನಿ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಃ ಪ್ರದೇಹೋ ಘೃತಮಣ್ಡಯುಕ್ತಃ, ಸೈರೇಯಕಾಟರೂಷಕಬಲಾತಿಬಲಾಜೀವನ್ತೀಸುಷವೀಕಲ್ಕೋ ವಾ ಚ್ಛಾಗಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಃ, ಗೋಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಃ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಮಧುಕತರ್ಪಣಕಲ್ಕೋ ವಾ; ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಸರ್ಜರಸಸಾರಿವಾಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಂ ಪಿಣ್ಡತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಃ; ಸರ್ವೇಷು ಚ ಪುರಾಣಘೃತಮಾಮಲಕರಸವಿಪಕ್ವಂ ವಾ ಪಾನಾರ್ಥೇ; ಜೀವನೀಯಸಿದ್ಧಂ ಪರಿಷೇಕಾರ್ಥೇ, ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಂ ವಾ; ಸುಷವೀಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಂ ವಾ, ಕಾರವೇಲ್ಲಕಕ್ವಾಥಮಾತ್ರಸಿದ್ಧಂ ವಾ; ಬಲಾತೈಲಂ ವಾ ಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹಬಸ್ತಿಭೋಜನೇಷು; ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಯವಗೋಧೂಮಾನ್ನಮನವಂ ಭುಞ್ಜೀತ ಪಯಸಾ ಜಾಙ್ಗಲರಸೇನ ವಾ ಮುದ್ಗಯೂಷೇಣ ವಾಽನಮ್ಲೇನ; ಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷಂ ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಕುರ್ವೀತ; ಉಚ್ಛ್ರಿತದೋಷೇ ಚ ವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನಕರ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಮ್ ||೧೨||
(ಪಟೋಲತ್ರಿಫಲಾಭೀರುಗುಡೂಚೀಕಟುಕಾಕೃತಮ್ |
ಕ್ವಾಥಂ ಪೀತ್ವಾ ಜಯತ್ಯಾಶು ವಾತಶೋಣಿತಜಾಂ ರುಜಮ್ ) ||೧೩||
View original
सर्वेषु च गुडहरीतकीमासेवेत; पिप्पलीर्वा क्षीरपिष्टा वारिपिष्टा वा पञ्चाभिवृद्ध्या दशाभिवृद्ध्या वा पिबेत् क्षीरौदनाहारो दशरात्रं, भूयश्चापकर्षयेत्, एवं यावत् पञ्च दश वेति; तदेतत् पिप्पलीवर्धमानकं वातशोणितविषमज्वरारोचकपाण्डुरोगप्लीहोदरार्शःकासश्वासशोफशोषाग्निसादहृद्रोगोदराण्यपहन्ति; जीवनीयप्रतीवापं सर्पिः पयसा पाचयित्वाऽभ्यज्यात्; सहासहदेवाचन्दनमूर्वामुस्ताप्रियालशतावरीकशेरुपद्मकमधुकशतपुष्पाविदारीकुष्ठानि क्षीरपिष्टः प्रदेहो घृतमण्डयुक्तः, सैरेयकाटरूषकबलातिबलाजीवन्तीसुषवीकल्को वा च्छागक्षीरपिष्टः, गोक्षीरपिष्टः काश्मर्यमधुकतर्पणकल्को वा; मधूच्छिष्टमञ्जिष्ठासर्जरससारिवाक्षीरसिद्धं पिण्डतैलमभ्यङ्गः; सर्वेषु च पुराणघृतमामलकरसविपक्वं वा पानार्थे; जीवनीयसिद्धं परिषेकार्थे, काकोल्यादिक्वाथकल्कसिद्धं वा; सुषवीक्वाथकल्कसिद्धं वा, कारवेल्लकक्वाथमात्रसिद्धं वा; बलातैलं वा परिषेकावगाहबस्तिभोजनेषु; शालिषष्टिकयवगोधूमान्नमनवं भुञ्जीत पयसा जाङ्गलरसेन वा मुद्गयूषेण वाऽनम्लेन; शोणितमोक्षं चाभीक्ष्णं कुर्वीत; उच्छ्रितदोषे च वमनविरेचनास्थापनानुवासनकर्म कर्तव्यम् ||१२||
(पटोलत्रिफलाभीरुगुडूचीकटुकाकृतम् |
क्वाथं पीत्वा जयत्याशु वातशोणितजां रुजम् ) ||१३||
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಏವಮಾದ್ಯೈಃ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗೈರಚಿರೋತ್ಪತಿತಂ ಸುಖಮ್ |
ವಾತಾಸೃಕ್ ಸಾಧ್ಯತೇ ವೈದ್ಯೈರ್ಯಾಪ್ಯತೇ ತು ಚಿರೋತ್ಥಿತಮ್ ||೧೪||
View original
भवन्ति चात्र- एवमाद्यैः क्रियायोगैरचिरोत्पतितं सुखम् |
वातासृक् साध्यते वैद्यैर्याप्यते तु चिरोत्थितम् ||१४||
Adhikarana 12 (15-16) · Śloka 16
ಉಪನಾಹಪರೀಷೇಕಪ್ರದೇಹಾಭ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಚ |
ಶರಣಾನ್ಯಪ್ರವಾತಾನಿ ಮನೋಜ್ಞಾನಿ ಮಹಾನ್ತಿ ಚ ||೧೫||
ಮೃದುಗಣ್ಡೋಪಧಾನಾನಿ ಶಯನಾನಿ ಸುಖಾನಿ ಚ |
ವಾತರಕ್ತೇ ಪ್ರಶಸ್ಯನ್ತೇ ಮೃದುಸಂವಾಹನಾನಿ ಚ ||೧೬||
View original
उपनाहपरीषेकप्रदेहाभ्यञ्जनानि च |
शरणान्यप्रवातानि मनोज्ञानि महान्ति च ||१५||
मृदुगण्डोपधानानि शयनानि सुखानि च |
वातरक्ते प्रशस्यन्ते मृदुसंवाहनानि च ||१६||
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಮೈಥುನಂ ಕೋಪಮುಷ್ಣಾಮ್ಲಲವಣಾಶನಮ್ |
ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಗುರು ಚಾನ್ನಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ ||೧೭||
View original
व्यायामं मैथुनं कोपमुष्णाम्ललवणाशनम् |
दिवास्वप्नमभिष्यन्दि गुरु चान्नं विवर्जयेत् ||१७||
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
ಅಪತಾನಕಿನಮಸ್ರಸ್ತಾಕ್ಷಮವಕ್ರಭ್ರುವಮಸ್ತಬ್ಧಮೇಢ್ರಮಸ್ವೇದನಮವೇಪನಮಪ್ರಲಾಪಿನಮಖಟ್ವಾಪಾತಿನಮಬಹಿರಾಯಾಮಿನಂ ಚೋಪಕ್ರಮೇತ್ |
ತತ್ರ ಪ್ರಾಗೇವ ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಕ್ತಂ ಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಮವಪೀಡನೇನ ತೀಕ್ಷ್ಣೇನೋಪಕ್ರಮೇತ ಶಿರಃಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ; ಅನನ್ತರಂ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಕ್ವಾಥಮಾಂಸರಸಕ್ಷೀರದಧಿಪಕ್ವಂ ಸರ್ಪಿರಚ್ಛಂ ಪಾಯಯೇತ್, ತಥಾ ಹಿ ನಾತಿಮಾತ್ರಂ ವಾಯುಃ ಪ್ರಸರತಿ; ತತೋ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದಿವಾತಘ್ನಗಣಮಾಹೃತ್ಯ ಸಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಂ ಸಾನೂಪೌದಕಮಾಂಸಂ ಪಞ್ಚವರ್ಗಮೇಕತಃ ಪ್ರಕ್ವಾಥ್ಯ ತಮಾದಾಯ ಕಷಾಯಮಮ್ಲಕ್ಷೀರೈಃ ಸಹೋನ್ಮಿಶ್ರ್ಯ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಭಿಃ ಸಹ ವಿಪಚೇನ್ಮಧುರಕಪ್ರತೀವಾಪಂ, ತದೇತತ್ತ್ರೈವೃತಮಪತಾನಕಿನಾಂ ಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹಾಭ್ಯಙ್ಗಪಾನಭೋಜನಾನುವಾಸನನಸ್ಯೇಷು ವಿದಧ್ಯಾತ್; ಯಥೋಕ್ತೈಶ್ಚ ಸ್ವೇದವಿಧಾನೈಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್, ಬಲೀಯಸಿ ವಾತೇ ಸುಖೋಷ್ಣತುಷಬುಸಕರೀಷಪೂರ್ಣೇ ಕೂಪೇ ನಿದಧ್ಯಾದಾಮುಖಾತ್, ತಪ್ತಾಯಾಂ ವಾ ರಥಕಾರಚುಲ್ಲ್ಯಾಂ ತಪ್ತಾಯಾಂ ವಾ ಶಿಲಾಯಾಂ ಸುರಾಪರಿಷಿಕ್ತಾಯಾಂ ಪಲಾಶದಲಚ್ಛನ್ನಾಯಾಂ ಶಾಯಯೇತ್, ಕೃಶರಾವೇಶವಾರಪಾಯಸೈರ್ವಾ ಸ್ವೇದಯೇತ್ |
ಮೂಲಕೋರುಬೂಸ್ಫೂರ್ಜಾರ್ಜಕಾರ್ಕಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಸ್ವರಸಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಮಪತಾನಕಿನಾಂ ಪರಿಷೇಕಾದಿಷೂಪಯೋಜ್ಯಮ್ |
ಅಭುಕ್ತವತಾ ಪೀತಮಮ್ಲಂ ದಧಿ ಮರಿಚವಚಾಯುಕ್ತಮಪತಾನಕಂ ಹನ್ತಿ; ತೈಲಸರ್ಪಿರ್ವಸಾಕ್ಷೌದ್ರಾಣಿ ವಾ |
ಏತಚ್ಛುದ್ಧವಾತಾಪತಾನಕವಿಧಾನಮುಕ್ತಂ, ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್ |
ವೇಗಾನ್ತರೇಷು ಚಾವಪೀಡಂ ದದ್ಯಾತ್; ತಾಮ್ರಚೂಡಕರ್ಕಟಕೃಷ್ಣಮತ್ಸ್ಯಶಿಶುಮಾರವರಾಹವಸಾಶ್ಚಾಸೇವೇತ, ಕ್ಷೀರಾಣಿ ವಾ ವಾತಹರಸಿದ್ಧಾನಿ, ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಮೂಲಕದಧಿಘೃತತೈಲಸಿದ್ಧಾ ವಾ ಯವಾಗೂಃ; ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನೈಶ್ಚೈನಂ ದಶರಾತ್ರಾಹೃತವೇಗಮುಪಕ್ರಮೇತ ; ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಚಾವೇಕ್ಷೇತ; ರಕ್ಷಾಕರ್ಮ ಚ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ||೧೮||
View original
अपतानकिनमस्रस्ताक्षमवक्रभ्रुवमस्तब्धमेढ्रमस्वेदनमवेपनमप्रलापिनमखट्वापातिनमबहिरायामिनं चोपक्रमेत् |
तत्र प्रागेव स्नेहाभ्यक्तं स्विन्नशरीरमवपीडनेन तीक्ष्णेनोपक्रमेत शिरःशुद्ध्यर्थं; अनन्तरं विदारिगन्धादिक्वाथमांसरसक्षीरदधिपक्वं सर्पिरच्छं पाययेत्, तथा हि नातिमात्रं वायुः प्रसरति; ततो भद्रदार्वादिवातघ्नगणमाहृत्य सयवकोलकुलत्थं सानूपौदकमांसं पञ्चवर्गमेकतः प्रक्वाथ्य तमादाय कषायमम्लक्षीरैः सहोन्मिश्र्य सर्पिस्तैलवसामज्जभिः सह विपचेन्मधुरकप्रतीवापं, तदेतत्त्रैवृतमपतानकिनां परिषेकावगाहाभ्यङ्गपानभोजनानुवासननस्येषु विदध्यात्; यथोक्तैश्च स्वेदविधानैः स्वेदयेत्, बलीयसि वाते सुखोष्णतुषबुसकरीषपूर्णे कूपे निदध्यादामुखात्, तप्तायां वा रथकारचुल्ल्यां तप्तायां वा शिलायां सुरापरिषिक्तायां पलाशदलच्छन्नायां शाययेत्, कृशरावेशवारपायसैर्वा स्वेदयेत् |
मूलकोरुबूस्फूर्जार्जकार्कसप्तलाशङ्खिनीस्वरससिद्धं तैलमपतानकिनां परिषेकादिषूपयोज्यम् |
अभुक्तवता पीतमम्लं दधि मरिचवचायुक्तमपतानकं हन्ति; तैलसर्पिर्वसाक्षौद्राणि वा |
एतच्छुद्धवातापतानकविधानमुक्तं, संसृष्टे संसृष्टं कर्तव्यम् |
वेगान्तरेषु चावपीडं दद्यात्; ताम्रचूडकर्कटकृष्णमत्स्यशिशुमारवराहवसाश्चासेवेत, क्षीराणि वा वातहरसिद्धानि, यवकोलकुलत्थमूलकदधिघृततैलसिद्धा वा यवागूः; स्नेहविरेचनास्थापनानुवासनैश्चैनं दशरात्राहृतवेगमुपक्रमेत ; वातव्याधिचिकित्सितं चावेक्षेत; रक्षाकर्म च कुर्यादिति ||१८||
Adhikarana 15 (19) · Śloka 19
ಪಕ್ಷಾಘಾತೋಪದ್ರುತಮಮ್ಲಾನಗಾತ್ರಂ ಸರುಜಮಾತ್ಮವನ್ತಮುಪಕರಣವನ್ತಂ ಚೋಪಕ್ರಮೇತ್ |
ತತ್ರ ಪ್ರಾಗೇವ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನಂ ಮೃದುನಾ ಶೋಧನೇನ ಸಂಶೋಧ್ಯಾನುವಾಸ್ಯಾಸ್ಥಾಪ್ಯ ಚ ಯಥಾಕಾಲಮಾಕ್ಷೇಪಕವಿಧಾನೇನೋಪಚರೇತ್; ವೈಶೇಷಿಕಶ್ಚಾತ್ರ ಮಸ್ತಿಷ್ಕ್ಯಃ ಶಿರೋಬಸ್ತಿಃ , ಅಣುತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಾರ್ಥೇ, ಸಾಲ್ವಣಮುಪನಾಹಾರ್ಥೇ, ಬಲಾತೈಲಮನುವಾಸನಾರ್ಥೇ; ಏವಮತನ್ದ್ರಿತಸ್ತ್ರೀಂಶ್ಚತುರೋ ವಾ ಮಾಸಾನ್ ಕ್ರಿಯಾಪಥಮುಪಸೇವೇತ ||೧೯||
View original
पक्षाघातोपद्रुतमम्लानगात्रं सरुजमात्मवन्तमुपकरणवन्तं चोपक्रमेत् |
तत्र प्रागेव स्नेहस्वेदोपपन्नं मृदुना शोधनेन संशोध्यानुवास्यास्थाप्य च यथाकालमाक्षेपकविधानेनोपचरेत्; वैशेषिकश्चात्र मस्तिष्क्यः शिरोबस्तिः , अणुतैलमभ्यङ्गार्थे, साल्वणमुपनाहार्थे, बलातैलमनुवासनार्थे; एवमतन्द्रितस्त्रींश्चतुरो वा मासान् क्रियापथमुपसेवेत ||१९||
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭೇಽಪ್ಯೇತದೇವ ವಿಧಾನಂ, ವಿಶೇಷತೋ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರೈರ್ನಸ್ಯೈ ರೂಕ್ಷಸ್ವೇದೈಶ್ಚೋಪಚರೇತ್ ||೨೦||
View original
मन्यास्तम्भेऽप्येतदेव विधानं, विशेषतो वातश्लेष्महरैर्नस्यै रूक्षस्वेदैश्चोपचरेत् ||२०||
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
ಅಪತನ್ತ್ರಕಾತುರಂ ನಾಪತರ್ಪಯೇತ್, ವಮನಾನುವಾಸನಾಸ್ಥಾಪನಾನಿ ನ ನಿಷೇವೇತ, ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋಪರುದ್ಧೋಚ್ಛ್ವಾಸಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಪ್ರಧ್ಮಾಪನೈರ್ಮೋಕ್ಷಯೇತ್, ತುಮ್ಬುರುಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಹಿಙ್ಗ್ವಮ್ಲವೇತಸಪಥ್ಯಾಲವಣತ್ರಯಂ ಯವಕ್ವಾಥೇನ ಪಾತುಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್, ಪಥ್ಯಾಶತಾರ್ಧೇ ಸೌವರ್ಚಲದ್ವಿಪಲೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ ಪಯಸಿ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಿದ್ಧಂ; ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಪನುಚ್ಚ ಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾತ್ ||೨೧||
View original
अपतन्त्रकातुरं नापतर्पयेत्, वमनानुवासनास्थापनानि न निषेवेत, वातश्लेष्मोपरुद्धोच्छ्वासं तीक्ष्णैः प्रध्मापनैर्मोक्षयेत्, तुम्बुरुपुष्कराह्वहिङ्ग्वम्लवेतसपथ्यालवणत्रयं यवक्वाथेन पातुं प्रयच्छेत्, पथ्याशतार्धे सौवर्चलद्विपले चतुर्गुणे पयसि सर्पिः प्रस्थं सिद्धं; वातश्लेष्मापनुच्च कर्म कुर्यात् ||२१||
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
ಅರ್ದಿತಾತುರಂ ಬಲವನ್ತಮಾತ್ಮವನ್ತಮುಪಕರಣವನ್ತಂ ಚ ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿಧಾನೇನೋಪಚರೇತ್, ವೈಶೇಷಿಕೈಶ್ಚ ಮಸ್ತಿಷ್ಕ್ಯಶಿರೋಬಸ್ತಿನಸ್ಯಧೂಮೋಪನಾಹಸ್ನೇಹನಾಡೀಸ್ವೇದಾದಿಭಿಃ; ತತಃ ಸತೃಣಂ ಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಂ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಮೌದಕಾನೂಪಮಾಂಸಂ ತಥೈವೌದಕಕನ್ದಾಂಶ್ಚಾಹೃತ್ಯ ದ್ವಿಗುಣೋದಕೇ ಕ್ಷೀರದ್ರೋಣೇ ನಿಃಕ್ವಾಥ್ಯ ಕ್ಷೀರಾವಶಿಷ್ಟಮವತಾರ್ಯ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯ ತೈಲಪ್ರಸ್ಥೇನೋನ್ಮಿಶ್ರ್ಯ ಪುನರಗ್ನಾವಧಿಶ್ರಯೇತ್, ತತಸ್ತೈಲಂ ಕ್ಷೀರಾನುಗತಮವತಾರ್ಯ ಶೀತೀಭೂತಮಭಿಮಥ್ನೀಯಾತ್, ತತ್ರ ಯಃ ಸ್ನೇಹ ಉತ್ತಿಷ್ಠೇತ್ತಮಾದಾಯ ಮಧುರೌಷಧಸಹಾಕ್ಷೀರಯುಕ್ತಂ ವಿಪಚೇತ್, ಏತತ್ ಕ್ಷೀರತೈಲಮರ್ದಿತಾತುರಾಣಾಂ ಪಾನಾಭ್ಯಙ್ಗಾದಿಷೂಪಯೋಜ್ಯಂ, ತೈಲಹೀನಂ ವಾ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿರಕ್ಷಿತರ್ಪಣಮಿತಿ ||೨೨||
View original
अर्दितातुरं बलवन्तमात्मवन्तमुपकरणवन्तं च वातव्याधिविधानेनोपचरेत्, वैशेषिकैश्च मस्तिष्क्यशिरोबस्तिनस्यधूमोपनाहस्नेहनाडीस्वेदादिभिः; ततः सतृणं महापञ्चमूलं काकोल्यादिं विदारिगन्धादिमौदकानूपमांसं तथैवौदककन्दांश्चाहृत्य द्विगुणोदके क्षीरद्रोणे निःक्वाथ्य क्षीरावशिष्टमवतार्य परिस्राव्य तैलप्रस्थेनोन्मिश्र्य पुनरग्नावधिश्रयेत्, ततस्तैलं क्षीरानुगतमवतार्य शीतीभूतमभिमथ्नीयात्, तत्र यः स्नेह उत्तिष्ठेत्तमादाय मधुरौषधसहाक्षीरयुक्तं विपचेत्, एतत् क्षीरतैलमर्दितातुराणां पानाभ्यङ्गादिषूपयोज्यं, तैलहीनं वा क्षीरसर्पिरक्षितर्पणमिति ||२२||
Adhikarana 19 (23) · Śloka 23
ಗೃಧ್ರಸೀವಿಶ್ವಾಚೀಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶಿರಃಖಞ್ಜಪಙ್ಗುಲವಾತಕಣ್ಟಕಪಾದದಾಹಪಾದಹರ್ಷಾವಬಾಹುಕಬಾಧಿರ್ಯಧಮನೀಗತವಾತರೋಗೇಷು ಯಥೋಕ್ತಂ ಯಥೋದ್ದೇಶಂ ಚ ಸಿರಾವ್ಯಧಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ಅನ್ಯತ್ರಾವಬಾಹುಕಾತ್; ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಚಾವೇಕ್ಷೇತ ||೨೩||
View original
गृध्रसीविश्वाचीक्रोष्टुकशिरःखञ्जपङ्गुलवातकण्टकपाददाहपादहर्षावबाहुकबाधिर्यधमनीगतवातरोगेषु यथोक्तं यथोद्देशं च सिराव्यधं कुर्यात्, अन्यत्रावबाहुकात्; वातव्याधिचिकित्सितं चावेक्षेत ||२३||
Adhikarana 20 (24) · Śloka 24
ಕರ್ಣಶೂಲೇ ತು ಶೃಙ್ಗವೇರರಸಂ ತೈಲಮಧುಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಸೈನ್ಧವೋಪಹಿತಂ ಸುಖೋಷ್ಣಂ ಕರ್ಣೇ ದದ್ಯಾತ್, ಅಜಾಮೂತ್ರಮಧುತೈಲಾನಿ ವಾ, ಮಾತುಲುಙ್ಗದಾಡಿಮತಿನ್ತಿಡೀಕಸ್ವರಸಮೂತ್ರಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ, ಶುಕ್ತಸುರಾತಕ್ರಮೂತ್ರಲವಣಸಿದ್ಧಂ ವಾ; ನಾಡೀಸ್ವೇದೈಶ್ಚ ಸ್ವೇದಯೇತ್, ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಚಾವೇಕ್ಷೇತ; ಭೂಯಶ್ಚೋತ್ತರೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ||೨೪||
View original
कर्णशूले तु शृङ्गवेररसं तैलमधुसंसृष्टं सैन्धवोपहितं सुखोष्णं कर्णे दद्यात्, अजामूत्रमधुतैलानि वा, मातुलुङ्गदाडिमतिन्तिडीकस्वरसमूत्रसिद्धं तैलं, शुक्तसुरातक्रमूत्रलवणसिद्धं वा; नाडीस्वेदैश्च स्वेदयेत्, वातव्याधिचिकित्सां चावेक्षेत; भूयश्चोत्तरे वक्ष्यामः ||२४||
Adhikarana 21 (25) · Śloka 25
ತೂನೀಪ್ರತೂನ್ಯೋಃ ಸ್ನೇಹಲವಣಮುಷ್ಣೋದಕೇನ ಪಾಯಯೇತ್, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಚೂರ್ಣಂ ವಾ, ಹಿಙ್ಗುಯವಕ್ಷಾರಪ್ರಗಾಢಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ, ಬಸ್ತಿಭಿಶ್ಚೈನಮುಪಕ್ರಮೇತ್ ||೨೫||
View original
तूनीप्रतून्योः स्नेहलवणमुष्णोदकेन पाययेत्, पिप्पल्यादिचूर्णं वा, हिङ्गुयवक्षारप्रगाढं वा सर्पिः, बस्तिभिश्चैनमुपक्रमेत् ||२५||
Adhikarana 22 (26) · Śloka 26
ಆಧ್ಮಾನೇ ತ್ವಪತರ್ಪಣಪಾಣಿತಾಪ(ದೀಪನಚೂರ್ಣ )ಫಲವರ್ತಿಕ್ರಿಯಾಪಾಚನೀಯದೀಪನೀಯಬಸ್ತಿಭಿರುಪಾಚರೇತ್; ಲಙ್ಘನಾನನ್ತರಂ ಚಾನ್ನಕಾಲೇ ಧಾನ್ಯಕಜೀರಕಾದಿದೀಪನಸಿದ್ಧಾನ್ಯನ್ನಾನಿ |
ಪ್ರತ್ಯಾಧ್ಮಾನೇ ಛರ್ದನಾಪತರ್ಪಣದೀಪನಾನಿ ಕುರ್ಯಾತ್ ||೨೬||
View original
आध्माने त्वपतर्पणपाणिताप(दीपनचूर्ण )फलवर्तिक्रियापाचनीयदीपनीयबस्तिभिरुपाचरेत्; लङ्घनानन्तरं चान्नकाले धान्यकजीरकादिदीपनसिद्धान्यन्नानि |
प्रत्याध्माने छर्दनापतर्पणदीपनानि कुर्यात् ||२६||
Adhikarana 23 (27) · Śloka 27
ಅಷ್ಠೀಲಾಪ್ರತ್ಯಷ್ಠೀಲಯೋರ್ಗುಲ್ಮಾಭ್ಯನ್ತರವಿದ್ರಧಿವತ್ ಕ್ರಿಯಾವಿಭಾಗ ಇತಿ ||೨೭||
View original
अष्ठीलाप्रत्यष्ठीलयोर्गुल्माभ्यन्तरविद्रधिवत् क्रियाविभाग इति ||२७||
Adhikarana 24 (28) · Śloka 28
ಹಿಙ್ಗುತ್ರಿಕಟುವಚಾಜಮೋದಾಧಾನ್ಯಾಜಗನ್ಧಾದಾಡಿಮತಿನ್ತಿಡೀಕಪಾಠಾಚಿತ್ರಕಯವಕ್ಷಾರಸೈನ್ಧವವಿಡಸೌರ್ವಚಲ- ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಾಮ್ಲವೇತಸಶಟೀಪುಷ್ಕರಮೂಲಹಪುಷಾಚವ್ಯಾಜಾಜೀಪಥ್ಯಾಶ್ಚೂರ್ಣಯಿತ್ವಾ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾಮ್ಲೇನ ಬಹುಶಃ ಪರಿಭಾವ್ಯಾಕ್ಷಮಾತ್ರಾ ಗುಟಿಕಾಃ ಕಾರಯೇತ್, ತತಃ ಪ್ರಾತರೇಕೈಕಾಂ ವಾತವಿಕಾರೀ ಭಕ್ಷಯೇತ್, ಏಷ ಯೋಗಃ ಕಾಸಶ್ವಾಸಗುಲ್ಮೋದರಾರೋಚಕಹೃದ್ರೋಗಾಧ್ಮಾನಪಾರ್ಶ್ವೋದರಬಸ್ತಿಶೂಲಾನಾಹಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ಲೀಹಾರ್ಶಸ್ತೂನೀಪ್ರತೂನೀರಪಹನ್ತಿ ||೨೮||
View original
हिङ्गुत्रिकटुवचाजमोदाधान्याजगन्धादाडिमतिन्तिडीकपाठाचित्रकयवक्षारसैन्धवविडसौर्वचल- स्वर्जिकापिप्पलीमूलाम्लवेतसशटीपुष्करमूलहपुषाचव्याजाजीपथ्याश्चूर्णयित्वा मातुलुङ्गाम्लेन बहुशः परिभाव्याक्षमात्रा गुटिकाः कारयेत्, ततः प्रातरेकैकां वातविकारी भक्षयेत्, एष योगः कासश्वासगुल्मोदरारोचकहृद्रोगाध्मानपार्श्वोदरबस्तिशूलानाहमूत्रकृच्छ्रप्लीहार्शस्तूनीप्रतूनीरपहन्ति ||२८||
Adhikarana 25 (29) · Śloka 29
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಕೇವಲೋ ದೋಷಯುಕ್ತೋ ವಾ ಧಾತುಭಿರ್ವಾಽಽವೃತೋಽನಿಲಃ |
ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಲಕ್ಷಣೋಹಾಭ್ಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಶ್ಚಾವಿರೋಧತಃ ||೨೯||
View original
भवन्ति चात्र- केवलो दोषयुक्तो वा धातुभिर्वाऽऽवृतोऽनिलः |
विज्ञेयो लक्षणोहाभ्यां चिकित्स्यश्चाविरोधतः ||२९||
Adhikarana 26 (30) · Śloka 30
ರುಜಾವನ್ತಂ ಘನಂ ಶೀತಂ ಶೋಫಂ ಮೇದೋಯುತೋಽನಿಲಃ |
ಕರೋತಿ ಯಸ್ಯ ತಂ ವೈದ್ಯಃ ಶೋಥವತ್ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ ||೩೦||
View original
रुजावन्तं घनं शीतं शोफं मेदोयुतोऽनिलः |
करोति यस्य तं वैद्यः शोथवत् समुपाचरेत् ||३०||
Adhikarana 27 (31-32) · Śloka 33
ಕಫಮೇದೋವೃತೋ ವಾಯುರ್ಯದೋರೂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ |
ತದಾಽಙ್ಗಮರ್ದಸ್ತೈಮಿತ್ಯ ರೋಮಹರ್ಷರುಜಾಜ್ವರೈಃ ||೩೧||
ನಿದ್ರಯಾ ಚಾರ್ದಿತೌ ಸ್ತಬ್ಧೌ ಶೀತಲಾವಪ್ರಚೇತನೌ |
ಗುರುಕಾವಸ್ಥಿರಾವೂರೂ ನ ಸ್ವಾವಿವ ಚ ಮನ್ಯತೇ ||೩೨||
ತಮೂರುಸ್ತಮ್ಭಮಿತ್ಯಾಹುರಾಢ್ಯವಾತಮಥಾಪರೇ |೩೩|
View original
कफमेदोवृतो वायुर्यदोरू प्रतिपद्यते |
तदाऽङ्गमर्दस्तैमित्य रोमहर्षरुजाज्वरैः ||३१||
निद्रया चार्दितौ स्तब्धौ शीतलावप्रचेतनौ |
गुरुकावस्थिरावूरू न स्वाविव च मन्यते ||३२||
तमूरुस्तम्भमित्याहुराढ्यवातमथापरे |३३|
Adhikarana 28 (33-35) · Śloka 36
ಸ್ನೇಹವರ್ಜಂ ಪಿಬೇತ್ತತ್ರ ಚೂರ್ಣಂ ಷಡ್ಧರಣಂ ನರಃ ||೩೩||
ಹಿತಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ತದ್ವತ್ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಗಣೈಃ ಕೃತಮ್ |
ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ತ್ರೈಫಲಂ ಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಕಟುಕಾನ್ವಿತಮ್ ||೩೪||
ಮೂತ್ರೈರ್ವಾ ಗುಗ್ಗುಲಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಪಿಬೇದ್ವಾಽಪಿ ಶಿಲಾಜತು |
ತತೋ ಹನ್ತಿ ಕಫಾಕ್ರಾನ್ತಂ ಸಮೇದಸ್ಕಂ ಪ್ರಭಞ್ಜನಮ್ ||೩೫||
ಹೃದ್ರೋಗಮರುಚಿಂ ಗುಲ್ಮಂ ತಥಾಽಭ್ಯನ್ತರವಿದ್ರಧಿಮ್ |೩೬|
View original
स्नेहवर्जं पिबेत्तत्र चूर्णं षड्धरणं नरः ||३३||
हितमुष्णाम्बुना तद्वत् पिप्पल्यादिगणैः कृतम् |
लिह्याद्वा त्रैफलं चूर्णं क्षौद्रेण कटुकान्वितम् ||३४||
मूत्रैर्वा गुग्गुलं श्रेष्ठं पिबेद्वाऽपि शिलाजतु |
ततो हन्ति कफाक्रान्तं समेदस्कं प्रभञ्जनम् ||३५||
हृद्रोगमरुचिं गुल्मं तथाऽभ्यन्तरविद्रधिम् |३६|
Adhikarana 29 (36) · Śloka 37
ಸಕ್ಷಾರಮೂತ್ರಸ್ವೇದಾಂಶ್ಚ ರೂಕ್ಷಾಣ್ಯುತ್ಸಾದನಾನಿ ಚ ||೩೬||
ಕುರ್ಯಾದ್ದಿಹ್ಯಾಚ್ಚ ಮೂತ್ರಾಢ್ಯೈಃ ಕರಞ್ಜಫಲಸರ್ಷಪೈಃ |೩೭|
View original
सक्षारमूत्रस्वेदांश्च रूक्षाण्युत्सादनानि च ||३६||
कुर्याद्दिह्याच्च मूत्राढ्यैः करञ्जफलसर्षपैः |३७|
Adhikarana 30 (37-38) · Śloka 38
ಭೋಜ್ಯಾಃ ಪುರಾಣಶ್ಯಾಮಾಕಕೋದ್ರವೋದ್ದಾಲಶಾಲಯಃ ||೩೭||
ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಯೂಷೇಣ ಪಟೋಲಸ್ಯ ರಸೇನ ವಾ |
ಜಾಙ್ಗಲೈರಘೃತೈರ್ಮಾಂಸೈಃ ಶಾಕೈಶ್ಚಾಲವಣೈರ್ಹಿತೈಃ ||೩೮||
View original
भोज्याः पुराणश्यामाककोद्रवोद्दालशालयः ||३७||
शुष्कमूलकयूषेण पटोलस्य रसेन वा |
जाङ्गलैरघृतैर्मांसैः शाकैश्चालवणैर्हितैः ||३८||
Adhikarana 31 (39) · Śloka 39
ಯದಾ ಸ್ಯಾತಾಂ ಪರಿಕ್ಷೀಣೇ ಭೂಯಿಷ್ಠೇ ಕಫಮೇದಸೀ |
ತದಾ ಸ್ನೇಹಾದಿಕಂ ಕರ್ಮ ಪುನರತ್ರಾವಚಾರಯೇತ್ ||೩೯||
View original
यदा स्यातां परिक्षीणे भूयिष्ठे कफमेदसी |
तदा स्नेहादिकं कर्म पुनरत्रावचारयेत् ||३९||
Adhikarana 32 (40-45) · Śloka 45
ಸುಗನ್ಧಿಃ ಸುಲಘುಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಃ ಕಟುಕೋ ರಸೇ |
ಕಟುಪಾಕಃ ಸರೋ ಹೃದ್ಯೋ ಗುಗ್ಗುಲುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಪಿಚ್ಛಿಲಃ ||೪೦||
ಸ ನವೋ ಬೃಂಹಣೋ ವೃಷ್ಯಃ ಪುರಾಣಸ್ತ್ವಪಕರ್ಷಣಃ |
ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯೌಷ್ಣ್ಯಾತ್ಕಫವಾತಘ್ನಃ ಸರತ್ವಾನ್ಮಲಪಿತ್ತನುತ್ ||೪೧||
ಸೌಗನ್ಧ್ಯಾತ್ ಪೂತಿಕೋಷ್ಠಘ್ನಃ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾಚ್ಚಾನಲದೀಪನಃ |
ತಂ ಪ್ರಾತಸ್ತ್ರಿಫಲಾದಾರ್ವೀಪಟೋಲಕುಶವಾರಿಭಿಃ ||೪೨||
ಪಿಬೇದಾವಾಪ್ಯ ವಾ ಮೂತ್ರೈಃ ಕ್ಷಾರೈರುಷ್ಣೋದಕೇನ ವಾ |
ಜೀರ್ಣೇ ಯೂಷರಸೈಃ ಕ್ಷೀರೈರ್ಭುಞ್ಜಾನೋ ಹನ್ತಿ ಮಾಸತಃ ||೪೩||
ಗುಲ್ಮಂ ಮೇಹಮುದಾವರ್ತಮುದರಂ ಸಭಗನ್ದರಮ್ |
ಕೃಮಿಕಣ್ಡ್ವರುಚಿಶ್ವಿತ್ರಾಣ್ಯರ್ಬುದಂ ಗ್ರನ್ಥಿಮೇವ ಚ ||೪೪||
ನಾಡ್ಯಾಢ್ಯವಾತಶ್ವಯಥೂನ್ ಕುಷ್ಠದುಷ್ಟವ್ರಣಾಂಶ್ಚ ಸಃ |
ಕೋಷ್ಠಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಗಂ ವಾಯುಂ ವೃಕ್ಷಮಿನ್ದ್ರಾಶನಿರ್ಯಥಾ ||೪೫||
View original
सुगन्धिः सुलघुः सूक्ष्मस्तीक्ष्णोष्णः कटुको रसे |
कटुपाकः सरो हृद्यो गुग्गुलुः स्निग्धपिच्छिलः ||४०||
स नवो बृंहणो वृष्यः पुराणस्त्वपकर्षणः |
तैक्ष्ण्यौष्ण्यात्कफवातघ्नः सरत्वान्मलपित्तनुत् ||४१||
सौगन्ध्यात् पूतिकोष्ठघ्नः सौक्ष्म्याच्चानलदीपनः |
तं प्रातस्त्रिफलादार्वीपटोलकुशवारिभिः ||४२||
पिबेदावाप्य वा मूत्रैः क्षारैरुष्णोदकेन वा |
जीर्णे यूषरसैः क्षीरैर्भुञ्जानो हन्ति मासतः ||४३||
गुल्मं मेहमुदावर्तमुदरं सभगन्दरम् |
कृमिकण्ड्वरुचिश्वित्राण्यर्बुदं ग्रन्थिमेव च ||४४||
नाड्याढ्यवातश्वयथून् कुष्ठदुष्टव्रणांश्च सः |
कोष्ठसन्ध्यस्थिगं वायुं वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा ||४५||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಮಹಾವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने महावातव्याधिचिकित्सितं नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||