Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
അഥാതോ മഹാവാതവ്യാധിചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
ദ്വിവിധം വാതശോണിതമുത്താനമവഗാഢം ചേത്യേകേ ഭാഷന്തേ; തത്തു ന സമ്യക്, തദ്ധി കുഷ്ഠവദുത്താനം ഭൂത്വാ കാലാന്തരേണാവഗാഢീഭവതി, തസ്മാന്ന ദ്വിവിധമ് ||൩||
View original
अथातो महावातव्याधिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
द्विविधं वातशोणितमुत्तानमवगाढं चेत्येके भाषन्ते; तत्तु न सम्यक्, तद्धि कुष्ठवदुत्तानं भूत्वा कालान्तरेणावगाढीभवति, तस्मान्न द्विविधम् ||३||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
തത്ര ബലവദ്വിഗ്രഹാദിഭിഃ പ്രകുപിതസ്യ വായോര്ഗുരൂഷ്ണാധ്യശനശീലസ്യ പ്രദുഷ്ടം ശോണിതം മാര്ഗമാവൃത്യ വാതേന സഹൈകീഭൂതം യുഗപദ്വാതരക്തനിമിത്താം വേദനാം ജനയതീതി വാതരക്തമ് |
തത്തു പൂര്വം ഹസ്തപാദയോരവസ്ഥാനം കൃത്വാ പശ്ചാദ്ദേഹം വ്യാപ്നോതി |
തസ്യ പൂര്വരൂപാണിതോദദാഹകണ്ഡൂശോഫസ്തമ്ഭത്വക്പാരുഷ്യസിരാസ്നായുധമനീസ്പന്ദനസക്ഥിദൌര്ബല്യാനി ശ്യാവാരുണമണ്ഡലോത്പത്തിശ്ചാകസ്മാത് പാണിപാദതലാങ്ഗുലിഗുല്ഫമണിബന്ധപ്രഭൃതിഷു, തത്രാപ്രതികാരിണോऽപചാരിണശ്ച രോഗോ വ്യക്തതരഃ, തസ്യ ലക്ഷണമുക്തം; തത്രാപ്രതികാരിണോ വൈകല്യം ഭവതി ||൪||
View original
तत्र बलवद्विग्रहादिभिः प्रकुपितस्य वायोर्गुरूष्णाध्यशनशीलस्य प्रदुष्टं शोणितं मार्गमावृत्य वातेन सहैकीभूतं युगपद्वातरक्तनिमित्तां वेदनां जनयतीति वातरक्तम् |
तत्तु पूर्वं हस्तपादयोरवस्थानं कृत्वा पश्चाद्देहं व्याप्नोति |
तस्य पूर्वरूपाणितोददाहकण्डूशोफस्तम्भत्वक्पारुष्यसिरास्नायुधमनीस्पन्दनसक्थिदौर्बल्यानि श्यावारुणमण्डलोत्पत्तिश्चाकस्मात् पाणिपादतलाङ्गुलिगुल्फमणिबन्धप्रभृतिषु, तत्राप्रतिकारिणोऽपचारिणश्च रोगो व्यक्ततरः, तस्य लक्षणमुक्तं; तत्राप्रतिकारिणो वैकल्यं भवति ||४||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ഭവതി ചാത്ര- പ്രായശഃ സുകുമാരാണാം മിഥ്യാഹാരവിഹാരിണാമ് |
സ്ഥൂലാനാം സുഖിനാം ചാപി വാതരക്തം പ്രകുപ്യതി ||൫||
View original
भवति चात्र- प्रायशः सुकुमाराणां मिथ्याहारविहारिणाम् |
स्थूलानां सुखिनां चापि वातरक्तं प्रकुप्यति ||५||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
തത്ര പ്രാണമാംസക്ഷയപിപാസാജ്വരമൂര്ച്ഛാശ്വാസകാസസ്തമ്ഭാരോചകാവിപാകവിസരണസങ്കോചനൈരനുപദ്രുതം ബലവന്തമാത്മവന്തമുപകരണവന്തം ചോപക്രമേത് ||൬||
View original
तत्र प्राणमांसक्षयपिपासाज्वरमूर्च्छाश्वासकासस्तम्भारोचकाविपाकविसरणसङ्कोचनैरनुपद्रुतं बलवन्तमात्मवन्तमुपकरणवन्तं चोपक्रमेत् ||६||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
തത്ര, ആദാവേവ ബഹുവാതരൂക്ഷമ്ലാനാങ്ഗാദൃതേ മാര്ഗാവരണാദ്ദുഷ്ടശോണിതമസകൃദല്പാല്പമവസിഞ്ചേദ്വാതകോപഭയാത് |
തതോ വമനാദിഭിരുപക്രമൈരുപപാദ്യ പ്രതിസംസൃഷ്ടഭക്തം വാതപ്രബലേ പുരാണഘൃതം പായയേത് |
അജാക്ഷീരം വാऽര്ധതൈലം മധുകാക്ഷയയുക്തം, ശൃഗാലവിന്നാസിദ്ധം വാ ശര്കരാമധുമധുരം, ശുണ്ഠീശൃങ്ഗാടകകശേരുകസിദ്ധം വാ, ശ്യാമാരാസ്നാസുഷവീശൃഗാലവിന്നാപീലുശതാവരീശ്വദംഷ്ട്രാദ്വിപഞ്ചമൂലീസിദ്ധം വാ |
ദ്വിപഞ്ചമൂലീക്വാഥാഷ്ടഗുണസിദ്ധേന പയസാ മധുകമേഷശൃങ്ഗീശ്വദംഷ്ട്രാസരലഭദ്രദാരുവചാസുരഭികല്കപ്രതീവാപം തൈലം പാചയിത്വാ പാനാദിഷൂപയുഞ്ജീത, ശതാവരീമയൂരകകിണിഹ്യജമോദാമധുകക്ഷീരവിദാരീബലാതിബലാതൃണപഞ്ചമൂലീക്വാഥസിദ്ധം വാ കാകോല്യാദിപ്രതിവാപം, ബലാതൈലം ശതപാകം വേതി |
വാതഹരമൂലസിദ്ധേന ച പയസാ പരിഷേചനമമ്ലൈര്വാ കുര്വീത |
യവമധുകൈരണ്ഡതിലവര്ഷാഭൂഭിര്വാ പ്രദേഹഃ കാര്യഃ |
തത്ര ചൂര്ണിതേഷു യവഗോധൂമതിലമുദ്ഗമാഷേഷു പ്രത്യേകശഃ കാകോലീക്ഷീരകാകോലീജീവകര്ഷഭകബലാതിബലാബിസമൃണാലശൃഗാലവിന്നാമേഷശൃങ്ഗീ- പ്രിയാലശര്കരാകശേരുകസുരഭിവചാകല്കമിശ്രേഷൂപനാഹാര്ഥം സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജദുഗ്ധസിദ്ധാഃ പഞ്ച പായസാ വ്യാഖ്യാതാഃ, സ്നൈഹികഫലസാരോത്കാരികാ വാ, ചൂര്ണിതേഷു യവഗോധൂമതിലമുദ്വമാഷേഷു മത്സ്യപിശിതവേശവാരോ വാ, ബില്വപേശികാതഗരദേവദാരുസരലാരാസ്നാഹരേണുകുഷ്ഠശതപുഷ്പൈലാസുരാദധിമസ്തുയുക്ത ഉപനാഹഃ, മാതുലുങ്ഗാമ്ലസൈന്ധവഘൃതമിശ്രം മധുശിഗ്രുമൂലമാലേപസ്തിലകല്കോ വേതി വാതപ്രബലേ ||൭||
View original
तत्र, आदावेव बहुवातरूक्षम्लानाङ्गादृते मार्गावरणाद्दुष्टशोणितमसकृदल्पाल्पमवसिञ्चेद्वातकोपभयात् |
ततो वमनादिभिरुपक्रमैरुपपाद्य प्रतिसंसृष्टभक्तं वातप्रबले पुराणघृतं पाययेत् |
अजाक्षीरं वाऽर्धतैलं मधुकाक्षययुक्तं, शृगालविन्नासिद्धं वा शर्करामधुमधुरं, शुण्ठीशृङ्गाटककशेरुकसिद्धं वा, श्यामारास्नासुषवीशृगालविन्नापीलुशतावरीश्वदंष्ट्राद्विपञ्चमूलीसिद्धं वा |
द्विपञ्चमूलीक्वाथाष्टगुणसिद्धेन पयसा मधुकमेषशृङ्गीश्वदंष्ट्रासरलभद्रदारुवचासुरभिकल्कप्रतीवापं तैलं पाचयित्वा पानादिषूपयुञ्जीत, शतावरीमयूरककिणिह्यजमोदामधुकक्षीरविदारीबलातिबलातृणपञ्चमूलीक्वाथसिद्धं वा काकोल्यादिप्रतिवापं, बलातैलं शतपाकं वेति |
वातहरमूलसिद्धेन च पयसा परिषेचनमम्लैर्वा कुर्वीत |
यवमधुकैरण्डतिलवर्षाभूभिर्वा प्रदेहः कार्यः |
तत्र चूर्णितेषु यवगोधूमतिलमुद्गमाषेषु प्रत्येकशः काकोलीक्षीरकाकोलीजीवकर्षभकबलातिबलाबिसमृणालशृगालविन्नामेषशृङ्गी- प्रियालशर्कराकशेरुकसुरभिवचाकल्कमिश्रेषूपनाहार्थं सर्पिस्तैलवसामज्जदुग्धसिद्धाः पञ्च पायसा व्याख्याताः, स्नैहिकफलसारोत्कारिका वा, चूर्णितेषु यवगोधूमतिलमुद्वमाषेषु मत्स्यपिशितवेशवारो वा, बिल्वपेशिकातगरदेवदारुसरलारास्नाहरेणुकुष्ठशतपुष्पैलासुरादधिमस्तुयुक्त उपनाहः, मातुलुङ्गाम्लसैन्धवघृतमिश्रं मधुशिग्रुमूलमालेपस्तिलकल्को वेति वातप्रबले ||७||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
പിത്തപ്രബലേ ദ്രാക്ഷാരേവതകട്ഫലപയസ്യാമധുകചന്ദനകാശ്മര്യകഷായം ശര്കരാമധുമധുരം പായയേത്, ശതാവരീമധുകപടോലത്രിഫലാകടുരോഹിണീകഷായം , ഗുഡൂചീകഷായം വാ, പിത്തജ്വരഹരം വാ ചന്ദനാദികഷായം ശര്കരാമധുമധുരം, മധുരതിക്തകഷായസിദ്ധം വാ സര്പിഃ; ബിസമൃണാലഭദ്രശ്രിയപദ്മകകഷായേണാര്ധക്ഷീരേണ പരിഷേകഃ, ക്ഷീരേക്ഷുരസൈര്മധുകശര്കരാതണ്ഡുലോദകൈര്വാ ദ്രാക്ഷേക്ഷുകഷായമിശ്രൈര്വാ മസ്തുമദ്യധാന്യാമ്ലൈഃ; ജീവനീയസിദ്ധേന വാ സര്പിഷാऽഭ്യങ്ഗഃ, ശതധൌതഘൃതേന വാ, കാകോല്യാദികല്കകഷായവിപക്വേന വാ സര്പിഷാ; ശാലിഷഷ്ടികനലവഞ്ജുലതാലീസശൃങ്ഗാടകഗലോഡ്യഗൌരീഗൈരികശൈവലപദ്മകപദ്മപത്രപ്രഭൃതിഭിര്ധാന്യാമ്ലപിഷ്ടൈഃ പ്രദേഹോ ഘൃതമിശ്രഃ, വാതപ്രബലേऽപ്യേഷ സുഖോഷ്ണഃ പ്രദേഹഃ കാര്യഃ ||൮||
View original
पित्तप्रबले द्राक्षारेवतकट्फलपयस्यामधुकचन्दनकाश्मर्यकषायं शर्करामधुमधुरं पाययेत्, शतावरीमधुकपटोलत्रिफलाकटुरोहिणीकषायं , गुडूचीकषायं वा, पित्तज्वरहरं वा चन्दनादिकषायं शर्करामधुमधुरं, मधुरतिक्तकषायसिद्धं वा सर्पिः; बिसमृणालभद्रश्रियपद्मककषायेणार्धक्षीरेण परिषेकः, क्षीरेक्षुरसैर्मधुकशर्करातण्डुलोदकैर्वा द्राक्षेक्षुकषायमिश्रैर्वा मस्तुमद्यधान्याम्लैः; जीवनीयसिद्धेन वा सर्पिषाऽभ्यङ्गः, शतधौतघृतेन वा, काकोल्यादिकल्ककषायविपक्वेन वा सर्पिषा; शालिषष्टिकनलवञ्जुलतालीसशृङ्गाटकगलोड्यगौरीगैरिकशैवलपद्मकपद्मपत्रप्रभृतिभिर्धान्याम्लपिष्टैः प्रदेहो घृतमिश्रः, वातप्रबलेऽप्येष सुखोष्णः प्रदेहः कार्यः ||८||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
രക്തപ്രബലേऽപ്യേവം, ബഹുശശ്ച ശോണിതമവസേചയേത്, ശീതതമാശ്ച പ്രദേഹാഃ കാര്യാ ഇതി ||൯||
View original
रक्तप्रबलेऽप्येवं, बहुशश्च शोणितमवसेचयेत्, शीततमाश्च प्रदेहाः कार्या इति ||९||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ശ്ലേഷ്മപ്രബലേ ത്വാമലകഹരിദ്രാകഷായം മധുമധുരം പായയേത്, ത്രിഫലാകഷായം വാ ; മധുകശൃങ്ഗവേരഹരീതകീതിക്തരോഹിണീകല്കം വാ സക്ഷൌദ്രം, മൂത്രതോയയോരന്യതരേണ ഗുഡഹരീതകീം വാ ഭക്ഷയേത്; തൈലമൂത്രക്ഷാരോദകസുരാശുക്തകഫഘ്നൌഷധനിഃക്വാഥൈശ്ച പരിഷേകഃ, ആരഗ്വധാദികഷായൈര്വോഷ്ണൈഃ; മസ്തുമൂത്രസുരാശുക്തമധുകസാരിവാപദ്മകസിദ്ധം വാ ഘൃതമഭ്യങ്ഗഃ; തിലസര്ഷപാതസീയവചൂര്ണാനി ശ്ലേഷ്മാതകകപിത്ഥമധുശിഗ്രുമിശ്രാണി ക്ഷാരമൂത്രപിഷ്ടാനി പ്രദേഹഃ; ശ്വേതസര്ഷപകല്കഃ, തിലാശ്വഗന്ധാകല്കഃ, പ്രിയാലസേലുകപിത്ഥകല്കഃ, മധുശിഗ്രുപുനര്നവാകല്കഃ, വ്യോഷതിക്താപൃഥക്പര്ണീബൃഹതീകല്ക ഇത്യേതേഷാം പഞ്ച പ്രദേഹാഃ സുഖോഷ്ണാഃ ക്ഷാരോദകപിഷ്ടാഃ, ശാലിപര്ണീ പൃശ്നിപര്ണീ ബൃഹത്യൌ വാ ക്ഷീരപിഷ്ടാസ്തര്പണമിശ്രാഃ ||൧൦||
View original
श्लेष्मप्रबले त्वामलकहरिद्राकषायं मधुमधुरं पाययेत्, त्रिफलाकषायं वा ; मधुकशृङ्गवेरहरीतकीतिक्तरोहिणीकल्कं वा सक्षौद्रं, मूत्रतोययोरन्यतरेण गुडहरीतकीं वा भक्षयेत्; तैलमूत्रक्षारोदकसुराशुक्तकफघ्नौषधनिःक्वाथैश्च परिषेकः, आरग्वधादिकषायैर्वोष्णैः; मस्तुमूत्रसुराशुक्तमधुकसारिवापद्मकसिद्धं वा घृतमभ्यङ्गः; तिलसर्षपातसीयवचूर्णानि श्लेष्मातककपित्थमधुशिग्रुमिश्राणि क्षारमूत्रपिष्टानि प्रदेहः; श्वेतसर्षपकल्कः, तिलाश्वगन्धाकल्कः, प्रियालसेलुकपित्थकल्कः, मधुशिग्रुपुनर्नवाकल्कः, व्योषतिक्तापृथक्पर्णीबृहतीकल्क इत्येतेषां पञ्च प्रदेहाः सुखोष्णाः क्षारोदकपिष्टाः, शालिपर्णी पृश्निपर्णी बृहत्यौ वा क्षीरपिष्टास्तर्पणमिश्राः ||१०||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
സംസര്ഗേ സന്നിപാതേ ച ക്രിയാപഥമുക്തം മിശ്രം കുര്യാത് ||൧൧||
View original
संसर्गे सन्निपाते च क्रियापथमुक्तं मिश्रं कुर्यात् ||११||
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
സര്വേഷു ച ഗുഡഹരീതകീമാസേവേത; പിപ്പലീര്വാ ക്ഷീരപിഷ്ടാ വാരിപിഷ്ടാ വാ പഞ്ചാഭിവൃദ്ധ്യാ ദശാഭിവൃദ്ധ്യാ വാ പിബേത് ക്ഷീരൌദനാഹാരോ ദശരാത്രം, ഭൂയശ്ചാപകര്ഷയേത്, ഏവം യാവത് പഞ്ച ദശ വേതി; തദേതത് പിപ്പലീവര്ധമാനകം വാതശോണിതവിഷമജ്വരാരോചകപാണ്ഡുരോഗപ്ലീഹോദരാര്ശഃകാസശ്വാസശോഫശോഷാഗ്നിസാദഹൃദ്രോഗോദരാണ്യപഹന്തി; ജീവനീയപ്രതീവാപം സര്പിഃ പയസാ പാചയിത്വാऽഭ്യജ്യാത്; സഹാസഹദേവാചന്ദനമൂര്വാമുസ്താപ്രിയാലശതാവരീകശേരുപദ്മകമധുകശതപുഷ്പാവിദാരീകുഷ്ഠാനി ക്ഷീരപിഷ്ടഃ പ്രദേഹോ ഘൃതമണ്ഡയുക്തഃ, സൈരേയകാടരൂഷകബലാതിബലാജീവന്തീസുഷവീകല്കോ വാ ച്ഛാഗക്ഷീരപിഷ്ടഃ, ഗോക്ഷീരപിഷ്ടഃ കാശ്മര്യമധുകതര്പണകല്കോ വാ; മധൂച്ഛിഷ്ടമഞ്ജിഷ്ഠാസര്ജരസസാരിവാക്ഷീരസിദ്ധം പിണ്ഡതൈലമഭ്യങ്ഗഃ; സര്വേഷു ച പുരാണഘൃതമാമലകരസവിപക്വം വാ പാനാര്ഥേ; ജീവനീയസിദ്ധം പരിഷേകാര്ഥേ, കാകോല്യാദിക്വാഥകല്കസിദ്ധം വാ; സുഷവീക്വാഥകല്കസിദ്ധം വാ, കാരവേല്ലകക്വാഥമാത്രസിദ്ധം വാ; ബലാതൈലം വാ പരിഷേകാവഗാഹബസ്തിഭോജനേഷു; ശാലിഷഷ്ടികയവഗോധൂമാന്നമനവം ഭുഞ്ജീത പയസാ ജാങ്ഗലരസേന വാ മുദ്ഗയൂഷേണ വാऽനമ്ലേന; ശോണിതമോക്ഷം ചാഭീക്ഷ്ണം കുര്വീത; ഉച്ഛ്രിതദോഷേ ച വമനവിരേചനാസ്ഥാപനാനുവാസനകര്മ കര്തവ്യമ് ||൧൨||
(പടോലത്രിഫലാഭീരുഗുഡൂചീകടുകാകൃതമ് |
ക്വാഥം പീത്വാ ജയത്യാശു വാതശോണിതജാം രുജമ് ) ||൧൩||
View original
सर्वेषु च गुडहरीतकीमासेवेत; पिप्पलीर्वा क्षीरपिष्टा वारिपिष्टा वा पञ्चाभिवृद्ध्या दशाभिवृद्ध्या वा पिबेत् क्षीरौदनाहारो दशरात्रं, भूयश्चापकर्षयेत्, एवं यावत् पञ्च दश वेति; तदेतत् पिप्पलीवर्धमानकं वातशोणितविषमज्वरारोचकपाण्डुरोगप्लीहोदरार्शःकासश्वासशोफशोषाग्निसादहृद्रोगोदराण्यपहन्ति; जीवनीयप्रतीवापं सर्पिः पयसा पाचयित्वाऽभ्यज्यात्; सहासहदेवाचन्दनमूर्वामुस्ताप्रियालशतावरीकशेरुपद्मकमधुकशतपुष्पाविदारीकुष्ठानि क्षीरपिष्टः प्रदेहो घृतमण्डयुक्तः, सैरेयकाटरूषकबलातिबलाजीवन्तीसुषवीकल्को वा च्छागक्षीरपिष्टः, गोक्षीरपिष्टः काश्मर्यमधुकतर्पणकल्को वा; मधूच्छिष्टमञ्जिष्ठासर्जरससारिवाक्षीरसिद्धं पिण्डतैलमभ्यङ्गः; सर्वेषु च पुराणघृतमामलकरसविपक्वं वा पानार्थे; जीवनीयसिद्धं परिषेकार्थे, काकोल्यादिक्वाथकल्कसिद्धं वा; सुषवीक्वाथकल्कसिद्धं वा, कारवेल्लकक्वाथमात्रसिद्धं वा; बलातैलं वा परिषेकावगाहबस्तिभोजनेषु; शालिषष्टिकयवगोधूमान्नमनवं भुञ्जीत पयसा जाङ्गलरसेन वा मुद्गयूषेण वाऽनम्लेन; शोणितमोक्षं चाभीक्ष्णं कुर्वीत; उच्छ्रितदोषे च वमनविरेचनास्थापनानुवासनकर्म कर्तव्यम् ||१२||
(पटोलत्रिफलाभीरुगुडूचीकटुकाकृतम् |
क्वाथं पीत्वा जयत्याशु वातशोणितजां रुजम् ) ||१३||
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ഭവന്തി ചാത്ര- ഏവമാദ്യൈഃ ക്രിയായോഗൈരചിരോത്പതിതം സുഖമ് |
വാതാസൃക് സാധ്യതേ വൈദ്യൈര്യാപ്യതേ തു ചിരോത്ഥിതമ് ||൧൪||
View original
भवन्ति चात्र- एवमाद्यैः क्रियायोगैरचिरोत्पतितं सुखम् |
वातासृक् साध्यते वैद्यैर्याप्यते तु चिरोत्थितम् ||१४||
Adhikarana 12 (15-16) · Śloka 16
ഉപനാഹപരീഷേകപ്രദേഹാഭ്യഞ്ജനാനി ച |
ശരണാന്യപ്രവാതാനി മനോജ്ഞാനി മഹാന്തി ച ||൧൫||
മൃദുഗണ്ഡോപധാനാനി ശയനാനി സുഖാനി ച |
വാതരക്തേ പ്രശസ്യന്തേ മൃദുസംവാഹനാനി ച ||൧൬||
View original
उपनाहपरीषेकप्रदेहाभ्यञ्जनानि च |
शरणान्यप्रवातानि मनोज्ञानि महान्ति च ||१५||
मृदुगण्डोपधानानि शयनानि सुखानि च |
वातरक्ते प्रशस्यन्ते मृदुसंवाहनानि च ||१६||
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
വ്യായാമം മൈഥുനം കോപമുഷ്ണാമ്ലലവണാശനമ് |
ദിവാസ്വപ്നമഭിഷ്യന്ദി ഗുരു ചാന്നം വിവര്ജയേത് ||൧൭||
View original
व्यायामं मैथुनं कोपमुष्णाम्ललवणाशनम् |
दिवास्वप्नमभिष्यन्दि गुरु चान्नं विवर्जयेत् ||१७||
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
അപതാനകിനമസ്രസ്താക്ഷമവക്രഭ്രുവമസ്തബ്ധമേഢ്രമസ്വേദനമവേപനമപ്രലാപിനമഖട്വാപാതിനമബഹിരായാമിനം ചോപക്രമേത് |
തത്ര പ്രാഗേവ സ്നേഹാഭ്യക്തം സ്വിന്നശരീരമവപീഡനേന തീക്ഷ്ണേനോപക്രമേത ശിരഃശുദ്ധ്യര്ഥം; അനന്തരം വിദാരിഗന്ധാദിക്വാഥമാംസരസക്ഷീരദധിപക്വം സര്പിരച്ഛം പായയേത്, തഥാ ഹി നാതിമാത്രം വായുഃ പ്രസരതി; തതോ ഭദ്രദാര്വാദിവാതഘ്നഗണമാഹൃത്യ സയവകോലകുലത്ഥം സാനൂപൌദകമാംസം പഞ്ചവര്ഗമേകതഃ പ്രക്വാഥ്യ തമാദായ കഷായമമ്ലക്ഷീരൈഃ സഹോന്മിശ്ര്യ സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജഭിഃ സഹ വിപചേന്മധുരകപ്രതീവാപം, തദേതത്ത്രൈവൃതമപതാനകിനാം പരിഷേകാവഗാഹാഭ്യങ്ഗപാനഭോജനാനുവാസനനസ്യേഷു വിദധ്യാത്; യഥോക്തൈശ്ച സ്വേദവിധാനൈഃ സ്വേദയേത്, ബലീയസി വാതേ സുഖോഷ്ണതുഷബുസകരീഷപൂര്ണേ കൂപേ നിദധ്യാദാമുഖാത്, തപ്തായാം വാ രഥകാരചുല്ല്യാം തപ്തായാം വാ ശിലായാം സുരാപരിഷിക്തായാം പലാശദലച്ഛന്നായാം ശായയേത്, കൃശരാവേശവാരപായസൈര്വാ സ്വേദയേത് |
മൂലകോരുബൂസ്ഫൂര്ജാര്ജകാര്കസപ്തലാശങ്ഖിനീസ്വരസസിദ്ധം തൈലമപതാനകിനാം പരിഷേകാദിഷൂപയോജ്യമ് |
അഭുക്തവതാ പീതമമ്ലം ദധി മരിചവചായുക്തമപതാനകം ഹന്തി; തൈലസര്പിര്വസാക്ഷൌദ്രാണി വാ |
ഏതച്ഛുദ്ധവാതാപതാനകവിധാനമുക്തം, സംസൃഷ്ടേ സംസൃഷ്ടം കര്തവ്യമ് |
വേഗാന്തരേഷു ചാവപീഡം ദദ്യാത്; താമ്രചൂഡകര്കടകൃഷ്ണമത്സ്യശിശുമാരവരാഹവസാശ്ചാസേവേത, ക്ഷീരാണി വാ വാതഹരസിദ്ധാനി, യവകോലകുലത്ഥമൂലകദധിഘൃതതൈലസിദ്ധാ വാ യവാഗൂഃ; സ്നേഹവിരേചനാസ്ഥാപനാനുവാസനൈശ്ചൈനം ദശരാത്രാഹൃതവേഗമുപക്രമേത ; വാതവ്യാധിചികിത്സിതം ചാവേക്ഷേത; രക്ഷാകര്മ ച കുര്യാദിതി ||൧൮||
View original
अपतानकिनमस्रस्ताक्षमवक्रभ्रुवमस्तब्धमेढ्रमस्वेदनमवेपनमप्रलापिनमखट्वापातिनमबहिरायामिनं चोपक्रमेत् |
तत्र प्रागेव स्नेहाभ्यक्तं स्विन्नशरीरमवपीडनेन तीक्ष्णेनोपक्रमेत शिरःशुद्ध्यर्थं; अनन्तरं विदारिगन्धादिक्वाथमांसरसक्षीरदधिपक्वं सर्पिरच्छं पाययेत्, तथा हि नातिमात्रं वायुः प्रसरति; ततो भद्रदार्वादिवातघ्नगणमाहृत्य सयवकोलकुलत्थं सानूपौदकमांसं पञ्चवर्गमेकतः प्रक्वाथ्य तमादाय कषायमम्लक्षीरैः सहोन्मिश्र्य सर्पिस्तैलवसामज्जभिः सह विपचेन्मधुरकप्रतीवापं, तदेतत्त्रैवृतमपतानकिनां परिषेकावगाहाभ्यङ्गपानभोजनानुवासननस्येषु विदध्यात्; यथोक्तैश्च स्वेदविधानैः स्वेदयेत्, बलीयसि वाते सुखोष्णतुषबुसकरीषपूर्णे कूपे निदध्यादामुखात्, तप्तायां वा रथकारचुल्ल्यां तप्तायां वा शिलायां सुरापरिषिक्तायां पलाशदलच्छन्नायां शाययेत्, कृशरावेशवारपायसैर्वा स्वेदयेत् |
मूलकोरुबूस्फूर्जार्जकार्कसप्तलाशङ्खिनीस्वरससिद्धं तैलमपतानकिनां परिषेकादिषूपयोज्यम् |
अभुक्तवता पीतमम्लं दधि मरिचवचायुक्तमपतानकं हन्ति; तैलसर्पिर्वसाक्षौद्राणि वा |
एतच्छुद्धवातापतानकविधानमुक्तं, संसृष्टे संसृष्टं कर्तव्यम् |
वेगान्तरेषु चावपीडं दद्यात्; ताम्रचूडकर्कटकृष्णमत्स्यशिशुमारवराहवसाश्चासेवेत, क्षीराणि वा वातहरसिद्धानि, यवकोलकुलत्थमूलकदधिघृततैलसिद्धा वा यवागूः; स्नेहविरेचनास्थापनानुवासनैश्चैनं दशरात्राहृतवेगमुपक्रमेत ; वातव्याधिचिकित्सितं चावेक्षेत; रक्षाकर्म च कुर्यादिति ||१८||
Adhikarana 15 (19) · Śloka 19
പക്ഷാഘാതോപദ്രുതമമ്ലാനഗാത്രം സരുജമാത്മവന്തമുപകരണവന്തം ചോപക്രമേത് |
തത്ര പ്രാഗേവ സ്നേഹസ്വേദോപപന്നം മൃദുനാ ശോധനേന സംശോധ്യാനുവാസ്യാസ്ഥാപ്യ ച യഥാകാലമാക്ഷേപകവിധാനേനോപചരേത്; വൈശേഷികശ്ചാത്ര മസ്തിഷ്ക്യഃ ശിരോബസ്തിഃ , അണുതൈലമഭ്യങ്ഗാര്ഥേ, സാല്വണമുപനാഹാര്ഥേ, ബലാതൈലമനുവാസനാര്ഥേ; ഏവമതന്ദ്രിതസ്ത്രീംശ്ചതുരോ വാ മാസാന് ക്രിയാപഥമുപസേവേത ||൧൯||
View original
पक्षाघातोपद्रुतमम्लानगात्रं सरुजमात्मवन्तमुपकरणवन्तं चोपक्रमेत् |
तत्र प्रागेव स्नेहस्वेदोपपन्नं मृदुना शोधनेन संशोध्यानुवास्यास्थाप्य च यथाकालमाक्षेपकविधानेनोपचरेत्; वैशेषिकश्चात्र मस्तिष्क्यः शिरोबस्तिः , अणुतैलमभ्यङ्गार्थे, साल्वणमुपनाहार्थे, बलातैलमनुवासनार्थे; एवमतन्द्रितस्त्रींश्चतुरो वा मासान् क्रियापथमुपसेवेत ||१९||
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
മന്യാസ്തമ്ഭേऽപ്യേതദേവ വിധാനം, വിശേഷതോ വാതശ്ലേഷ്മഹരൈര്നസ്യൈ രൂക്ഷസ്വേദൈശ്ചോപചരേത് ||൨൦||
View original
मन्यास्तम्भेऽप्येतदेव विधानं, विशेषतो वातश्लेष्महरैर्नस्यै रूक्षस्वेदैश्चोपचरेत् ||२०||
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
അപതന്ത്രകാതുരം നാപതര്പയേത്, വമനാനുവാസനാസ്ഥാപനാനി ന നിഷേവേത, വാതശ്ലേഷ്മോപരുദ്ധോച്ഛ്വാസം തീക്ഷ്ണൈഃ പ്രധ്മാപനൈര്മോക്ഷയേത്, തുമ്ബുരുപുഷ്കരാഹ്വഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസപഥ്യാലവണത്രയം യവക്വാഥേന പാതും പ്രയച്ഛേത്, പഥ്യാശതാര്ധേ സൌവര്ചലദ്വിപലേ ചതുര്ഗുണേ പയസി സര്പിഃ പ്രസ്ഥം സിദ്ധം; വാതശ്ലേഷ്മാപനുച്ച കര്മ കുര്യാത് ||൨൧||
View original
अपतन्त्रकातुरं नापतर्पयेत्, वमनानुवासनास्थापनानि न निषेवेत, वातश्लेष्मोपरुद्धोच्छ्वासं तीक्ष्णैः प्रध्मापनैर्मोक्षयेत्, तुम्बुरुपुष्कराह्वहिङ्ग्वम्लवेतसपथ्यालवणत्रयं यवक्वाथेन पातुं प्रयच्छेत्, पथ्याशतार्धे सौवर्चलद्विपले चतुर्गुणे पयसि सर्पिः प्रस्थं सिद्धं; वातश्लेष्मापनुच्च कर्म कुर्यात् ||२१||
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
അര്ദിതാതുരം ബലവന്തമാത്മവന്തമുപകരണവന്തം ച വാതവ്യാധിവിധാനേനോപചരേത്, വൈശേഷികൈശ്ച മസ്തിഷ്ക്യശിരോബസ്തിനസ്യധൂമോപനാഹസ്നേഹനാഡീസ്വേദാദിഭിഃ; തതഃ സതൃണം മഹാപഞ്ചമൂലം കാകോല്യാദിം വിദാരിഗന്ധാദിമൌദകാനൂപമാംസം തഥൈവൌദകകന്ദാംശ്ചാഹൃത്യ ദ്വിഗുണോദകേ ക്ഷീരദ്രോണേ നിഃക്വാഥ്യ ക്ഷീരാവശിഷ്ടമവതാര്യ പരിസ്രാവ്യ തൈലപ്രസ്ഥേനോന്മിശ്ര്യ പുനരഗ്നാവധിശ്രയേത്, തതസ്തൈലം ക്ഷീരാനുഗതമവതാര്യ ശീതീഭൂതമഭിമഥ്നീയാത്, തത്ര യഃ സ്നേഹ ഉത്തിഷ്ഠേത്തമാദായ മധുരൌഷധസഹാക്ഷീരയുക്തം വിപചേത്, ഏതത് ക്ഷീരതൈലമര്ദിതാതുരാണാം പാനാഭ്യങ്ഗാദിഷൂപയോജ്യം, തൈലഹീനം വാ ക്ഷീരസര്പിരക്ഷിതര്പണമിതി ||൨൨||
View original
अर्दितातुरं बलवन्तमात्मवन्तमुपकरणवन्तं च वातव्याधिविधानेनोपचरेत्, वैशेषिकैश्च मस्तिष्क्यशिरोबस्तिनस्यधूमोपनाहस्नेहनाडीस्वेदादिभिः; ततः सतृणं महापञ्चमूलं काकोल्यादिं विदारिगन्धादिमौदकानूपमांसं तथैवौदककन्दांश्चाहृत्य द्विगुणोदके क्षीरद्रोणे निःक्वाथ्य क्षीरावशिष्टमवतार्य परिस्राव्य तैलप्रस्थेनोन्मिश्र्य पुनरग्नावधिश्रयेत्, ततस्तैलं क्षीरानुगतमवतार्य शीतीभूतमभिमथ्नीयात्, तत्र यः स्नेह उत्तिष्ठेत्तमादाय मधुरौषधसहाक्षीरयुक्तं विपचेत्, एतत् क्षीरतैलमर्दितातुराणां पानाभ्यङ्गादिषूपयोज्यं, तैलहीनं वा क्षीरसर्पिरक्षितर्पणमिति ||२२||
Adhikarana 19 (23) · Śloka 23
ഗൃധ്രസീവിശ്വാചീക്രോഷ്ടുകശിരഃഖഞ്ജപങ്ഗുലവാതകണ്ടകപാദദാഹപാദഹര്ഷാവബാഹുകബാധിര്യധമനീഗതവാതരോഗേഷു യഥോക്തം യഥോദ്ദേശം ച സിരാവ്യധം കുര്യാത്, അന്യത്രാവബാഹുകാത്; വാതവ്യാധിചികിത്സിതം ചാവേക്ഷേത ||൨൩||
View original
गृध्रसीविश्वाचीक्रोष्टुकशिरःखञ्जपङ्गुलवातकण्टकपाददाहपादहर्षावबाहुकबाधिर्यधमनीगतवातरोगेषु यथोक्तं यथोद्देशं च सिराव्यधं कुर्यात्, अन्यत्रावबाहुकात्; वातव्याधिचिकित्सितं चावेक्षेत ||२३||
Adhikarana 20 (24) · Śloka 24
കര്ണശൂലേ തു ശൃങ്ഗവേരരസം തൈലമധുസംസൃഷ്ടം സൈന്ധവോപഹിതം സുഖോഷ്ണം കര്ണേ ദദ്യാത്, അജാമൂത്രമധുതൈലാനി വാ, മാതുലുങ്ഗദാഡിമതിന്തിഡീകസ്വരസമൂത്രസിദ്ധം തൈലം, ശുക്തസുരാതക്രമൂത്രലവണസിദ്ധം വാ; നാഡീസ്വേദൈശ്ച സ്വേദയേത്, വാതവ്യാധിചികിത്സാം ചാവേക്ഷേത; ഭൂയശ്ചോത്തരേ വക്ഷ്യാമഃ ||൨൪||
View original
कर्णशूले तु शृङ्गवेररसं तैलमधुसंसृष्टं सैन्धवोपहितं सुखोष्णं कर्णे दद्यात्, अजामूत्रमधुतैलानि वा, मातुलुङ्गदाडिमतिन्तिडीकस्वरसमूत्रसिद्धं तैलं, शुक्तसुरातक्रमूत्रलवणसिद्धं वा; नाडीस्वेदैश्च स्वेदयेत्, वातव्याधिचिकित्सां चावेक्षेत; भूयश्चोत्तरे वक्ष्यामः ||२४||
Adhikarana 21 (25) · Śloka 25
തൂനീപ്രതൂന്യോഃ സ്നേഹലവണമുഷ്ണോദകേന പായയേത്, പിപ്പല്യാദിചൂര്ണം വാ, ഹിങ്ഗുയവക്ഷാരപ്രഗാഢം വാ സര്പിഃ, ബസ്തിഭിശ്ചൈനമുപക്രമേത് ||൨൫||
View original
तूनीप्रतून्योः स्नेहलवणमुष्णोदकेन पाययेत्, पिप्पल्यादिचूर्णं वा, हिङ्गुयवक्षारप्रगाढं वा सर्पिः, बस्तिभिश्चैनमुपक्रमेत् ||२५||
Adhikarana 22 (26) · Śloka 26
ആധ്മാനേ ത്വപതര്പണപാണിതാപ(ദീപനചൂര്ണ )ഫലവര്തിക്രിയാപാചനീയദീപനീയബസ്തിഭിരുപാചരേത്; ലങ്ഘനാനന്തരം ചാന്നകാലേ ധാന്യകജീരകാദിദീപനസിദ്ധാന്യന്നാനി |
പ്രത്യാധ്മാനേ ഛര്ദനാപതര്പണദീപനാനി കുര്യാത് ||൨൬||
View original
आध्माने त्वपतर्पणपाणिताप(दीपनचूर्ण )फलवर्तिक्रियापाचनीयदीपनीयबस्तिभिरुपाचरेत्; लङ्घनानन्तरं चान्नकाले धान्यकजीरकादिदीपनसिद्धान्यन्नानि |
प्रत्याध्माने छर्दनापतर्पणदीपनानि कुर्यात् ||२६||
Adhikarana 23 (27) · Śloka 27
അഷ്ഠീലാപ്രത്യഷ്ഠീലയോര്ഗുല്മാഭ്യന്തരവിദ്രധിവത് ക്രിയാവിഭാഗ ഇതി ||൨൭||
View original
अष्ठीलाप्रत्यष्ठीलयोर्गुल्माभ्यन्तरविद्रधिवत् क्रियाविभाग इति ||२७||
Adhikarana 24 (28) · Śloka 28
ഹിങ്ഗുത്രികടുവചാജമോദാധാന്യാജഗന്ധാദാഡിമതിന്തിഡീകപാഠാചിത്രകയവക്ഷാരസൈന്ധവവിഡസൌര്വചല- സ്വര്ജികാപിപ്പലീമൂലാമ്ലവേതസശടീപുഷ്കരമൂലഹപുഷാചവ്യാജാജീപഥ്യാശ്ചൂര്ണയിത്വാ മാതുലുങ്ഗാമ്ലേന ബഹുശഃ പരിഭാവ്യാക്ഷമാത്രാ ഗുടികാഃ കാരയേത്, തതഃ പ്രാതരേകൈകാം വാതവികാരീ ഭക്ഷയേത്, ഏഷ യോഗഃ കാസശ്വാസഗുല്മോദരാരോചകഹൃദ്രോഗാധ്മാനപാര്ശ്വോദരബസ്തിശൂലാനാഹമൂത്രകൃച്ഛ്രപ്ലീഹാര്ശസ്തൂനീപ്രതൂനീരപഹന്തി ||൨൮||
View original
हिङ्गुत्रिकटुवचाजमोदाधान्याजगन्धादाडिमतिन्तिडीकपाठाचित्रकयवक्षारसैन्धवविडसौर्वचल- स्वर्जिकापिप्पलीमूलाम्लवेतसशटीपुष्करमूलहपुषाचव्याजाजीपथ्याश्चूर्णयित्वा मातुलुङ्गाम्लेन बहुशः परिभाव्याक्षमात्रा गुटिकाः कारयेत्, ततः प्रातरेकैकां वातविकारी भक्षयेत्, एष योगः कासश्वासगुल्मोदरारोचकहृद्रोगाध्मानपार्श्वोदरबस्तिशूलानाहमूत्रकृच्छ्रप्लीहार्शस्तूनीप्रतूनीरपहन्ति ||२८||
Adhikarana 25 (29) · Śloka 29
ഭവന്തി ചാത്ര- കേവലോ ദോഷയുക്തോ വാ ധാതുഭിര്വാऽऽവൃതോऽനിലഃ |
വിജ്ഞേയോ ലക്ഷണോഹാഭ്യാം ചികിത്സ്യശ്ചാവിരോധതഃ ||൨൯||
View original
भवन्ति चात्र- केवलो दोषयुक्तो वा धातुभिर्वाऽऽवृतोऽनिलः |
विज्ञेयो लक्षणोहाभ्यां चिकित्स्यश्चाविरोधतः ||२९||
Adhikarana 26 (30) · Śloka 30
രുജാവന്തം ഘനം ശീതം ശോഫം മേദോയുതോऽനിലഃ |
കരോതി യസ്യ തം വൈദ്യഃ ശോഥവത് സമുപാചരേത് ||൩൦||
View original
रुजावन्तं घनं शीतं शोफं मेदोयुतोऽनिलः |
करोति यस्य तं वैद्यः शोथवत् समुपाचरेत् ||३०||
Adhikarana 27 (31-32) · Śloka 33
കഫമേദോവൃതോ വായുര്യദോരൂ പ്രതിപദ്യതേ |
തദാऽങ്ഗമര്ദസ്തൈമിത്യ രോമഹര്ഷരുജാജ്വരൈഃ ||൩൧||
നിദ്രയാ ചാര്ദിതൌ സ്തബ്ധൌ ശീതലാവപ്രചേതനൌ |
ഗുരുകാവസ്ഥിരാവൂരൂ ന സ്വാവിവ ച മന്യതേ ||൩൨||
തമൂരുസ്തമ്ഭമിത്യാഹുരാഢ്യവാതമഥാപരേ |൩൩|
View original
कफमेदोवृतो वायुर्यदोरू प्रतिपद्यते |
तदाऽङ्गमर्दस्तैमित्य रोमहर्षरुजाज्वरैः ||३१||
निद्रया चार्दितौ स्तब्धौ शीतलावप्रचेतनौ |
गुरुकावस्थिरावूरू न स्वाविव च मन्यते ||३२||
तमूरुस्तम्भमित्याहुराढ्यवातमथापरे |३३|
Adhikarana 28 (33-35) · Śloka 36
സ്നേഹവര്ജം പിബേത്തത്ര ചൂര്ണം ഷഡ്ധരണം നരഃ ||൩൩||
ഹിതമുഷ്ണാമ്ബുനാ തദ്വത് പിപ്പല്യാദിഗണൈഃ കൃതമ് |
ലിഹ്യാദ്വാ ത്രൈഫലം ചൂര്ണം ക്ഷൌദ്രേണ കടുകാന്വിതമ് ||൩൪||
മൂത്രൈര്വാ ഗുഗ്ഗുലം ശ്രേഷ്ഠം പിബേദ്വാऽപി ശിലാജതു |
തതോ ഹന്തി കഫാക്രാന്തം സമേദസ്കം പ്രഭഞ്ജനമ് ||൩൫||
ഹൃദ്രോഗമരുചിം ഗുല്മം തഥാऽഭ്യന്തരവിദ്രധിമ് |൩൬|
View original
स्नेहवर्जं पिबेत्तत्र चूर्णं षड्धरणं नरः ||३३||
हितमुष्णाम्बुना तद्वत् पिप्पल्यादिगणैः कृतम् |
लिह्याद्वा त्रैफलं चूर्णं क्षौद्रेण कटुकान्वितम् ||३४||
मूत्रैर्वा गुग्गुलं श्रेष्ठं पिबेद्वाऽपि शिलाजतु |
ततो हन्ति कफाक्रान्तं समेदस्कं प्रभञ्जनम् ||३५||
हृद्रोगमरुचिं गुल्मं तथाऽभ्यन्तरविद्रधिम् |३६|
Adhikarana 29 (36) · Śloka 37
സക്ഷാരമൂത്രസ്വേദാംശ്ച രൂക്ഷാണ്യുത്സാദനാനി ച ||൩൬||
കുര്യാദ്ദിഹ്യാച്ച മൂത്രാഢ്യൈഃ കരഞ്ജഫലസര്ഷപൈഃ |൩൭|
View original
सक्षारमूत्रस्वेदांश्च रूक्षाण्युत्सादनानि च ||३६||
कुर्याद्दिह्याच्च मूत्राढ्यैः करञ्जफलसर्षपैः |३७|
Adhikarana 30 (37-38) · Śloka 38
ഭോജ്യാഃ പുരാണശ്യാമാകകോദ്രവോദ്ദാലശാലയഃ ||൩൭||
ശുഷ്കമൂലകയൂഷേണ പടോലസ്യ രസേന വാ |
ജാങ്ഗലൈരഘൃതൈര്മാംസൈഃ ശാകൈശ്ചാലവണൈര്ഹിതൈഃ ||൩൮||
View original
भोज्याः पुराणश्यामाककोद्रवोद्दालशालयः ||३७||
शुष्कमूलकयूषेण पटोलस्य रसेन वा |
जाङ्गलैरघृतैर्मांसैः शाकैश्चालवणैर्हितैः ||३८||
Adhikarana 31 (39) · Śloka 39
യദാ സ്യാതാം പരിക്ഷീണേ ഭൂയിഷ്ഠേ കഫമേദസീ |
തദാ സ്നേഹാദികം കര്മ പുനരത്രാവചാരയേത് ||൩൯||
View original
यदा स्यातां परिक्षीणे भूयिष्ठे कफमेदसी |
तदा स्नेहादिकं कर्म पुनरत्रावचारयेत् ||३९||
Adhikarana 32 (40-45) · Śloka 45
സുഗന്ധിഃ സുലഘുഃ സൂക്ഷ്മസ്തീക്ഷ്ണോഷ്ണഃ കടുകോ രസേ |
കടുപാകഃ സരോ ഹൃദ്യോ ഗുഗ്ഗുലുഃ സ്നിഗ്ധപിച്ഛിലഃ ||൪൦||
സ നവോ ബൃംഹണോ വൃഷ്യഃ പുരാണസ്ത്വപകര്ഷണഃ |
തൈക്ഷ്ണ്യൌഷ്ണ്യാത്കഫവാതഘ്നഃ സരത്വാന്മലപിത്തനുത് ||൪൧||
സൌഗന്ധ്യാത് പൂതികോഷ്ഠഘ്നഃ സൌക്ഷ്മ്യാച്ചാനലദീപനഃ |
തം പ്രാതസ്ത്രിഫലാദാര്വീപടോലകുശവാരിഭിഃ ||൪൨||
പിബേദാവാപ്യ വാ മൂത്രൈഃ ക്ഷാരൈരുഷ്ണോദകേന വാ |
ജീര്ണേ യൂഷരസൈഃ ക്ഷീരൈര്ഭുഞ്ജാനോ ഹന്തി മാസതഃ ||൪൩||
ഗുല്മം മേഹമുദാവര്തമുദരം സഭഗന്ദരമ് |
കൃമികണ്ഡ്വരുചിശ്വിത്രാണ്യര്ബുദം ഗ്രന്ഥിമേവ ച ||൪൪||
നാഡ്യാഢ്യവാതശ്വയഥൂന് കുഷ്ഠദുഷ്ടവ്രണാംശ്ച സഃ |
കോഷ്ഠസന്ധ്യസ്ഥിഗം വായും വൃക്ഷമിന്ദ്രാശനിര്യഥാ ||൪൫||
View original
सुगन्धिः सुलघुः सूक्ष्मस्तीक्ष्णोष्णः कटुको रसे |
कटुपाकः सरो हृद्यो गुग्गुलुः स्निग्धपिच्छिलः ||४०||
स नवो बृंहणो वृष्यः पुराणस्त्वपकर्षणः |
तैक्ष्ण्यौष्ण्यात्कफवातघ्नः सरत्वान्मलपित्तनुत् ||४१||
सौगन्ध्यात् पूतिकोष्ठघ्नः सौक्ष्म्याच्चानलदीपनः |
तं प्रातस्त्रिफलादार्वीपटोलकुशवारिभिः ||४२||
पिबेदावाप्य वा मूत्रैः क्षारैरुष्णोदकेन वा |
जीर्णे यूषरसैः क्षीरैर्भुञ्जानो हन्ति मासतः ||४३||
गुल्मं मेहमुदावर्तमुदरं सभगन्दरम् |
कृमिकण्ड्वरुचिश्वित्राण्यर्बुदं ग्रन्थिमेव च ||४४||
नाड्याढ्यवातश्वयथून् कुष्ठदुष्टव्रणांश्च सः |
कोष्ठसन्ध्यस्थिगं वायुं वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा ||४५||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ മഹാവാതവ്യാധിചികിത്സിതം നാമ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ ||൫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने महावातव्याधिचिकित्सितं नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||