Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤੋ ਮਹਾਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧||
ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਮੁਤ੍ਤਾਨਮਵਗਾਢਂ ਚੇਤ੍ਯੇਕੇ ਭਾਸਨ੍ਤੇ; ਤਤ੍ਤੁ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍, ਤਦ੍ਧਿ ਕੁਸ੍ਠਵਦੁਤ੍ਤਾਨਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣਾਵਗਾਢੀਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍ ||੩||
View original
अथातो महावातव्याधिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
द्विविधं वातशोणितमुत्तानमवगाढं चेत्येके भाषन्ते; तत्तु न सम्यक्, तद्धि कुष्ठवदुत्तानं भूत्वा कालान्तरेणावगाढीभवति, तस्मान्न द्विविधम् ||३||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਬਲਵਦ੍ਵਿਗ੍ਰਹਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਸ੍ਯ ਵਾਯੋਰ੍ਗੁਰੂਸ੍ਣਾਧ੍ਯਸ਼ਨਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਮਾਰ੍ਗਮਾਵਤ੍ਯ ਵਾਤੇਨ ਸਹੈਕੀਭੂਤਂ ਯੁਗਪਦ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾਂ ਵੇਦਨਾਂ ਜਨਯਤੀਤਿ ਵਾਤਰਕ੍ਤਮ੍ |
ਤਤ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦਯੋਰਵਸ੍ਥਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦੇਹਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ |
ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿਤੋਦਦਾਹਕਣ੍ਡੂਸ਼ੋਫਸ੍ਤਮ੍ਭਤ੍ਵਕ੍ਪਾਰੁਸ੍ਯਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਧਮਨੀਸ੍ਪਨ੍ਦਨਸਕ੍ਥਿਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਮਣ੍ਡਲੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚਾਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਣਿਪਾਦਤਲਾਙ੍ਗੁਲਿਗੁਲ੍ਫਮਣਿਬਨ੍ਧਪ੍ਰਭਤਿਸੁ, ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਰਤਿਕਾਰਿਣੋਪਚਾਰਿਣਸ਼੍ਚ ਰੋਗੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਰਃ, ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ; ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਰਤਿਕਾਰਿਣੋ ਵੈਕਲ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ||੪||
View original
तत्र बलवद्विग्रहादिभिः प्रकुपितस्य वायोर्गुरूष्णाध्यशनशीलस्य प्रदुष्टं शोणितं मार्गमावृत्य वातेन सहैकीभूतं युगपद्वातरक्तनिमित्तां वेदनां जनयतीति वातरक्तम् |
तत्तु पूर्वं हस्तपादयोरवस्थानं कृत्वा पश्चाद्देहं व्याप्नोति |
तस्य पूर्वरूपाणितोददाहकण्डूशोफस्तम्भत्वक्पारुष्यसिरास्नायुधमनीस्पन्दनसक्थिदौर्बल्यानि श्यावारुणमण्डलोत्पत्तिश्चाकस्मात् पाणिपादतलाङ्गुलिगुल्फमणिबन्धप्रभृतिषु, तत्राप्रतिकारिणोऽपचारिणश्च रोगो व्यक्ततरः, तस्य लक्षणमुक्तं; तत्राप्रतिकारिणो वैकल्यं भवति ||४||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸੁਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰਿਣਾਮ੍ |
ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਂ ਸੁਖਿਨਾਂ ਚਾਪਿ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ ||੫||
View original
भवति चात्र- प्रायशः सुकुमाराणां मिथ्याहारविहारिणाम् |
स्थूलानां सुखिनां चापि वातरक्तं प्रकुप्यति ||५||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਮਾਂਸਕ੍ਸਯਪਿਪਾਸਾਜ੍ਵਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਸ੍ਤਮ੍ਭਾਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਵਿਸਰਣਸਙ੍ਕੋਚਨੈਰਨੁਪਦ੍ਰੁਤਂ ਬਲਵਨ੍ਤਮਾਤ੍ਮਵਨ੍ਤਮੁਪਕਰਣਵਨ੍ਤਂ ਚੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍ ||੬||
View original
तत्र प्राणमांसक्षयपिपासाज्वरमूर्च्छाश्वासकासस्तम्भारोचकाविपाकविसरणसङ्कोचनैरनुपद्रुतं बलवन्तमात्मवन्तमुपकरणवन्तं चोपक्रमेत् ||६||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ, ਆਦਾਵੇਵ ਬਹੁਵਾਤਰੂਕ੍ਸਮ੍ਲਾਨਾਙ੍ਗਾਦਤੇ ਮਾਰ੍ਗਾਵਰਣਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਮਸਕਦਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਵਸਿਞ੍ਚੇਦ੍ਵਾਤਕੋਪਭਯਾਤ੍ |
ਤਤੋ ਵਮਨਾਦਿਭਿਰੁਪਕ੍ਰਮੈਰੁਪਪਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸਂਸਸ੍ਟਭਕ੍ਤਂ ਵਾਤਪ੍ਰਬਲੇ ਪੁਰਾਣਘਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ |
ਅਜਾਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾਰ੍ਧਤੈਲਂ ਮਧੁਕਾਕ੍ਸਯਯੁਕ੍ਤਂ, ਸ਼ਗਾਲਵਿਨ੍ਨਾਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਮਧੁਰਂ, ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸ਼ੇਰੁਕਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ, ਸ਼੍ਯਾਮਾਰਾਸ੍ਨਾਸੁਸਵੀਸ਼ਗਾਲਵਿਨ੍ਨਾਪੀਲੁਸ਼ਤਾਵਰੀਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ |
ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਕ੍ਵਾਥਾਸ੍ਟਗੁਣਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪਯਸਾ ਮਧੁਕਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸਰਲਭਦ੍ਰਦਾਰੁਵਚਾਸੁਰਭਿਕਲ੍ਕਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਤੈਲਂ ਪਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਪਾਨਾਦਿਸੂਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਸ਼ਤਾਵਰੀਮਯੂਰਕਕਿਣਿਹ੍ਯਜਮੋਦਾਮਧੁਕਕ੍ਸੀਰਵਿਦਾਰੀਬਲਾਤਿਬਲਾਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲੀਕ੍ਵਾਥਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਤਿਵਾਪਂ, ਬਲਾਤੈਲਂ ਸ਼ਤਪਾਕਂ ਵੇਤਿ |
ਵਾਤਹਰਮੂਲਸਿਦ੍ਧੇਨ ਚ ਪਯਸਾ ਪਰਿਸੇਚਨਮਮ੍ਲੈਰ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਵੀਤ |
ਯਵਮਧੁਕੈਰਣ੍ਡਤਿਲਵਰ੍ਸਾਭੂਭਿਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦੇਹਃ ਕਾਰ੍ਯਃ |
ਤਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਿਤੇਸੁ ਯਵਗੋਧੂਮਤਿਲਮੁਦ੍ਗਮਾਸੇਸੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਸ਼ਃ ਕਾਕੋਲੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਬਲਾਤਿਬਲਾਬਿਸਮਣਾਲਸ਼ਗਾਲਵਿਨ੍ਨਾਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀ- ਪ੍ਰਿਯਾਲਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕਸ਼ੇਰੁਕਸੁਰਭਿਵਚਾਕਲ੍ਕਮਿਸ਼੍ਰੇਸੂਪਨਾਹਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਦੁਗ੍ਧਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪਞ੍ਚ ਪਾਯਸਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ, ਸ੍ਨੈਹਿਕਫਲਸਾਰੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਵਾ, ਚੂਰ੍ਣਿਤੇਸੁ ਯਵਗੋਧੂਮਤਿਲਮੁਦ੍ਵਮਾਸੇਸੁ ਮਤ੍ਸ੍ਯਪਿਸ਼ਿਤਵੇਸ਼ਵਾਰੋ ਵਾ, ਬਿਲ੍ਵਪੇਸ਼ਿਕਾਤਗਰਦੇਵਦਾਰੁਸਰਲਾਰਾਸ੍ਨਾਹਰੇਣੁਕੁਸ੍ਠਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪੈਲਾਸੁਰਾਦਧਿਮਸ੍ਤੁਯੁਕ੍ਤ ਉਪਨਾਹਃ, ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਸੈਨ੍ਧਵਘਤਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮੂਲਮਾਲੇਪਸ੍ਤਿਲਕਲ੍ਕੋ ਵੇਤਿ ਵਾਤਪ੍ਰਬਲੇ ||੭||
View original
तत्र, आदावेव बहुवातरूक्षम्लानाङ्गादृते मार्गावरणाद्दुष्टशोणितमसकृदल्पाल्पमवसिञ्चेद्वातकोपभयात् |
ततो वमनादिभिरुपक्रमैरुपपाद्य प्रतिसंसृष्टभक्तं वातप्रबले पुराणघृतं पाययेत् |
अजाक्षीरं वाऽर्धतैलं मधुकाक्षययुक्तं, शृगालविन्नासिद्धं वा शर्करामधुमधुरं, शुण्ठीशृङ्गाटककशेरुकसिद्धं वा, श्यामारास्नासुषवीशृगालविन्नापीलुशतावरीश्वदंष्ट्राद्विपञ्चमूलीसिद्धं वा |
द्विपञ्चमूलीक्वाथाष्टगुणसिद्धेन पयसा मधुकमेषशृङ्गीश्वदंष्ट्रासरलभद्रदारुवचासुरभिकल्कप्रतीवापं तैलं पाचयित्वा पानादिषूपयुञ्जीत, शतावरीमयूरककिणिह्यजमोदामधुकक्षीरविदारीबलातिबलातृणपञ्चमूलीक्वाथसिद्धं वा काकोल्यादिप्रतिवापं, बलातैलं शतपाकं वेति |
वातहरमूलसिद्धेन च पयसा परिषेचनमम्लैर्वा कुर्वीत |
यवमधुकैरण्डतिलवर्षाभूभिर्वा प्रदेहः कार्यः |
तत्र चूर्णितेषु यवगोधूमतिलमुद्गमाषेषु प्रत्येकशः काकोलीक्षीरकाकोलीजीवकर्षभकबलातिबलाबिसमृणालशृगालविन्नामेषशृङ्गी- प्रियालशर्कराकशेरुकसुरभिवचाकल्कमिश्रेषूपनाहार्थं सर्पिस्तैलवसामज्जदुग्धसिद्धाः पञ्च पायसा व्याख्याताः, स्नैहिकफलसारोत्कारिका वा, चूर्णितेषु यवगोधूमतिलमुद्वमाषेषु मत्स्यपिशितवेशवारो वा, बिल्वपेशिकातगरदेवदारुसरलारास्नाहरेणुकुष्ठशतपुष्पैलासुरादधिमस्तुयुक्त उपनाहः, मातुलुङ्गाम्लसैन्धवघृतमिश्रं मधुशिग्रुमूलमालेपस्तिलकल्को वेति वातप्रबले ||७||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਬਲੇ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰੇਵਤਕਟ੍ਫਲਪਯਸ੍ਯਾਮਧੁਕਚਨ੍ਦਨਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਕਸਾਯਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਮਧੁਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਸ਼ਤਾਵਰੀਮਧੁਕਪਟੋਲਤ੍ਰਿਫਲਾਕਟੁਰੋਹਿਣੀਕਸਾਯਂ , ਗੁਡੂਚੀਕਸਾਯਂ ਵਾ, ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਰਂ ਵਾ ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਕਸਾਯਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਮਧੁਰਂ, ਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਃ; ਬਿਸਮਣਾਲਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਿਯਪਦ੍ਮਕਕਸਾਯੇਣਾਰ੍ਧਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਰਿਸੇਕਃ, ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸੈਰ੍ਮਧੁਕਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕੈਰ੍ਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਕਸਾਯਮਿਸ਼੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਮਸ੍ਤੁਮਦ੍ਯਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲੈਃ; ਜੀਵਨੀਯਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾਭ੍ਯਙ੍ਗਃ, ਸ਼ਤਧੌਤਘਤੇਨ ਵਾ, ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਕਲ੍ਕਕਸਾਯਵਿਪਕ੍ਵੇਨ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾ; ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਨਲਵਞ੍ਜੁਲਤਾਲੀਸਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਗਲੋਡ੍ਯਗੌਰੀਗੈਰਿਕਸ਼ੈਵਲਪਦ੍ਮਕਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰ੍ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹੋ ਘਤਮਿਸ਼੍ਰਃ, ਵਾਤਪ੍ਰਬਲੇਪ੍ਯੇਸ ਸੁਖੋਸ੍ਣਃ ਪ੍ਰਦੇਹਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ||੮||
View original
पित्तप्रबले द्राक्षारेवतकट्फलपयस्यामधुकचन्दनकाश्मर्यकषायं शर्करामधुमधुरं पाययेत्, शतावरीमधुकपटोलत्रिफलाकटुरोहिणीकषायं , गुडूचीकषायं वा, पित्तज्वरहरं वा चन्दनादिकषायं शर्करामधुमधुरं, मधुरतिक्तकषायसिद्धं वा सर्पिः; बिसमृणालभद्रश्रियपद्मककषायेणार्धक्षीरेण परिषेकः, क्षीरेक्षुरसैर्मधुकशर्करातण्डुलोदकैर्वा द्राक्षेक्षुकषायमिश्रैर्वा मस्तुमद्यधान्याम्लैः; जीवनीयसिद्धेन वा सर्पिषाऽभ्यङ्गः, शतधौतघृतेन वा, काकोल्यादिकल्ककषायविपक्वेन वा सर्पिषा; शालिषष्टिकनलवञ्जुलतालीसशृङ्गाटकगलोड्यगौरीगैरिकशैवलपद्मकपद्मपत्रप्रभृतिभिर्धान्याम्लपिष्टैः प्रदेहो घृतमिश्रः, वातप्रबलेऽप्येष सुखोष्णः प्रदेहः कार्यः ||८||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਬਲੇਪ੍ਯੇਵਂ, ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਮਵਸੇਚਯੇਤ੍, ਸ਼ੀਤਤਮਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦੇਹਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਇਤਿ ||੯||
View original
रक्तप्रबलेऽप्येवं, बहुशश्च शोणितमवसेचयेत्, शीततमाश्च प्रदेहाः कार्या इति ||९||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਬਲੇ ਤ੍ਵਾਮਲਕਹਰਿਦ੍ਰਾਕਸਾਯਂ ਮਧੁਮਧੁਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਤ੍ਰਿਫਲਾਕਸਾਯਂ ਵਾ ; ਮਧੁਕਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਹਰੀਤਕੀਤਿਕ੍ਤਰੋਹਿਣੀਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ, ਮੂਤ੍ਰਤੋਯਯੋਰਨ੍ਯਤਰੇਣ ਗੁਡਹਰੀਤਕੀਂ ਵਾ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍; ਤੈਲਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰੋਦਕਸੁਰਾਸ਼ੁਕ੍ਤਕਫਘ੍ਨੌਸਧਨਿਃਕ੍ਵਾਥੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸੇਕਃ, ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਕਸਾਯੈਰ੍ਵੋਸ੍ਣੈਃ; ਮਸ੍ਤੁਮੂਤ੍ਰਸੁਰਾਸ਼ੁਕ੍ਤਮਧੁਕਸਾਰਿਵਾਪਦ੍ਮਕਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਘਤਮਭ੍ਯਙ੍ਗਃ; ਤਿਲਸਰ੍ਸਪਾਤਸੀਯਵਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਕਪਿਤ੍ਥਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮਿਸ਼੍ਰਾਣਿ ਕ੍ਸਾਰਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਪ੍ਰਦੇਹਃ; ਸ਼੍ਵੇਤਸਰ੍ਸਪਕਲ੍ਕਃ, ਤਿਲਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਕਲ੍ਕਃ, ਪ੍ਰਿਯਾਲਸੇਲੁਕਪਿਤ੍ਥਕਲ੍ਕਃ, ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਪੁਨਰ੍ਨਵਾਕਲ੍ਕਃ, ਵ੍ਯੋਸਤਿਕ੍ਤਾਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣੀਬਹਤੀਕਲ੍ਕ ਇਤ੍ਯੇਤੇਸਾਂ ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਦੇਹਾਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣਾਃ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਪਿਸ੍ਟਾਃ, ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਬਹਤ੍ਯੌ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤਰ੍ਪਣਮਿਸ਼੍ਰਾਃ ||੧੦||
View original
श्लेष्मप्रबले त्वामलकहरिद्राकषायं मधुमधुरं पाययेत्, त्रिफलाकषायं वा ; मधुकशृङ्गवेरहरीतकीतिक्तरोहिणीकल्कं वा सक्षौद्रं, मूत्रतोययोरन्यतरेण गुडहरीतकीं वा भक्षयेत्; तैलमूत्रक्षारोदकसुराशुक्तकफघ्नौषधनिःक्वाथैश्च परिषेकः, आरग्वधादिकषायैर्वोष्णैः; मस्तुमूत्रसुराशुक्तमधुकसारिवापद्मकसिद्धं वा घृतमभ्यङ्गः; तिलसर्षपातसीयवचूर्णानि श्लेष्मातककपित्थमधुशिग्रुमिश्राणि क्षारमूत्रपिष्टानि प्रदेहः; श्वेतसर्षपकल्कः, तिलाश्वगन्धाकल्कः, प्रियालसेलुकपित्थकल्कः, मधुशिग्रुपुनर्नवाकल्कः, व्योषतिक्तापृथक्पर्णीबृहतीकल्क इत्येतेषां पञ्च प्रदेहाः सुखोष्णाः क्षारोदकपिष्टाः, शालिपर्णी पृश्निपर्णी बृहत्यौ वा क्षीरपिष्टास्तर्पणमिश्राः ||१०||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਪਥਮੁਕ੍ਤਂ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ||੧੧||
View original
संसर्गे सन्निपाते च क्रियापथमुक्तं मिश्रं कुर्यात् ||११||
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਚ ਗੁਡਹਰੀਤਕੀਮਾਸੇਵੇਤ; ਪਿਪ੍ਪਲੀਰ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਾ ਵਾਰਿਪਿਸ੍ਟਾ ਵਾ ਪਞ੍ਚਾਭਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਦਸ਼ਾਭਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰੌਦਨਾਹਾਰੋ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਂ, ਭੂਯਸ਼੍ਚਾਪਕਰ੍ਸਯੇਤ੍, ਏਵਂ ਯਾਵਤ੍ ਪਞ੍ਚ ਦਸ਼ ਵੇਤਿ; ਤਦੇਤਤ੍ ਪਿਪ੍ਪਲੀਵਰ੍ਧਮਾਨਕਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਰੋਚਕਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਪ੍ਲੀਹੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਃਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ੋਫਸ਼ੋਸਾਗ੍ਨਿਸਾਦਹਦ੍ਰੋਗੋਦਰਾਣ੍ਯਪਹਨ੍ਤਿ; ਜੀਵਨੀਯਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਯਸਾ ਪਾਚਯਿਤ੍ਵਾਭ੍ਯਜ੍ਯਾਤ੍; ਸਹਾਸਹਦੇਵਾਚਨ੍ਦਨਮੂਰ੍ਵਾਮੁਸ੍ਤਾਪ੍ਰਿਯਾਲਸ਼ਤਾਵਰੀਕਸ਼ੇਰੁਪਦ੍ਮਕਮਧੁਕਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਵਿਦਾਰੀਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਃ ਪ੍ਰਦੇਹੋ ਘਤਮਣ੍ਡਯੁਕ੍ਤਃ, ਸੈਰੇਯਕਾਟਰੂਸਕਬਲਾਤਿਬਲਾਜੀਵਨ੍ਤੀਸੁਸਵੀਕਲ੍ਕੋ ਵਾ ਚ੍ਛਾਗਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਃ, ਗੋਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਃ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਮਧੁਕਤਰ੍ਪਣਕਲ੍ਕੋ ਵਾ; ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸਰ੍ਜਰਸਸਾਰਿਵਾਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਣ੍ਡਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਃ; ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਚ ਪੁਰਾਣਘਤਮਾਮਲਕਰਸਵਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਪਾਨਾਰ੍ਥੇ; ਜੀਵਨੀਯਸਿਦ੍ਧਂ ਪਰਿਸੇਕਾਰ੍ਥੇ, ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ; ਸੁਸਵੀਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ, ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਕ੍ਵਾਥਮਾਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ; ਬਲਾਤੈਲਂ ਵਾ ਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਬਸ੍ਤਿਭੋਜਨੇਸੁ; ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਯਵਗੋਧੂਮਾਨ੍ਨਮਨਵਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਪਯਸਾ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੇਨ ਵਾ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸੇਣ ਵਾਨਮ੍ਲੇਨ; ਸ਼ੋਣਿਤਮੋਕ੍ਸਂ ਚਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ; ਉਚ੍ਛ੍ਰਿਤਦੋਸੇ ਚ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨੁਵਾਸਨਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ||੧੨||
(ਪਟੋਲਤ੍ਰਿਫਲਾਭੀਰੁਗੁਡੂਚੀਕਟੁਕਾਕਤਮ੍ |
ਕ੍ਵਾਥਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਜਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਜਾਂ ਰੁਜਮ੍ ) ||੧੩||
View original
सर्वेषु च गुडहरीतकीमासेवेत; पिप्पलीर्वा क्षीरपिष्टा वारिपिष्टा वा पञ्चाभिवृद्ध्या दशाभिवृद्ध्या वा पिबेत् क्षीरौदनाहारो दशरात्रं, भूयश्चापकर्षयेत्, एवं यावत् पञ्च दश वेति; तदेतत् पिप्पलीवर्धमानकं वातशोणितविषमज्वरारोचकपाण्डुरोगप्लीहोदरार्शःकासश्वासशोफशोषाग्निसादहृद्रोगोदराण्यपहन्ति; जीवनीयप्रतीवापं सर्पिः पयसा पाचयित्वाऽभ्यज्यात्; सहासहदेवाचन्दनमूर्वामुस्ताप्रियालशतावरीकशेरुपद्मकमधुकशतपुष्पाविदारीकुष्ठानि क्षीरपिष्टः प्रदेहो घृतमण्डयुक्तः, सैरेयकाटरूषकबलातिबलाजीवन्तीसुषवीकल्को वा च्छागक्षीरपिष्टः, गोक्षीरपिष्टः काश्मर्यमधुकतर्पणकल्को वा; मधूच्छिष्टमञ्जिष्ठासर्जरससारिवाक्षीरसिद्धं पिण्डतैलमभ्यङ्गः; सर्वेषु च पुराणघृतमामलकरसविपक्वं वा पानार्थे; जीवनीयसिद्धं परिषेकार्थे, काकोल्यादिक्वाथकल्कसिद्धं वा; सुषवीक्वाथकल्कसिद्धं वा, कारवेल्लकक्वाथमात्रसिद्धं वा; बलातैलं वा परिषेकावगाहबस्तिभोजनेषु; शालिषष्टिकयवगोधूमान्नमनवं भुञ्जीत पयसा जाङ्गलरसेन वा मुद्गयूषेण वाऽनम्लेन; शोणितमोक्षं चाभीक्ष्णं कुर्वीत; उच्छ्रितदोषे च वमनविरेचनास्थापनानुवासनकर्म कर्तव्यम् ||१२||
(पटोलत्रिफलाभीरुगुडूचीकटुकाकृतम् |
क्वाथं पीत्वा जयत्याशु वातशोणितजां रुजम् ) ||१३||
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਏਵਮਾਦ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗੈਰਚਿਰੋਤ੍ਪਤਿਤਂ ਸੁਖਮ੍ |
ਵਾਤਾਸਕ੍ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਵੈਦ੍ਯੈਰ੍ਯਾਪ੍ਯਤੇ ਤੁ ਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ ||੧੪||
View original
भवन्ति चात्र- एवमाद्यैः क्रियायोगैरचिरोत्पतितं सुखम् |
वातासृक् साध्यते वैद्यैर्याप्यते तु चिरोत्थितम् ||१४||
Adhikarana 12 (15-16) · Śloka 16
ਉਪਨਾਹਪਰੀਸੇਕਪ੍ਰਦੇਹਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਚ |
ਸ਼ਰਣਾਨ੍ਯਪ੍ਰਵਾਤਾਨਿ ਮਨੋਜ੍ਞਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ ||੧੫||
ਮਦੁਗਣ੍ਡੋਪਧਾਨਾਨਿ ਸ਼ਯਨਾਨਿ ਸੁਖਾਨਿ ਚ |
ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਦੁਸਂਵਾਹਨਾਨਿ ਚ ||੧੬||
View original
उपनाहपरीषेकप्रदेहाभ्यञ्जनानि च |
शरणान्यप्रवातानि मनोज्ञानि महान्ति च ||१५||
मृदुगण्डोपधानानि शयनानि सुखानि च |
वातरक्ते प्रशस्यन्ते मृदुसंवाहनानि च ||१६||
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਮੈਥੁਨਂ ਕੋਪਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਲਲਵਣਾਸ਼ਨਮ੍ |
ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਗੁਰੁ ਚਾਨ੍ਨਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੧੭||
View original
व्यायामं मैथुनं कोपमुष्णाम्ललवणाशनम् |
दिवास्वप्नमभिष्यन्दि गुरु चान्नं विवर्जयेत् ||१७||
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
ਅਪਤਾਨਕਿਨਮਸ੍ਰਸ੍ਤਾਕ੍ਸਮਵਕ੍ਰਭ੍ਰੁਵਮਸ੍ਤਬ੍ਧਮੇਢ੍ਰਮਸ੍ਵੇਦਨਮਵੇਪਨਮਪ੍ਰਲਾਪਿਨਮਖਟ੍ਵਾਪਾਤਿਨਮਬਹਿਰਾਯਾਮਿਨਂ ਚੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍ |
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ਼ਰੀਰਮਵਪੀਡਨੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨੋਪਕ੍ਰਮੇਤ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ; ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਕ੍ਵਾਥਮਾਂਸਰਸਕ੍ਸੀਰਦਧਿਪਕ੍ਵਂ ਸਰ੍ਪਿਰਚ੍ਛਂ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਤਥਾ ਹਿ ਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਸਰਤਿ; ਤਤੋ ਭਦ੍ਰਦਾਰ੍ਵਾਦਿਵਾਤਘ੍ਨਗਣਮਾਹਤ੍ਯ ਸਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਂ ਸਾਨੂਪੌਦਕਮਾਂਸਂ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਗਮੇਕਤਃ ਪ੍ਰਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਤਮਾਦਾਯ ਕਸਾਯਮਮ੍ਲਕ੍ਸੀਰੈਃ ਸਹੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਭਿਃ ਸਹ ਵਿਪਚੇਨ੍ਮਧੁਰਕਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ, ਤਦੇਤਤ੍ਤ੍ਰੈਵਤਮਪਤਾਨਕਿਨਾਂ ਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਾਨਭੋਜਨਾਨੁਵਾਸਨਨਸ੍ਯੇਸੁ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍; ਯਥੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਵਿਧਾਨੈਃ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍, ਬਲੀਯਸਿ ਵਾਤੇ ਸੁਖੋਸ੍ਣਤੁਸਬੁਸਕਰੀਸਪੂਰ੍ਣੇ ਕੂਪੇ ਨਿਦਧ੍ਯਾਦਾਮੁਖਾਤ੍, ਤਪ੍ਤਾਯਾਂ ਵਾ ਰਥਕਾਰਚੁਲ੍ਲ੍ਯਾਂ ਤਪ੍ਤਾਯਾਂ ਵਾ ਸ਼ਿਲਾਯਾਂ ਸੁਰਾਪਰਿਸਿਕ੍ਤਾਯਾਂ ਪਲਾਸ਼ਦਲਚ੍ਛਨ੍ਨਾਯਾਂ ਸ਼ਾਯਯੇਤ੍, ਕਸ਼ਰਾਵੇਸ਼ਵਾਰਪਾਯਸੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍ |
ਮੂਲਕੋਰੁਬੂਸ੍ਫੂਰ੍ਜਾਰ੍ਜਕਾਰ੍ਕਸਪ੍ਤਲਾਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਸ੍ਵਰਸਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮਪਤਾਨਕਿਨਾਂ ਪਰਿਸੇਕਾਦਿਸੂਪਯੋਜ੍ਯਮ੍ |
ਅਭੁਕ੍ਤਵਤਾ ਪੀਤਮਮ੍ਲਂ ਦਧਿ ਮਰਿਚਵਚਾਯੁਕ੍ਤਮਪਤਾਨਕਂ ਹਨ੍ਤਿ; ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਣਿ ਵਾ |
ਏਤਚ੍ਛੁਦ੍ਧਵਾਤਾਪਤਾਨਕਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਂ, ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ |
ਵੇਗਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਚਾਵਪੀਡਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍; ਤਾਮ੍ਰਚੂਡਕਰ੍ਕਟਕਸ੍ਣਮਤ੍ਸ੍ਯਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਵਰਾਹਵਸਾਸ਼੍ਚਾਸੇਵੇਤ, ਕ੍ਸੀਰਾਣਿ ਵਾ ਵਾਤਹਰਸਿਦ੍ਧਾਨਿ, ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਮੂਲਕਦਧਿਘਤਤੈਲਸਿਦ੍ਧਾ ਵਾ ਯਵਾਗੂਃ; ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨੁਵਾਸਨੈਸ਼੍ਚੈਨਂ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਾਹਤਵੇਗਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤ ; ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਵੇਕ੍ਸੇਤ; ਰਕ੍ਸਾਕਰ੍ਮ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ||੧੮||
View original
अपतानकिनमस्रस्ताक्षमवक्रभ्रुवमस्तब्धमेढ्रमस्वेदनमवेपनमप्रलापिनमखट्वापातिनमबहिरायामिनं चोपक्रमेत् |
तत्र प्रागेव स्नेहाभ्यक्तं स्विन्नशरीरमवपीडनेन तीक्ष्णेनोपक्रमेत शिरःशुद्ध्यर्थं; अनन्तरं विदारिगन्धादिक्वाथमांसरसक्षीरदधिपक्वं सर्पिरच्छं पाययेत्, तथा हि नातिमात्रं वायुः प्रसरति; ततो भद्रदार्वादिवातघ्नगणमाहृत्य सयवकोलकुलत्थं सानूपौदकमांसं पञ्चवर्गमेकतः प्रक्वाथ्य तमादाय कषायमम्लक्षीरैः सहोन्मिश्र्य सर्पिस्तैलवसामज्जभिः सह विपचेन्मधुरकप्रतीवापं, तदेतत्त्रैवृतमपतानकिनां परिषेकावगाहाभ्यङ्गपानभोजनानुवासननस्येषु विदध्यात्; यथोक्तैश्च स्वेदविधानैः स्वेदयेत्, बलीयसि वाते सुखोष्णतुषबुसकरीषपूर्णे कूपे निदध्यादामुखात्, तप्तायां वा रथकारचुल्ल्यां तप्तायां वा शिलायां सुरापरिषिक्तायां पलाशदलच्छन्नायां शाययेत्, कृशरावेशवारपायसैर्वा स्वेदयेत् |
मूलकोरुबूस्फूर्जार्जकार्कसप्तलाशङ्खिनीस्वरससिद्धं तैलमपतानकिनां परिषेकादिषूपयोज्यम् |
अभुक्तवता पीतमम्लं दधि मरिचवचायुक्तमपतानकं हन्ति; तैलसर्पिर्वसाक्षौद्राणि वा |
एतच्छुद्धवातापतानकविधानमुक्तं, संसृष्टे संसृष्टं कर्तव्यम् |
वेगान्तरेषु चावपीडं दद्यात्; ताम्रचूडकर्कटकृष्णमत्स्यशिशुमारवराहवसाश्चासेवेत, क्षीराणि वा वातहरसिद्धानि, यवकोलकुलत्थमूलकदधिघृततैलसिद्धा वा यवागूः; स्नेहविरेचनास्थापनानुवासनैश्चैनं दशरात्राहृतवेगमुपक्रमेत ; वातव्याधिचिकित्सितं चावेक्षेत; रक्षाकर्म च कुर्यादिति ||१८||
Adhikarana 15 (19) · Śloka 19
ਪਕ੍ਸਾਘਾਤੋਪਦ੍ਰੁਤਮਮ੍ਲਾਨਗਾਤ੍ਰਂ ਸਰੁਜਮਾਤ੍ਮਵਨ੍ਤਮੁਪਕਰਣਵਨ੍ਤਂ ਚੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍ |
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਂ ਮਦੁਨਾ ਸ਼ੋਧਨੇਨ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਨੁਵਾਸ੍ਯਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਚ ਯਥਾਕਾਲਮਾਕ੍ਸੇਪਕਵਿਧਾਨੇਨੋਪਚਰੇਤ੍; ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕ੍ਯਃ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਃ , ਅਣੁਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਰ੍ਥੇ, ਸਾਲ੍ਵਣਮੁਪਨਾਹਾਰ੍ਥੇ, ਬਲਾਤੈਲਮਨੁਵਾਸਨਾਰ੍ਥੇ; ਏਵਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਵਾ ਮਾਸਾਨ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਪਥਮੁਪਸੇਵੇਤ ||੧੯||
View original
पक्षाघातोपद्रुतमम्लानगात्रं सरुजमात्मवन्तमुपकरणवन्तं चोपक्रमेत् |
तत्र प्रागेव स्नेहस्वेदोपपन्नं मृदुना शोधनेन संशोध्यानुवास्यास्थाप्य च यथाकालमाक्षेपकविधानेनोपचरेत्; वैशेषिकश्चात्र मस्तिष्क्यः शिरोबस्तिः , अणुतैलमभ्यङ्गार्थे, साल्वणमुपनाहार्थे, बलातैलमनुवासनार्थे; एवमतन्द्रितस्त्रींश्चतुरो वा मासान् क्रियापथमुपसेवेत ||१९||
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭੇਪ੍ਯੇਤਦੇਵ ਵਿਧਾਨਂ, ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰੈਰ੍ਨਸ੍ਯੈ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਵੇਦੈਸ਼੍ਚੋਪਚਰੇਤ੍ ||੨੦||
View original
मन्यास्तम्भेऽप्येतदेव विधानं, विशेषतो वातश्लेष्महरैर्नस्यै रूक्षस्वेदैश्चोपचरेत् ||२०||
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
ਅਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਤੁਰਂ ਨਾਪਤਰ੍ਪਯੇਤ੍, ਵਮਨਾਨੁਵਾਸਨਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨਿ ਨ ਨਿਸੇਵੇਤ, ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਪਰੁਦ੍ਧੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਧ੍ਮਾਪਨੈਰ੍ਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍, ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਹਿਙ੍ਗ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸਪਥ੍ਯਾਲਵਣਤ੍ਰਯਂ ਯਵਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪਾਤੁਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤ੍, ਪਥ੍ਯਾਸ਼ਤਾਰ੍ਧੇ ਸੌਵਰ੍ਚਲਦ੍ਵਿਪਲੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਪਯਸਿ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਿਦ੍ਧਂ; ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਪਨੁਚ੍ਚ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ||੨੧||
View original
अपतन्त्रकातुरं नापतर्पयेत्, वमनानुवासनास्थापनानि न निषेवेत, वातश्लेष्मोपरुद्धोच्छ्वासं तीक्ष्णैः प्रध्मापनैर्मोक्षयेत्, तुम्बुरुपुष्कराह्वहिङ्ग्वम्लवेतसपथ्यालवणत्रयं यवक्वाथेन पातुं प्रयच्छेत्, पथ्याशतार्धे सौवर्चलद्विपले चतुर्गुणे पयसि सर्पिः प्रस्थं सिद्धं; वातश्लेष्मापनुच्च कर्म कुर्यात् ||२१||
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
ਅਰ੍ਦਿਤਾਤੁਰਂ ਬਲਵਨ੍ਤਮਾਤ੍ਮਵਨ੍ਤਮੁਪਕਰਣਵਨ੍ਤਂ ਚ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਧਾਨੇਨੋਪਚਰੇਤ੍, ਵੈਸ਼ੇਸਿਕੈਸ਼੍ਚ ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕ੍ਯਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਨਸ੍ਯਧੂਮੋਪਨਾਹਸ੍ਨੇਹਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਾਦਿਭਿਃ; ਤਤਃ ਸਤਣਂ ਮਹਾਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਂ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਮੌਦਕਾਨੂਪਮਾਂਸਂ ਤਥੈਵੌਦਕਕਨ੍ਦਾਂਸ਼੍ਚਾਹਤ੍ਯ ਦ੍ਵਿਗੁਣੋਦਕੇ ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰੋਣੇ ਨਿਃਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮਵਤਾਰ੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥੇਨੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰ੍ਯ ਪੁਨਰਗ੍ਨਾਵਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍, ਤਤਸ੍ਤੈਲਂ ਕ੍ਸੀਰਾਨੁਗਤਮਵਤਾਰ੍ਯ ਸ਼ੀਤੀਭੂਤਮਭਿਮਥ੍ਨੀਯਾਤ੍, ਤਤ੍ਰ ਯਃ ਸ੍ਨੇਹ ਉਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ਤਮਾਦਾਯ ਮਧੁਰੌਸਧਸਹਾਕ੍ਸੀਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਪਚੇਤ੍, ਏਤਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਤੈਲਮਰ੍ਦਿਤਾਤੁਰਾਣਾਂ ਪਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਸੂਪਯੋਜ੍ਯਂ, ਤੈਲਹੀਨਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣਮਿਤਿ ||੨੨||
View original
अर्दितातुरं बलवन्तमात्मवन्तमुपकरणवन्तं च वातव्याधिविधानेनोपचरेत्, वैशेषिकैश्च मस्तिष्क्यशिरोबस्तिनस्यधूमोपनाहस्नेहनाडीस्वेदादिभिः; ततः सतृणं महापञ्चमूलं काकोल्यादिं विदारिगन्धादिमौदकानूपमांसं तथैवौदककन्दांश्चाहृत्य द्विगुणोदके क्षीरद्रोणे निःक्वाथ्य क्षीरावशिष्टमवतार्य परिस्राव्य तैलप्रस्थेनोन्मिश्र्य पुनरग्नावधिश्रयेत्, ततस्तैलं क्षीरानुगतमवतार्य शीतीभूतमभिमथ्नीयात्, तत्र यः स्नेह उत्तिष्ठेत्तमादाय मधुरौषधसहाक्षीरयुक्तं विपचेत्, एतत् क्षीरतैलमर्दितातुराणां पानाभ्यङ्गादिषूपयोज्यं, तैलहीनं वा क्षीरसर्पिरक्षितर्पणमिति ||२२||
Adhikarana 19 (23) · Śloka 23
ਗਧ੍ਰਸੀਵਿਸ਼੍ਵਾਚੀਕ੍ਰੋਸ੍ਟੁਕਸ਼ਿਰਃਖਞ੍ਜਪਙ੍ਗੁਲਵਾਤਕਣ੍ਟਕਪਾਦਦਾਹਪਾਦਹਰ੍ਸਾਵਬਾਹੁਕਬਾਧਿਰ੍ਯਧਮਨੀਗਤਵਾਤਰੋਗੇਸੁ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਚ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਵਬਾਹੁਕਾਤ੍; ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਵੇਕ੍ਸੇਤ ||੨੩||
View original
गृध्रसीविश्वाचीक्रोष्टुकशिरःखञ्जपङ्गुलवातकण्टकपाददाहपादहर्षावबाहुकबाधिर्यधमनीगतवातरोगेषु यथोक्तं यथोद्देशं च सिराव्यधं कुर्यात्, अन्यत्रावबाहुकात्; वातव्याधिचिकित्सितं चावेक्षेत ||२३||
Adhikarana 20 (24) · Śloka 24
ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲੇ ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਰਸਂ ਤੈਲਮਧੁਸਂਸਸ੍ਟਂ ਸੈਨ੍ਧਵੋਪਹਿਤਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਕਰ੍ਣੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਅਜਾਮੂਤ੍ਰਮਧੁਤੈਲਾਨਿ ਵਾ, ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਦਾਡਿਮਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਸ੍ਵਰਸਮੂਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਤਸੁਰਾਤਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਲਵਣਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ; ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍, ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚਾਵੇਕ੍ਸੇਤ; ਭੂਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ ||੨੪||
View original
कर्णशूले तु शृङ्गवेररसं तैलमधुसंसृष्टं सैन्धवोपहितं सुखोष्णं कर्णे दद्यात्, अजामूत्रमधुतैलानि वा, मातुलुङ्गदाडिमतिन्तिडीकस्वरसमूत्रसिद्धं तैलं, शुक्तसुरातक्रमूत्रलवणसिद्धं वा; नाडीस्वेदैश्च स्वेदयेत्, वातव्याधिचिकित्सां चावेक्षेत; भूयश्चोत्तरे वक्ष्यामः ||२४||
Adhikarana 21 (25) · Śloka 25
ਤੂਨੀਪ੍ਰਤੂਨ੍ਯੋਃ ਸ੍ਨੇਹਲਵਣਮੁਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ, ਹਿਙ੍ਗੁਯਵਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਗਾਢਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਃ, ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚੈਨਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍ ||੨੫||
View original
तूनीप्रतून्योः स्नेहलवणमुष्णोदकेन पाययेत्, पिप्पल्यादिचूर्णं वा, हिङ्गुयवक्षारप्रगाढं वा सर्पिः, बस्तिभिश्चैनमुपक्रमेत् ||२५||
Adhikarana 22 (26) · Śloka 26
ਆਧ੍ਮਾਨੇ ਤ੍ਵਪਤਰ੍ਪਣਪਾਣਿਤਾਪ(ਦੀਪਨਚੂਰ੍ਣ )ਫਲਵਰ੍ਤਿਕ੍ਰਿਯਾਪਾਚਨੀਯਦੀਪਨੀਯਬਸ੍ਤਿਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍; ਲਙ੍ਘਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚਾਨ੍ਨਕਾਲੇ ਧਾਨ੍ਯਕਜੀਰਕਾਦਿਦੀਪਨਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਯਨ੍ਨਾਨਿ |
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨੇ ਛਰ੍ਦਨਾਪਤਰ੍ਪਣਦੀਪਨਾਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ||੨੬||
View original
आध्माने त्वपतर्पणपाणिताप(दीपनचूर्ण )फलवर्तिक्रियापाचनीयदीपनीयबस्तिभिरुपाचरेत्; लङ्घनानन्तरं चान्नकाले धान्यकजीरकादिदीपनसिद्धान्यन्नानि |
प्रत्याध्माने छर्दनापतर्पणदीपनानि कुर्यात् ||२६||
Adhikarana 23 (27) · Śloka 27
ਅਸ੍ਠੀਲਾਪ੍ਰਤ੍ਯਸ੍ਠੀਲਯੋਰ੍ਗੁਲ੍ਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵਿਦ੍ਰਧਿਵਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਭਾਗ ਇਤਿ ||੨੭||
View original
अष्ठीलाप्रत्यष्ठीलयोर्गुल्माभ्यन्तरविद्रधिवत् क्रियाविभाग इति ||२७||
Adhikarana 24 (28) · Śloka 28
ਹਿਙ੍ਗੁਤ੍ਰਿਕਟੁਵਚਾਜਮੋਦਾਧਾਨ੍ਯਾਜਗਨ੍ਧਾਦਾਡਿਮਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਪਾਠਾਚਿਤ੍ਰਕਯਵਕ੍ਸਾਰਸੈਨ੍ਧਵਵਿਡਸੌਰ੍ਵਚਲ- ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਾਮ੍ਲਵੇਤਸਸ਼ਟੀਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਹਪੁਸਾਚਵ੍ਯਾਜਾਜੀਪਥ੍ਯਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲੇਨ ਬਹੁਸ਼ਃ ਪਰਿਭਾਵ੍ਯਾਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਾ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਾਰਯੇਤ੍, ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰੇਕੈਕਾਂ ਵਾਤਵਿਕਾਰੀ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍, ਏਸ ਯੋਗਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਰੋਚਕਹਦ੍ਰੋਗਾਧ੍ਮਾਨਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਦਰਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਾਨਾਹਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਪ੍ਲੀਹਾਰ੍ਸ਼ਸ੍ਤੂਨੀਪ੍ਰਤੂਨੀਰਪਹਨ੍ਤਿ ||੨੮||
View original
हिङ्गुत्रिकटुवचाजमोदाधान्याजगन्धादाडिमतिन्तिडीकपाठाचित्रकयवक्षारसैन्धवविडसौर्वचल- स्वर्जिकापिप्पलीमूलाम्लवेतसशटीपुष्करमूलहपुषाचव्याजाजीपथ्याश्चूर्णयित्वा मातुलुङ्गाम्लेन बहुशः परिभाव्याक्षमात्रा गुटिकाः कारयेत्, ततः प्रातरेकैकां वातविकारी भक्षयेत्, एष योगः कासश्वासगुल्मोदरारोचकहृद्रोगाध्मानपार्श्वोदरबस्तिशूलानाहमूत्रकृच्छ्रप्लीहार्शस्तूनीप्रतूनीरपहन्ति ||२८||
Adhikarana 25 (29) · Śloka 29
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਕੇਵਲੋ ਦੋਸਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾ ਧਾਤੁਭਿਰ੍ਵਾਵਤੋਨਿਲਃ |
ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਲਕ੍ਸਣੋਹਾਭ੍ਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਸ਼੍ਚਾਵਿਰੋਧਤਃ ||੨੯||
View original
भवन्ति चात्र- केवलो दोषयुक्तो वा धातुभिर्वाऽऽवृतोऽनिलः |
विज्ञेयो लक्षणोहाभ्यां चिकित्स्यश्चाविरोधतः ||२९||
Adhikarana 26 (30) · Śloka 30
ਰੁਜਾਵਨ੍ਤਂ ਘਨਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼ੋਫਂ ਮੇਦੋਯੁਤੋਨਿਲਃ |
ਕਰੋਤਿ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ਼ੋਥਵਤ੍ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੩੦||
View original
रुजावन्तं घनं शीतं शोफं मेदोयुतोऽनिलः |
करोति यस्य तं वैद्यः शोथवत् समुपाचरेत् ||३०||
Adhikarana 27 (31-32) · Śloka 33
ਕਫਮੇਦੋਵਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਯਦੋਰੂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ |
ਤਦਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯ ਰੋਮਹਰ੍ਸਰੁਜਾਜ੍ਵਰੈਃ ||੩੧||
ਨਿਦ੍ਰਯਾ ਚਾਰ੍ਦਿਤੌ ਸ੍ਤਬ੍ਧੌ ਸ਼ੀਤਲਾਵਪ੍ਰਚੇਤਨੌ |
ਗੁਰੁਕਾਵਸ੍ਥਿਰਾਵੂਰੂ ਨ ਸ੍ਵਾਵਿਵ ਚ ਮਨ੍ਯਤੇ ||੩੨||
ਤਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰਾਢ੍ਯਵਾਤਮਥਾਪਰੇ |੩੩|
View original
कफमेदोवृतो वायुर्यदोरू प्रतिपद्यते |
तदाऽङ्गमर्दस्तैमित्य रोमहर्षरुजाज्वरैः ||३१||
निद्रया चार्दितौ स्तब्धौ शीतलावप्रचेतनौ |
गुरुकावस्थिरावूरू न स्वाविव च मन्यते ||३२||
तमूरुस्तम्भमित्याहुराढ्यवातमथापरे |३३|
Adhikarana 28 (33-35) · Śloka 36
ਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਜਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਡ੍ਧਰਣਂ ਨਰਃ ||੩੩||
ਹਿਤਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਗਣੈਃ ਕਤਮ੍ |
ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਤ੍ਰੈਫਲਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਕਟੁਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੩੪||
ਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਗੁਗ੍ਗੁਲਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਪਿ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ |
ਤਤੋ ਹਨ੍ਤਿ ਕਫਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸਮੇਦਸ੍ਕਂ ਪ੍ਰਭਞ੍ਜਨਮ੍ ||੩੫||
ਹਦ੍ਰੋਗਮਰੁਚਿਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਤਥਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵਿਦ੍ਰਧਿਮ੍ |੩੬|
View original
स्नेहवर्जं पिबेत्तत्र चूर्णं षड्धरणं नरः ||३३||
हितमुष्णाम्बुना तद्वत् पिप्पल्यादिगणैः कृतम् |
लिह्याद्वा त्रैफलं चूर्णं क्षौद्रेण कटुकान्वितम् ||३४||
मूत्रैर्वा गुग्गुलं श्रेष्ठं पिबेद्वाऽपि शिलाजतु |
ततो हन्ति कफाक्रान्तं समेदस्कं प्रभञ्जनम् ||३५||
हृद्रोगमरुचिं गुल्मं तथाऽभ्यन्तरविद्रधिम् |३६|
Adhikarana 29 (36) · Śloka 37
ਸਕ੍ਸਾਰਮੂਤ੍ਰਸ੍ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਰੂਕ੍ਸਾਣ੍ਯੁਤ੍ਸਾਦਨਾਨਿ ਚ ||੩੬||
ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਿਹ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਾਢ੍ਯੈਃ ਕਰਞ੍ਜਫਲਸਰ੍ਸਪੈਃ |੩੭|
View original
सक्षारमूत्रस्वेदांश्च रूक्षाण्युत्सादनानि च ||३६||
कुर्याद्दिह्याच्च मूत्राढ्यैः करञ्जफलसर्षपैः |३७|
Adhikarana 30 (37-38) · Śloka 38
ਭੋਜ੍ਯਾਃ ਪੁਰਾਣਸ਼੍ਯਾਮਾਕਕੋਦ੍ਰਵੋਦ੍ਦਾਲਸ਼ਾਲਯਃ ||੩੭||
ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਯੂਸੇਣ ਪਟੋਲਸ੍ਯ ਰਸੇਨ ਵਾ |
ਜਾਙ੍ਗਲੈਰਘਤੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਸ਼ਾਕੈਸ਼੍ਚਾਲਵਣੈਰ੍ਹਿਤੈਃ ||੩੮||
View original
भोज्याः पुराणश्यामाककोद्रवोद्दालशालयः ||३७||
शुष्कमूलकयूषेण पटोलस्य रसेन वा |
जाङ्गलैरघृतैर्मांसैः शाकैश्चालवणैर्हितैः ||३८||
Adhikarana 31 (39) · Śloka 39
ਯਦਾ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਪਰਿਕ੍ਸੀਣੇ ਭੂਯਿਸ੍ਠੇ ਕਫਮੇਦਸੀ |
ਤਦਾ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਪੁਨਰਤ੍ਰਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੩੯||
View original
यदा स्यातां परिक्षीणे भूयिष्ठे कफमेदसी |
तदा स्नेहादिकं कर्म पुनरत्रावचारयेत् ||३९||
Adhikarana 32 (40-45) · Śloka 45
ਸੁਗਨ੍ਧਿਃ ਸੁਲਘੁਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਃ ਕਟੁਕੋ ਰਸੇ |
ਕਟੁਪਾਕਃ ਸਰੋ ਹਦ੍ਯੋ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ||੪੦||
ਸ ਨਵੋ ਬਂਹਣੋ ਵਸ੍ਯਃ ਪੁਰਾਣਸ੍ਤ੍ਵਪਕਰ੍ਸਣਃ |
ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਃ ਸਰਤ੍ਵਾਨ੍ਮਲਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍ ||੪੧||
ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ ਪੂਤਿਕੋਸ੍ਠਘ੍ਨਃ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਚ੍ਚਾਨਲਦੀਪਨਃ |
ਤਂ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਾਰ੍ਵੀਪਟੋਲਕੁਸ਼ਵਾਰਿਭਿਃ ||੪੨||
ਪਿਬੇਦਾਵਾਪ੍ਯ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰੈਃ ਕ੍ਸਾਰੈਰੁਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਵਾ |
ਜੀਰ੍ਣੇ ਯੂਸਰਸੈਃ ਕ੍ਸੀਰੈਰ੍ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਹਨ੍ਤਿ ਮਾਸਤਃ ||੪੩||
ਗੁਲ੍ਮਂ ਮੇਹਮੁਦਾਵਰ੍ਤਮੁਦਰਂ ਸਭਗਨ੍ਦਰਮ੍ |
ਕਮਿਕਣ੍ਡ੍ਵਰੁਚਿਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਾਣ੍ਯਰ੍ਬੁਦਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮੇਵ ਚ ||੪੪||
ਨਾਡ੍ਯਾਢ੍ਯਵਾਤਸ਼੍ਵਯਥੂਨ੍ ਕੁਸ੍ਠਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਂਸ਼੍ਚ ਸਃ |
ਕੋਸ੍ਠਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਗਂ ਵਾਯੁਂ ਵਕ੍ਸਮਿਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼ਨਿਰ੍ਯਥਾ ||੪੫||
View original
सुगन्धिः सुलघुः सूक्ष्मस्तीक्ष्णोष्णः कटुको रसे |
कटुपाकः सरो हृद्यो गुग्गुलुः स्निग्धपिच्छिलः ||४०||
स नवो बृंहणो वृष्यः पुराणस्त्वपकर्षणः |
तैक्ष्ण्यौष्ण्यात्कफवातघ्नः सरत्वान्मलपित्तनुत् ||४१||
सौगन्ध्यात् पूतिकोष्ठघ्नः सौक्ष्म्याच्चानलदीपनः |
तं प्रातस्त्रिफलादार्वीपटोलकुशवारिभिः ||४२||
पिबेदावाप्य वा मूत्रैः क्षारैरुष्णोदकेन वा |
जीर्णे यूषरसैः क्षीरैर्भुञ्जानो हन्ति मासतः ||४३||
गुल्मं मेहमुदावर्तमुदरं सभगन्दरम् |
कृमिकण्ड्वरुचिश्वित्राण्यर्बुदं ग्रन्थिमेव च ||४४||
नाड्याढ्यवातश्वयथून् कुष्ठदुष्टव्रणांश्च सः |
कोष्ठसन्ध्यस्थिगं वायुं वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा ||४५||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਮਹਾਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने महावातव्याधिचिकित्सितं नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||