Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4
അഥാതോ വാതവ്യാധിചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
ആമാശയഗതേ വാതേ ച്ഛര്ദയിത്വാ യഥാക്രമമ് |
ദേയഃ ഷഡ്ധരണോ യോഗഃ സപ്തരാത്രം സുഖാമ്ബുനാ ||൩||
ചിത്രകേന്ദ്രയവേ പാഠാ കടുകാऽതിവിഷാऽഭയാ |
വാതവ്യാധിപ്രശമനോ യോഗഃ ഷഡ്ധരണഃ സ്മൃതഃ ||൪||
View original
अथातो वातव्याधिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
आमाशयगते वाते च्छर्दयित्वा यथाक्रमम् |
देयः षड्धरणो योगः सप्तरात्रं सुखाम्बुना ||३||
चित्रकेन्द्रयवे पाठा कटुकाऽतिविषाऽभया |
वातव्याधिप्रशमनो योगः षड्धरणः स्मृतः ||४||
Adhikarana 2 (5) · Śloka 5
പക്വാശയഗതേ ചാപി ദേയം സ്നേഹവിരേചനമ് |
ബസ്തയഃ ശോധനീയാശ്ച പ്രാശാശ്ച ലവണോത്തരാഃ ||൫||
View original
पक्वाशयगते चापि देयं स्नेहविरेचनम् |
बस्तयः शोधनीयाश्च प्राशाश्च लवणोत्तराः ||५||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
കാര്യോ ബസ്തിഗതേ ചാപി വിധിര്ബസ്തിവിശോധനഃ |൬|
View original
कार्यो बस्तिगते चापि विधिर्बस्तिविशोधनः |६|
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ശ്രോത്രാദിഷു പ്രകുപിതേ കാര്യശ്ചാനിലഹാ ക്രമഃ ||൬||
View original
श्रोत्रादिषु प्रकुपिते कार्यश्चानिलहा क्रमः ||६||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
സ്നേഹാഭ്യങ്ഗോപനാഹാശ്ച മര്ദനാലേപനാനി ച |
ത്വങ്മാംസാസൃക്സിരാപ്രാപ്തേ കുര്യാത് ചാസൃഗ്വിമോക്ഷണമ് ||൭||
View original
स्नेहाभ्यङ्गोपनाहाश्च मर्दनालेपनानि च |
त्वङ्मांसासृक्सिराप्राप्ते कुर्यात् चासृग्विमोक्षणम् ||७||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
സ്നേഹോപനാഹാഗ്നികര്മബന്ധനോന്മര്ദനാനി ച |
സ്നായുസന്ധ്യസ്ഥിസമ്പ്രാപ്തേ കുര്യാദ്വായാവതന്ദ്രിതഃ ||൮||
View original
स्नेहोपनाहाग्निकर्मबन्धनोन्मर्दनानि च |
स्नायुसन्ध्यस्थिसम्प्राप्ते कुर्याद्वायावतन्द्रितः ||८||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
നിരുദ്ധേऽസ്ഥനി വാ വായൌ പാണിമന്ഥേന ദാരിതേ |
നാഡീം ദത്ത്വാऽസ്ഥനി ഭിഷക് ചൂഷയേത്പവനം ബലീ ||൯||
View original
निरुद्धेऽस्थनि वा वायौ पाणिमन्थेन दारिते |
नाडीं दत्त्वाऽस्थनि भिषक् चूषयेत्पवनं बली ||९||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ശുക്രപ്രാപ്തേऽനിലേ കാര്യം ശുക്രദോഷചികിത്സിതമ് |൧൦|
View original
शुक्रप्राप्तेऽनिले कार्यं शुक्रदोषचिकित्सितम् |१०|
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
അവഗാഹകുടീകര്ഷൂപ്രസ്തരാഭ്യങ്ഗബസ്തിഭിഃ ||൧൦||
ജയേത് സര്വാങ്ഗജം വാതം സിരാമോക്ഷൈശ്ച ബുദ്ധിമാന് |
ഏകാങ്ഗഗം ച മതിമാഞ്ഛൃങ്ഗൈശ്ചാവസ്ഥിതം ജയേത് ||൧൧||
View original
अवगाहकुटीकर्षूप्रस्तराभ्यङ्गबस्तिभिः ||१०||
जयेत् सर्वाङ्गजं वातं सिरामोक्षैश्च बुद्धिमान् |
एकाङ्गगं च मतिमाञ्छृङ्गैश्चावस्थितं जयेत् ||११||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ബലാസപിത്തരക്തൈസ്തു സംസൃഷ്ടമവിരോധിഭിഃ |൧൨|
View original
बलासपित्तरक्तैस्तु संसृष्टमविरोधिभिः |१२|
Adhikarana 11 (12) · Śloka 13
സുപ്തിവാതേ ത്വസൃങ്മോക്ഷം കുര്യാത്തു ബഹുശോ ഭിഷക് ||൧൨||
ദിഹ്യാച്ച ലവണാഗാരധൂമൈസ്തൈലസമന്വിതൈഃ |൧൩|
View original
सुप्तिवाते त्वसृङ्मोक्षं कुर्यात्तु बहुशो भिषक् ||१२||
दिह्याच्च लवणागारधूमैस्तैलसमन्वितैः |१३|
Adhikarana 12 (13) · Śloka 14
പഞ്ചമൂലീശൃതം ക്ഷീരം ഫലാമ്ലോ രസ ഏവ ച ||൧൩||
സുസ്നിഗ്ധോ ധാന്യയൂഷോ വാ ഹിതോ വാതവികാരിണാമ് |൧൪|
View original
पञ्चमूलीशृतं क्षीरं फलाम्लो रस एव च ||१३||
सुस्निग्धो धान्ययूषो वा हितो वातविकारिणाम् |१४|
Adhikarana 13 (14-15) · Śloka 16
കാകോല്യാദിഃ സവാതഘ്നഃ സര്വാമ്ലദ്രവ്യസംയുതഃ ||൧൪||
സാനൂപൌദകമാംസസ്തു സര്വസ്നേഹസമന്വിതഃ |
സുഖോഷ്ണഃ സ്പഷ്ടലവണഃ സാല്വണഃ പരികീര്തിതഃ ||൧൫||
തേനോപനാഹം കുര്വീത സര്വദാ വാതരോഗിണാമ് |൧൬|
View original
काकोल्यादिः सवातघ्नः सर्वाम्लद्रव्यसंयुतः ||१४||
सानूपौदकमांसस्तु सर्वस्नेहसमन्वितः |
सुखोष्णः स्पष्टलवणः साल्वणः परिकीर्तितः ||१५||
तेनोपनाहं कुर्वीत सर्वदा वातरोगिणाम् |१६|
Adhikarana 14 (16-17) · Śloka 18
കുഞ്ച്യമാനം രുജാര്തം വാ ഗാത്രം സ്തബ്ധമഥാപി വാ ||൧൬||
ഗാഢം പട്ടൈര്നിബധ്നീയാത് ക്ഷൌമകാര്പാസികൌര്ണികൈഃ |
ബിഡാലനകുലോന്ദ്രാണാം ചര്മഗോണ്യാം മൃഗസ്യ വാ ||൧൭||
പ്രവേശയേദ്വാ സ്വഭ്യക്തം സാല്വണേനോപനാഹിതമ് |൧൮|
View original
कुञ्च्यमानं रुजार्तं वा गात्रं स्तब्धमथापि वा ||१६||
गाढं पट्टैर्निबध्नीयात् क्षौमकार्पासिकौर्णिकैः |
बिडालनकुलोन्द्राणां चर्मगोण्यां मृगस्य वा ||१७||
प्रवेशयेद्वा स्वभ्यक्तं साल्वणेनोपनाहितम् |१८|
Adhikarana 15 (18) · Śloka 19
സ്കന്ധവക്ഷസ്ത്രികപ്രാപ്തം വായും മന്യാഗതം തഥാ ||൧൮||
വമനം ഹന്തി നസ്യം ച കുശലേന പ്രയോജിതമ് |൧൯|
View original
स्कन्धवक्षस्त्रिकप्राप्तं वायुं मन्यागतं तथा ||१८||
वमनं हन्ति नस्यं च कुशलेन प्रयोजितम् |१९|
Adhikarana 16 (19) · Śloka 20
ശിരോഗതം ശിരോബസ്തിര്ഹന്തി വാऽസൃഗ്വിമോക്ഷണമ് ||൧൯||
സ്നേഹം മാത്രാസഹസ്രം തു ധാരയേത്തത്ര യോഗതഃ |൨൦|
View original
शिरोगतं शिरोबस्तिर्हन्ति वाऽसृग्विमोक्षणम् ||१९||
स्नेहं मात्रासहस्रं तु धारयेत्तत्र योगतः |२०|
Adhikarana 17 (20) · Śloka 21
സര്വാങ്ഗഗതമേകാങ്ഗസ്ഥിതം വാऽപി സമീരണമ് ||൨൦||
രുണദ്ധി കേവലോ ബസ്തിര്വായുവേഗമിവാചലഃ |൨൧|
View original
सर्वाङ्गगतमेकाङ्गस्थितं वाऽपि समीरणम् ||२०||
रुणद्धि केवलो बस्तिर्वायुवेगमिवाचलः |२१|
Adhikarana 18 (21-26) · Śloka 26
സ്നേഹസ്വേദസ്തഥാऽഭ്യങ്ഗോ ബസ്തിഃ സ്നേഹവിരേചനമ് ||൨൧||
ശിരോബസ്തിഃ ശിരഃസ്നേഹോ ധൂമഃ സ്നൈഹിക ഏവ ച |
സുഖോഷ്ണഃ സ്നേഹഗണ്ഡൂഷോ നസ്യം സ്നൈഹികമേവ ച ||൨൨||
രസാഃ ക്ഷീരാണി മാംസാനി സ്നേഹാഃ സ്നേഹാന്വിതം ച യത് |
ഭോജനാനി ഫലാമ്ലാനി സ്നിഗ്ധാനി ലവണാനി ച ||൨൩||
സുഖോഷ്ണാശ്ച പരീഷേകാസ്തഥാ സംവാഹനാനി ച |
കുങ്കുമാഗുരുപത്രാണി കുഷ്ഠൈലാതഗരാണി ച ||൨൪||
കൌശേയൌര്ണികരൌമാണി കാര്പാസാനി ഗുരൂണി ച |
നിവാതാതപയുക്താനി തഥാ ഗര്ഭഗൃഹാണി ച ||൨൫||
മൃദ്വീ ശയ്യാऽഗ്നിസന്താപോ ബ്രഹ്മചര്യം തഥൈവ ച |
സമാസേനൈവമാദീനി യോജ്യാന്യനിലരോഗിഷു ||൨൬||
View original
स्नेहस्वेदस्तथाऽभ्यङ्गो बस्तिः स्नेहविरेचनम् ||२१||
शिरोबस्तिः शिरःस्नेहो धूमः स्नैहिक एव च |
सुखोष्णः स्नेहगण्डूषो नस्यं स्नैहिकमेव च ||२२||
रसाः क्षीराणि मांसानि स्नेहाः स्नेहान्वितं च यत् |
भोजनानि फलाम्लानि स्निग्धानि लवणानि च ||२३||
सुखोष्णाश्च परीषेकास्तथा संवाहनानि च |
कुङ्कुमागुरुपत्राणि कुष्ठैलातगराणि च ||२४||
कौशेयौर्णिकरौमाणि कार्पासानि गुरूणि च |
निवातातपयुक्तानि तथा गर्भगृहाणि च ||२५||
मृद्वी शय्याऽग्निसन्तापो ब्रह्मचर्यं तथैव च |
समासेनैवमादीनि योज्यान्यनिलरोगिषु ||२६||
Adhikarana 19 (27) · Śloka 27
ത്രിവൃദ്ദന്തീസുവര്ണക്ഷീരീസപ്തലാശങ്ഖിനീത്രിഫലാവിഡങ്ഗാനാമക്ഷസമാഃ ഭാഗാഃ , ബില്വമാത്രഃ കല്കസ്തില്വകമൂലകമ്പില്ലകയോഃ, ത്രിഫലാരസദധിപാത്രേ ദ്വേ ദ്വേ, ഘൃതപാത്രമേകം, തദൈകധ്യം സംസൃജ്യ വിപചേത്; തില്വകസര്പിരേതത് സ്നേഹവിരേചനമുപദിശന്തി വാതരോഗിഷു |
തില്വകവിധിരേവാശോകരമ്യകയോര്ദ്രഷ്ടവ്യഃ ||൨൭||
View original
त्रिवृद्दन्तीसुवर्णक्षीरीसप्तलाशङ्खिनीत्रिफलाविडङ्गानामक्षसमाः भागाः , बिल्वमात्रः कल्कस्तिल्वकमूलकम्पिल्लकयोः, त्रिफलारसदधिपात्रे द्वे द्वे, घृतपात्रमेकं, तदैकध्यं संसृज्य विपचेत्; तिल्वकसर्पिरेतत् स्नेहविरेचनमुपदिशन्ति वातरोगिषु |
तिल्वकविधिरेवाशोकरम्यकयोर्द्रष्टव्यः ||२७||
Adhikarana 20 (28) · Śloka 28
തിലപരിപീഡനോപകരണകാഷ്ഠാന്യാഹൃത്യാനല്പകാലം തൈലപരിപീതാന്യണൂനി ഖണ്ഡശഃ കല്പയിത്വാऽവക്ഷുദ്യ മഹതി കടാഹേ പാനീയേനാഭിപ്ലാവ്യ ക്വാഥയേത്, തതഃ സ്നേഹമമ്ബുപൃഷ്ഠാദ്യദുദേതി തത് സരകപാണ്യോരന്യതരേണാദായ വാതഘ്നൌഷധപ്രതീവാപം സ്നേഹപാകകല്പേന വിപചേത്, ഏതദണുതൈലമുപദിശന്തി വാതരോഗിഷു; അണുഭ്യസ്തൈലദ്രവ്യേഭ്യോ നിഷ്പാദ്യത ഇത്യണുതൈലമ് ||൨൮||
View original
तिलपरिपीडनोपकरणकाष्ठान्याहृत्यानल्पकालं तैलपरिपीतान्यणूनि खण्डशः कल्पयित्वाऽवक्षुद्य महति कटाहे पानीयेनाभिप्लाव्य क्वाथयेत्, ततः स्नेहमम्बुपृष्ठाद्यदुदेति तत् सरकपाण्योरन्यतरेणादाय वातघ्नौषधप्रतीवापं स्नेहपाककल्पेन विपचेत्, एतदणुतैलमुपदिशन्ति वातरोगिषु; अणुभ्यस्तैलद्रव्येभ्यो निष्पाद्यत इत्यणुतैलम् ||२८||
Adhikarana 21 (29) · Śloka 29
അഥ മഹാപഞ്ചമൂലകാഷ്ഠൈര്ബഹുഭിരവദഹ്യാവനിപ്രദേശമസിതമുഷിതമേകരാത്രമുപശാന്തേऽഗ്നാവപോഹ്യ ഭസ്മ നിവൃത്താം ഭൂമിം വിദാരിഗന്ധാദിസിദ്ധേന തൈലഘടശതേന തുല്യപയസാऽഭിഷിച്യൈകരാത്രമവസ്ഥാപ്യ തതോ യാവതീ മൃത്തികാ സ്നിഗ്ധാ സ്യാത്താമാദായോഷ്ണോദകേന മഹതി കടാഹേऽഭ്യാസിഞ്ചേത്, തത്ര യത്തൈലമുത്തിഷ്ഠേത്തത് പാണിഭ്യാം പര്യാദായ സ്വനുഗുപ്തം നിദധ്യാത്; തതസ്തൈലം വാതഹരൌഷധക്വാഥമാംസരസക്ഷീരാമ്ലഭാഗസഹസ്രേണ സഹസ്രപാകം വിപചേദ്യാവതാ കാലേന ശക്നുയാത് പക്തും, പ്രതിവാപശ്ചാത്ര ഹൈമവതാ ദക്ഷിണാപഥഗാശ്ച ഗന്ധാ വാതഘ്നാനി ച, തസ്മിന് സിധ്യതി ശങ്ഖാനാധ്മാപയേദ്ദുന്ദുഭീനാഘാതയേച്ഛത്രം ധാരയേദ്ബാലവ്യജനൈശ്ച വീജയേദ്ബ്രാഹ്മണസഹസ്രം ഭോജയേത്, തത് സാധു സിദ്ധമവതാര്യ സൌവര്ണേ രാജതേ മൃന്മയേ വാ പാത്രേ സ്വനുഗുപ്തം നിദധ്യാത്, തദേതത് സഹസ്രപാകമപ്രതിവാരവീര്യം രാജാര്ഹം തൈലമ്; ഏവം ഭാഗശതവിപക്വം ശതപാകമ് ||൨൯||
View original
अथ महापञ्चमूलकाष्ठैर्बहुभिरवदह्यावनिप्रदेशमसितमुषितमेकरात्रमुपशान्तेऽग्नावपोह्य भस्म निवृत्तां भूमिं विदारिगन्धादिसिद्धेन तैलघटशतेन तुल्यपयसाऽभिषिच्यैकरात्रमवस्थाप्य ततो यावती मृत्तिका स्निग्धा स्यात्तामादायोष्णोदकेन महति कटाहेऽभ्यासिञ्चेत्, तत्र यत्तैलमुत्तिष्ठेत्तत् पाणिभ्यां पर्यादाय स्वनुगुप्तं निदध्यात्; ततस्तैलं वातहरौषधक्वाथमांसरसक्षीराम्लभागसहस्रेण सहस्रपाकं विपचेद्यावता कालेन शक्नुयात् पक्तुं, प्रतिवापश्चात्र हैमवता दक्षिणापथगाश्च गन्धा वातघ्नानि च, तस्मिन् सिध्यति शङ्खानाध्मापयेद्दुन्दुभीनाघातयेच्छत्रं धारयेद्बालव्यजनैश्च वीजयेद्ब्राह्मणसहस्रं भोजयेत्, तत् साधु सिद्धमवतार्य सौवर्णे राजते मृन्मये वा पात्रे स्वनुगुप्तं निदध्यात्, तदेतत् सहस्रपाकमप्रतिवारवीर्यं राजार्हं तैलम्; एवं भागशतविपक्वं शतपाकम् ||२९||
Adhikarana 22 (30) · Śloka 30
ഗന്ധര്വഹസ്തമുഷ്കകനക്തമാലാടരൂഷകപൂതീകാരഗ്വധചിത്രകാദീനാം പത്രാണ്യാര്ദ്രാണി ലവണേന സഹോദൂഖലേऽവക്ഷുദ്യ സ്നേഹഘടേ പ്രക്ഷിപ്യാവലിപ്യ ഗോശകൃദ്ഭിര്ദാഹയേത്; ഏതത്പത്രലവണമുപദിശന്തി വാതരോഗേഷു ||൩൦||
View original
गन्धर्वहस्तमुष्ककनक्तमालाटरूषकपूतीकारग्वधचित्रकादीनां पत्राण्यार्द्राणि लवणेन सहोदूखलेऽवक्षुद्य स्नेहघटे प्रक्षिप्यावलिप्य गोशकृद्भिर्दाहयेत्; एतत्पत्रलवणमुपदिशन्ति वातरोगेषु ||३०||
Adhikarana 23 (31) · Śloka 31
ഏവം സ്നുഹീകാണ്ഡവാര്താകുശിഗ്രുലവണാനി സങ്ക്ഷുദ്യ ഘടം പൂരയിത്വാ സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജഭിഃ പ്രക്ഷിപ്യാവലിപ്യ ഗോശകൃദ്ഭിര്ദാഹയേത്; ഏതത് സ്നേഹലവണമുപദിശന്തി വാതരോഗേഷു |
(ഇതി കാണ്ഡലവണമ്) ||൩൧||
View original
एवं स्नुहीकाण्डवार्ताकुशिग्रुलवणानि सङ्क्षुद्य घटं पूरयित्वा सर्पिस्तैलवसामज्जभिः प्रक्षिप्यावलिप्य गोशकृद्भिर्दाहयेत्; एतत् स्नेहलवणमुपदिशन्ति वातरोगेषु |
(इति काण्डलवणम्) ||३१||
Adhikarana 24 (32) · Śloka 32
ഗണ്ഡീരപലാശകുടജബില്വാര്കസ്നുഹ്യപാമാര്ഗപാടലാപാരിഭദ്രകനാദേയീകൃഷ്ണഗന്ധാനീപനിമ്ബനിര്ദഹന്യടരൂഷകനക്തമാലക- പൂതികബൃഹതീകണ്ടകാരികാഭല്ലാതകേങ്ഗുദീവൈജയന്തീകദലീബാഷ്പദ്വയേക്ഷുരകേന്ദ്രവാരുണീശ്വേതമോക്ഷകാശോകാ ഇത്യേവം വര്ഗം സമൂലപത്രശാഖമാര്ദ്രമാഹൃത്യ ലവണേന സഹ സംസൃജ്യ പൂര്വവദ്ദഗ്ധ്വാ ക്ഷാരകല്പേന പരിസ്രാവ്യ വിപചേത്, പ്രതിവാപശ്ചാത്ര ഹിങ്ഗ്വാദിഭിഃ പിപ്പല്യാദിഭിര്വാ |
ഇത്യേതത് കല്യാണകലവണം വാതരോഗഗുല്മപ്ലീഹാഗ്നിഷങ്ഗാജീര്ണാര്ശോऽരോചകാര്താനാം കാസാദിഭിഃ കൃമിഭിരുപദ്രുതാനാം ചോപദിശന്തി പാനഭോജനേഷ്വപീതി ||൩൨||
View original
गण्डीरपलाशकुटजबिल्वार्कस्नुह्यपामार्गपाटलापारिभद्रकनादेयीकृष्णगन्धानीपनिम्बनिर्दहन्यटरूषकनक्तमालक- पूतिकबृहतीकण्टकारिकाभल्लातकेङ्गुदीवैजयन्तीकदलीबाष्पद्वयेक्षुरकेन्द्रवारुणीश्वेतमोक्षकाशोका इत्येवं वर्गं समूलपत्रशाखमार्द्रमाहृत्य लवणेन सह संसृज्य पूर्ववद्दग्ध्वा क्षारकल्पेन परिस्राव्य विपचेत्, प्रतिवापश्चात्र हिङ्ग्वादिभिः पिप्पल्यादिभिर्वा |
इत्येतत् कल्याणकलवणं वातरोगगुल्मप्लीहाग्निषङ्गाजीर्णार्शोऽरोचकार्तानां कासादिभिः कृमिभिरुपद्रुतानां चोपदिशन्ति पानभोजनेष्वपीति ||३२||
Adhikarana 25 (33) · Śloka 33
ഭവതി ചാത്ര- വിഷ്യന്ദനാദുഷ്ണഭാവാദ്ദോഷാണാം ച വിപാചനാത് |
സംസ്കാരപാചനാച്ചേദം വാതരോഗേഷു ശസ്യതേ ||൩൩||
View original
भवति चात्र- विष्यन्दनादुष्णभावाद्दोषाणां च विपाचनात् |
संस्कारपाचनाच्चेदं वातरोगेषु शस्यते ||३३||
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ വാതവ്യാധിചികിത്സിതം നാമ ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ ||൪||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने वातव्याधिचिकित्सितं नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||