Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
অথাতঃ শোফানাং চিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ ||১|| যথোবাচ ভগবান্ ধন্বন্তরিঃ ||২|| ষড্বিধোঽবযবসমুত্থঃ শোফোঽভিহিতো লক্ষণতঃ প্রতীকারতশ্চ; সর্বসরস্তু পঞ্চবিধঃ, তদ্যথা- বাতপিত্তশ্লেষ্মসন্নিপাতবিষনিমিত্তঃ ||৩||
अथातः शोफानां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| षड्विधोऽवयवसमुत्थः शोफोऽभिहितो लक्षणतः प्रतीकारतश्च; सर्वसरस्तु पञ्चविधः, तद्यथा- वातपित्तश्लेष्मसन्निपातविषनिमित्तः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
তত্রাপতর্পিতস্যাধ্বগমনাদতিমাত্রমভ্যবহরতো বা পিষ্টান্নহরিতকশাকলবণানি ক্ষীণস্য বাঽতিমাত্রমম্লমুপসেবমানস্য মৃত্পক্বলোষ্টকটশর্করানূপৌদকমাংসসেবনাদজীর্ণিনো বা গ্রাম্যধর্মসেবনাদ্বিরুদ্ধাহারসেবনাত্ বা হস্ত্যশ্বোষ্ট্ররথপদাতিসঙ্ক্ষোভণাদযো সিতস্য দোষা ধাতূন্ প্রদূষ্য শ্বযথুমাপাদযন্ত্যখিলে শরীরে ||৪||
तत्रापतर्पितस्याध्वगमनादतिमात्रमभ्यवहरतो वा पिष्टान्नहरितकशाकलवणानि क्षीणस्य वाऽतिमात्रमम्लमुपसेवमानस्य मृत्पक्वलोष्टकटशर्करानूपौदकमांससेवनादजीर्णिनो वा ग्राम्यधर्मसेवनाद्विरुद्धाहारसेवनात् वा हस्त्यश्वोष्ट्ररथपदातिसङ्क्षोभणादयो सितस्य दोषा धातून् प्रदूष्य श्वयथुमापादयन्त्यखिले शरीरे ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 7
তত্র বাতশ্বযথুররুণঃ কৃষ্ণো বা মৃদুরনবস্থিতাস্তোদাদযশ্চাত্র বেদনাবিশেষাঃ; পিত্তশ্বযথুঃ পীতঃ সরক্তো বা মৃদুঃ শীঘ্রানুসার্যূষাদযশ্চাত্র বেদনাবিশেষাঃ; শ্লেষ্মশ্বযথুঃ পাণ্ডুঃ শুক্লো বা স্নিগ্ধঃ কঠিনঃ শীতো মন্দানুসারী, কণ্ড্বাদযশ্চাত্র বেদনাবিশেষাঃ; সন্নিপাতশ্বযথুঃ সর্ববর্ণবেদনঃ; বিষনিমিত্তস্তু গরোপযোগাদ্দুষ্টতোযসেবনাত্ প্রকুথিতোদকাবগাহনাত্ সবিষসত্ত্বদিগ্ধচূর্ণেনাবচূর্ণনাদ্বা সবিষমূত্রপুরীষশুক্রস্পৃষ্টানাং বা তৃণকাষ্ঠাদীনাং সংস্পর্শনাত্, স তু মৃদুঃ ক্ষিপ্রোত্থানোঽবলম্বী চলোঽচলো বা দাহপাকরাগপ্রাযশ্চ ভবতি ||৫|| ভবন্তি চাত্র- দোষাঃ শ্বযথুমূর্ধ্বং হি কুর্বন্ত্যামাশযস্থিতাঃ | পক্বাশযস্থা মধ্যে চ বর্চঃস্থানগতাস্ত্বধঃ ||৬|| কৃত্স্নং দেহমনুপ্রাপ্তাঃ কুর্যুঃ সর্বসরং তথা |৭|
तत्र वातश्वयथुररुणः कृष्णो वा मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; पित्तश्वयथुः पीतः सरक्तो वा मृदुः शीघ्रानुसार्यूषादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः शुक्लो वा स्निग्धः कठिनः शीतो मन्दानुसारी, कण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; सन्निपातश्वयथुः सर्ववर्णवेदनः; विषनिमित्तस्तु गरोपयोगाद्दुष्टतोयसेवनात् प्रकुथितोदकावगाहनात् सविषसत्त्वदिग्धचूर्णेनावचूर्णनाद्वा सविषमूत्रपुरीषशुक्रस्पृष्टानां वा तृणकाष्ठादीनां संस्पर्शनात्, स तु मृदुः क्षिप्रोत्थानोऽवलम्बी चलोऽचलो वा दाहपाकरागप्रायश्च भवति ||५|| भवन्ति चात्र- दोषाः श्वयथुमूर्ध्वं हि कुर्वन्त्यामाशयस्थिताः | पक्वाशयस्था मध्ये च वर्चःस्थानगतास्त्वधः ||६|| कृत्स्नं देहमनुप्राप्ताः कुर्युः सर्वसरं तथा |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-9) · Śloka 9
শ্বযথুর্মধ্যদেশে যঃ স কষ্টঃ সর্বগশ্চ যঃ ||৭|| অর্ধাঙ্গেঽরিষ্টভূতশ্চ যশ্চোর্ধ্বং পরিসর্পতি | শ্বাসঃ পিপাসা দৌর্বল্যং জ্বরশ্চ্ছর্দিররোচকঃ ||৮|| হিক্কাতীসারকাসাশ্চ শূনং সঙ্ক্ষপযন্তি হি | সামান্যতো বিশেষাচ্চ তেষাং বক্ষ্যামি ভেষজম্ ||৯||
श्वयथुर्मध्यदेशे यः स कष्टः सर्वगश्च यः ||७|| अर्धाङ्गेऽरिष्टभूतश्च यश्चोर्ध्वं परिसर्पति | श्वासः पिपासा दौर्बल्यं ज्वरश्च्छर्दिररोचकः ||८|| हिक्कातीसारकासाश्च शूनं सङ्क्षपयन्ति हि | सामान्यतो विशेषाच्च तेषां वक्ष्यामि भेषजम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (10-11) · Śloka 11
শোফিনঃ সর্ব এব পরিহরেযুরম্ললবণদধিগুডবসাপযস্তৈলঘৃতপিষ্টমযগুরূণি ||১০|| তত্র বাতশ্বযথৌ ত্রৈবৃতমেরণ্ডতৈলং বা মাসমর্ধমাসং বা পাযযেত্, ন্যগ্রোধাদিককষাযসিদ্ধং সর্পিঃ পিত্তশ্বযথৌ, আরগ্বধাদিসিদ্ধং সর্পিঃ শ্লেষ্মশ্বযথৌ, সন্নিপাতশ্বযথৌ স্নুহীক্ষীরপাত্রং দ্বাদশভিরম্লপাত্রৈঃ প্রতিসংসৃজ্য দন্তীদ্রবন্তীপ্রতীবাপং সর্পিঃ পাচযিত্বা পাযযেত্, বিষনিমিত্তেষু কল্পেষু প্রতীকারঃ ||১১||
शोफिनः सर्व एव परिहरेयुरम्ललवणदधिगुडवसापयस्तैलघृतपिष्टमयगुरूणि ||१०|| तत्र वातश्वयथौ त्रैवृतमेरण्डतैलं वा मासमर्धमासं वा पाययेत्, न्यग्रोधादिककषायसिद्धं सर्पिः पित्तश्वयथौ, आरग्वधादिसिद्धं सर्पिः श्लेष्मश्वयथौ, सन्निपातश्वयथौ स्नुहीक्षीरपात्रं द्वादशभिरम्लपात्रैः प्रतिसंसृज्य दन्तीद्रवन्तीप्रतीवापं सर्पिः पाचयित्वा पाययेत्, विषनिमित्तेषु कल्पेषु प्रतीकारः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (12) · Śloka 12
অত ঊর্ধ্বং সামান্যচিকিত্সিতমুপদেক্ষ্যামঃ- তিল্বকঘৃতচতুর্থানি যান্যুক্তান্যুদরেষু ততোঽন্যতমমুপযুজ্যমানং শ্বযথুমপহন্তি, মূত্রবর্তিক্রিযাং বা সেবেত, নবাযসং বাঽহরহর্মধুনা, বিডঙ্গাতিবিষাকুটজফলভদ্রদারুনাগরমরিচচূর্ণং বা ধরণমুষ্ণাম্বুনা, ত্রিকটুক্ষারাযশ্চূর্ণানি বা ত্রিফলাকষাযেণ, মূত্রং বা তুল্যক্ষীরং, হরীতকীং বা তুল্যগুডামুপযুঞ্জীত, দেবদারুশুণ্ঠীং বা, গুগ্গুলুং বা মূত্রেণ বর্ষাভূকষাযানুপানং বা, তুল্যগুডং শৃঙ্গবেরং বা, বর্ষাভূকষাযং মূলকল্কং বা সশৃঙ্গবেরং পযোঽনুপানমহরহর্মাসং, ব্যোষবর্ষাভূকষাযসিদ্ধেন বা সর্পিষা মুদ্গোলুম্বান্ ভক্ষযেত্, পিপ্পলীপিপ্পলীমূলচব্যচিত্রকমযূরকবর্ষাভূসিদ্ধং বা ক্ষীরং পিবেত্, সহৌষধমুরঙ্গীমূলসিদ্ধং বা, ত্রিকটুকৈরণ্ডশ্যামামূলসিদ্ধং বা, বর্ষাভূশৃঙ্গবেরসহাদেবদারুসিদ্ধং বা, তথাঽলাবূবিভীতকফলকল্কং বা তণ্ডুলাম্বুনা; ক্ষারপিপ্পলীমরিচশৃঙ্গবেরানুসিদ্ধেন চ মুদ্গযূষেণালবণেনাল্পস্নেহেন ভোজযেদ্যবান্নং গোধূমান্নং বা; বৃক্ষকার্কনক্তমালনিম্ববর্ষাভূক্বাথৈশ্চ পরিষেকঃ; সর্ষপসুবর্চলাসৈন্ধবশার্ঙ্গেষ্টাভিশ্চ প্রদেহঃ কার্যঃ; যথাদোষং চ বমনবিরেচনাস্থাপনানি তীক্ষ্ণান্যজস্রমুপসেবেত, স্নেহস্বেদোপনাহাংশ্চ; সিরাভিশ্চাভীক্ষ্ণং শোণিতমবসেচযেদন্যত্রোপদ্রবশোফাদিতি ||১২||
अत ऊर्ध्वं सामान्यचिकित्सितमुपदेक्ष्यामः- तिल्वकघृतचतुर्थानि यान्युक्तान्युदरेषु ततोऽन्यतममुपयुज्यमानं श्वयथुमपहन्ति, मूत्रवर्तिक्रियां वा सेवेत, नवायसं वाऽहरहर्मधुना, विडङ्गातिविषाकुटजफलभद्रदारुनागरमरिचचूर्णं वा धरणमुष्णाम्बुना, त्रिकटुक्षारायश्चूर्णानि वा त्रिफलाकषायेण, मूत्रं वा तुल्यक्षीरं, हरीतकीं वा तुल्यगुडामुपयुञ्जीत, देवदारुशुण्ठीं वा, गुग्गुलुं वा मूत्रेण वर्षाभूकषायानुपानं वा, तुल्यगुडं शृङ्गवेरं वा, वर्षाभूकषायं मूलकल्कं वा सशृङ्गवेरं पयोऽनुपानमहरहर्मासं, व्योषवर्षाभूकषायसिद्धेन वा सर्पिषा मुद्गोलुम्बान् भक्षयेत्, पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकमयूरकवर्षाभूसिद्धं वा क्षीरं पिबेत्, सहौषधमुरङ्गीमूलसिद्धं वा, त्रिकटुकैरण्डश्यामामूलसिद्धं वा, वर्षाभूशृङ्गवेरसहादेवदारुसिद्धं वा, तथाऽलाबूबिभीतकफलकल्कं वा तण्डुलाम्बुना; क्षारपिप्पलीमरिचशृङ्गवेरानुसिद्धेन च मुद्गयूषेणालवणेनाल्पस्नेहेन भोजयेद्यवान्नं गोधूमान्नं वा; वृक्षकार्कनक्तमालनिम्बवर्षाभूक्वाथैश्च परिषेकः; सर्षपसुवर्चलासैन्धवशार्ङ्गेष्टाभिश्च प्रदेहः कार्यः; यथादोषं च वमनविरेचनास्थापनानि तीक्ष्णान्यजस्रमुपसेवेत, स्नेहस्वेदोपनाहांश्च; सिराभिश्चाभीक्ष्णं शोणितमवसेचयेदन्यत्रोपद्रवशोफादिति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (13) · Śloka 13
ভবতি চাত্র- পিষ্টান্নমম্লং লবণানি মদ্যং মৃদং দিবাস্বপ্নমজাঙ্গলং চ | স্ত্রিযো ঘৃতং তৈলপযোগুরূণি শোফং জিঘাংসুঃ পরিবর্জযেত্তু ||১৩||
भवति चात्र- पिष्टान्नमम्लं लवणानि मद्यं मृदं दिवास्वप्नमजाङ्गलं च | स्त्रियो घृतं तैलपयोगुरूणि शोफं जिघांसुः परिवर्जयेत्तु ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ইতি সুশ্রুতসংহিতাযাং চিকিত্সাস্থানে শোথচিকিত্সিতং নাম ত্রযোবিংশোঽধ্যাযঃ ||২৩||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने शोथचिकित्सितं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ||२३||
🔊 Audio coming soon