Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
అథాతః శోఫానాం చికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2|| షడ్విధోఽవయవసముత్థః శోఫోఽభిహితో లక్షణతః ప్రతీకారతశ్చ; సర్వసరస్తు పంచవిధః, తద్యథా- వాతపిత్తశ్లేష్మసన్నిపాతవిషనిమిత్తః ||3||
अथातः शोफानां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| षड्विधोऽवयवसमुत्थः शोफोऽभिहितो लक्षणतः प्रतीकारतश्च; सर्वसरस्तु पञ्चविधः, तद्यथा- वातपित्तश्लेष्मसन्निपातविषनिमित्तः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
తత్రాపతర్పితస్యాధ్వగమనాదతిమాత్రమభ్యవహరతో వా పిష్టాన్నహరితకశాకలవణాని క్షీణస్య వాఽతిమాత్రమమ్లముపసేవమానస్య మృత్పక్వలోష్టకటశర్కరానూపౌదకమాంససేవనాదజీర్ణినో వా గ్రామ్యధర్మసేవనాద్విరుద్ధాహారసేవనాత్ వా హస్త్యశ్వోష్ట్రరథపదాతిసంక్షోభణాదయో సితస్య దోషా ధాతూన్ ప్రదూష్య శ్వయథుమాపాదయంత్యఖిలే శరీరే ||4||
तत्रापतर्पितस्याध्वगमनादतिमात्रमभ्यवहरतो वा पिष्टान्नहरितकशाकलवणानि क्षीणस्य वाऽतिमात्रमम्लमुपसेवमानस्य मृत्पक्वलोष्टकटशर्करानूपौदकमांससेवनादजीर्णिनो वा ग्राम्यधर्मसेवनाद्विरुद्धाहारसेवनात् वा हस्त्यश्वोष्ट्ररथपदातिसङ्क्षोभणादयो सितस्य दोषा धातून् प्रदूष्य श्वयथुमापादयन्त्यखिले शरीरे ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 7
తత్ర వాతశ్వయథురరుణః కృష్ణో వా మృదురనవస్థితాస్తోదాదయశ్చాత్ర వేదనావిశేషాః; పిత్తశ్వయథుః పీతః సరక్తో వా మృదుః శీఘ్రానుసార్యూషాదయశ్చాత్ర వేదనావిశేషాః; శ్లేష్మశ్వయథుః పాండుః శుక్లో వా స్నిగ్ధః కఠినః శీతో మందానుసారీ, కండ్వాదయశ్చాత్ర వేదనావిశేషాః; సన్నిపాతశ్వయథుః సర్వవర్ణవేదనః; విషనిమిత్తస్తు గరోపయోగాద్దుష్టతోయసేవనాత్ ప్రకుథితోదకావగాహనాత్ సవిషసత్త్వదిగ్ధచూర్ణేనావచూర్ణనాద్వా సవిషమూత్రపురీషశుక్రస్పృష్టానాం వా తృణకాష్ఠాదీనాం సంస్పర్శనాత్, స తు మృదుః క్షిప్రోత్థానోఽవలంబీ చలోఽచలో వా దాహపాకరాగప్రాయశ్చ భవతి ||5|| భవంతి చాత్ర- దోషాః శ్వయథుమూర్ధ్వం హి కుర్వంత్యామాశయస్థితాః | పక్వాశయస్థా మధ్యే చ వర్చఃస్థానగతాస్త్వధః ||6|| కృత్స్నం దేహమనుప్రాప్తాః కుర్యుః సర్వసరం తథా |7|
तत्र वातश्वयथुररुणः कृष्णो वा मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; पित्तश्वयथुः पीतः सरक्तो वा मृदुः शीघ्रानुसार्यूषादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः शुक्लो वा स्निग्धः कठिनः शीतो मन्दानुसारी, कण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषाः; सन्निपातश्वयथुः सर्ववर्णवेदनः; विषनिमित्तस्तु गरोपयोगाद्दुष्टतोयसेवनात् प्रकुथितोदकावगाहनात् सविषसत्त्वदिग्धचूर्णेनावचूर्णनाद्वा सविषमूत्रपुरीषशुक्रस्पृष्टानां वा तृणकाष्ठादीनां संस्पर्शनात्, स तु मृदुः क्षिप्रोत्थानोऽवलम्बी चलोऽचलो वा दाहपाकरागप्रायश्च भवति ||५|| भवन्ति चात्र- दोषाः श्वयथुमूर्ध्वं हि कुर्वन्त्यामाशयस्थिताः | पक्वाशयस्था मध्ये च वर्चःस्थानगतास्त्वधः ||६|| कृत्स्नं देहमनुप्राप्ताः कुर्युः सर्वसरं तथा |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-9) · Śloka 9
శ్వయథుర్మధ్యదేశే యః స కష్టః సర్వగశ్చ యః ||7|| అర్ధాంగేఽరిష్టభూతశ్చ యశ్చోర్ధ్వం పరిసర్పతి | శ్వాసః పిపాసా దౌర్బల్యం జ్వరశ్చ్ఛర్దిరరోచకః ||8|| హిక్కాతీసారకాసాశ్చ శూనం సంక్షపయంతి హి | సామాన్యతో విశేషాచ్చ తేషాం వక్ష్యామి భేషజం ||9||
श्वयथुर्मध्यदेशे यः स कष्टः सर्वगश्च यः ||७|| अर्धाङ्गेऽरिष्टभूतश्च यश्चोर्ध्वं परिसर्पति | श्वासः पिपासा दौर्बल्यं ज्वरश्च्छर्दिररोचकः ||८|| हिक्कातीसारकासाश्च शूनं सङ्क्षपयन्ति हि | सामान्यतो विशेषाच्च तेषां वक्ष्यामि भेषजम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (10-11) · Śloka 11
శోఫినః సర్వ ఏవ పరిహరేయురమ్లలవణదధిగుడవసాపయస్తైలఘృతపిష్టమయగురూణి ||10|| తత్ర వాతశ్వయథౌ త్రైవృతమేరండతైలం వా మాసమర్ధమాసం వా పాయయేత్, న్యగ్రోధాదికకషాయసిద్ధం సర్పిః పిత్తశ్వయథౌ, ఆరగ్వధాదిసిద్ధం సర్పిః శ్లేష్మశ్వయథౌ, సన్నిపాతశ్వయథౌ స్నుహీక్షీరపాత్రం ద్వాదశభిరమ్లపాత్రైః ప్రతిసంసృజ్య దంతీద్రవంతీప్రతీవాపం సర్పిః పాచయిత్వా పాయయేత్, విషనిమిత్తేషు కల్పేషు ప్రతీకారః ||11||
शोफिनः सर्व एव परिहरेयुरम्ललवणदधिगुडवसापयस्तैलघृतपिष्टमयगुरूणि ||१०|| तत्र वातश्वयथौ त्रैवृतमेरण्डतैलं वा मासमर्धमासं वा पाययेत्, न्यग्रोधादिककषायसिद्धं सर्पिः पित्तश्वयथौ, आरग्वधादिसिद्धं सर्पिः श्लेष्मश्वयथौ, सन्निपातश्वयथौ स्नुहीक्षीरपात्रं द्वादशभिरम्लपात्रैः प्रतिसंसृज्य दन्तीद्रवन्तीप्रतीवापं सर्पिः पाचयित्वा पाययेत्, विषनिमित्तेषु कल्पेषु प्रतीकारः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (12) · Śloka 12
అత ఊర్ధ్వం సామాన్యచికిత్సితముపదేక్ష్యామః- తిల్వకఘృతచతుర్థాని యాన్యుక్తాన్యుదరేషు తతోఽన్యతమముపయుజ్యమానం శ్వయథుమపహంతి, మూత్రవర్తిక్రియాం వా సేవేత, నవాయసం వాఽహరహర్మధునా, విడంగాతివిషాకుటజఫలభద్రదారునాగరమరిచచూర్ణం వా ధరణముష్ణాంబునా, త్రికటుక్షారాయశ్చూర్ణాని వా త్రిఫలాకషాయేణ, మూత్రం వా తుల్యక్షీరం, హరీతకీం వా తుల్యగుడాముపయుంజీత, దేవదారుశుంఠీం వా, గుగ్గులుం వా మూత్రేణ వర్షాభూకషాయానుపానం వా, తుల్యగుడం శృంగవేరం వా, వర్షాభూకషాయం మూలకల్కం వా సశృంగవేరం పయోఽనుపానమహరహర్మాసం, వ్యోషవర్షాభూకషాయసిద్ధేన వా సర్పిషా ముద్గోలుంబాన్ భక్షయేత్, పిప్పలీపిప్పలీమూలచవ్యచిత్రకమయూరకవర్షాభూసిద్ధం వా క్షీరం పిబేత్, సహౌషధమురంగీమూలసిద్ధం వా, త్రికటుకైరండశ్యామామూలసిద్ధం వా, వర్షాభూశృంగవేరసహాదేవదారుసిద్ధం వా, తథాఽలాబూబిభీతకఫలకల్కం వా తండులాంబునా; క్షారపిప్పలీమరిచశృంగవేరానుసిద్ధేన చ ముద్గయూషేణాలవణేనాల్పస్నేహేన భోజయేద్యవాన్నం గోధూమాన్నం వా; వృక్షకార్కనక్తమాలనింబవర్షాభూక్వాథైశ్చ పరిషేకః; సర్షపసువర్చలాసైంధవశారంగేష్టాభిశ్చ ప్రదేహః కార్యః; యథాదోషం చ వమనవిరేచనాస్థాపనాని తీక్ష్ణాన్యజస్రముపసేవేత, స్నేహస్వేదోపనాహాంశ్చ; సిరాభిశ్చాభీక్ష్ణం శోణితమవసేచయేదన్యత్రోపద్రవశోఫాదితి ||12||
अत ऊर्ध्वं सामान्यचिकित्सितमुपदेक्ष्यामः- तिल्वकघृतचतुर्थानि यान्युक्तान्युदरेषु ततोऽन्यतममुपयुज्यमानं श्वयथुमपहन्ति, मूत्रवर्तिक्रियां वा सेवेत, नवायसं वाऽहरहर्मधुना, विडङ्गातिविषाकुटजफलभद्रदारुनागरमरिचचूर्णं वा धरणमुष्णाम्बुना, त्रिकटुक्षारायश्चूर्णानि वा त्रिफलाकषायेण, मूत्रं वा तुल्यक्षीरं, हरीतकीं वा तुल्यगुडामुपयुञ्जीत, देवदारुशुण्ठीं वा, गुग्गुलुं वा मूत्रेण वर्षाभूकषायानुपानं वा, तुल्यगुडं शृङ्गवेरं वा, वर्षाभूकषायं मूलकल्कं वा सशृङ्गवेरं पयोऽनुपानमहरहर्मासं, व्योषवर्षाभूकषायसिद्धेन वा सर्पिषा मुद्गोलुम्बान् भक्षयेत्, पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकमयूरकवर्षाभूसिद्धं वा क्षीरं पिबेत्, सहौषधमुरङ्गीमूलसिद्धं वा, त्रिकटुकैरण्डश्यामामूलसिद्धं वा, वर्षाभूशृङ्गवेरसहादेवदारुसिद्धं वा, तथाऽलाबूबिभीतकफलकल्कं वा तण्डुलाम्बुना; क्षारपिप्पलीमरिचशृङ्गवेरानुसिद्धेन च मुद्गयूषेणालवणेनाल्पस्नेहेन भोजयेद्यवान्नं गोधूमान्नं वा; वृक्षकार्कनक्तमालनिम्बवर्षाभूक्वाथैश्च परिषेकः; सर्षपसुवर्चलासैन्धवशार्ङ्गेष्टाभिश्च प्रदेहः कार्यः; यथादोषं च वमनविरेचनास्थापनानि तीक्ष्णान्यजस्रमुपसेवेत, स्नेहस्वेदोपनाहांश्च; सिराभिश्चाभीक्ष्णं शोणितमवसेचयेदन्यत्रोपद्रवशोफादिति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (13) · Śloka 13
భవతి చాత్ర- పిష్టాన్నమమ్లం లవణాని మద్యం మృదం దివాస్వప్నమజాంగలం చ | స్త్రియో ఘృతం తైలపయోగురూణి శోఫం జిఘాంసుః పరివర్జయేత్తు ||13||
भवति चात्र- पिष्टान्नमम्लं लवणानि मद्यं मृदं दिवास्वप्नमजाङ्गलं च | स्त्रियो घृतं तैलपयोगुरूणि शोफं जिघांसुः परिवर्जयेत्तु ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం చికిత్సాస్థానే శోథచికిత్సితం నామ త్రయోవింశోఽధ్యాయః ||23||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने शोथचिकित्सितं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ||२३||
🔊 Audio coming soon