Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ സ്വേദാവചാരണീയം ചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः स्वेदावचारणीयं चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
32. svēdāvacāraṇīyacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ചതുര്വിധഃ സ്വേദഃ; തദ്യഥാ- താപസ്വേദ, ഊഷ്മസ്വേദ, ഉപനാഹസ്വേദോ, ദ്രവസ്വേദ ഇതി; അത്ര സര്വസ്വേദവികല്പാവരോധഃ ||൩||
View original
चतुर्विधः स्वेदः; तद्यथा- तापस्वेद, ऊष्मस्वेद, उपनाहस्वेदो, द्रवस्वेद इति; अत्र सर्वस्वेदविकल्पावरोधः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തത്ര താപസ്വേദഃ പാണികാംസ്യകന്ദുകകപാലവാലുകാവസ്ത്രൈഃ പ്രയുജ്യതേ, ശയാനസ്യ ചാങ്ഗതാപോ ബഹുശഃ ഖാദിരാങ്ഗാരൈരിതി ||൪||
View original
तत्र तापस्वेदः पाणिकांस्यकन्दुककपालवालुकावस्त्रैः प्रयुज्यते, शयानस्य चाङ्गतापो बहुशः खादिराङ्गारैरिति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-7) · Śloka 7
ഊഷ്മസ്വേദസ്തു കപാലപാഷാണേഷ്ടകാലോഹപിണ്ഡാനഗ്നിവര്ണാനദ്ഭിരാസിഞ്ചേദമ്ലദ്രവ്യൈര്വാ, തൈരാര്ദ്രാലക്തകപരിവേഷ്ടിതൈരങ്ഗപ്രദേശം സ്വേദയേത് | മാംസരസപയോദധിസ്നേഹധാന്യാമ്ലവാതഹരപത്രഭങ്ഗക്വാഥപൂര്ണാം വാ കുമ്ഭീമനുതപ്താം പ്രാവൃത്യോഷ്മാണം ഗൃഹ്ണീയാത് | പാര്ശ്വച്ഛിദ്രേണ വാ കുമ്ഭേനാധോമുഖേന തസ്യാ മുഖമഭിസന്ധായ തസ്മിഞ്ഛിദ്രേ ഹസ്തിശുണ്ഡാകാരാം നാഡീം പ്രണിധായ തം സ്വേദയേത് ||൫|| സുഖോപവിഷ്ടം സ്വഭ്യക്തം ഗുരുപ്രാവരണാവൃതമ് | ഹസ്തിശുണ്ഡികയാ നാഡ്യാ സ്വേദയേദ്വാതരോഗിണമ് | സുഖാ സര്വാങ്ഗഗാ ഹ്യേഷാ ന ച ക്ലിശ്നാതി മാനവമ് ||൬|| വ്യാമാര്ധമാത്രാ ത്രിര്വക്രാ ഹസ്തിഹസ്തസമാകൃതിഃ | സ്വേദനാര്ഥേ ഹിതാ നാഡീ കൈലിഞ്ജീ ഹസ്തിശുണ്ഡികാ ||൭||
View original
ऊष्मस्वेदस्तु कपालपाषाणेष्टकालोहपिण्डानग्निवर्णानद्भिरासिञ्चेदम्लद्रव्यैर्वा, तैरार्द्रालक्तकपरिवेष्टितैरङ्गप्रदेशं स्वेदयेत् | मांसरसपयोदधिस्नेहधान्याम्लवातहरपत्रभङ्गक्वाथपूर्णां वा कुम्भीमनुतप्तां प्रावृत्योष्माणं गृह्णीयात् | पार्श्वच्छिद्रेण वा कुम्भेनाधोमुखेन तस्या मुखमभिसन्धाय तस्मिञ्छिद्रे हस्तिशुण्डाकारां नाडीं प्रणिधाय तं स्वेदयेत् ||५|| सुखोपविष्टं स्वभ्यक्तं गुरुप्रावरणावृतम् | हस्तिशुण्डिकया नाड्या स्वेदयेद्वातरोगिणम् | सुखा सर्वाङ्गगा ह्येषा न च क्लिश्नाति मानवम् ||६|| व्यामार्धमात्रा त्रिर्वक्रा हस्तिहस्तसमाकृतिः | स्वेदनार्थे हिता नाडी कैलिञ्जी हस्तिशुण्डिका ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 9
പുരുഷായാമമാത്രാം ച ഭൂമിമുത്കീര്യ ഖാദിരൈഃ | കാഷ്ഠൈര്ദഗ്ധ്വാ തഥാऽऽഭ്യുക്ഷ്യ ക്ഷീരധാന്യാമ്ലവാരിഭിഃ ||൮|| പത്രഭങ്ഗൈരവച്ഛാദ്യ ശയാനം സ്വേദയേത്തതഃ |൯|
View original
पुरुषायाममात्रां च भूमिमुत्कीर्य खादिरैः | काष्ठैर्दग्ध्वा तथाऽऽभ्युक्ष्य क्षीरधान्याम्लवारिभिः ||८|| पत्रभङ्गैरवच्छाद्य शयानं स्वेदयेत्ततः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
പൂര്വവത് സ്വേദയേദ്ദഗ്ധ്വാ ഭസ്മാപോഹ്യാപി വാ ശിലാമ് ||൯||
View original
पूर्ववत् स्वेदयेद्दग्ध्वा भस्मापोह्यापि वा शिलाम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
പൂര്വവത് കുടീം വാ ചതുര്ദ്വാരാം കൃത്വാ തസ്യാമുപവിഷ്ടസ്യാന്തശ്ചതുര്ദ്വാരേऽങ്ഗാരാനുപസന്ധായ തം സ്വേദയേത് ||൧൦||
View original
पूर्ववत् कुटीं वा चतुर्द्वारां कृत्वा तस्यामुपविष्टस्यान्तश्चतुर्द्वारेऽङ्गारानुपसन्धाय तं स्वेदयेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
കോശധാന്യാനി വാ സമ്യഗുപസ്വേദ്യാസ്തീര്യ കിലിഞ്ജേऽന്യസ്മിന് വാ തത്പ്രതിരൂപകേ ശയാനം പ്രാവൃത്യ സ്വേദയേത്; ഏവം പാംശുഗോശകൃത്തുഷബുസപലാലോഷ്മഭിഃ സ്വേദയേത് ||൧൧||
View original
कोशधान्यानि वा सम्यगुपस्वेद्यास्तीर्य किलिञ्जेऽन्यस्मिन् वा तत्प्रतिरूपके शयानं प्रावृत्य स्वेदयेत्; एवं पांशुगोशकृत्तुषबुसपलालोष्मभिः स्वेदयेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ഉപനാഹസ്വേദസ്തു വാതഹരമൂലകല്കൈരമ്ലപിഷ്ടൈര്ലവണപ്രഗാഢൈഃ സുസ്നിഗ്ധൈഃ സുഖോഷ്ണൈഃ പ്രദിഹ്യ സ്വേദയേത് | ഏവം കാകോല്യാദിഭിരേലാദിഭിഃ സുരസാദിഭിസ്തിലാതസീസര്ഷപകല്കൈഃ കൃശരാപായസോത്കാരികാഭിര്വേശവാരൈഃ സാല്വണൈര്വാ തനുവസ്ത്രാവനദ്ധൈഃ സ്വേദയേത് ||൧൨||
View original
उपनाहस्वेदस्तु वातहरमूलकल्कैरम्लपिष्टैर्लवणप्रगाढैः सुस्निग्धैः सुखोष्णैः प्रदिह्य स्वेदयेत् | एवं काकोल्यादिभिरेलादिभिः सुरसादिभिस्तिलातसीसर्षपकल्कैः कृशरापायसोत्कारिकाभिर्वेशवारैः साल्वणैर्वा तनुवस्त्रावनद्धैः स्वेदयेत् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ദ്രവസ്വേദസ്തു വാതഹരദ്രവ്യക്വാഥപൂര്ണേ കോഷ്ണകടാഹേ ദ്രോണ്യാം വാऽവഗാഹ്യ സ്വേദയേത്, ഏവം പയോമാംസരസയൂഷതൈലധാന്യാമ്ലഘൃതവസാമൂത്രേഷ്വവഗാഹേത; ഏതൈരേവ സുഖോഷ്ണൈഃ കഷായൈശ്ച പരിഷിഞ്ചേദിതി ||൧൩||
View original
द्रवस्वेदस्तु वातहरद्रव्यक्वाथपूर्णे कोष्णकटाहे द्रोण्यां वाऽवगाह्य स्वेदयेत्, एवं पयोमांसरसयूषतैलधान्याम्लघृतवसामूत्रेष्ववगाहेत; एतैरेव सुखोष्णैः कषायैश्च परिषिञ्चेदिति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
തത്ര താപോഷ്മസ്വേദൌ വിശേഷതഃ ശ്ലേഷ്മഘ്നൌ, ഉപനാഹസ്വേദോ വാതഘ്നഃ, അന്യതരസ്മിന് പിത്തസംസൃഷ്ടേ ദ്രവസ്വേദ ഇതി ||൧൪||
View original
तत्र तापोष्मस्वेदौ विशेषतः श्लेष्मघ्नौ, उपनाहस्वेदो वातघ्नः, अन्यतरस्मिन् पित्तसंसृष्टे द्रवस्वेद इति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
കഫമേദോന്വിതേ വായൌ നിവാതാതപഗുരുപ്രാവരണനിയുദ്ധാധ്വവ്യായാമഭാരഹരണാമര്ഷൈഃ സ്വേദമുത്പാദയേദിതി ||൧൫||
View original
कफमेदोन्विते वायौ निवातातपगुरुप्रावरणनियुद्धाध्वव्यायामभारहरणामर्षैः स्वेदमुत्पादयेदिति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ഭവന്തി ചാത്ര- ചതുര്വിധോ യോऽഭിഹിതോ ദ്വിധാ സ്വേദഃ പ്രയുജ്യതേ | സര്വസ്മിന്നേവ ദേഹേ തു ദേഹസ്യാവയവേ തഥാ ||൧൬||
View original
भवन्ति चात्र- चतुर्विधो योऽभिहितो द्विधा स्वेदः प्रयुज्यते | सर्वस्मिन्नेव देहे तु देहस्यावयवे तथा ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17-19) · Śloka 19
യേഷാം നസ്യം വിധാതവ്യം ബസ്തിശ്ചൈവ ഹി ദേഹിനാമ് | ശോധനീയാശ്ച യേ കേചിത് പൂര്വം സ്വേദ്യാസ്തു തേ മതാഃ ||൧൭|| പശ്ചാത് സ്വേദ്യാ ഹൃതേ ശല്യേ മൂഢഗര്ഭാऽനുപദ്രവാ | സമ്യക് പ്രജാതാ കാലേ യാ പശ്ചാത് സ്വേദ്യാ വിജാനതാ ||൧൮|| സ്വേദ്യഃ പൂര്വം ച പശ്ചാച്ച ഭഗന്ദര്യര്ശസസ്തഥാ | അശ്മര്യാ ചാതുരോ ജന്തുഃ ശേഷാഞ്ഛാസ്ത്രേ പ്രചക്ഷ്മഹേ ||൧൯||
View original
येषां नस्यं विधातव्यं बस्तिश्चैव हि देहिनाम् | शोधनीयाश्च ये केचित् पूर्वं स्वेद्यास्तु ते मताः ||१७|| पश्चात् स्वेद्या हृते शल्ये मूढगर्भाऽनुपद्रवा | सम्यक् प्रजाता काले या पश्चात् स्वेद्या विजानता ||१८|| स्वेद्यः पूर्वं च पश्चाच्च भगन्दर्यर्शसस्तथा | अश्मर्या चातुरो जन्तुः शेषाञ्छास्त्रे प्रचक्ष्महे ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
നാനഭ്യക്തേ നാപി ചാസ്നിഗ്ധദേഹേ സ്വേദോ യോജ്യഃ സ്വേദവിദ്ഭിഃ കഥഞ്ചിത് | ദൃഷ്ടം ലോകേ കാഷ്ഠമസ്നിഗ്ധമാശു ഗച്ഛേദ്ഭങ്ഗം സ്വേദയോഗൈര്ഗൃഹീതമ് ||൨൦||
View original
नानभ्यक्ते नापि चास्निग्धदेहे स्वेदो योज्यः स्वेदविद्भिः कथञ्चित् | दृष्टं लोके काष्ठमस्निग्धमाशु गच्छेद्भङ्गं स्वेदयोगैर्गृहीतम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
സ്നേഹക്ലിന്നാ ധാതുസംസ്ഥാശ്ച ദോഷാഃ സ്വസ്ഥാനസ്ഥാ യേ ച മാര്ഗേഷു ലീനാഃ | സമ്യക് സ്വേദൈര്യോജിതൈസ്തേ ദ്രവത്വം പ്രാപ്താഃ കോഷ്ഠം ശോധനൈര്യാന്ത്യശേഷമ് ||൨൧||
View original
स्नेहक्लिन्ना धातुसंस्थाश्च दोषाः स्वस्थानस्था ये च मार्गेषु लीनाः | सम्यक् स्वेदैर्योजितैस्ते द्रवत्वं प्राप्ताः कोष्ठं शोधनैर्यान्त्यशेषम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
അഗ്നേര്ദീപ്തിം മാര്ദവം ത്വക്പ്രസാദം ഭക്തശ്രദ്ധാം സ്രോതസാം നിര്മലത്വമ് | കുര്യാത് സ്വേദോ ഹന്തി നിദ്രാം സതന്ദ്രാം സന്ധീന് സ്തബ്ധാംശ്ചേഷ്ടയേദാശു യുക്തഃ ||൨൨||
View original
अग्नेर्दीप्तिं मार्दवं त्वक्प्रसादं भक्तश्रद्धां स्रोतसां निर्मलत्वम् | कुर्यात् स्वेदो हन्ति निद्रां सतन्द्रां सन्धीन् स्तब्धांश्चेष्टयेदाशु युक्तः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23-24) · Śloka 24
സ്വേദാസ്രാവോ വ്യാധിഹാനിര്ലഘുത്വം ശീതാര്ഥിത്വം മാര്ദവം ചാതുരസ്യ | സമ്യക്സ്വിന്നേ ലക്ഷണം പ്രാഹുരേതന്മിഥ്യാസ്വിന്നേ വ്യത്യയേനൈതദേവ ||൨൩|| സ്വിന്നേऽത്യര്ഥം സന്ധിപീഡാ വിദാഹഃ സ്ഫോടോത്പത്തിഃ പിത്തരക്തപ്രകോപഃ | മൂര്ച്ഛാ ഭ്രാന്തിര്ദാഹതൃഷ്ണേ ക്ലമശ്ച കുര്യാത്തൂര്ണം തത്ര ശീതം വിധാനമ് ||൨൪||
View original
स्वेदास्रावो व्याधिहानिर्लघुत्वं शीतार्थित्वं मार्दवं चातुरस्य | सम्यक्स्विन्ने लक्षणं प्राहुरेतन्मिथ्यास्विन्ने व्यत्ययेनैतदेव ||२३|| स्विन्नेऽत्यर्थं सन्धिपीडा विदाहः स्फोटोत्पत्तिः पित्तरक्तप्रकोपः | मूर्च्छा भ्रान्तिर्दाहतृष्णे क्लमश्च कुर्यात्तूर्णं तत्र शीतं विधानम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25) · Śloka 26
പാണ്ഡുര്മേഹീ പിത്തരക്തീ ക്ഷയാര്തഃ ക്ഷാമോऽജീര്ണീ ചോദരാര്തോ വിഷാര്തഃ | തൃഡ്ച്ഛര്ദ്യാര്തോ ഗര്ഭിണീ പീതമദ്യോ നൈതേ സ്വേദ്യാ യശ്ച മര്ത്യോऽതിസാരീ | സ്വേദാദേഷാം യാന്തി ദേഹാ വിനാശം നോസാധ്യത്വം യാന്തി ചൈഷാം വികാരാഃ ||൨൫|| സ്വേദൈഃ സാധ്യോ ദുര്ബലോऽജീര്ണഭക്തഃ സ്യാതാം ചേദ്ദ്വൌ സ്വേദനീയൌ തതസ്തൌ |൨൬|
View original
पाण्डुर्मेही पित्तरक्ती क्षयार्तः क्षामोऽजीर्णी चोदरार्तो विषार्तः | तृड्च्छर्द्यार्तो गर्भिणी पीतमद्यो नैते स्वेद्या यश्च मर्त्योऽतिसारी | स्वेदादेषां यान्ति देहा विनाशं नोसाध्यत्वं यान्ति चैषां विकाराः ||२५|| स्वेदैः साध्यो दुर्बलोऽजीर्णभक्तः स्यातां चेद्द्वौ स्वेदनीयौ ततस्तौ |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (26-29) · Śloka 29
ഏതേഷാം സ്വേദസാധ്യാ യേ വ്യാധയസ്തേഷു ബുദ്ധിമാന് | മൃദൂന് സ്വേദാന് പ്രയുഞ്ജീത തഥാ ഹൃന്മുഷ്കദൃഷ്ടിഷു ||൨൬|| സര്വാന് സ്വേദാന്നിവാതേ ച ജീര്ണാന്നസ്യാവചാരയേത് | സ്നേഹാഭ്യക്തശരീരസ്യ ശീതൈരാച്ഛാദ്യ ചക്ഷുഷീ ||൨൭|| സ്വിദ്യമാനസ്യ ച മുഹുര്ഹൃദയം ശീതലൈഃ സ്പൃശേത് | സമ്യക്സ്വിന്നം വിമൃദിതം സ്നാതമുഷ്ണാമ്ബുഭിഃ ശനൈഃ ||൨൮|| സ്വഭ്യക്തം പ്രാവൃതാങ്ഗം ച നിവാതശരണസ്ഥിതമ് | ഭോജയേദനഭിഷ്യന്ദി സര്വം ചാചാരമാദിശേത് ||൨൯||
View original
एतेषां स्वेदसाध्या ये व्याधयस्तेषु बुद्धिमान् | मृदून् स्वेदान् प्रयुञ्जीत तथा हृन्मुष्कदृष्टिषु ||२६|| सर्वान् स्वेदान्निवाते च जीर्णान्नस्यावचारयेत् | स्नेहाभ्यक्तशरीरस्य शीतैराच्छाद्य चक्षुषी ||२७|| स्विद्यमानस्य च मुहुर्हृदयं शीतलैः स्पृशेत् | सम्यक्स्विन्नं विमृदितं स्नातमुष्णाम्बुभिः शनैः ||२८|| स्वभ्यक्तं प्रावृताङ्गं च निवातशरणस्थितम् | भोजयेदनभिष्यन्दि सर्वं चाचारमादिशेत् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 32
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ സ്വേദാവചാരണീയം ചികിത്സിതം നാമ ദ്വാത്രിംശോऽധ്യായഃ ||൩൨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने स्वेदावचारणीयं चिकित्सितं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः ||३२||
🔊 Audio coming soon