Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വമനവിരേചനസാധ്യോപദ്രവചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो वमनविरेचनसाध्योपद्रवचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
33. vamanavirēcanasādhyōpadravacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ദോഷാഃ ക്ഷീണാ ബൃംഹയിതവ്യാഃ, കുപിതാഃ പ്രശമയിതവ്യാഃ, വൃദ്ധാ നിര്ഹര്തവ്യാഃ, സമാഃ പരിപാല്യാ ഇതി സിദ്ധാന്തഃ ||൩||
View original
दोषाः क्षीणा बृंहयितव्याः, कुपिताः प्रशमयितव्याः, वृद्धा निर्हर्तव्याः, समाः परिपाल्या इति सिद्धान्तः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
പ്രാധാന്യേന വമനവിരേചനേ വര്തേതേ നിര്ഹരണേ ദോഷാണാമ് | തസ്മാത്തയോര്വിധാനമുച്യമാനമുപധാരയ ||൪|| അഥാതുരം സ്നിഗ്ധം സ്വിന്നമഭിഷ്യന്ദിഭിരാഹാരൈരനവബദ്ധദോഷമവലോക്യ ശ്വോ വമനം പായയിതാऽസ്മീതി സമ്ഭോജയേത്തീക്ഷ്ണാഗ്നിം ബലവന്തം ബഹുദോഷം മഹാവ്യാധിപരീതം വമനസാത്മ്യം ച ||൫||
View original
प्राधान्येन वमनविरेचने वर्तेते निर्हरणे दोषाणाम् | तस्मात्तयोर्विधानमुच्यमानमुपधारय ||४|| अथातुरं स्निग्धं स्विन्नमभिष्यन्दिभिराहारैरनवबद्धदोषमवलोक्य श्वो वमनं पाययिताऽस्मीति सम्भोजयेत्तीक्ष्णाग्निं बलवन्तं बहुदोषं महाव्याधिपरीतं वमनसात्म्यं च ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
ഭവതി ചാത്ര- പേശലൈര്വിവിധൈരന്നൈര്ദോഷാനുത്ക്ലേശ്യ ദേഹിനഃ | സ്നിഗ്ധസ്വിന്നായ വമനം ദത്തം സമ്യക് പ്രവര്തതേ ||൬|| അഥാപരേദ്യുഃ പൂര്വാഹ്ണേ സാധാരണേ കാലേ വമനദ്രവ്യകഷായകല്കചൂര്ണസ്നേഹാനാമന്യതമസ്യ മാത്രാം പായയിത്വാ വാമയേദ്യഥായോഗം കോഷ്ഠവിശേഷമവേക്ഷ്യ; അസാത്മ്യബീഭത്സദുര്ഗന്ധദുര്ദര്ശനാനി ച വമനാനി വിദധ്യാത്, അതോ വിപരീതാനി വിരേചനാനി; തത്ര സുകുമാരം കൃശം ബാലം വൃദ്ധം ഭീരും വാ വമനസാധ്യേഷു വികാരേഷു ക്ഷീരദധിതക്രയവാഗൂനാമന്യതമമാകണ്ഠം പായയേത്, പീതൌഷധം ച പാണിഭിരഗ്നിതപ്തൈഃ പ്രതാപ്യമാനം മുഹൂര്തമുപേക്ഷേത; തസ്യ ച സ്വേദപ്രാദുര്ഭാവേണ ശിഥിലതാമാപന്നം സ്വേഭ്യഃ സ്ഥാനേഭ്യഃ പ്രചലിതം കുക്ഷിമനുസൃതം ജാനീയാത്, തതഃ പ്രവൃത്തഹൃല്ലാസം ജ്ഞാത്വാ ജാനുമാത്രാസനോപവിഷ്ടമാപ്തൈര്ലലാടേ പൃഷ്ഠേ പാര്ശ്വയോഃ കണ്ഠേ ച പാണിഭിഃ സുപരിഗൃഹീതമങ്ഗുലീഗന്ധര്വഹസ്തോത്പലനാലാനാമന്യതമേന കണ്ഠമഭിസ്പൃശന്തം വാമയേത്താവദ്യാവത് സമ്യഗ്വാന്തലിങ്ഗാനീതി ||൭||
View original
भवति चात्र- पेशलैर्विविधैरन्नैर्दोषानुत्क्लेश्य देहिनः | स्निग्धस्विन्नाय वमनं दत्तं सम्यक् प्रवर्तते ||६|| अथापरेद्युः पूर्वाह्णे साधारणे काले वमनद्रव्यकषायकल्कचूर्णस्नेहानामन्यतमस्य मात्रां पाययित्वा वामयेद्यथायोगं कोष्ठविशेषमवेक्ष्य; असात्म्यबीभत्सदुर्गन्धदुर्दर्शनानि च वमनानि विदध्यात्, अतो विपरीतानि विरेचनानि; तत्र सुकुमारं कृशं बालं वृद्धं भीरुं वा वमनसाध्येषु विकारेषु क्षीरदधितक्रयवागूनामन्यतममाकण्ठं पाययेत्, पीतौषधं च पाणिभिरग्नितप्तैः प्रताप्यमानं मुहूर्तमुपेक्षेत; तस्य च स्वेदप्रादुर्भावेण शिथिलतामापन्नं स्वेभ्यः स्थानेभ्यः प्रचलितं कुक्षिमनुसृतं जानीयात्, ततः प्रवृत्तहृल्लासं ज्ञात्वा जानुमात्रासनोपविष्टमाप्तैर्ललाटे पृष्ठे पार्श्वयोः कण्ठे च पाणिभिः सुपरिगृहीतमङ्गुलीगन्धर्वहस्तोत्पलनालानामन्यतमेन कण्ठमभिस्पृशन्तं वामयेत्तावद्यावत् सम्यग्वान्तलिङ्गानीति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ഭവതശ്ചാത്ര- കഫപ്രസേകം ഹൃദയാവിശുദ്ധിം കണ്ഡൂം ച ദുശ്ഛര്ദിതലിങ്ഗമാഹുഃ | പിത്താതിയോഗം ച വിസഞ്ജ്ഞതാം ച ഹൃത്കണ്ഠപീഡാമപി ചാതിവാന്തേ ||൮||
View original
भवतश्चात्र- कफप्रसेकं हृदयाविशुद्धिं कण्डूं च दुश्छर्दितलिङ्गमाहुः | पित्तातियोगं च विसञ्ज्ञतां च हृत्कण्ठपीडामपि चातिवान्ते ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
പിത്തേ കഫസ്യാനു സുഖം പ്രവൃത്തേ ശുദ്ധേഷു ഹൃത്കണ്ഠശിരഃസു ചാപി | ലഘൌ ച ദേഹേ കഫസംസ്രവേ ച സ്ഥിതേ സുവാന്തം പുരുഷം വ്യവസ്യേത് ||൯||
View original
पित्ते कफस्यानु सुखं प्रवृत्ते शुद्धेषु हृत्कण्ठशिरःसु चापि | लघौ च देहे कफसंस्रवे च स्थिते सुवान्तं पुरुषं व्यवस्येत् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
സമ്യഗ്വാന്തം ചൈനമഭിസമീക്ഷ്യ സ്നേഹനവിരേചനശമനാനാം ധൂമാനാമന്യതമം സാമര്ഥ്യതഃ പായയിത്വാऽऽചാരികമാദിശേത് ||൧൦||
View original
सम्यग्वान्तं चैनमभिसमीक्ष्य स्नेहनविरेचनशमनानां धूमानामन्यतमं सामर्थ्यतः पाययित्वाऽऽचारिकमादिशेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ഭവന്തി ചാത്ര- തതോऽപരാഹ്ണേ ശുചിശുദ്ധദേഹമുഷ്ണാഭിരദ്ഭിഃ പരിഷിക്തഗാത്രമ് | കുലത്ഥമുദ്ഗാഢകിജാങ്ഗലാനാം യൂഷൈ രസൈര്വാऽപ്യുപഭോജയേത്തു ||൧൧||
View original
भवन्ति चात्र- ततोऽपराह्णे शुचिशुद्धदेहमुष्णाभिरद्भिः परिषिक्तगात्रम् | कुलत्थमुद्गाढकिजाङ्गलानां यूषै रसैर्वाऽप्युपभोजयेत्तु ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
കാസോപലേപസ്വരഭേദനിദ്രാതന്ദ്രാസ്യദൌര്ഗന്ധ്യവിഷോപസര്ഗാഃ | കഫപ്രസേകഗ്രഹണീപ്രദോഷാ ന സന്തി ജന്തോര്വമതഃ കദാചിത് ||൧൨||
View original
कासोपलेपस्वरभेदनिद्रातन्द्रास्यदौर्गन्ध्यविषोपसर्गाः | कफप्रसेकग्रहणीप्रदोषा न सन्ति जन्तोर्वमतः कदाचित् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ഛിന്നേ തരൌ പുഷ്പഫലപ്രരോഹാ യഥാ വിനാശം സഹസാ വ്രജന്തി | തഥാ ഹൃതേ ശ്ലേഷ്മണി ശോധനേന തജ്ജാ വികാരാഃ പ്രശമം പ്രയാന്തി ||൧൩||
View original
छिन्ने तरौ पुष्पफलप्ररोहा यथा विनाशं सहसा व्रजन्ति | तथा हृते श्लेष्मणि शोधनेन तज्जा विकाराः प्रशमं प्रयान्ति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15
ന വാമയേത്തൈമിരികോര്ധ്വവാതഗുല്മോദരപ്ലീഹകൃമിശ്രമാര്താന് | സ്ഥൂലക്ഷതക്ഷീണകൃശാതിവൃദ്ധമൂത്രാതുരാന് കേവലവാതരോഗാന് ||൧൪|| സ്വരോപഘാതാധ്യയനപ്രസക്തദുശ്ഛര്ദിദുഃകോഷ്ഠതൃഡാര്തബാലാന് | ഊര്ധ്വാസ്രപിത്തിക്ഷുധിതാതിരൂക്ഷഗര്ഭിണ്യുദാവര്തിനിരൂഹിതാംശ്ച ||൧൫||
View original
न वामयेत्तैमिरिकोर्ध्ववातगुल्मोदरप्लीहकृमिश्रमार्तान् | स्थूलक्षतक्षीणकृशातिवृद्धमूत्रातुरान् केवलवातरोगान् ||१४|| स्वरोपघाताध्ययनप्रसक्तदुश्छर्दिदुःकोष्ठतृडार्तबालान् | ऊर्ध्वास्रपित्तिक्षुधितातिरूक्षगर्भिण्युदावर्तिनिरूहितांश्च ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
അവമ്യവമനാദ്രോഗാഃ കൃച്ഛ്രതാം യാന്തി ദേഹിനാമ് | അസാധ്യതാം വാ ഗച്ഛന്തി നൈതേ വാമ്യാസ്തതഃ സ്മൃതാഃ ||൧൬||
View original
अवम्यवमनाद्रोगाः कृच्छ्रतां यान्ति देहिनाम् | असाध्यतां वा गच्छन्ति नैते वाम्यास्ततः स्मृताः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
ഏതേऽപ്യജീര്ണവ്യഥിതാ വാമ്യാ യേ ച വിഷാതുരാഃ | അതീവ ചോല്ബണകഫാസ്തേ ച സ്യുര്മധുകാമ്ബുനാ ||൧൭||
View original
एतेऽप्यजीर्णव्यथिता वाम्या ये च विषातुराः | अतीव चोल्बणकफास्ते च स्युर्मधुकाम्बुना ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
വാമ്യാസ്തു- വിഷശോഷസ്തന്യദോഷമന്ദാഗ്ന്യുന്മാദാപസ്മാരശ്ലീപദാര്ബുദവിദാരികാമേദോമേഹഗരജ്വരാരുച്യപച്യാമാതീസാരഹൃദ്രോഗ- ചിത്തവിഭ്രമവിസര്പവിദ്രധ്യജീര്ണമുഖപ്രസേകഹൃല്ലാസശ്വാസകാസപീനസപൂതീനാസകണ്ഠൌഷ്ഠവക്ത്രപാക- കര്ണസ്രാവാധിജിഹ്വോപജിഹ്വികാഗലശുണ്ഡികാധഃശോണിതപിത്തിനഃ കഫസ്ഥാനജേഷു വികാരേഷ്വന്യേ ച കഫവ്യാധിപരീതാ ഇതി ||൧൮||
View original
वाम्यास्तु- विषशोषस्तन्यदोषमन्दाग्न्युन्मादापस्मारश्लीपदार्बुदविदारिकामेदोमेहगरज्वरारुच्यपच्यामातीसारहृद्रोग- चित्तविभ्रमविसर्पविद्रध्यजीर्णमुखप्रसेकहृल्लासश्वासकासपीनसपूतीनासकण्ठौष्ठवक्त्रपाक- कर्णस्रावाधिजिह्वोपजिह्विकागलशुण्डिकाधःशोणितपित्तिनः कफस्थानजेषु विकारेष्वन्ये च कफव्याधिपरीता इति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (19) · Śloka 19
വിരേചനമപി സ്നിഗ്ധസ്വിന്നായ വാന്തായ ച ദേയമ്; അവാന്തസ്യ ഹി സമ്യഗ്വിരീക്തസ്യാപി സതോऽധഃ സ്രസ്തഃ ശ്ലേഷ്മാ ഗ്രഹണീം ഛാദയതി, ഗൌരവമാപാദയതി, പ്രവാഹികാം വാ ജനയതി ||൧൯||
View original
विरेचनमपि स्निग्धस्विन्नाय वान्ताय च देयम्; अवान्तस्य हि सम्यग्विरीक्तस्यापि सतोऽधः स्रस्तः श्लेष्मा ग्रहणीं छादयति, गौरवमापादयति, प्रवाहिकां वा जनयति ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
അഥാതുരം ശ്വോ വിരേചനം പായയിതാऽസ്മീതി പൂര്വാഹ്ണേ ലഘു ഭോജയേത്, ഫലാമ്ലമുഷ്ണോദകം ചൈനമനുപായയേത് | അഥാപരേऽഹനി വിഗതശ്ലേഷ്മധാതുമാതുരോപക്രമണീയാദവേക്ഷ്യാതുരമഥാസ്മൈ ഔഷധമാത്രാം പാതും പ്രയച്ഛേത് ||൨൦||
View original
अथातुरं श्वो विरेचनं पाययिताऽस्मीति पूर्वाह्णे लघु भोजयेत्, फलाम्लमुष्णोदकं चैनमनुपाययेत् | अथापरेऽहनि विगतश्लेष्मधातुमातुरोपक्रमणीयादवेक्ष्यातुरमथास्मै औषधमात्रां पातुं प्रयच्छेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21-22) · Śloka 22
തത്ര മൃദുഃ, ക്രൂരോ, മധ്യമ ഇതി ത്രിവിധഃ കോഷ്ഠോ ഭവതി | തത്ര ബഹുപിത്തോ മൃദുഃ, സ ദുഗ്ധേനാപി വിരിച്യതേ; ബഹുവാതശ്ലേഷ്മാ ക്രൂരഃ, സ ദുര്വിരേച്യഃ; സമദോഷോ മധ്യമഃ, സ സാധാരണ ഇതി | തത്ര മൃദൌ മാത്രാ മൃദ്വീ, തീക്ഷ്ണാ ക്രൂരേ, മധ്യേ മധ്യാ കര്തവ്യേതി | പീതൌഷധശ്ച തന്മനാഃ ശയ്യാഭ്യാശേ വിരേച്യതേ ||൨൧|| വിരേചനം പീതവാംസ്തു ന വേഗാന് ധാരയേദ്ബുധഃ | നിവാതശായീ ശീതാമ്ബു ന സ്പൃശേന്ന പ്രവാഹയേത് ||൨൨||
View original
तत्र मृदुः, क्रूरो, मध्यम इति त्रिविधः कोष्ठो भवति | तत्र बहुपित्तो मृदुः, स दुग्धेनापि विरिच्यते; बहुवातश्लेष्मा क्रूरः, स दुर्विरेच्यः; समदोषो मध्यमः, स साधारण इति | तत्र मृदौ मात्रा मृद्वी, तीक्ष्णा क्रूरे, मध्ये मध्या कर्तव्येति | पीतौषधश्च तन्मनाः शय्याभ्याशे विरेच्यते ||२१|| विरेचनं पीतवांस्तु न वेगान् धारयेद्बुधः | निवातशायी शीताम्बु न स्पृशेन्न प्रवाहयेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23) · Śloka 23
യഥാ ച വമനേ പ്രസേകൌഷധകഫപിത്താനിലാഃ ക്രമേണ ഗച്ഛന്തി, ഏവം വിരേചനേ മൂത്രപുരീഷപിത്തൌഷധകഫാ ഇതി ||൨൩||
View original
यथा च वमने प्रसेकौषधकफपित्तानिलाः क्रमेण गच्छन्ति, एवं विरेचने मूत्रपुरीषपित्तौषधकफा इति ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (24) · Śloka 24
ഭവന്തി ചാത്ര- ഹൃത്കുക്ഷ്യശുദ്ധിഃ പരിദാഹകണ്ഡൂവിണ്മൂത്രസങ്ഗാശ്ച ന സദ്വിരിക്തേ | മൂര്ച്ഛാഗുദഭ്രംശകഫാതിയോഗാഃ ശൂലോദ്ഗമശ്ചാതിവിരിക്തലിങ്ഗമ് ||൨൪||
View original
भवन्ति चात्र- हृत्कुक्ष्यशुद्धिः परिदाहकण्डूविण्मूत्रसङ्गाश्च न सद्विरिक्ते | मूर्च्छागुदभ्रंशकफातियोगाः शूलोद्गमश्चातिविरिक्तलिङ्गम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
ഗതേഷു ദോഷേഷു കഫാന്വിതേഷു നാഭ്യാ ലഘുത്വേ മനസശ്ച തുഷ്ടൌ | ഗതേऽനിലേ ചാപ്യനുലോമഭാവം സമ്യഗ്വിരിക്തം മനുജം വ്യവസ്യേത് ||൨൫||
View original
गतेषु दोषेषु कफान्वितेषु नाभ्या लघुत्वे मनसश्च तुष्टौ | गतेऽनिले चाप्यनुलोमभावं सम्यग्विरिक्तं मनुजं व्यवस्येत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
മന്ദാഗ്നിമക്ഷീണമസദ്വിരീക്തം ന പായയേതാഹനി തത്ര പേയാമ് | ക്ഷീണം തൃഷാര്തം സുവിരേചിതം ച തന്വീം സുഖോഷ്ണാം ലഘു പായയേച്ച ||൨൬||
View original
मन्दाग्निमक्षीणमसद्विरीक्तं न पाययेताहनि तत्र पेयाम् | क्षीणं तृषार्तं सुविरेचितं च तन्वीं सुखोष्णां लघु पाययेच्च ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
ബുദ്ധേഃ പ്രസാദം ബലമിന്ദ്രിയാണാം ധാതുസ്ഥിരത്വം ബലമഗ്നിദീപ്തിമ് | ചിരാച്ച പാകം വയസഃ കരോതി വിരേചനം സമ്യഗുപാസ്യമാനമ് ||൨൭||
View original
बुद्धेः प्रसादं बलमिन्द्रियाणां धातुस्थिरत्वं बलमग्निदीप्तिम् | चिराच्च पाकं वयसः करोति विरेचनं सम्यगुपास्यमानम् ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (28) · Śloka 28
യഥൌദകാനാമുദകേऽപനീതേ ചരസ്ഥിരാണാം ഭവതി പ്രണാശഃ | പിത്തേ ഹൃതേ ത്വേവമുപദ്രവാണാം പിത്താത്മകാനാം ഭവതി പ്രണാശഃ ||൨൮||
View original
यथौदकानामुदकेऽपनीते चरस्थिराणां भवति प्रणाशः | पित्ते हृते त्वेवमुपद्रवाणां पित्तात्मकानां भवति प्रणाशः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (29-30) · Śloka 31
മന്ദാഗ്ന്യതിസ്നേഹിതബാലവൃദ്ധസ്ഥൂലാഃ ക്ഷതക്ഷീണഭയോപതപ്താഃ | ശ്രാന്തസ്തൃഷാര്തോऽപരിജീര്ണഭക്തോ ഗര്ഭിണ്യധോ ഗച്ഛതി യസ്യ ചാസൃക് ||൨൯|| നവപ്രവിശ്യായമദാത്യയീ ച നവജ്വരീ യാ ച നവപ്രസൃതാ | ശല്യാര്ദിതാശ്ചാപ്യവിരേചനീയാഃ സ്നേഹാദിഭിര്യേ ത്വനുപസ്കൃതാശ്ച ||൩൦|| അത്യര്ഥപിത്താഭിപരീതദേഹാന് വിരേചയേത്താനപി മന്ദമന്ദമ് |൩൧|
View original
मन्दाग्न्यतिस्नेहितबालवृद्धस्थूलाः क्षतक्षीणभयोपतप्ताः | श्रान्तस्तृषार्तोऽपरिजीर्णभक्तो गर्भिण्यधो गच्छति यस्य चासृक् ||२९|| नवप्रविश्यायमदात्ययी च नवज्वरी या च नवप्रसृता | शल्यार्दिताश्चाप्यविरेचनीयाः स्नेहादिभिर्ये त्वनुपस्कृताश्च ||३०|| अत्यर्थपित्ताभिपरीतदेहान् विरेचयेत्तानपि मन्दमन्दम् |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (31) · Śloka 31
വിരേചനൈര്യാന്തി നരാ വിനാശമജ്ഞപ്രയുക്തൈരവിരേചനീയാഃ ||൩൧||
View original
विरेचनैर्यान्ति नरा विनाशमज्ञप्रयुक्तैरविरेचनीयाः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (32) · Śloka 32
വിരേച്യാസ്തു- ജ്വരഗരാരുച്യര്ശോऽര്ബുദോദരഗ്രന്ഥിവിദ്ഗാധിപാണ്ഡുരോഗാപസ്മാരഹൃദ്രോഗവാതരക്തഭഗന്ദരച്ഛര്ദിയോനിരോഗവിസര്പ- ഗുല്മപക്വാശയരുഗ്വിബന്ധവിസൂചികാലസകമൂത്രാഘാതകുഷ്ഠവിസ്ഫോടകപ്രമേഹാനാഹപ്ലീഹശോഫവൃദ്ധിശസ്ത്രക്ഷതക്ഷാരാഗ്നിദഗ്ധ- ദുഷ്ടവ്രണാക്ഷിപാകകാചതിമിരാഭിഷ്യന്ദശിരഃകര്ണാക്ഷിനാസാസ്യഗുദമേഢ്രദാഹോര്ധ്വരക്തപിത്തകൃമികോഷ്ഠിനഃ പിത്തസ്ഥാനജേഷ്വന്യേഷു ച വികാരേഷ്വന്യേ ച പൈത്തികവ്യാധിപരീതാ ഇതി ||൩൨||
View original
विरेच्यास्तु- ज्वरगरारुच्यर्शोऽर्बुदोदरग्रन्थिविद्गाधिपाण्डुरोगापस्मारहृद्रोगवातरक्तभगन्दरच्छर्दियोनिरोगविसर्प- गुल्मपक्वाशयरुग्विबन्धविसूचिकालसकमूत्राघातकुष्ठविस्फोटकप्रमेहानाहप्लीहशोफवृद्धिशस्त्रक्षतक्षाराग्निदग्ध- दुष्टव्रणाक्षिपाककाचतिमिराभिष्यन्दशिरःकर्णाक्षिनासास्यगुदमेढ्रदाहोर्ध्वरक्तपित्तकृमिकोष्ठिनः पित्तस्थानजेष्वन्येषु च विकारेष्वन्ये च पैत्तिकव्याधिपरीता इति ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (33) · Śloka 33
സരത്വസൌക്ഷ്മ്യതൈക്ഷ്ണ്യൌഷ്ണ്യവികാശിത്വൈര്വിരേചനമ് | വമനം തു ഹരേദ്ദോഷം പ്രകൃത്യാ ഗതമന്യഥാ ||൩൩||
View original
सरत्वसौक्ष्म्यतैक्ष्ण्यौष्ण्यविकाशित्वैर्विरेचनम् | वमनं तु हरेद्दोषं प्रकृत्या गतमन्यथा ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (34) · Śloka 34
യാത്യധോ ദോഷമാദായ പച്യമാനം വിരേചനമ് | ഗുണോത്കര്ഷാദ്വ്രജത്യൂര്ധ്വമപക്വം വമനം പുനഃ ||൩൪||
View original
यात्यधो दोषमादाय पच्यमानं विरेचनम् | गुणोत्कर्षाद्व्रजत्यूर्ध्वमपक्वं वमनं पुनः ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (35) · Śloka 35
മൃദുകോഷ്ഠസ്യ ദീപ്താഗ്നേരതിതീക്ഷ്ണം വിരേചനമ് | ന സമ്യങ്ഗിര്ഹരേദ്ദോഷാനതിവേഗപ്രധാവിതമ് ||൩൫||
View original
मृदुकोष्ठस्य दीप्ताग्नेरतितीक्ष्णं विरेचनम् | न सम्यङ्गिर्हरेद्दोषानतिवेगप्रधावितम् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (36) · Śloka 36
പീതം യദൌഷധം പ്രാതര്ഭുക്തപാകസമേ ക്ഷണേ | പക്തിം ഗച്ഛതി ദോഷാംശ്ച നിര്ഹരേത്തത് പ്രശസ്യതേ ||൩൬||
View original
पीतं यदौषधं प्रातर्भुक्तपाकसमे क्षणे | पक्तिं गच्छति दोषांश्च निर्हरेत्तत् प्रशस्यते ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (37) · Śloka 37
ദുര്ബലസ്യ ചലാന് ദോഷാനല്പാനല്പാന് പുനഃ പുനഃ | ഹരേത് പ്രഭൂതാനല്പാംസ്തു ശമയേത് പ്രച്യുതാനപി ||൩൭||
View original
दुर्बलस्य चलान् दोषानल्पानल्पान् पुनः पुनः | हरेत् प्रभूतानल्पांस्तु शमयेत् प्रच्युतानपि ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (38) · Śloka 38
ഹരേദ്ദോഷാംശ്ചലാന് പക്വാന് ബലിനോ ദുര്ബലസ്യ വാ | ചലാ ഹ്യുപേക്ഷിതാ ദോഷാഃ ക്ലേശയേയുശ്ചിരം നരമ് ||൩൮||
View original
हरेद्दोषांश्चलान् पक्वान् बलिनो दुर्बलस्य वा | चला ह्युपेक्षिता दोषाः क्लेशयेयुश्चिरं नरम् ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (39) · Śloka 39
മന്ദാഗ്നിം ക്രൂരകോഷ്ഠം ച സക്ഷാരലവണൈര്ഘൃതൈഃ | സന്ധുക്ഷിതാഗ്നിം സ്നിഗ്ധം ച സ്വിന്നം ചൈവ വിരേചയേത് ||൩൯||
View original
मन्दाग्निं क्रूरकोष्ठं च सक्षारलवणैर्घृतैः | सन्धुक्षिताग्निं स्निग्धं च स्विन्नं चैव विरेचयेत् ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (40) · Śloka 40
സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ ഭൈഷജ്യൈര്ദോഷസ്തൂത്ക്ലേശിതോ ബലാത് | നിലീയതേ ന മാര്ഗേഷു സ്നിഗ്ധേ ഭാണ്ഡ ഇവോദകമ് ||൪൦||
View original
स्निग्धस्विन्नस्य भैषज्यैर्दोषस्तूत्क्लेशितो बलात् | निलीयते न मार्गेषु स्निग्धे भाण्ड इवोदकम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (41) · Śloka 41
ന ചാതിസ്നേഹപീതസ്തു പിബേത് സ്നേഹവിരേചനമ് | ദോഷാഃ പ്രചലിതാഃ സ്ഥാനാദ്ഭൂയഃ ശ്ലിഷ്യന്തി വര്ത്മസു ||൪൧||
View original
न चातिस्नेहपीतस्तु पिबेत् स्नेहविरेचनम् | दोषाः प्रचलिताः स्थानाद्भूयः श्लिष्यन्ति वर्त्मसु ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (42) · Śloka 42
വിഷാഭിഘാതപിഡകാശോഫപാണ്ഡുവിസര്പിണഃ | നാതിസ്നിഗ്ധാ വിശോധ്യാഃ സ്യുസ്തഥാ കുഷ്ഠിപ്രമേഹിണഃ ||൪൨||
View original
विषाभिघातपिडकाशोफपाण्डुविसर्पिणः | नातिस्निग्धा विशोध्याः स्युस्तथा कुष्ठिप्रमेहिणः ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (43) · Śloka 43
വിരൂക്ഷ്യ സ്നേഹസാത്മ്യം തു ഭൂയഃ സംസ്നേഹ്യ ശോധയേത് | തേന ദോഷാ ഹൃതാസ്തസ്യ ഭവന്തി ബലവര്ധനാഃ ||൪൩||
View original
विरूक्ष्य स्नेहसात्म्यं तु भूयः संस्नेह्य शोधयेत् | तेन दोषा हृतास्तस्य भवन्ति बलवर्धनाः ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (44) · Śloka 44
പ്രാഗപീതം നരം ശോധ്യം പായയേതൌഷധം മൃദു | തതോ വിജ്ഞാതകോഷ്ഠസ്യ കാര്യം സംശോധനം പുനഃ ||൪൪||
View original
प्रागपीतं नरं शोध्यं पाययेतौषधं मृदु | ततो विज्ञातकोष्ठस्य कार्यं संशोधनं पुनः ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (45) · Śloka 45
സുഖം ദൃഷ്ടഫലം ഹൃദ്യമല്പമാത്രം മഹാഗുണമ് | വ്യാപത്സ്വല്പാത്യയം ചാപി പിബേന്നൃപതിരൌഷധമ് ||൪൫||
View original
सुखं दृष्टफलं हृद्यमल्पमात्रं महागुणम् | व्यापत्स्वल्पात्ययं चापि पिबेन्नृपतिरौषधम् ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (46) · Śloka 46
സ്നേഹസ്വേദാവനഭ്യസ്യ യസ്തു സംശോധനം പിബേത് | ദാരു ശുഷ്കമിവാനാമേ ദേഹസ്തസ്യ വിശീര്യതേ ||൪൬||
View original
स्नेहस्वेदावनभ्यस्य यस्तु संशोधनं पिबेत् | दारु शुष्कमिवानामे देहस्तस्य विशीर्यते ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (47) · Śloka 47
സ്നേഹസ്വേദപ്രചലിതാ രസൈഃ സ്നിഗ്ധൈരുദീരിതാഃ | ദോഷാഃ കോഷ്ഠഗതാ ജന്തോഃ സുഖാ ഹര്തും വിശോധനൈഃ ||൪൭||
View original
स्नेहस्वेदप्रचलिता रसैः स्निग्धैरुदीरिताः | दोषाः कोष्ठगता जन्तोः सुखा हर्तुं विशोधनैः ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 33
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ വമനവിരേചനസാധ്യോപദ്രവചികിത്സിതം നാമ ത്രയസ്ത്രിംശോऽധ്യായഃ ||൩൩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने वमनविरेचनसाध्योपद्रवचिकित्सितं नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ||३३||
🔊 Audio coming soon