Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4
అథాతో వాతవ్యాధిచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1||
యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
ఆమాశయగతే వాతే చ్ఛర్దయిత్వా యథాక్రమం |
దేయః షడ్ధరణో యోగః సప్తరాత్రం సుఖాంబునా ||3||
చిత్రకేంద్రయవే పాఠా కటుకాఽతివిషాఽభయా |
వాతవ్యాధిప్రశమనో యోగః షడ్ధరణః స్మృతః ||4||
View original
अथातो वातव्याधिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
आमाशयगते वाते च्छर्दयित्वा यथाक्रमम् |
देयः षड्धरणो योगः सप्तरात्रं सुखाम्बुना ||३||
चित्रकेन्द्रयवे पाठा कटुकाऽतिविषाऽभया |
वातव्याधिप्रशमनो योगः षड्धरणः स्मृतः ||४||
Adhikarana 2 (5) · Śloka 5
పక్వాశయగతే చాపి దేయం స్నేహవిరేచనం |
బస్తయః శోధనీయాశ్చ ప్రాశాశ్చ లవణోత్తరాః ||5||
View original
पक्वाशयगते चापि देयं स्नेहविरेचनम् |
बस्तयः शोधनीयाश्च प्राशाश्च लवणोत्तराः ||५||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
కార్యో బస్తిగతే చాపి విధిర్బస్తివిశోధనః |6|
View original
कार्यो बस्तिगते चापि विधिर्बस्तिविशोधनः |६|
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
శ్రోత్రాదిషు ప్రకుపితే కార్యశ్చానిలహా క్రమః ||6||
View original
श्रोत्रादिषु प्रकुपिते कार्यश्चानिलहा क्रमः ||६||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
స్నేహాభ్యంగోపనాహాశ్చ మర్దనాలేపనాని చ |
త్వఙ్మాంసాసృక్సిరాప్రాప్తే కుర్యాత్ చాసృగ్విమోక్షణం ||7||
View original
स्नेहाभ्यङ्गोपनाहाश्च मर्दनालेपनानि च |
त्वङ्मांसासृक्सिराप्राप्ते कुर्यात् चासृग्विमोक्षणम् ||७||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
స్నేహోపనాహాగ్నికర్మబంధనోన్మర్దనాని చ |
స్నాయుసంధ్యస్థిసంప్రాప్తే కుర్యాద్వాయావతంద్రితః ||8||
View original
स्नेहोपनाहाग्निकर्मबन्धनोन्मर्दनानि च |
स्नायुसन्ध्यस्थिसम्प्राप्ते कुर्याद्वायावतन्द्रितः ||८||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
నిరుద్ధేఽస్థని వా వాయౌ పాణిమంథేన దారితే |
నాడీం దత్త్వాఽస్థని భిషక్ చూషయేత్పవనం బలీ ||9||
View original
निरुद्धेऽस्थनि वा वायौ पाणिमन्थेन दारिते |
नाडीं दत्त्वाऽस्थनि भिषक् चूषयेत्पवनं बली ||९||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
శుక్రప్రాప్తేఽనిలే కార్యం శుక్రదోషచికిత్సితం |10|
View original
शुक्रप्राप्तेऽनिले कार्यं शुक्रदोषचिकित्सितम् |१०|
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
అవగాహకుటీకర్షూప్రస్తరాభ్యంగబస్తిభిః ||10||
జయేత్ సర్వాంగజం వాతం సిరామోక్షైశ్చ బుద్ధిమాన్ |
ఏకాంగగం చ మతిమాంఛృంగైశ్చావస్థితం జయేత్ ||11||
View original
अवगाहकुटीकर्षूप्रस्तराभ्यङ्गबस्तिभिः ||१०||
जयेत् सर्वाङ्गजं वातं सिरामोक्षैश्च बुद्धिमान् |
एकाङ्गगं च मतिमाञ्छृङ्गैश्चावस्थितं जयेत् ||११||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
బలాసపిత్తరక్తైస్తు సంసృష్టమవిరోధిభిః |12|
View original
बलासपित्तरक्तैस्तु संसृष्टमविरोधिभिः |१२|
Adhikarana 11 (12) · Śloka 13
సుప్తివాతే త్వసృఙ్మోక్షం కుర్యాత్తు బహుశో భిషక్ ||12||
దిహ్యాచ్చ లవణాగారధూమైస్తైలసమన్వితైః |13|
View original
सुप्तिवाते त्वसृङ्मोक्षं कुर्यात्तु बहुशो भिषक् ||१२||
दिह्याच्च लवणागारधूमैस्तैलसमन्वितैः |१३|
Adhikarana 12 (13) · Śloka 14
పంచమూలీశృతం క్షీరం ఫలామ్లో రస ఏవ చ ||13||
సుస్నిగ్ధో ధాన్యయూషో వా హితో వాతవికారిణాం |14|
View original
पञ्चमूलीशृतं क्षीरं फलाम्लो रस एव च ||१३||
सुस्निग्धो धान्ययूषो वा हितो वातविकारिणाम् |१४|
Adhikarana 13 (14-15) · Śloka 16
కాకోల్యాదిః సవాతఘ్నః సర్వామ్లద్రవ్యసంయుతః ||14||
సానూపౌదకమాంసస్తు సర్వస్నేహసమన్వితః |
సుఖోష్ణః స్పష్టలవణః సాల్వణః పరికీర్తితః ||15||
తేనోపనాహం కుర్వీత సర్వదా వాతరోగిణాం |16|
View original
काकोल्यादिः सवातघ्नः सर्वाम्लद्रव्यसंयुतः ||१४||
सानूपौदकमांसस्तु सर्वस्नेहसमन्वितः |
सुखोष्णः स्पष्टलवणः साल्वणः परिकीर्तितः ||१५||
तेनोपनाहं कुर्वीत सर्वदा वातरोगिणाम् |१६|
Adhikarana 14 (16-17) · Śloka 18
కుంచ్యమానం రుజార్తం వా గాత్రం స్తబ్ధమథాపి వా ||16||
గాఢం పట్టైర్నిబధ్నీయాత్ క్షౌమకార్పాసికౌర్ణికైః |
బిడాలనకులోంద్రాణాం చర్మగోణ్యాం మృగస్య వా ||17||
ప్రవేశయేద్వా స్వభ్యక్తం సాల్వణేనోపనాహితం |18|
View original
कुञ्च्यमानं रुजार्तं वा गात्रं स्तब्धमथापि वा ||१६||
गाढं पट्टैर्निबध्नीयात् क्षौमकार्पासिकौर्णिकैः |
बिडालनकुलोन्द्राणां चर्मगोण्यां मृगस्य वा ||१७||
प्रवेशयेद्वा स्वभ्यक्तं साल्वणेनोपनाहितम् |१८|
Adhikarana 15 (18) · Śloka 19
స్కంధవక్షస్త్రికప్రాప్తం వాయుం మన్యాగతం తథా ||18||
వమనం హంతి నస్యం చ కుశలేన ప్రయోజితం |19|
View original
स्कन्धवक्षस्त्रिकप्राप्तं वायुं मन्यागतं तथा ||१८||
वमनं हन्ति नस्यं च कुशलेन प्रयोजितम् |१९|
Adhikarana 16 (19) · Śloka 20
శిరోగతం శిరోబస్తిర్హంతి వాఽసృగ్విమోక్షణం ||19||
స్నేహం మాత్రాసహస్రం తు ధారయేత్తత్ర యోగతః |20|
View original
शिरोगतं शिरोबस्तिर्हन्ति वाऽसृग्विमोक्षणम् ||१९||
स्नेहं मात्रासहस्रं तु धारयेत्तत्र योगतः |२०|
Adhikarana 17 (20) · Śloka 21
సర్వాంగగతమేకాంగస్థితం వాఽపి సమీరణం ||20||
రుణద్ధి కేవలో బస్తిర్వాయువేగమివాచలః |21|
View original
सर्वाङ्गगतमेकाङ्गस्थितं वाऽपि समीरणम् ||२०||
रुणद्धि केवलो बस्तिर्वायुवेगमिवाचलः |२१|
Adhikarana 18 (21-26) · Śloka 26
స్నేహస్వేదస్తథాఽభ్యంగో బస్తిః స్నేహవిరేచనం ||21||
శిరోబస్తిః శిరఃస్నేహో ధూమః స్నైహిక ఏవ చ |
సుఖోష్ణః స్నేహగండూషో నస్యం స్నైహికమేవ చ ||22||
రసాః క్షీరాణి మాంసాని స్నేహాః స్నేహాన్వితం చ యత్ |
భోజనాని ఫలామ్లాని స్నిగ్ధాని లవణాని చ ||23||
సుఖోష్ణాశ్చ పరీషేకాస్తథా సంవాహనాని చ |
కుంకుమాగురుపత్రాణి కుష్ఠైలాతగరాణి చ ||24||
కౌశేయౌర్ణికరౌమాణి కార్పాసాని గురూణి చ |
నివాతాతపయుక్తాని తథా గర్భగృహాణి చ ||25||
మృద్వీ శయ్యాఽగ్నిసంతాపో బ్రహ్మచర్యం తథైవ చ |
సమాసేనైవమాదీని యోజ్యాన్యనిలరోగిషు ||26||
View original
स्नेहस्वेदस्तथाऽभ्यङ्गो बस्तिः स्नेहविरेचनम् ||२१||
शिरोबस्तिः शिरःस्नेहो धूमः स्नैहिक एव च |
सुखोष्णः स्नेहगण्डूषो नस्यं स्नैहिकमेव च ||२२||
रसाः क्षीराणि मांसानि स्नेहाः स्नेहान्वितं च यत् |
भोजनानि फलाम्लानि स्निग्धानि लवणानि च ||२३||
सुखोष्णाश्च परीषेकास्तथा संवाहनानि च |
कुङ्कुमागुरुपत्राणि कुष्ठैलातगराणि च ||२४||
कौशेयौर्णिकरौमाणि कार्पासानि गुरूणि च |
निवातातपयुक्तानि तथा गर्भगृहाणि च ||२५||
मृद्वी शय्याऽग्निसन्तापो ब्रह्मचर्यं तथैव च |
समासेनैवमादीनि योज्यान्यनिलरोगिषु ||२६||
Adhikarana 19 (27) · Śloka 27
త్రివృద్దంతీసువర్ణక్షీరీసప్తలాశంఖినీత్రిఫలావిడంగానామక్షసమాః భాగాః , బిల్వమాత్రః కల్కస్తిల్వకమూలకంపిల్లకయోః, త్రిఫలారసదధిపాత్రే ద్వే ద్వే, ఘృతపాత్రమేకం, తదైకధ్యం సంసృజ్య విపచేత్; తిల్వకసర్పిరేతత్ స్నేహవిరేచనముపదిశంతి వాతరోగిషు |
తిల్వకవిధిరేవాశోకరమ్యకయోర్ద్రష్టవ్యః ||27||
View original
त्रिवृद्दन्तीसुवर्णक्षीरीसप्तलाशङ्खिनीत्रिफलाविडङ्गानामक्षसमाः भागाः , बिल्वमात्रः कल्कस्तिल्वकमूलकम्पिल्लकयोः, त्रिफलारसदधिपात्रे द्वे द्वे, घृतपात्रमेकं, तदैकध्यं संसृज्य विपचेत्; तिल्वकसर्पिरेतत् स्नेहविरेचनमुपदिशन्ति वातरोगिषु |
तिल्वकविधिरेवाशोकरम्यकयोर्द्रष्टव्यः ||२७||
Adhikarana 20 (28) · Śloka 28
తిలపరిపీడనోపకరణకాష్ఠాన్యాహృత్యానల్పకాలం తైలపరిపీతాన్యణూని ఖండశః కల్పయిత్వాఽవక్షుద్య మహతి కటాహే పానీయేనాభిప్లావ్య క్వాథయేత్, తతః స్నేహమంబుపృష్ఠాద్యదుదేతి తత్ సరకపాణ్యోరన్యతరేణాదాయ వాతఘ్నౌషధప్రతీవాపం స్నేహపాకకల్పేన విపచేత్, ఏతదణుతైలముపదిశంతి వాతరోగిషు; అణుభ్యస్తైలద్రవ్యేభ్యో నిష్పాద్యత ఇత్యణుతైలం ||28||
View original
तिलपरिपीडनोपकरणकाष्ठान्याहृत्यानल्पकालं तैलपरिपीतान्यणूनि खण्डशः कल्पयित्वाऽवक्षुद्य महति कटाहे पानीयेनाभिप्लाव्य क्वाथयेत्, ततः स्नेहमम्बुपृष्ठाद्यदुदेति तत् सरकपाण्योरन्यतरेणादाय वातघ्नौषधप्रतीवापं स्नेहपाककल्पेन विपचेत्, एतदणुतैलमुपदिशन्ति वातरोगिषु; अणुभ्यस्तैलद्रव्येभ्यो निष्पाद्यत इत्यणुतैलम् ||२८||
Adhikarana 21 (29) · Śloka 29
అథ మహాపంచమూలకాష్ఠైర్బహుభిరవదహ్యావనిప్రదేశమసితముషితమేకరాత్రముపశాంతేఽగ్నావపోహ్య భస్మ నివృత్తాం భూమిం విదారిగంధాదిసిద్ధేన తైలఘటశతేన తుల్యపయసాఽభిషిచ్యైకరాత్రమవస్థాప్య తతో యావతీ మృత్తికా స్నిగ్ధా స్యాత్తామాదాయోష్ణోదకేన మహతి కటాహేఽభ్యాసించేత్, తత్ర యత్తైలముత్తిష్ఠేత్తత్ పాణిభ్యాం పర్యాదాయ స్వనుగుప్తం నిదధ్యాత్; తతస్తైలం వాతహరౌషధక్వాథమాంసరసక్షీరామ్లభాగసహస్రేణ సహస్రపాకం విపచేద్యావతా కాలేన శక్నుయాత్ పక్తుం, ప్రతివాపశ్చాత్ర హైమవతా దక్షిణాపథగాశ్చ గంధా వాతఘ్నాని చ, తస్మిన్ సిధ్యతి శంఖానాధ్మాపయేద్దుందుభీనాఘాతయేచ్ఛత్రం ధారయేద్బాలవ్యజనైశ్చ వీజయేద్బ్రాహ్మణసహస్రం భోజయేత్, తత్ సాధు సిద్ధమవతార్య సౌవర్ణే రాజతే మృన్మయే వా పాత్రే స్వనుగుప్తం నిదధ్యాత్, తదేతత్ సహస్రపాకమప్రతివారవీర్యం రాజార్హం తైలం; ఏవం భాగశతవిపక్వం శతపాకం ||29||
View original
अथ महापञ्चमूलकाष्ठैर्बहुभिरवदह्यावनिप्रदेशमसितमुषितमेकरात्रमुपशान्तेऽग्नावपोह्य भस्म निवृत्तां भूमिं विदारिगन्धादिसिद्धेन तैलघटशतेन तुल्यपयसाऽभिषिच्यैकरात्रमवस्थाप्य ततो यावती मृत्तिका स्निग्धा स्यात्तामादायोष्णोदकेन महति कटाहेऽभ्यासिञ्चेत्, तत्र यत्तैलमुत्तिष्ठेत्तत् पाणिभ्यां पर्यादाय स्वनुगुप्तं निदध्यात्; ततस्तैलं वातहरौषधक्वाथमांसरसक्षीराम्लभागसहस्रेण सहस्रपाकं विपचेद्यावता कालेन शक्नुयात् पक्तुं, प्रतिवापश्चात्र हैमवता दक्षिणापथगाश्च गन्धा वातघ्नानि च, तस्मिन् सिध्यति शङ्खानाध्मापयेद्दुन्दुभीनाघातयेच्छत्रं धारयेद्बालव्यजनैश्च वीजयेद्ब्राह्मणसहस्रं भोजयेत्, तत् साधु सिद्धमवतार्य सौवर्णे राजते मृन्मये वा पात्रे स्वनुगुप्तं निदध्यात्, तदेतत् सहस्रपाकमप्रतिवारवीर्यं राजार्हं तैलम्; एवं भागशतविपक्वं शतपाकम् ||२९||
Adhikarana 22 (30) · Śloka 30
గంధర్వహస్తముష్కకనక్తమాలాటరూషకపూతీకారగ్వధచిత్రకాదీనాం పత్రాణ్యార్ద్రాణి లవణేన సహోదూఖలేఽవక్షుద్య స్నేహఘటే ప్రక్షిప్యావలిప్య గోశకృద్భిర్దాహయేత్; ఏతత్పత్రలవణముపదిశంతి వాతరోగేషు ||30||
View original
गन्धर्वहस्तमुष्ककनक्तमालाटरूषकपूतीकारग्वधचित्रकादीनां पत्राण्यार्द्राणि लवणेन सहोदूखलेऽवक्षुद्य स्नेहघटे प्रक्षिप्यावलिप्य गोशकृद्भिर्दाहयेत्; एतत्पत्रलवणमुपदिशन्ति वातरोगेषु ||३०||
Adhikarana 23 (31) · Śloka 31
ఏవం స్నుహీకాండవార్తాకుశిగ్రులవణాని సంక్షుద్య ఘటం పూరయిత్వా సర్పిస్తైలవసామజ్జభిః ప్రక్షిప్యావలిప్య గోశకృద్భిర్దాహయేత్; ఏతత్ స్నేహలవణముపదిశంతి వాతరోగేషు |
(ఇతి కాండలవణం) ||31||
View original
एवं स्नुहीकाण्डवार्ताकुशिग्रुलवणानि सङ्क्षुद्य घटं पूरयित्वा सर्पिस्तैलवसामज्जभिः प्रक्षिप्यावलिप्य गोशकृद्भिर्दाहयेत्; एतत् स्नेहलवणमुपदिशन्ति वातरोगेषु |
(इति काण्डलवणम्) ||३१||
Adhikarana 24 (32) · Śloka 32
గండీరపలాశకుటజబిల్వార్కస్నుహ్యపామార్గపాటలాపారిభద్రకనాదేయీకృష్ణగంధానీపనింబనిర్దహన్యటరూషకనక్తమాలక- పూతికబృహతీకంటకారికాభల్లాతకేంగుదీవైజయంతీకదలీబాష్పద్వయేక్షురకేంద్రవారుణీశ్వేతమోక్షకాశోకా ఇత్యేవం వర్గం సమూలపత్రశాఖమార్ద్రమాహృత్య లవణేన సహ సంసృజ్య పూర్వవద్దగ్ధ్వా క్షారకల్పేన పరిస్రావ్య విపచేత్, ప్రతివాపశ్చాత్ర హింగ్వాదిభిః పిప్పల్యాదిభిర్వా |
ఇత్యేతత్ కల్యాణకలవణం వాతరోగగుల్మప్లీహాగ్నిషంగాజీర్ణార్శోఽరోచకార్తానాం కాసాదిభిః కృమిభిరుపద్రుతానాం చోపదిశంతి పానభోజనేష్వపీతి ||32||
View original
गण्डीरपलाशकुटजबिल्वार्कस्नुह्यपामार्गपाटलापारिभद्रकनादेयीकृष्णगन्धानीपनिम्बनिर्दहन्यटरूषकनक्तमालक- पूतिकबृहतीकण्टकारिकाभल्लातकेङ्गुदीवैजयन्तीकदलीबाष्पद्वयेक्षुरकेन्द्रवारुणीश्वेतमोक्षकाशोका इत्येवं वर्गं समूलपत्रशाखमार्द्रमाहृत्य लवणेन सह संसृज्य पूर्ववद्दग्ध्वा क्षारकल्पेन परिस्राव्य विपचेत्, प्रतिवापश्चात्र हिङ्ग्वादिभिः पिप्पल्यादिभिर्वा |
इत्येतत् कल्याणकलवणं वातरोगगुल्मप्लीहाग्निषङ्गाजीर्णार्शोऽरोचकार्तानां कासादिभिः कृमिभिरुपद्रुतानां चोपदिशन्ति पानभोजनेष्वपीति ||३२||
Adhikarana 25 (33) · Śloka 33
భవతి చాత్ర- విష్యందనాదుష్ణభావాద్దోషాణాం చ విపాచనాత్ |
సంస్కారపాచనాచ్చేదం వాతరోగేషు శస్యతే ||33||
View original
भवति चात्र- विष्यन्दनादुष्णभावाद्दोषाणां च विपाचनात् |
संस्कारपाचनाच्चेदं वातरोगेषु शस्यते ||३३||
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం చికిత్సాస్థానే వాతవ్యాధిచికిత్సితం నామ చతుర్థోఽధ్యాయః ||4||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने वातव्याधिचिकित्सितं नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||